Банктік несиелеу

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5

1 БӨЛІМ. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘНІ МЕН ҚЫЗМЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.19

1.1. Несиенің мәні және оның құрылымдары мен
ұйымдастыру қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.11
1.2. Несиенің функциялары және оның түрлері мен
формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11.18
1.3. Несиенің қызметтері және қарыз процентінің түсінігі ... ... ... ... ...18.19

2 БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН БАНКТЕРІНІҢ НЕСИЕ БЕРУ МЕРЗIМДЕРI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.32

2.1 Қазақстан банктерінің несие беру қабілеттіліктері ... ... ... ... ... ... .20.22

2.2 Коммерциялық Банктiң несие қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23.28

2.3 Қысқа мерзiмдi несиенiң берiлуi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29.32

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
КІРІСПЕ

Несие нарығы қаржы нарығының ең тез дамитын бөлігінің бірі болып табылады және банктік несиенің елімізде кеңеюін қолдауда. Банк несиесі экономикалық өсімді қаржыландырудың негізгі факторы. Қазіргі кезеңде елімізде әлемдік тұрғыда өндірісті несиелеуге жағымды жағдайлар жасалуда, бірақ олар шектеулі қолдануда. Бұл банктік жүйемен несиелеудің дамуына кедергі келтіретін факторлармен байланысты. Сол факторлар экономикадағы құрылымдық қайта құруды тежей отырып, банктік секторға шығатын несиелік және волюталық тәуелділікті күшейтеді. Осы бітіру жұмысында банк несиесінің сатылары және оны талдау, оның айналыс дәрежесі, сонымен қатар оның кеңею жолдары қарастырылады.
Банктердің қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету жалпы экономика дамуының басты шарты. Банктік қызмет кәсіпкерліктің басқа түріне қарағанда жоғарғы тәуелділікпен ерекшеленеді, ал банктердің ең басты қызметтерінің бірі — банктердің несиелік қызметі болғандықтан, банктер көбінесе несиелік тәуекелге ұшырайды. Банк пайдасының үлкен бөлігі несиелеумен байланысты. Бірақ несиені қайтару, әсіресе үлкен мөлшердегі несиені қайтару банкті банкротқа ұшыратуы мүмкін. Кез келген банктің табыстылығы банктің берген несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарылымдық дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан банктер несиелік тәуекелділікті басқару, несие саясатын ұйымдастыру, реттеу шараларымен уақытылы айналысып отыруы тиіс.
Сонымен қатар несиелік тәуекелділікті реттеудегі мемлекеттің де рөлі маңызды болып табылады. Мұндай қызмет мемлекетімізде Қазақстан Республикасының Ұлттық банк және Қазақстан Республикасының Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау Агенттігі арқылы жүзеге асырлады. Ескере кететін жағдай 2003 жылдың 31 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасының Президентінің № 1720 Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін ары қарай жетілдіру туралы жарлығына сәйкес бір қатар өзгерістер енгізілді. Атап айтқанда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің реттеу және қадағалау қызметтері жаңа құрылған Агенттілікке жүктелген болатын. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен Қазақстан Республикасының қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау Агенттігі Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің қызметін банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету, екінші деңгейлі банктердің қызметтеріндегі тәуекелді азайту арқылы салымшылардың мүдделерін қорғау мақсатында реттеу мен қадағалауды жүзеге асырады. Несиелік тәуекелділікті реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздыларының бірі 2003 жылғы 3 маусымдығы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген « Екінші деңгейлі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» ереже. Атап айтсақ оның ішінде « Меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффиценті» және « Бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің жоғарғы мөлшері».
Жалпы Қазақстан Ұлттық Банкінің мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады. Ақша-несие саясатының макроэкономика деңгейдегі субьектісі — Ұлттық Банк болып табылады. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының басты мақсаты: Ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық Банк тарапынан реттеу субьектілеріне экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаларының жиынтығы жатады.
Қазақстан Ұлттық Банкі өзі жүргізетін операцяиялар бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқада мүдделендіру мөлшерінде белгілейді. Реми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша-нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты берілген.
Қазақстан Ұлттық Банкінің пайыз саясатының басты мақсаты — айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, несиеге деген сұранысты азайту. Соның нәтижесінде ақша жиыны және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету болып табылады. Жоғарғы пайыз мөлшерлемесі шын мәнінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның көлемін құрайды. Демек жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгілі бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс. Ұлттық Банк мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы қаржылық операциялардың барлық түрлеріне пайыз мөлшерлемесін белгілеу базасы ретінде қызмет етеді.
Ұлттық Банк мүдделендіру мөлшерін реттеу арқылы Республикамыздағы ақша жиынының щамасына әсер етеді және несиеге деген сұранысты арттыруға немесе төмендетуге мүмкіндік береді.
Орталық Банктің пайыз мөлшерлемесін өзөгертуі экономикаға әр уақытта дұрыс әсер ете бермейді, сондықтанда Орталық Банк пайыз мөлшерлемесін бір тұрақты деңгейде ұстап тұру арқылы инвистицияны тұрақтандырады.
Қазақстанда ақша-несие саясатының қазіргі деңгейдегі тиімділігі Орталық Банктің саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты және салық – бюджет, сыртқы экономикалық саясатпен де тығыз байланысты.
Ұлттық Банк заң актілері Қазақстан Республикасы Президентінің заң актілері негізінде немесе Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің басқармасының жеке қаулылары бойынша жүргізілетін заем операциялары бойыша қолдана береді.
Ақша-енсие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру нарығының, бағалы қағаздар нарығының арықарай дамуына және банк жүйесінің нығайа түсуіне , экономиканың нақты секторын банктердің несиелеуін арықарай өсіру үшін жағдай жасауға, жинақтаушы зейнетақы қорларының жетілдіруіне мүмкіндік туғызады.
Жалпы еліміздегі несие нарығының жағдайына тоқтала кететін болсақ: 2004 жылы 11 ай ішінде экономикадағы банктердің несиелері 46,0 % -ға өсіп 1428,1 млрд. Теңгеге жетті.
Несиелер нарығында валютаның түрлері бойынша да, мерзімдері бойынша да оң өзгерістер болды. Ұлттық валютадағы несиелер өсуі шетел валютасындағы несиелермен салыстырғанда басып озу сипатына ие болды. Ұлттық валютадағы несиелер 49% -ға өсіп 648,9 млрд. Теңгеге жетті, ал шетел валютасындағы несиелер 43,6 %-ға өсіп 779,1млрд. Теңгеге жетті. Нәтежесінде теңгелік несиелердің үлес салмағы 44,5 %-дан 45,5%-ға дейін өсті. 2004 жылы 11 айда ұзақ мерзімді несиелер 35,1%-ға өсіп 499,5 млрд. Теңгеге жетті. Ұзақ мерзімді несиелердің үлес салмағы 62,2%-дан 65,0%-ға дейін өсті.
Несиелер бойынша қойылымдардың динамикасы әртүрлі бағыттағы сипаттқа ие болды. Мәселен, 2004 жылғы 11 айда жеке тұлғалардың Ұлттық валютадағы несиелері бойынша орташа алынған сыйақы қойылымы 20,3%-дан 20,6%-ға өсті, ал заң тұлғалары несиелері бойынша 14,9%-дан 14,5%-ға дейін төмендеді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің басқарушылығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің 2005-2007 жылға арналған ақша-несие саясатының негізгі бағыттарын іске асыру қолға алынды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. -Алматы: Экономика, 2001.-466 бет. 72-130-232-162-276.
2. Әкімбеков С.Ә., Баймұхаметова А.С., Жанайдаров У.А. Экономикалық теория. – Астана: Астана полиграфия, 2002.-398 бет. (296, 299)
3. Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжұмаев Е., Досқалиев С., Жәйшібеков Ж. Экономикалық теория негіздері. –Алматы: Санат, 1998.-479 бет. (403, 406)
4. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. –Алматы: ИздатМаркет, 2004.-248 бет. (92, 117)
5. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Тәбеев Т.П. Экономикалық теория. –Алматы: Қазақ Университеті, 1999.-280 бет. (162)
6. Мақыш С.Б. Банк ісі. –Алматы: Қазақ Университеті, 2004.-241 бет. (37, 156, 162, 202, 208, 213)
7. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. –Алматы: Экономика, 2000.-328 бет. (98, 221)
8. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. –Алматы: Экономика, 2003.-432 бет. (212, 217, 221)
9. Нұрсейтова Р. Перспективы развития страхования экспортных кредитов и инвестиций в Казахстане. Қаржы қаражат. – 2003. –Вып.6., ч.1. с. 35-40.
10. Мақыш С.Б. Жобалық несиелеудің ерекшеліктері. Вестник КазНУ.-2004. №6. -32-34 бет.
11. Нурсейт Н. Расширение банковского кредитования. Аль-Пари-2002. №6. 60-65 бет.
12. Нурсейт Н. Кредитование малого и среднего предпринимательства. РЦБК.-2005. №3. 2 бет.
13. Нурсейт Н. Об одобрении годового отчета Национального банка Республики Казахстан за 2004 год. Финансы, кредиты -2005. №5. 3 бет.
14. Бекмұхаметова А.Б. Денежно кредитное и валютное регулирование экономики Казахстана. -2003. №3. 37-39 бет.
15. Сейтбеков А. Виды и типы кредитов в банковском секторе Казахстана. Саясат.-2003. №3. с.50-53.
16. Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер. Проблемалары және болашағы. Аль-Пари-2001. №2. 9-11бет.
17. Журнал. Экономическое образование.-НБК. №2. 2002, -50 бет.
18. Годовой отчет НБРК за 2001г.
19. Рамазанов Н. Кредитные риски //Деловая неделя// от 22.03.02г.-12-13 бет .
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
ТАҚЫРЫБЫ: БАНКТІК НЕСИЕЛЕУ
« ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША »
КУРСТЫҚ ... ... ... ... МӘНІ МЕН ... ЖӘНЕ ... Несиенің мәні және оның құрылымдары ... ... ... ... және оның түрлері мен
формалары
............................................................................
