Көне түріктердің жазба мәдениеті


І. Кіріспе
Көне түріктердің жазба мәдениеті.

ІІ. Негізгі бөлім
1. Жазба әдебиеттің дамуы
2. Түріктердің наным.сенімдері мен діні.
3. Ғұламалар және әдеби, ғылыми шығармалары
ІІІ. Қорытынды

IV. Пайдаланған әдебиеттер
Оңтүстік Сібір, Алтай-Саян, Қазақстан жерлерін ежелгі түрік тайпалары мекендеген. Олар түрік тілінде сөйлеп, кене түрік жазуымен жазған. Көне түрік әліпбиі (алфавиті) 35 әріптен тұрады. Түріктердің әліпбиі өздерінің ру-тайпаларының таңбалары негізінде жасалған. Сондықтан да көне руналық жазу - түріктердің төл жазуы.
Соңғы 30-40 жылдың ішінде Талас, Іле, Сыр, Ертіс өзендері бойынан ежелгі түрік жазуларының көптеген ескерткіштері табылды. Ескерткіштердегі жазулардан оның тек билік иелері немесе мемлекеттер арасындағы байланыс аумағында ғана емес, орташа, қарапайым халық ара-сында да кеңінең пайдаланылғанын байқаймыз.
Сөйтіп көне түрік жазуы VIII- ғасырлар аралығында бүкіл халық игілігіне айнала бастаған. Алайда ислам дінінің таралуына байланысты араб жазуының түрік билеушілері арасында тез қабылдануы түрік жазуының өмірде қолданылу аясын тарылтады.
1. Жолдасбаев С., Бабаев Д., «Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы»
Алматы. Ата мұра 2003ж 40-45 бет аралығы.

2. Хадиша Кенжеғұлқызы Ермуханова «Қазақстан тарихы»

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Көне түріктердің жазба мәдениеті.
Оңтүстік Сібір, Алтай-Саян, Қазақстан жерлерін ежелгі түрік тайпалары
мекендеген. Олар түрік тілінде сөйлеп, кене түрік жазуымен жазған. Көне
түрік әліпбиі (алфавиті) 35 әріптен тұрады. Түріктердің әліпбиі өздерінің
ру-тайпаларының таңбалары негізінде жасалған. Сондықтан да көне руналық
жазу - түріктердің төл жазуы.
Соңғы 30-40 жылдың ішінде Талас, Іле, Сыр, Ертіс өзендері бойынан
ежелгі түрік жазуларының көптеген ескерткіштері табылды. Ескерткіштердегі
жазулардан оның тек билік иелері немесе мемлекеттер арасындағы байланыс
аумағында ғана емес, орташа, қарапайым халық ара-сында да кеңінең
пайдаланылғанын байқаймыз.
Сөйтіп көне түрік жазуы VIII- ғасырлар аралығында бүкіл халық
игілігіне айнала бастаған. Алайда ислам дінінің таралуына байланысты араб
жазуының түрік билеушілері арасында тез қабылдануы түрік жазуының өмірде
қолданылу аясын тарылтады.

Жазба әдебиеттің дамуы.
Жазу өнерінің дамуына байланысты VIII ғасырда түріктердің жазба
әдебиеті дүниеге келеді,
Түрік жазба әдебиетінің көне ескерткіштері — "Күлтегін" және "Тоныкөк"
жазулары. Бұлар - нағыз тарихи дастандар. Мұнда Түрік қағанатының құрылуы
мен дәуірлеуі, ақырында күйреуі жайында айтылады. Дастандардағы тарихи
суреттер әдеби-көркемдік тәсілдермен өрнектелген
VI-ІХ ғасырларға жататын әдеби шығармалар - "Қорқыт ата" кітабы мен
"Оғызнама" дастаны. Бұл шығармалар алғаш VIII ғасырда ауызша айтылып, ел
ішінде кең таралса, тек XI ғасырдан бастап қағазға түсе бастаған.
"Қорқыт ата" кітабы 12 жырдың қосындысынан тұрады. Бұл шығарма аты
аңызға айналған атақты ақын, қобызшы Қорқытка байланысты. Қоркыт есімі
түрік тілдес халықтар арасында кеңінен мәлім. Қызылорда облысы Қармақшы
ауданында Қорқыт күмбезі деген ескерткіш бар. Бүған қарағанда, ол -
Қазақстанда туып-өскен адам. Тарихи деректер мен ел аузында сақталған
шежіре бойынша, шешесі - қыпшақ тайпасының қызы, ал әкесі Қарақожа
оғыздардың Қамы деген атасынан.
Ертедегі орта ғасыр әдеби ескерткіштерінің бірі - "Оғызнама". Біздің
дәуіріміздің екінші ғасырындағы тарихи окиғаларға байланысты туған бұл
әдеби шығарма VI ғасырда парсы IX ғасырда араб тіліне аударылған.
"Оғызнаманың" ескі нұсқасын XIII ғасырда бірінші жазып қалдырған - тарихшы
Рашид ад-Дин. Одан кейін оны XVII ғасырда толық жазған -Әбілғазы хан.

Түріктердің наным-сенімдері мен діні.
Олар отқа табынған. Мәселен, Византия елшісін түрік қағанына
кіргізуден бұрын жанып тұрған оттың арасынан өткізіп, одан кейін қағанға
кіргізген. Отпен аластау сияқты ескі наным сарқыншақтары ел ішінде бүгінге
дейін сақталған.
Түріктер табиғатка да табынған. Қаза болған адамның туыстары бір
төбеге жиналып, киіз үй тігіп, малдарын құрбандыққа шалып адамның мәйітін;
мінген атын, заттарын қоса өртейінтін. Егер адам жазда қаза болса, өртеген
күлін сақтап, күзде шөп сарғайғанда ғана жерлейтін, Ал егер адам қыста қаза
болса, ол адамды да өртеп, күлін көктемде жер көгеріп, шөп шығып,
жапырақтар жайкала бастаған кезде жер қойнына ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Көне түркілер
КСРО дәуіріндегі түріктану ғылыми саласы
Қазақстан аумағындағы ежелгі түркі тайпаларының рухани мәдениеті (V-VIII ғ.ғ.)
Көне Түркі мәдениеті (VІ-ІХ ғғ.)
Көне түріктердін Ұмай анаға табынуы
Көне және батыс түрік қағанаты
Түріктердің рухани мәдениеті
VI-XII ғғ. түркі халықтардың мәдениеті
Ерте орта ғасырлардағы Түрік Қағанаттарына қатысты Қытай деректеріндегі мәліметтер
Дәстүрлі түрік дүниетанымының қазақ мәдениетіне әсері
Пәндер