...............11-18
1.3. Несиенің ... және ... ... ... БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН БАНКТЕРІНІҢ НЕСИЕ БЕРУ
МЕРЗIМДЕРI..................................................................
..........................20-32
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...............................................34
КІРІСПЕ
Несие нарығы қаржы нарығының ең тез дамитын бөлігінің бірі ... және ... ... елімізде кеңеюін қолдауда. Банк ... ... ... негізгі факторы. Қазіргі кезеңде
елімізде әлемдік тұрғыда өндірісті несиелеуге жағымды жағдайлар ... олар ... ... Бұл ... ... ... ... келтіретін факторлармен байланысты. Сол факторлар экономикадағы
құрылымдық қайта ... ... ... банктік секторға шығатын несиелік
және волюталық тәуелділікті күшейтеді. Осы бітіру жұмысында банк несиесінің
сатылары және оны ... оның ... ... ... ... оның ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету жалпы
экономика дамуының басты шарты. ... ... ... ... түріне
қарағанда жоғарғы тәуелділікпен ерекшеленеді, ал банктердің ең басты
қызметтерінің бірі — ... ... ... болғандықтан, банктер
көбінесе несиелік тәуекелге ұшырайды. Банк пайдасының үлкен ... ... ... несиені қайтару, әсіресе үлкен мөлшердегі
несиені қайтару банкті банкротқа ұшыратуы ... Кез ... ... ... ... ... сапасына, яғни оның қайтарылымдық
дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян
шегуіне итермелейді. ... ... ... тәуекелділікті басқару,
несие саясатын ұйымдастыру, реттеу шараларымен ... ... ... ... ... тәуекелділікті реттеудегі мемлекеттің де
рөлі маңызды болып табылады. Мұндай қызмет ... ... ... банк және ... ... Қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау ... ... ... ... ... ... 2003 жылдың 31 желтоқсанындағы ... ... № 1720 ... ... ... ... ары ... жетілдіру туралы жарлығына сәйкес бір ... ... Атап ... ... ... ... реттеу және қадағалау қызметтері жаңа құрылған Агенттілікке
жүктелген ... ... ... ... ... мен Қазақстан
Республикасының қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... ... ... ... жүйенің
тұрақтылығын қамтамасыз ету, екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... ... реттеу
мен қадағалауды жүзеге асырады. Несиелік тәуекелділікті реттеу шараларының
ішіндегі ең маңыздыларының бірі 2003 ... 3 ... ... Ұлттық Банкінің басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген ... ... ... ... ... нормативтер туралы» ереже.
Атап айтсақ оның ішінде « Меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффиценті»
және « Бір ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің мемлекеттік ақша-несие саясатын
анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады. Ақша-несие саясатының
макроэкономика ... ...... Банк ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының ... ... ... тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен
шетел валюталарына қатысты ... ... ... көздейді. Ал ақша-
несие саясатының Ұлттық Банк тарапынан реттеу субьектілеріне экономикадағы
қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаларының жиынтығы жатады.
Қазақстан Ұлттық Банкі өзі ... ... ... ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқада мүдделендіру
мөлшерінде ... Реми ... ... мөлшерлемесін ақша-нарығының
жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ... ... ... ... ... Банкінің пайыз саясатының басты мақсаты —
айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, несиеге ... ... ... ... ақша ... және ... ... төмендетуді қамтамасыз
ету болып табылады. Жоғарғы пайыз мөлшерлемесі шын мәнінде ... ... өз ... ... көлемін құрайды. Демек жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта немесе белгілі бір уақыт аралығында ... ... ... ... ... Банк ... ... ақша нарығындағы
қаржылық операциялардың ... ... ... ... белгілеу
базасы ретінде қызмет етеді.
Ұлттық Банк мүдделендіру мөлшерін реттеу арқылы ... ... ... әсер ... және ... ... ... арттыруға
немесе төмендетуге мүмкіндік береді.
Орталық Банктің пайыз мөлшерлемесін өзөгертуі экономикаға ... ... әсер ете ... ... ... Банк ... бір ... деңгейде ұстап тұру ... ... ... ... қазіргі деңгейдегі тиімділігі
Орталық Банктің ... ... ... тығыз байланысты және салық –
бюджет, сыртқы экономикалық ... де ... ... Банк заң ... ... ... Президентінің заң
актілері негізінде немесе Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
басқармасының жеке ... ... ... заем операциялары бойыша
қолдана береді.
Ақша-енсие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын ... ... ... қағаздар нарығының арықарай дамуына және банк
жүйесінің нығайа түсуіне , ... ... ... ... ... ... үшін жағдай жасауға, жинақтаушы зейнетақы
қорларының ... ... ... еліміздегі несие нарығының жағдайына тоқтала кететін
болсақ: 2004 жылы 11 ай ... ... ... ... 46,0 ... өсіп 1428,1 ... Теңгеге жетті.
Несиелер нарығында валютаның түрлері бойынша да, ... да оң ... ... ... валютадағы несиелер өсуі шетел
валютасындағы несиелермен салыстырғанда басып озу сипатына ие болды. ... ... 49% -ға өсіп 648,9 ... ... ... ал шетел
валютасындағы несиелер 43,6 %-ға өсіп ... ... ... ... ... үлес ... 44,5 %-дан ... дейін
өсті. 2004 жылы 11 айда ұзақ мерзімді несиелер ... өсіп 499,5 ... ... Ұзақ ... ... үлес салмағы 62,2%-дан 65,0%-ға
дейін өсті.
Несиелер бойынша қойылымдардың динамикасы әртүрлі ... ие ... ... 2004 ... 11 айда жеке ... Ұлттық
валютадағы несиелері бойынша орташа алынған сыйақы қойылымы 20,3%-дан 20,6%-
ға өсті, ал заң ... ... ... 14,9%-дан 14,5%-ға дейін
төмендеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің 2005-2007 жылға ... ... ... ... бағыттарын іске асыру қолға алынды.
I БӨЛІМ. НЕСИЕ ... МӘНІ МЕН ... ЖӘНЕ ... Несиенің мәні және оның құрылымдары мен ұйымдастыру қағидалары.
Несие – нарықтық экеономиканың тірегі ретінде ... ... ... білдіреді. Оны барлық шаруашылық субьектілері мен қатар,
мемлекет те, үкімет те сондай – ақ жеке азаматтар да ... ... ... ... ... сферасынан емес, олардың
айырбас сферасынан іздеу қажет. Тауар айырбастау – ол тауардың бір ... ... ... ... ... ... осындай айырбас негізінде
несиеге байланысты қатынас туындайды.
Құн қозғалысы – бұл несиенің қозғалысының негізін білдіреді.
Несие ... ... ... бола ... қарыз мәмлесінің формасы
ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуге тиіс. Құн ... ... ... ... ... Айырбас процесінде мәмленің екі
түрі ажыратылады: қарывз ... және ... алу – сату ... ... қарыз
мәмлесі ретінде тауарлар айналысы процесіне себепші болады. Несие ақшаның
төлем құралы ... ... ... ... ... қатынастардың пайда болатын экономикалық негізіне капитал
айналымын жатқызуға болады.
Көбіне несиені ақша ретінде түсінеді. Бір ... ... ... ... де бар ... ... қазіргі шаруашылықта қарыз көбіне
ақшалай түрінде берілуде. Бірақ та бұл жерде ақша мен ... әр ... ... әр ... ... ... ... шығармау керек.
Несие – бұл пайыз төлеп қайтару ... ... ... берілетін
ссудалық капитал қозғалысын білдіреді.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамыз ете отырып,
несие берушілер мен ... ... ... ... ... ... көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос
қаражаттары мен табыстары экономикалық жүйе төңірегінде ... ... және ... ... ... берілетін ссудалық капиталға
айналады.
Несие – бұл банктің қаражат көзі ... ... ... ... әр түрлі формаларының болуын және сондай – ақ ... бір ... ... кең ұғымды сипаттайды. Ал ссуда –
бұл ссудалық шот ашумен байланысты ... ... ... бір ғана ... білдіреді.
Экономикалық категория ретінде, несие – бұл кәсіпорындар, ұйымдар
және бірлестіктер, сондай – ақ ... ... ... ... құру ... қайтару, пайыз төлеу шартында белгілі бір мерзімге ... беру ... ... ... ... ... заты ... несие құрылымы бір – бірімен өзара байланысты
эленменттерден тұрады. Мұндай элементтерге ең ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастар
субьектісіне қарыз беруші және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші – қарызды беретін несиелік қатынастың бір ... ... – бұл ... ... ... ... ... болып
табылады. Қарыз берушілерге: банктер, ... емес ... ... ... және ... ... ... – бұл несиені алушы және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастың екінші жағы. Борышқор және қарыз алушы бір – ... ... ... де, ... түсініктері әртүрлі. Мысалға, кәсіпорын несие
жеке азаматтардың коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. ... ... ... ... бұл ... ... да несиелік қатынас
туындамайды.
Қарыз беруші және қарыз алушымен ... ... ... ... ... Беру ... – бұл құнның ерекше бөлігі, яғни
қарызға берілген құнды білдіреді. Кәсіпорындарды және басқа да ... және ... ... ... ... несие беру,
несиелеу қағидаларын қатаң сақтау негізінде жүзеге асырылады. ... ... мәні және ... ... – ақ ... қатынастар
төңірегіндегі обьективті экономикалық амалдардың талаптары көзделеді.
Несиенің берілу процесі – бұл ... ... ... алып жатқан күрделі құбылыстарды білдіреді. Сондықтан да
несиенің экономикалық категория ретіндегі мәнін тереңдей ұғыну ... ... ... білмейінше жеткіліксіз болып саналады.
Несиелеуді ұйымдастыру негізі мынадай қағидаларға сүйенеді.
• Несиенің ... ... ... ... ... ... ақылылығы;
• Несиенің қамтамасыз етілуі;
• Несиенің сый ақылылығы;
Несиенің соңғы қағидасы, шетелдік банктік тәжірибеде бірінші классты
қарыз алушылар үшін жиі қолданылады. ... ... ... ... ... да қамтамасыз етілмеген түрде беріледі.
Несиенің мақсаты несиелеудің басты қағидасы ретінде, несиенің қандай
да мақсатқа ... ... ... ... ... бұл ... байланысты болатын тәуекел дәрежесінің негізгі көрсеткіші ретінде
де қызмет етеді.
Несиенің мерзімділігі – бұл белгіліэкономикалық ... ... ... ... ... бір ... Бұл қағида несие берушінің
қарыз алушыға берген қаражатының белгілі бір уақыт өткен соң қайтарылуға
тиістілігімен ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығы – бұны экономикалық категория ретінде, ... ...... қатынастардың экономикалық категорияларынан ажыратады.
Себебі, қайтарылмайтын несеи болмайды. ... да ...... ... бөлігі.
Несиенің мерзімділігі – несиенің тек қана қайтарылып қоймай, яғни
қатаң ... ... ... ... ... Шаруашылықтың
нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты несиелеудің бұл ... ... ... Біріншіден, осы қағиданы қатаң ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі тәуелді. Екіншіден, бұл
қағиданың сақталуы коммерциялық банктердің өтімділігін ... ... ... ұйымдастыру қағидалары, тартылатын несиелік ресурстардың
қайтарымсыз жұмсалымдарға салынуына мүмкіндік ... ... ... ... ... үшін бұл қағиданың сақталцуы олардың банктен жаңа
несие алуына ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын басты
көрсеткіш. Ол негізінен банк пен клиент арасында жасалатын несиелік ... ... да ... Егер де ... уақыт өтіп кетіп ссуда
қайтарылмаған жағдайда, ол уақыты өткен ... ... ... ... банк ... несиелік келісім шартын бұзғаны үшін жоғарғы
жағдайда пайыз төлеп қайтаруын талап ете алады. Уақыты өтіп ... ... ... төмен болса, соғұрлым банк қызметі тұрақты және оның
зиян шегу ықтималдығы ... ... ... ... ... – бұл ... ... қарыз алушыға берілетін
қаражатын қайтару барысында бастапқы ... өсіп ... Іс ... ... бұл несиені пайдаланғаны үшін төленетін
пайыз түрінде беріледі. Қарыз алушының ссуданы пайдаланғаны үшін ...... ... деп ... ... ... ... жүйесі
тұсында несие үшін пайыз мөлшері несиеге ... ... пен ... ... ... да ... ... да, несие үшін пайыз мөлшері
экономикалық заңдылықтарға сай, яғни ... ... ... ... ... ең ... мөлшерде емес және сол сияқты қарыз
алушының қаржылық жағдайына зиян келтірмейтіндей жоғарғы мөлшерде емес, ... ... ... ... екі ... ... ... төленетін пайыздың экономикалық шекарасын құрайды.
Несиені экономикалық категория ретінде қарыз ... ... және ... өндірістік қатынас арқылы анықтау керек.
Қарыз мәмлесі несиені экономикалық категория ретінде өз бетінше
сипаттамайды, оны ... ... ... ... ... /1,50 б/
Әртүрлі шаруашылық жүйесінде кездесетін мәмле типтерің формальды
(типтерінің) ұқсастығы олардың бір ...... ... ... ... несиелік қатынастары бір атауды сақтай отырып, әртүрлі
мәнге, мазмұнға ие.
Несие шаруашылық ... ... ... ... ... өзі ... отырады, өз мазмұнын өзгертеді. Несие мәміле типі ретінде, тауар
айналысының формасы, құн қозғалысының ... ... ... ... ... ... ... бері дамып келді. Несие айырбас
процесінің өндірістік байланысының типі, тауарлы ... ... ... ғана емес, тауар шаруашылығының диалектикалық дамушы
құбылыс ретінде ... ... ... шаруашылығының әртүрлі
сатыларының несиелік қатынастарыны өзара айырмашылығы, қолдан – ... ... ... арқылы жүзеге асатын әртүрлі обьектілердің айырмашылығынан
көрінеді.
Несие түсінігі келесі ... ... ... халық
шаруашылығы құбылыстарының барлық жиынтығының ішінен бәрін бұрын қоғамдық
өмірде несие деп аталатындары іріктеліп алынады: ... соң бұл ... ... ... ... ... ... тән
белгілері; екіншіден, бұл белгілердің ішінен тек осы іріктелініп ... тән ... ғана ... ... деп ... ... әртүрлі тарихи кезеңдерде тауар шаруашылығының алғаш пайда
болуы кезінде дамыған ... ... ... де бар ... ... ... ашу – бұл несиенің ... ... ... ... ... ... оның мәнді анықтығын
білдіретін сапаларын тану болып табылады. ... ... мәні ... ... ... ... қосымша оның ... ... ... ... ... ... бір мәнге айналған және несиелік қатынастар
танымының сатысы ретінде көрінеді. Ол несеиеде тұрақты, өзгеріссіз қалады.
Құрылымдық талдау ... ... ... ... обьектісі ретінде,
бәрінен бұрын оның субьектілері болып табылатын ... ... ... қатынас субьектілер қарыз беруші және қарыз алушы болады.
Кредитор мен ... ... ... ... ... мен тауар айналысы
негізінде жүреді. Сатушы – қарыз беруш, ол сатып ...... ... ...... ... қарызды ұсынушы жағы.
Қарыз беру үшін кредитордың қарамағында белгілі бір қаражаттар болуы керек.
Оның көздері өз қорлары, ресурстары, өз ... ... ... ... ... басқа да субьектілерінен алынған ресурстар бола
алады. Қазіргі ... ... – банк ... өз ... ... ғана ... оның шоттарын да сақталуы ... ... де, ... қатар, акция жәчне облигацияларды
орналастыру арқылы жинақталған қаражаттар есебінен бере ... ... ... ... ... ... басқа барлық
кредиторлардың өкілі ... ... ... ... ... ... ... үшін шаруашылықта уақытша пайдаланылмайтын ресурстарды
жинақтай алады, сонымен қатар, эмиссия жасай алады. Кейбір жағдайда ... ... ... ... да ... ... Коммерциялық
несие кезінде кредитор сатылуға жататын тауарларды қарыз алушыға береді.
Кредитор ретінде ... ... ... ... бір мерзімге ресурс
беруші тұлға болады. Қағида бойынша ... ... ... ... ... ... белгіленген мерзімде қайтармаған ... ... ... ... ... алушылармен анағұрлым қатаң
қатынастарға әкеп ... ... бар ... ... шекарасы
несиенің мерзімімен анықталады. Несиенің мерзімі өз кезегінде ұдайы өндіріс
процесінің барысына байланысты.
• Қарыз ...... ... несиені алушы және алған
қарызды қайтаруға міндетті жағы болып келеді. Борышқор және
қарыз ... – бір – ... ... ... шамасы бірдей түсінік
емес. Борыш – міндетті жалпы сипаттайтын анағұрлым кең түсінік.
Несиелік мәмлеге сәйкес борышқор туралы емес, ... ... ... ... /2,296 ... ... ... басқа шаруашылық ұйымдары және
мемлекеттің өзі де ... ... ... ... ... ... ол несиелік мәмледе төмендегідей ... ... ол ... берілетін қаражаттардың меншік иесі ... ... ... иесі ... болады; өзіне тиісті емес, бөтен
біреудің ресурстарымен жұмыс істейді. Екіншіден, ... ... ... қаражаттарды айналыс сферасында да пайдаланады. Кредитор тікелей
өндіріске қатыспай – ақ айырбас ... ... де ... ... алады.
Үшіншіден, қарыз алушы өзінің ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушы кредитормен жеткілікті
түрде сепе айырысумен қоса, қайтарымды толық өтеу үшін ұдай ... ... түсу ... ... қарыз алушы уақытша пайдалануға
алынған құнды ғана қайтарып қана қоймай, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... кредиторы қойған талаптарын
орындауға тәуелді болады. Қарыз алушының кредитордан экономикалық ... ... ... ... ... ... ... алушы ретінде
өз міндеттемелерін орындауға мәжбүр етеді.
Кредитор және қарыз алушы несиелік ... ... ... ... ... ... ... жоғары қарыз пайызына мүдделі болса, қарыз алушы –
соғұрлым арзан несиеге мүдделі.
Сондай - ақ, ... ... ... ... ... қарыз алушыға берілетін және қарыз алушыдан кредиторға қарай
кері қозғалатын обьекті болып табылады.
Қарызға берілген құнның өте ... ... оның ... сипаты.
Несие, қағида бойынша, құнның құрылуына мүмкіндік туғызып, қарыз алушының
иелігіне түсуі керек. Сонымен ... ... ... кез ... ... ... ... функциялары және оның түрлері мен формалары.
Жалпы «функция» сөзі латынша «functio» «атқару», «жүзеге асыру» ... ... ... ... деп ... категориялары мәнінің
көрінісі түсіндіріледі. Демек несиенің функциясы деп оның мәнінің ерекше
көрінісін ... ... ... ... функциясы – оның мәні емес, тек
осы мәнінің көрінісі. Біз қарастыратын несиенің кез ... ... ... ... ... функцияларын қарастыру үшін келесідей ғылыми амалдарды
қарастырамыз. Біріншіден, бәрінен бұрын ... мәні ... ... ... Функция кредитор мен қарыз ... ... ... түсе ... орындайтын белгілі бір «жұмыстың» көрінісін
сипаттайды. ... ... ... ... кезінде тағы да бір
жағдайды ... ... ... ... ... процесінің әрбір кезеңінде
барлық функциялармен емес, ... ... ... ... өз ... Демек, әрбір кезеңде несие өзіні ң қозғалысының ... ... ... ... ... мәнді көріністерінің барлық жиынтығын
бірден көрсетет алмайды.Мысалы: ақша ... ... ... да ... ... ... функциясын немесе қор ... ... ... ... де сол ... ... функция – бұл қатып қалған емес,
өзгермелі категория. Несиенің мәнінің өзгеруімен қатар, оның ... ... ... ... ... ... процесі ретіндегі
көрінісін білдіреді.
Бұл функцияның жеке ... ... ... ... емес, жалпы
несиелік қатынасқа жататындығымен түсіндіріледі; несиенің көрінуі, тек
егер ол тең дәрежеде несиелік ... екі ... да ... ... оның функциясы ретінде анықталуы мүмкін.
Мұнан басқа, функция несиенің барлық формаларымен ... ... ... ... Коммерциялық несиенің, банктік несиенің жеке
бөлектенген ... жоқ. ... ... ... ... ... оның экономикалық категория ретіндегі мәні тудырады.
Несинің категориясында оның келесі функциялары ... ... ... ... ... несиелік операциялардың ауыстыруы.
Кредитор мен қарыз алушы арасында несиелік қатынас айырбас ... ... ... ... алушыға берілу жолымен қайта бөлу сатысында
пайда болады, сонан соң бұл құн ... ... ... ... оралады.
Осыған байланысты несиенің қайта бөлу функциясын көрсету ... ... ... ... ... ... ... алушыға тауарлы – материалдық
құндылықтарды бере алса, ... ... ... ... да ... екі жағдай да беру обьектісінің формалары әртүрлі ... ... ... – құн ... ... ... қайта бөлу функциясының
көмегімен құн қайта бөлінеді.
Қайта бөлу функциясы қандай белгілер бойынша жүретініне ... ... ... ... ... саларалық, сала ішілік және
шаруашылықаралық. Қайта бөлудің ... ... ... ... ... өзгермейтінін ескерте кету керек. Берілген құнға меншік иесі кредитор
да сақталады. Егер ... ... ... мен ... ... ... ... тәуелсіз әртүрлі заңды тұлғалар түсетін болса, құнның
қайта бөлуін аумақаралық деп айтуға болады. Салаішілік қайта бөлу ... ... ... ... орын алады. Егер құн бір саланың өкілі болып
табылатын кредитордан басқа саланың ... ... ... ... ... ... несиенің көмегімен саларалық қайта бөлу орын алады.
Егер кредитор бір шаруашылық субтектісінің уақытша бос ... ... оны ... ... ... беру көзі ... онда оның құнның шаруашылықаралық қайта бөлінуі деп айтамыз.
Несиенің қайта бөлу функциясы құнның ... ... ... ... босаған
құнның қайта бөлінуін қозғайды. Сонымен қатар, несие ... ... ... ... өткізу процесінің жалғасы болуы да ... ... ... тауар өндіру өз өнімін ... ... ... ... шартымен сатады, яғни несиелік негізде.
Несиенің қайта бөлу функциясының төменде берілгендей ерекшеліктері
бар:
• Біріншіден, ... ... тек ... ... ...... және ... затының, яғни бір жыл
ішінде өндірілген жалпы ұлттық өнімнің құны ғана бөлініп
қоймайды, ... ... ... ... ... ... жасалған құн да қайта бөлінеді.
• Екіншіден, несиенің қайта бөлу функциясы құнның ... ... ... ... ... ... ... бөлінуін
қарастырады.
• Үшіншіден, қайта бөлу функциясының мәнділігі уақытша босаған
құнды ... ... беру ... болып табылады.
• Төртіншіден, несиенің көмегімен уақытша босаған құнның берілуі
нарықтық экономикаға тән ... ... және ... ... ... жүзеге асырылады.
Несиенің тағы бір функциясы ретінде нақты ақшалардың орнын ... ... ... ... ... шаруашылығында нақты ақшалардың
орнын несиелік ... ... үшін ... ... жасалған.
Қарызға берілген құнды тауарлы – материалдық құндылықтар, қызметтер, өзара
талаптарды есептеуді аяқтау, ... ... ... алуы ... ... ... қолма – қол ақшалай төлемдерді қысқартуға, ақша
айналымының құрылымын жақсартуға, ... ... ... ... ... айналыс шығындарын азайтады. Қазіргі тауар шаруашылығында
қарызға берілген құнның шаруашылық айналымына енуі ақшаның жалпылама орнын
басу ... ... Ол ... айналымда олардың уақытша
орнын басу функциясын орындайды. /4,92 б/
Несие экономиаклық категория ... ... ие. ... әр ... да бір ... тән ... ... байланыстардың жиыньтығын
білдіреді. Несиеге қатысты оның формасы бұл ... ... ... ... сыртқы және ішкі өзгерістер кезінде
сақталанатын негізгі қасиеттерінің көрінісі. Қарызға ... ... ... мен қарыз алушы арасындағы байланыс қалай өзгерсе, ... оның ... ... мазмұнын білдіреді.
Экономикалық әдебиеттерде, әдетте, несиенің екі ... ... және ... ... қатар, көптеген жарияланымдарда несие
формаларына: тұтыну, мемлекеттік, халықаралық, үкіметаралық, фирмалық және
т.б. жатқызады.
Коммерциялық ... – бұл ... ... ... ... ... ... үшін төлемді кейінге қалдыру. Несиенің осы
формасының обьектісі ... ... ... қызмет атқарады. Коммерциялық
несиенің ерекшелігі мынада: қарыз капиталы өнеркәсіптік ... ол оның ...... өткізуді жылдамдату.
Әртүрлі тауарларды өндіру және өткізу бірдей емес, уақыт кезеңін және
көбінесе белгілі бір маусымға сәйкестендіруді талап ... ... да ... өз ... нарыққа ұсынған кезде осы тауарды қажет етіп тұрған
басқа тауар өндірушінің қолма – қол ... ... ... ... несиеге сату қажеттілігі туындайды. Коммерциялық несиенің
құрылымы ...... ... ... болып табылады. Ол оның иесіне
белгілі бір уақыт өткеннен кейін борышқордан вексельде ... ... ... ... ... ... Коммерциялық несиенің шектелген деңгейі
бар.
• Біріншіден, ол жұмыс істеп тұрған ... ... ... яғни ... ... ... тек ... сол кезде айналым үшін қажет емес
капиталдың шегінде ғана бере ... ... ... ... ... ... ... оны өндіріс құралдарын
шығаратын салалар осы құрал – жабдықтарды тұтынатын салаларға
береді, бірақ ... ... ... ... ... иесі тоқыма станоктарын несиеге тоқыма фабрикасына
сата алады, ол тоқыма ... ... ... ... несие бере алмайды, өйткені маталар машина
құрылысына ... ...... бола ... ... капитализм кезеңінде коммерциялық несие өндіріс
пайызының және тауарларды өткізудің үздіксіздігін қамтамасыз ете ... ... ... ... /5, 162 ... ... фирмалар өз өнімдерін өткізудің бұл формасын – төлемді
кейінге қалдыра отырып, ... ... ... Бұл ұсақ және орта
фирмалардың төлем қабілеттігінің шамалылығымен, тауарлар құнының өсуімен,
банктік қарыз алуды ... ... ... ... ... ... және Францияда кең таралған түрі ... ... ... ... себептерінің бірі –
тауарлардың ұдай жеткізілуін ... ... ... ... үнемі ұлғаюы және жетілдірілуі болып табылады.
Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: қарыз келісім – аясы ... ... ол ... алу – сату ... ... ... Қарыз
келісімі тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді.
Несиенің бұл формасын таңдаудың басқа факторы бәсекелестік ... роль ... оның құны ... табылады. Коммерциялық несие бойынша
мөлшерлеме ақша нарығының мөлшерлемелеріне ілесіп ... ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта несиенің
басқа формаларынан жеке өмір сүрмейді. ... ... екі ... ... қарыз міндеттемелерін есептеу мысалында көрінеді. ... ... ... ... ... вексель арқылы банктен басқа сападағы
несиелік мәмлеге айналады, оның негізінде қарыз капиталы ... ... ... мүмкіндігі коммерциялық ... ... он ... ... екі ... ... ... байланыс
нығайып келеді.Банктік несиені коммерциялық несиемен салыстырғандағы
артықшылық ... ... ... ... ... ... роль
атқаруда, өйткені онда банктік мекемелердің қызмет ету ережелерінің
өзгерістері ... ... ... ... кемшіліктері де бар.
Уақыт шектеулігі, өлшемдері, қозғалыс бағыты тәрізді ... ... ... белгілі бір дәрежеде кейінге қалдыру мәжбүрлік сипатына ие
болады; тауарларды ... ... жиі ... ... сатып
алушылардың қаржылық жағдайы туралы әр уақытта хабардар болмайды, ал ... ... ... үшін ... бір ... туғызады.
Банктік несие – бұл банктердің арнайы несие – ... ... ... ... ... ... ... Банктік несие
коммерциялық несиенің шектеулерін жояды. Бос ақшалай капиталдар кез келген
өндіріс ... ... және ... несие арқылы кез келген бағытта
қозғала ... ... ... иесі ... бос ... капиталын банкке
орналастыра алады, ал бұл банк капиталды машина құрылыс кәсіпорнына қарызға
береді.
Банктік несие сферасы коммерциялық несие ... ... ... ... кең. ... несие тек тауар айналысына қызмет етеді.
Ал банктік несие қоғамның барлық ... ... ... ... ... ... ... капиталдың қолдануына қызмет етеді.
Банктік және коммерциялық несиенің динамикасы әртүрлі. Коммерциялық
несиенің көлемі өндіріспен ... ... ... ... ... ... қысқарады. Өнеркәсіптің дамуы кезінде оған ұсыныс және
сұраныс жоғарылайды, ал ... ... ... ... дағдарысы әсерінен
тауарлардың өндірілуі мен өткізілуі де қысқарады. Ал қарыздарды ... ... ... ... ... ... Өндірістің жанданып, жоғарылаған
кезінде нағыз капиталдың көлемі өседі, өндірістік мақсаттар үшін ... ... ... ... ... ... ... өндірілуі
тұрғысынан банктік несие қарыз капиталына және ақшалай ... ... ... ... өндіріс тұрғысынан алғанда бұл бөліну қарыздың
қамтамасыз ... ... және ... ... ... шамасына
несиенің әр түрлі әсерін көрсетеді. Несие алу ... ... ... ... қоя отырып, борышқор банктен қосымша капитал алмайды.
Оның көзқарасы тұрғысынан, бұл – ақша ... ... ... ... ... өйткені банк арқылы қайта бөлiнген
қарыз капиталы экономиканың барлық салаларында қолданыс ... ... оның ... даму себебі қызметін атқарады. Қарыз мәмлесінің дербес
сипаты бар, онда ақшалай капитал өндірістік ... ... ...... түрінде табыс алу. Қарыз алушыға қайтарымдылық,
мерзімділік және пайыз төлеу жағдайларында қарыз капиталын ... ... ... ... көрінеді.
Банктік несие өзінің маңызды ерекшеліктері ... ... ... және ... өзгерістерге ұшырайды. Олардың біреуі қарыз мәмлесінің
қатысушыларымен байланысты. Қарыз капиталы беруді банктерде басқа әртүрлі
мекемелер (қаржылық ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қарыз капиталы мен мәле жасаушы жаңа типтегі ... ... ... ... атқа ие, ал бұл ... ... ... өзгертпейді. Жұмыс істеп тұрған
капиталистерден басқа қарыз ......... ... үкімет және жергілікті үкімет органдары болып табылады. Банктік
мекемелерде қарыз ... ... ... берудің әртүрлі
мүмкіндіктері бар.
Несиелік мүмкіндіктер ғана емес, сонымен қатар берілген қарыздардың
көлемдері де өзгереді. Несиелік ... ... ішкі және ... әсер ... Біріншіге банктің қолында бар ресурстардың ... ... ... ... оның ... ... әсер етеді
және активтік операциялардың ұлғаюына жағдай жасайды.
Банктің белгілі бір ... ... ... және оны қарыз алушыларға
беру мүмкіндігі бар. Қазіргі жағдайда ... банк ... ... бір көзі ... ... ... мекемелер ақшалай қаражаттарды
банкаралық нарықтан қарызға алады, сонымен қатар, көрсетілген мақсатқа
облигациялық ... да ... ... ... – бұл ... ... тауарларын сатыпалу және тұрмыстық
қызметтерді төлеу үшін коммерциялық және банктік формада ... ... ... ... ...... ... сатуға қолдау
көрсету. Бұл несие бөлшек саудамен ... ... бір ...... ... несиенің көлемі де өседі. Өйткені тауарларға ... ... де ... ... ... ...... өсуі төлем қабілетіне сұранысты күшейтеді. ... ... ... ... ... ... алу кезінде пайдаланылады.
Тұтыну несиесінің мақсаты – клиенттерді жоғалтпай сақтап қалу ... ... ... ... сәйкесінше фирманың сауда айналымын ұлғайту.
Дербес несиелер – бұл жеке тұлғаларға ақшалай ... ... ... ... ... тауарларын сатып алу мен белгілі бір
қызметтерді алу үшін ... Бұл ... ... жас ... ... ... ... кезеңіне қарыздарын бес жыл ішінде төлеу үшін оқуға
түскен студенттер алады. Әдетте, дербес несиенің сомасы қарыз алушының ... ... ... ... ... ... – 36 ай.
Дамыған елдерде тұтыну несиесінің маңызы өте ... Ол ... ... ... және ... ... мен өткізілуінің
ұлғаюына жағдай жасайды. Тұтыну несиесін көбінесе табыс деңгейі ... мен ... ... ... ... жеке тұлғаларға
ұзақ мерзімді банктік қарыз ... ... үй ... және ... ... ... осы үшін мамандырылған мемлекеттік тұрғын үй құрылыс
банкі құрылған. /3,208 б/
Ипотекалық несие – жылжымайтын ... ... ... үй және
өндірістік ғимараттарды кепілдікке ала отырып берілетін несие.
Мемлекеттік ...... және ... ... ... ... ... кредитор ретінде мемлекеттік және жергілікті билік органдары
болатын несиелік қатынастар жиынтығы. Мемлекеттік несиенің негізгі формасы
... ... ... қатар қысқа мерзімді қазыналық
міндеттемелер, тұрғындардың жинақ кассасындағы ... ... ... ...... жеке ... ресурстарды қайтарымдылық
және пайыздар төлеу шартымен беру бойынша ... ... ... сферасындағы қарыз капиталының қозғалыс формасы.
Несиенің түрлері – бұл ... бір ... ... ... ... ... шығатын белгілі қасиеттерге ие оның бір түрі.
Түрдің ... ...... ... ... ол ... ... түрдегі экономикалық қатынастар ретінде
түсінуді анықтайтын ... ... ... байланысты несие түрлері төмендегідей жіктеледі:
1) мерзімдері бойынша
а) қысқа мерзімді ( 1 жылға дейін);
ә) орта ... (1 ... 3-5 ... ... ұзақ мерзімді (3-5 жылдан жоғары) ;
2) несиелеу обьектілері бойынша: а) ... ... ... ... ... қорларына берілетін несие;
3) несиелеу әдістері бойынша: а) қалдық бойынша несиелеу;
ә) айналым бойынша несиелеу;
б) айналым ... ... және ... - ... ... ал ... айналым бойнша да, қалдық бойынша ... ... бар. ... ... несиесінің түрлері тауарлы және
ақшалай болуы мүмкін, ал халықаралық ... ... ... ... ... ... ... тауарлы және қаржылық несиелер;
2) экономикалық мазмұны бойынша: сыртқы сауда операцияларымен
байланысты коммерциялық және ... – кез ... ... ... ... ... бойынша: жеке, үкіметтік және халықаралық
қаржылық ұйымдар беретін;
4) мерзімдері бойынша: қысқа мерзімді, орта ... ... ... ... ... бойынша келесі жіктеулері
кездеседі:
а) қарыз алушының типі бойынша:
1) тұтыну;
2) бөлшек / көтерме;
3) ауылшарушылығы;
4) коммерциялық / өнеркәсіптік
5) ... ... ... ... – ( ... ... штаттар, ұлттық) федералдық.
ә) мақсаты бойынша:
1) тұтыну;
2) айналым капиталы,
3) құрылғылар;
4) ғимараттар;
5) жобалар;
6) лизингтік қаржыландыру;
б) өтелу ... ... ... ... (мысалы – тұтыну несиесі үшін 3 ай сайын)
2) кезеңдік төлемдермен ( тоқсан сайын, жарты жыл сайын)
3) бір рет төлемді ( ... ұзақ және орта ... ... ... етілуі бойынша:
1) кепілмен қамтамасыз етілген;
2) қамтамасыз етілмеген;
3) кепілдендірілген;
4) басқа да қамтамасыз ... ... бір ...... болып табылады.
Лизинг – бұл несиенің ақшалай емес формасы. Бұнда машиналар, құрылғылар,
құрал – жабдықтар және ... ... ... ... ... ... құны бірте – бірте төленіп соң, олар жалға ... ... ... ... бір ... 10-15 ... дейін жасалады.
Факторинг – бөтеннің ... ... алу ... ... ... ... ... Банк немесе басқа комиссионер
кәсіпорынның, ассоцацияның және т.б. «дебиторлық есепшотын» ... қол ... ...... банкке сатумен байланысты ұзақ мерзімді факторинг,
қарызды өндіріп алу ... бір ... бес ... ... келеді. /4, 117
б/
1.3. Несиенің қызметтері және қарыз процентінің түсінігі.
Несиенің ... орны мен ... оның ... қызметтерімен
сипатталады. Жалпы несие экономикалық категория ретінде ... ... ... бөлу;
• Айналыс шығындарын үнемдеу;
• Айналыстағы нақты ақшалардың орнын алмастыру;
• Капиталдың ... ... ... – техникалық прогрессті жеделдету.
Несиенің қайта бөлу қызметі, кез келген елдің ұлттық экономикасының
толық қанды ... ... өз ... ... ... бұл ... экономикалық жүйенің бір саласынан екінші бір саласына капитал
ағымы ... ... ... ... ... іс ... асуы несиенің
экономикалық мәнінен туындайды. Шаруашылық субъектілеріндегі ақшалай
қаражаттардың түсуі мен ... ... ... ... ... ... қаржылай ресурстарға деген қажетттілікті ... ... да ... жағдайларда қарыз алушылардың барлық категориялары
өздерінің меншікті қаражатқа деген жетіспеушіліктің орнын ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп қана
қоймай, айналыс шығындарын үнемдеуге де мүмкіндік жасайды.
Несиенің айналыстағы ... ... ... уақытша алмастыру. Қазіргі
несиелік шарушылықта мұндай орын ... ... ... бар. Бұл
қызметті іске асыру процесінде тек қана ... ... ... сондай – ақ
нақты ақшалардың уақытша орнын ... ... ақша ... ... ... бұл ... несиелік ақшалар: чектер, вексельдер,
несиелік карточкалар ... ... ... шоғырлану процесіндегі қызметі экономиканың тұрақты дамуына
жағдай жасау үшін маңызды болып табылады. ... ... ... бұл ... ... ... ... отырып, пайда алуға
мүмкіндік береді.
Несиенің ғылыми техникалық ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырумен сипатталады. Және несие
өндіріске ғылыми – технологияларды жаңалық ретінде енгізу үшін де аса ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаражатымен,
оның ішінде орта және ұзақ ... ... ... есебінен
қаржыландырылады. /6, 213 б/
Қарыз проценті.
Несие мәмлесінің маңызды элементіне ссуда проценті жатады.
Процент, несие тәрізді, белгілі бір жағдайда ... ... ... ақша ... процент пен өсімқорлықтың – осылардан өркениет
басталған – пайда болуы ... ... ... ... кезеңімен
байланысты.
Сонымен бірге, процент несиенің міндетті атрибуты деуге ... ақша ... ... ... несие айырбасты жеңілдету
және кеңейту үшін қолданылған. Соңынан несиеден тікелей пайда алу, ссудадан
белгілі өсім алу мүмкін болды.
Процент ... ... ... ... банктің есептік
мөлшерлемесі, қазыналық вексельдердің мөлшерлемесі, 1 күндік ссуда бойынша
банкаралық мөлшерлемелері базалық ... ... ... ... ... ... инфляцияның типіне, мемлекеттің ақша –
несие саясатының бағытына тәуелді болады.
Нарықтық экономиканың өтпелі кезеңінде ссуда кезеңі ... ... бұл ... ... ... процентінің дәрежесі несиелік келісімдердің аса маңызды
элементін құрайды. Процент, ... ... ылғи ... проценті коммерциялық әрекетті ынталандыру үшін ... ... ... ... ... /7, 98 ... ... ҚАЗАҚСТАН БАНКТЕРІНІҢ НЕСИЕ БЕРУ МЕРЗIМДЕРI.
2.1 Қазақстан банктерінің несие беру қабілеттіліктері.
Қажет болған жағдайда Қазақстандық банктердің бәрі ... ... - ең аз ... ... 6,5 миллион тенге екі жыл мерзімге
беріледі. Пайыздық ставкасы жылына 20 ... Бір ... ... 0,7 ... ... ... ... немесе автокөлігіңді
кепілдікке қояды және несие алушының табысы туралы анықтама ... ... Әлем ... - несие саласы 75 мың тенгеден 7,5 миллион тенген
дейін, ... ... 500 – 50 мың АҚШ ... ... ... уақыты тенгемен берілген несие 3 айдан 36 айяға ... ... ... ... 60 айға ... ставкасы тенгемен берілген несиеге 20 процент, шетел
валютасыиен ... ... 17 ... ... ... 12 ... көрсеткіштері, жылжымайтын мүлік немес автокөліктің құжаттары.
«Халық банкі» - ... ... ... алушының өтей алатын қабілетіне
қарай анықталады. Кредит берудің ең ұзақ ... екі жыл. Егер ... ... ... мүлік қойса, ең ұзақ мерзімі 5 жылға шетел
валютасымен ақша алады. Пайыздық ставкасы ... ... ... ... Ақш ... ... 15,9 ... еуромен берілгендерге
15,4 процент.
«АТФ Банкі» - несие берудің ең көп ... 2000 АҚШ ... ... сай ... . Ең ұзақ мерзімі 12 айға ... ... ... 27 ... ... мүлік, айналысындағы тауарлар, бизнесте
қолданылып жүрген жабдықтар, жеке заттар кепілге қойылады.
«Альянс ... ... ... ең кіші ... 70 мың ... Ал ... ... 750 мың тенге. Қарыз берудің түрі: қолма – қол 300 тенге,
есепшот арқылы 750 ... ... ... ең ұзақ ... 2 жыл. ... ... жылына 19 процент. Қызмет ... ... ... ... несие саласы несие алушының төлей алатын қабілетіне
байланысты. Тенгемен және доллармен берілетін ... ... 3 ... ... ... жылына тенгемен 20 процент, АҚШ ... ... ... ... алған тауар құнының 20 проценті. ... ... ... ... кепілдікке қойыла алады.
«Тексака Банкі» - қарыз беретін сомасы 30 ... 750 мың ... ... ... - ай арасы. Пайыздық ставка жылына 24 процент. ... ... ... ... ... ... алып ... 23 тенге болуы
керек.
«Нұр Банкі» - 3000 мың АҚш долларына дейін несие ... де ... де ... ... мерзімі 1,5 жылға дейін. Пайыздық ставкасы 18
прцент. Бір физикалық тұлға кепілдігі несиені қамтамасыз ете ... ... ... несиелік саясат банктің несиелік жұмысын
ұйымдастыру негізін және несиелеу процесіне қажетті құжаттар жүйесін жасау
шарттары.
Кең мағынасында несиелік саясатты ... ... ... қарыз алушылар
тұрғысынан қарастыруға болады.
Тар мағынасында несиелік саясат – бұл несиелік процесті ұйымдастыру
барысындағы банктің стратегиясы мен ... ... ... ... ... жұмысы, оның жалпы стратегияларына сай ұйымдастыру негізін
және несиелеу процесін ... ... ... ... жасау
шарттарын білдіреді.
Банк несиесі – құқық нормасына қаржылық қатынастар., жеке және заңғды
тұлғалардың уақытша бос ... ... ... несие алушылардың
қарамағына тартылып, жан – жақты келісімдер ... ... ... ... ең ... үш ерекшеліктерін бөліп
шығаруға болады. Біріншіден – несие беруді банктер әрдайым кәсіби түрде,
арнайы ... банк ... ... ғана ... және олар ... ... айналысады. Екіншіден – банк несиесі тек қана
ақшалай беріледі. Ал басқа несие беру ...... ... ... ақша емес, басқа да тауарлар, материалдық құндылықтар бола береді.
Үшіншіден, ... ... ... ... қайтарылу
мерзімділік, төлемдік принциптері болады. Ал басқа ... беру ... ... ... Банк несиелері классификациясы несие алушылардың
түрлеріне қарай бөлінеді де, төменгі берілген үлгіні құрайды.(2-сурет)
2-сызба Банк ... ... ... ... несиелендіру шараларының ең көбі сауда
- өндіріс өнеркәсіпті несиелендіруге арналған. Бұлардың ішінде несиелеу
мерзіміне қарай айналым ... ... ... ... ... ... ... бір қайнар көзі болып табылатын ұсақ ... ... ... ... ... тек компанияның қаржылық
жағдайын мұқият тексеруден кейін ғана беріледі. Несие ... ... ... ... ... жағдайын бақылап отыруға тиіс. Бұл шараның мақстаттары
– біріншіден, ... ... ... ... ... ықтималдығы,
екіншіден мерзімін ұзарту қажеттілігі.
2. Коммерциялық Банктiң ... ... ... ... келе ... түрі – ... мүлік
кепілдігіне берілетін ипотекалық несиелендіру. Бұл несиелер тұрғын үй ... ... ... ... жасау және ... ... ... ... ... ... несие берудiң басқаға қарағанда, қаупi төмен, өйткенi барiлген қарыз
кепiлдiкте тұрған мүлiкпен қамтылған;
- бұл несиелер ұзақ мерзімге берілетін ... соң, ... ... кездесуден босатады;
- ипотекалық несиелендіру банкті үздіксіз клиентурамен қамтамасыз
етеді, ... ... ... ... айналып тұрады да, банкке
өзінің тәуекелін диверсификациялауға несие берілгеннен кейін ... ... ... ... қатар ипотекалық несиелендірудің бірқатар кемшіліктері де бар:
банк штатында арнайы ... ... ... ал ол ... ... ... ... ... бұл мәселені ... ... ... ... шешуге болады, соның ... де ... ... ... ... берудің үзақ мерзімдік сипаты банк ... ... ... ... ... Бұл жағдайда банк әдетте кепілде
түрған мүлікті қайталама рынокқа шығару арқылы ... ... ... үзақ ... ... ... ... кері ықпалын беруі мүмкін, өйткені бірнеше жыл бұрын
пайыздық мөлшерлемелердің өзгерісіне болжам жасау өте ... ... ... ... ... ... ... Осы сияқты проблемалар
өзгермелі пайыздың мөлшерлемелерін пайдалану ... ... ... көбінесе түтынушылық және дербес түрде несие беріледі.
Шетел тәжірибесінде тұтынушылық несиелерді ұзақ уақытқа ... ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Несие берушілердің айырмашылығына қарай, ... ... ... ... және ... тұлғасын бөліп шығаруға болады. Бүл
несиелердің қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген түрлері болады.
Мысалы, көлік алуға, сол ... ... ... ... берілген
кезде несие алушы банкке қарызын төлей алмайтын болса, көлік те, ... ... ... де банк ... ... ... ... да, банк алдындағы берешектер содан ... ... ... бұл ... қауіп деңгейі жоғары болады, ... ... ... ... ... ... ал бұл жағдай банктің тағы да артық шығынына
әкеледі.
Дербес несиелер қайталанатын жаңартпалы несие түрінде, не ... ... ... несие алушының қаржылық жағдайын терең
тексеру мен сараптаудан кейін ... ... ... ... ... - ... алу ... едәуір қысқартады да, алдын ала
белгіленген келісілген шарттар негізінде қайта-қайта ... ... ... жолы берілетін несиенің белгілі бір ... ғана ... ... ... ... ... ... карточкалары жатады.
Несие карточкалары ... мен ... ... ... ала банкпен
келісілген лимит мөлшерінде пайдалануға арналған. Банк өзінің клиентінің
қаржылық міндеттемелерін ... ... ... ... Егер ... ... ... 25 күн аралығында төлейтін болса, онда ол ... ... ... ... ... ... науқандық сипатқа ие, өйткені
аграрлық өндірістің өзі де циклға ... ... ... ... ... да, өзінің табиғаты бойынша сауда-өнеркәсіптік
несиелерге ұқсас болып келеді. Әдетте, мүндай ... ... ... және ауыл ... ... ... ... Өндіріс
құралдарын сатып алуға арналған несиелер көбінесе орташа, ... ... ... ... ... ... етуді талап етеді.
Ауыл шаруашылық несиелеріне қауіп ... ауа ... ... астықтың болжамды сатылу бағасының өзгеруі. Бұның бәрі де қарызды
қайтара алмау қаупін ... ... ... банк ... толық атқара алмаған жағдайда банк шығынға ұшырап ... ... ауыл ... ... ... жүйесі ең
алғашқы құру кезеңіндегі қалпында қала ... бұл ... ... ... әсері де зор екендiгiн ... ... ... ... ... ... несиелендіруде қатысуға
тырысуы көбінде кері ықпалды нәтиже береді. Бүл жағдайда мемлекеттің қаржы
құралдарын шаруа ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істегісі келетін жаңадан кұрылып
келе жатқан қүрылымдарға кепілдік ретiнде ... ... жөн ... ... бір ... өзінен аграрлық саланы шексіз және тиімсіз
қаржыландыру жүгін алып ... ал ... ... агробизнес институттары
мен банк жүйелерінің бастамаларын қолдар еді.
Бағалы қағаздар алуға арналған несиелер де беріледі. Мұндай ... ... ... ... ... - бағалы қағаздар рыногында
алып-сатумен айналысатын дилерлер мен брокерлер болып табылады. ... ... ... ... баға ... айырмашылығының арқасында табыс
түсіріп, қарыз берушінің де ... ... ... ... ... ... ... қағаздар экономиканың дамуы мен өсуіне ілгерінді ықпалын
тигізіп ... ... ... банк мекемелерінің арасындағы несие
ресурстарының қайта бөлінуінің құралы ... ... ... ... ... қажеттілігіне қарай қызмет
етеді, ол қысқа мерзімге негізделеді. Бұл несиелендірудің ... ... ... ... ... ... рыногы өзгермелі келеді және оның негізгі мақсаты - банк
балансының қажетті өтімділік деңгейін сақтап ... емес ... ... ... ... Банктік емес қаржы
мекемелеріне - қаржы компаниялары, инвестициялық банктер, дербес несие беру
банктері, ... ... ... ... компаниялар, несие одақтары және т.б. жатады. Коммерциялық
банктерге берілетін несиелер, олардың қаржы қорын қүрайды да, ... ... ... ... ... ... олар ... пайда түсіреді.
Үкімет органдарына берілетін несиелер олардың уақытша қажеттілігіне
арналып беріледі. Мұндай несиелер - бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... арналған ең маңызды
шаралардың бірі. Шетел ... ... ... ... ... бюджеттің жетіспеушілігін жабуға, төлем балансын
реттеуге және ірі ... ... ... өткізуінен
шығады.
Шетелдік үкімет органдарын несиелендірудің көбі ... ... ... ... ... ... де үлкен инвестициялық
бағдарламаларды өткізуге арналып беріледі. Сонымен қатар, евровалюталық
ссуда-капиталы рыногында несиелерге ... ... ... ... бұл ... басқа банктік емес институттар, іскер фирмалар қарыз алушы болып
табылады.
Жоғарыда айтылған банк несиелерінің он ... ... ... екі түрі ғана ... ... ... және ... Осылардың ішінде ең көп тарағаны - ... ... ... өмір сүру ... аз болғанмен, жалпы мөлшері
бойынша екінші орында болады. Банктік жүйе 1995 ... ... ... ... осы ... ... ... несиелендіру "рыногы жұмыс
істей бастады. Несиенің тұтынушылық түрі де дамыған, бірак оның мөлшері өте
аз.
Бағалы қағаздарға арналған ... ... ... ... ... ... операцияларға жатады, бұл тек дамыған
бағалы қағаз рыногына тән, ал біздегі рынок ... ... келе ... /14,
37-39 б/
Мемлекетіміздегі әр түрлі несиелердің даму ... ... ... ... ... өзгерістердің нәтижелеріне баға
беруге болады. Ал үкімет органдарын ... өсу ... ... негативті тенденцияларды көрсетеді. Бүгінгі
жағдайда мемлекеттің ... ... ... ... ... ... даму ... төмен келеді, төлем ... ... ... Ал ... ... ... көп ... сауықтыру процесінің белгілерін, оның ішкі ... және ұзақ ... даму ... бар екендігін сипаттайды.
Бүгінгі тәжірибеде «ТұранӘлем» банкі көлік алуға несиелер ұсынады, ол
үшін қарыз алушы көліктің бағасынан 30% құюға ... егер ... ... көзі тұрақты болса, қалған ақысын банк ... ... ... 12 ай ... ... ... ... ай сайын тең мөлшерде
төленеді. Нәтижесінде жылдық 26% төлемге қарағанда, тең ... ... ... ... ... Бұл ... жылжымайтын мүлік пен көлік
қамтамасыз ету болып табылады. Ал «Казкоммерцбанк» болса, қарызға көлік
сатып алудан да ... ... ... ... сатып алу, пәтер өңдеу,
жиһаз сатып алу. Банк және де ... ... ... оның ... бір
жылға дейін созылып, жалақының 70% құрайды.
«ЦентрКредит» банкінде "несие алуға ... бар ... ... Бұл ... алу үшін депозит ашылып, қажетті сомаға келісім-
шарт жасалады, ал одан ... ... сома ... ... ... ... соманың 40% айтылған мерзімде жиналған кезде депозит
иесінің ... ... қүқы ... ... ... соманың 60%
аспайды, бірақ банк бағалаған кепілдіктің құны 70% кем болмауы ... жүйе ... ... де іске ... ... сомасы жинақтың жалпы
мөлшерінің 70% құрайды, сонымен ... ... ... ... ... кепілдемесі арқылы алуға да болады.
Индустриясы дамыған батыс мемлекеттерінде клиенттерді несиелендірудің
ең маңызды фактісі - кез келген қарыз беру ... ... жэне ... болса да), ең бастысы - адам. Мысалы, Германияда ... ... ... қарыз алушы керекті құжаттармен қатар, ол
адамның жеке басының қасиеттері мен төлеу ... ... ... тиіс Әр ... ... ... байланысты эр банк өзінің
несиелендіру ... ... ол ... банк ... мен ... іске ... банк пайдасының .барынша көбеюіне және ... ... ... /15, 50-53 ... ... ... жаңа формалар мен несиелеу әдістерін қолдану
арқылы несие қатынасын жетілдіру мақсатында ... пен ... ... ... Банк саласындағы маркетинг несие
ресурстары рыногын, клиенттердің қаржы жағдайын талдауға жэне осы ... ... ... ... банк ... ... ... Қазір кәсіпорындар мен ұйымдарға кез келген банкте өз шоттарын
ашуға рұқсат ... ... банк ... ... негіз кеңейді.
Маркетинг жаңа клиенттерді тартуға ықпал ететін шарттарды қамтамасыз
етуге, клиенттерді осы ... ... өз ... ... тартатын банк
қызмет салаларын кеңейтуге бағытталады.
Осы ... ... ... құрылымын қайта құру және оны нарық
сұранысын барынша қанағаттандыруға бейімдеу қажет.
Қазіргі ... ... ... ... ... және ... банктік ... ... ... ... ... негізінде құрады. Бұл жерде банк ... ... және жаңа ... да алдыңғы қатардан орын алуды
көздейді, сонымен қатар ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаттарын ... ... ... Бұл ... ... қолда бар мүмкіндігін
тиімдi пайдалануы үшін және ... ... ... ... ... ... ... стратегиясы банк қызметтеріне деген нарық сұранысын
анықтау үшін және жаңа қызметті жылжыту ... оны ... ... ... ұзақ ... бағдарламаларға негізделген.
Банк нарық сыйымдылығын анықтай отырып, банк қызметтерімен толық қамту
және барынша пайда түсіру мақсатымен біртекті ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет тактикасын
қалыптастырады.
Банк тактикасы банк қызметтеріндегі күнделікті қолданылатын тәсіл ... ... яғни ... да осы ... ... ... беретін жэне өркениетті болашақта бекітілген стратегиялық міндеттерге
қол жеткізу жолы болатын операцияларын ұлғайтады. Осы ... ... ... ... ... мен міндеттерін, олардың іске
асырылуының әдістері мен ... ... ... ... ... мен принциптерін анықтайтын ... ... ... ... оның ... ... ... сәйкес несие
процестерін реттейтін құжаттар жүйесінің қажетті шарты бола тұрып, банктің
несие жұмысын ұйымдастыру негізін ... ... ... қызметінің негізгі бағытын анықтайды. Оларды өз
кезегінде несие саясатын қабылдаған бағыттарын жүзеге ... ... ... ... Несие саясатында төмендегідей негізгі мезеттері ... ... ... ... ... ... ... несиелендіруді бақылау;
- құзырлы өкілеттіліктерді бөлу принциптері;
- несиелерді таңдаудың жалпы критерийлері;
- жеке ... ... ... ... ... мен ... жұмыс жүргізу принциптері (несиелік келісім-
шарттарын жасау);
- несие бойынша шығындардан қорғану резервтерін құру.
Осылайша, қабылданған ... іске асу ... ... ... деңгейдегі қабылданған негізгі стратегиялық әрекеттерін
айқындайтын тұжырымдамалары ... ... мен ... ... ұйымдастыру құрылымы келесі түрде қалыптасуы мүмкін:
- банктің ... ... ... ... ... ... ... ету құрылымы;
- профит-орталық жүйесі;
- банк холдингі.
Банкті ұйымдастырудың пирамидалық құрылымы несие ... ... ... мен басқаруда орталықтандырылған сипатты білдіреді.
Банк операцияларының жеке түрлерін қадағалайтын бағынушы вице-президенттері
мен иерархияны басқарушы президенті бар ... ... ол бір ... Шешім қабылдау авторитарлық негізде жүзеге асады, банктің ... ... ... ... мәліметтерді қалыптастырады жэне ұсыныс
түрінде жобалар даярлайды.
Банктің географиялық құрылымы банктің ұйымдастырылуына тән, мұнда вице-
президенттің құзыреттілігі ... ... ... ... ... ... бөлімшелер құрылады. Банктің басшысы басқару органдары бар
президент, олар жалпы қаржы жэне маркетингтік даму ... ... ... үшін ... ... ... несие қызметтеріне
рыноктағы өзгермелі конктураны маркетинг бөліміне жеткізіп, ал олар алынған
мәліметтер негізінде ... ... ... ... және іске ... қызмет ету құрылымы жүзеге асырылатын операциялар түрлері
бойынша бөлім басшыларының президентке ... ... ... ... ... басшылығын реттеуге бағытталған. Шешім қабылдаудың
жылжуы вице-президент ... ... және банк ... ... қызметтер рыногы, жеке түрлеріне деген сұраныстар
ескеріле отырып, толық көлемде қамтылады.
Профит-орталықтар жүйесі қызметі бір қала ... тыс ... ірі ... тән. Банк президенті және оның атқарушылар арқылы
әр ... ... ... ... басқаратын вице-президенттері
банктің филиал жүйесін құрайды. Банк несие саясатын қалыптастырғанда жеке
аймақтардың ерекшеліктерін ... ... ... ... әр түрлі несие қызметінің қозғалысын дифференциялайды.
Банк холдингі өнеркәсіптік және банк капиталының бірігуі ... ... Банк ... ... болып табылады және осы
қоғамдастыққа кіретін ... ... ... ... ... ... келісілген шарттар негізінде жалпы басшылықты іске
асыратын компания холдингі жүргізіп отырған саясат шеңберінде ... ... ... ... ... ... мен қаржы
жағдайына сәйкес белгілі бір рынокта неғұрлым тиімді ... ... ... ... ... механизмінен көрінеді, бұл
процесс несие берудің қадамдарынан тұрады. Несие ... ... ... ... Несие беру процесінде ең маңызды орын ... ... ... арыз беруден бастап қаржылық есептердің
зерттелуі, несиенің ... және ... ... толық төленуіне дейін.
Қарыз берудегі құжат айналымының бір қадамнан екінші ... өтуі ... ... ... мерзiмдi несиенiң берiлуi.
3-сызба
|Несие алуға арыз, техника-экономикалық негізделуі (бизнес-жоспар) ... ... ... ... беру комитетінің жобаны қарастыруы ... беру ... ... ... ... ... жасау ... беру ... ... ... ... ... бен пайыздардың |
|уақтылы төленуі ... ... жаңа ... ... банк өзінің несие беру саясатын әр түрлі факторларға байланысты
жүргізеді. Басты банк ... ... беру ... ... ... ... нұсқау мен ереже түрінде ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарай, аймақ өзгешеліктеріне
байланысты жүргізілгенмен, жалпы бұл процестің құрылымы бірдей болады.
Несие беру процесіндегі ең алғашқы қадам ... ... арыз ... ... Сонымен қатар қарыз алушы банк ... ... ... ... Бұл құжаттар қарыз алушының қаржылық
жағдайын сараптау үшін ... ... ... ... ... де, ... айырмашылық болады. Қарыз алушының берілген құжат
жиындысы бойынша банк қарыз алушының ... түрі мен ... ... ... ... Оның меншігінің тұлғасына назар аударылады.
Алдын ала өткізілген ... ... ... бір ... ... қабылданады, экспертизаның нәтижесі кері болған жағдайда берілмейді,
ал жобаның ... ... ... ... ... ... өңделуге жіберіледі. Банк экспертизасының нәтижелері жағымды
болған жағдайда, қаржы көрсеткіштері кешенді сараптаудан ... беру ... ... ... бизнес-жобаның мүқият сарапталуы
мен қарыз алушының қаржылық іс-әрекетін зерттеуден басталады. ... ... ... ... ... клиенттердің анкеталары бойынша
төлем қабілеттілігін сараптауға арналған қосымша мәліметтер алып отырады.
1996-2000 жылдардың ... ... ... ... 2001 жылдың қаңтар
айында бастап, алдыңғы жылмен салыстырғанда үлкен ауытқу орын алған, ... ... ... ... экономикаға берілген несиелер көлемі 2000 жылы
286390 мың ... 2001 ... ... ... 489110 мың ... құраған.
Ал 2002 жылдың қаңтар айындағы экономикаға 576955 мың ... ... ... 2003 ... тамызында бұл көрсеткіш 825 712 млн. теңгеге жетті.
96 96 97 97 98 98 99 99 ... 01 01 02 02 03 03
1 ... ... ұзақ ... - сурет . Қысқа және орта, ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... қысқа және орта, үзақ мерзімді несиелерді талдай
отырып, 1996-1999 жылдардың ... ... ... ... ... орта
мерзімді несиелерге қарағанда көп берілген, яғни 1996 жылдың қаңтарында
бірінші көрсеткіш 41760 мың ... 1997 жылы 43803 мың ... 1998 ... мың ... ал ... көрсеткіш 1996 жылдың қаңтарында 8390 ... 1997 жылы -1996.8 мың ... 1998 жылы 21839 мың ... ... 35212 мың ... ... 2000-2002 жылдардың қаңтар айларында ... үзақ ... ... ... өсе бастады. 2000 жылдың қарастырылып
отырған кезеңінде қысқа мерзімді несиелер 74718 мың ... ал орта ... ... ... 76365 мың ... ... екінші көрсеткіш біріншімен
салыстырғанда 1547 мың теңгеге өскен. 2001 ... осы ... ... ... 204640 мың ... орта және ұзақ ... ... мың теңгені құрап, алдыңғы жылмен салыстырғанда 67271 мың ... 2002 ... ... ... ... ... 228957 мың ... және ұзақ мерзімді несиелер 260153 мың теңгені ... ... ... ... ... 119541 мың теңгеге өскені байқалады. 2003
жылдың тамызында бұл көрсеткіш сәйкесінше 307 196 млн. ... 518 ... ... ... Мұнда 2003 жылдың қаңтар айына қарағанда орта және
ұзақ мерзімдегі несиелердің 133 259 млн. ... ... ал, ... несиелердің 3 828 млн. теңгеге азайғандығын көруге болады. Бұл
нәтиже ... ... ... үзақ ... несиелермен
қамтамасыз етуге бет бұрғандығына дәлел.
Млн. теңге
96 96 97 97 98 98 99 99 ... 01 01 02 02 03 03
1 ... ... 2 ... сурет . Заңды және жеке тұлғаларға берілген несиелер.*
*4-кесте негізінде әзірлеңді.
Банктік емес ұйымдарға және жеке ... ... ... ... ... ... ... банктік емес
ұйымдарға берілген несиелердің барлық ... ... ... ... ... 1996-2000 жылдарда банктік емес ұйымдарға берілген
несиелер ... ... өсіп ... яғни 1996 жылы 48875 мың теңгеден,
2000 жылы 142885 мын тенгеге жетті, 2001 жылдың ... ... 271366 ... ... осы ... үлкен ауытқу келеді. 2002 жылдың қаңтар айында осы
көрсеткіш 458634 мың ... ... ... ... салыстырғанда, 187268
мың теңгеге өскен. Ал жеке тұлғаларға берілген несиелер ... ... өсіп ... яғни 1196 жылдың қаңтарында 1275 мың теңгені, ... ... ... ... 15024 мың ... құрап, 2002 жылдың
қаңтарында үлкен ауытқу орын алған. Осы жеке тұлғаларға берілген несиелер
көлемі 30476 мың ... ... ... ... ... 2 есе өскенін
көрсетеді. 2003 жылы банктік емес ұйымдарға және жеке тұлғаларға берілген
несиелер ... ... ... 729 060 млн. ... 996 612 млн. ... Жеке ... және ... емес ұйымдарға берілген несиелер
көлемі жылдан жылға артып отырғанын байқадық.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан несиелік ... құру үш ... ... ... күні
дамудың келесі кезеңіне аяқ басуда. Осы ... ... ... ... ... реттейтін тұрақты банк
жүйесі қалыптасты. Қазіргі ... ТМД ... ... ... бағытталған ақша-несие саясатын жүргізіп отыр.
Несие ресурстарын пайдалану мен ... ... ... жұмыс
істемеуі бұрмалаушылық пен пайда күнемдікке әкеліп ... ... ... ... саны ... ... ... меншіктің жеке
меншікке өткізу процесі ... ... ... түрлерін туғызды,
экономиканың қозғалтқыш күші — ... ... ... ... ... ... саны өскенімен де, олардың іс-әрекеттерінің сапасы
Ұлттық банк қоятын талаптарына сай ... ... банк ... ... ... ... кемшіліктердің бірі — олардың
әрекеттерінің даму болашағына емес, тәуекелді операциялар жүргізу ... ... ... ... ... ... ... саясатқа бағытталған.
Бүгінгі күнде экономикамыздың қаржылық тұрақтылығы бар десе болады, ... ... ...... ... ... ... валюта қорының ЖІӨ өсуі. Сонымен қатар несиелік қарым-қатынастар
түрлі тәуекелдерге ұшырауы мүмкін, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... аяқтай келiп несиенiң
әсiресе соның iшiндегi қысқа мерiмдi ... ... ... ... ықпалының зор екенiне ... ... ... ... ... ... ... таныстым.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. -Алматы: Экономика, 2001.-466
бет. 72-130-232-162-276.
2. Әкімбеков С.Ә., Баймұхаметова А.С., ... У.А. ...... ... ... ... бет. (296, 299)
3. Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжұмаев Е.,
Досқалиев С., Жәйшібеков Ж. ... ... ... ... 1998.-479 бет. (403, 406)
4. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және ... ... ... ... (92, 117)
5. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., ... Ф.Н., ... ... ... ... ... Университеті, 1999.-280 бет. (162)
6. Мақыш С.Б. Банк ісі. –Алматы: Қазақ Университеті, 2004.-241 бет. (37,
156, 162, 202, 208, 213)
7. Көшенова Б.А. ... ... ... ... ... ... ... бет. (98, 221)
8. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. –Алматы: Экономика,
2003.-432 бет. (212, 217, 221)
9. Нұрсейтова Р. ... ... ... экспортных кредитов и
инвестиций в Казахстане. Қаржы қаражат. – 2003. –Вып.6., ч.1. с. 35-
40.
10. Мақыш С.Б. ... ... ... ... КазНУ.-2004. №6.
-32-34 бет.
11. Нурсейт Н. Расширение банковского кредитования. ... №6. ... ... ... Н. Кредитование малого и среднего предпринимательства. РЦБК.-
2005. №3. 2 бет.
13. Нурсейт Н. Об одобрении годового отчета Национального банка Республики
Казахстан за 2004 год. ... ... -2005. №5. 3 ... Бекмұхаметова А.Б. Денежно кредитное и ... ... ... -2003. №3. 37-39 ... ... А. Виды и типы кредитов в банковском секторе Казахстана.
Саясат.-2003. №3. с.50-53.
16. Бохаев Д.Т. ... ... ... ... ... Проблемалары және болашағы. Аль-Пари-2001. №2. 9-11бет.
17. Журнал. Экономическое образование.-НБК. №2. 2002, -50 ... ... ... НБРК за ... ... Н. Кредитные риски //Деловая неделя// от 22.03.02г.-12-13
бет .
-----------------------
Жеке адамдарға берілетін ссуда
Сауда ... ... ... ссуда
Үкімет органдарына берілетін ссуда
Шетел банктеріне берілетін ссудалар
Шетел үкіметітірінің органдарына берілетін ссудалар
Бағалы қағаздарға берілетін ссуда
Ауыл шаруашылығына берілетін ссудалар
Банктік емес ... ... ... ... ... ... ... беретін ссудаларының типтері
Жылжымайтын мүлікпен кепілденген ссудалар
Керi қайтару
Резервтi құрастыру
Қарыз бен пайыздардың уақытылы төленуiне кедергi ... ...... алушының банкрот болуы
Банк шығынын өтеуi

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік несиелеу. Корпоративтік клиенттерге берілген несие түрлері14 бет
Банктік несиелеудің принциптері мен әдістері96 бет
Қазақстанның банктік жүйесіндегі ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы61 бет
Қазақстанның банктік секторындағы несиенің түрлері және несиелік құрамдас бөлігінің дамуы мен несиелеу жүйесі68 бет
ҚР банктік несиелеу жүйесі68 бет
«АТФ Банк» АҚ27 бет
«Темірбанк» АҚ50 бет
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ52 бет
Ақша-несие саясаты жайында24 бет
Банк ресурстарын қалыптастыру операциялары13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь