Қазақстан Республикасындағы еңбек ақыны мемлекеттік реттеу

Мазмұны

Кіріспе

І. Еңбек ақы туралы жалпы түсінік

1.1. Еңбек ақының түрлері, еңбек ақы төлеудің нысандары мен жүйелері.

1.2. Қосымша еңбек ақыны құжатпен рәсімдеу және есептеу

ІІ. ҚР.ның еңбек ақы

2.1. 2007.2008 жылдардың ҚР.ның еңбек ақының жалпы қоры

2.2. Еңбек ақыдан ұстап қалулар мен төлемдер

2.3. Еңбек кодексі: негізгі ерекшеліктері мен жаналықтары

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Еңбек ақы – бұл еңбек өлшемі мен тұтыну өлшеміне бақылау жасауды жүзеге асыруға көмектестін маңыздық экономикалық құрал. Шаруашылық субъектісінің түріне қарамастан әрбір қызметкердің кірісі субъект жұмысының түпкілікті нәтижелерін ескергенде, оның жеке үлесімен анықталады және салықтармен реттелінеді. Еңбекақы тұтынушы кіріснің үлкен бөлігін құрайды, сондықтан да сұраныстың мөшеріне, тауардың тұтасына және олардың бағасына елеулі әсер етеді. Еңбек ақының номаиналды және шынай түрлері болады.
Номиналды еңбек ақы дегеніміз -жалдамалы еңбектің қызметкері өзінің күндік, апталық, айлық еңбегі үшін алатын ақша сомасы. Номиналды жалақының мөлшеріне қарап табысының деңгейі жайында айтуға болады, бірақ тұтынудың деңгейі мен адамның әл – ауқаты жайлы айту мүмкін емес.
Шынайы еңбек ақы – алған ақшаға сатып алуға болатын өмірлік игіліктер мен қызметтердің жиыны. Ол номиналды жалақыға тікелей қатынаста және тұтыну заттары мен ақылы қызметтердің бағасы деңгейімен кері қатынаста болады.
Жалақы өнімінің өзіндік құнының негізгі элеметтерінің бірі болып табылады, сондықтан да жалақы есебінің дұрыс ұйымдастырылуы еңбек өнімділігінің артуына, өнімнің өзіндік құнының кемуіне және еңбеккерлердің өмір деңгейінің жақсаруына себепші болады.

Еңбек ақының мәні. Осы мәселеге байланысты экономикалық теорияда 2 тұжырымдама бар:
1. Еңбек ақы еңбек бағасы,оның дәрежесі мен динамикасы рыноктық факторлар- сұраныспен және ұсыныспен анықталады.
2. Еңбек ақы жұмыс күші-тауардың бағасы,еңбектің бағасы емес, өйткені еңбек тауар бола алмайды,еңбек ақы өндіріс жағдайымен де,рыноктық факторлар сұраныс,ұсыныспен де анықталады, олардың ауытқуы еңбек ақының жұмыс күші құнынан бірде жоғары,бірде төмен болатындығын көрсетеді.
Еңбек ақының екі тұжырымдамасы да ағылшынның саяси экономикасының классиктері А.Смит пен Д.Рикардоның теориясына негізделген.
А.Смит еңбек пен жұмыс күші арасындағы айырмашылықты ашып көрсеткен емес.Оның пайымдауынша,еңбек табиғи бағасы бар «тауар» деп саналады. Ал,табиғи баға өндіріс шығындарымен анықталады,яғни жұмысшының және оның отбасының тіршілігіне қажетті құнмен есептеледі. А.Смит «табиғи жалақы» деп жұмыс күшінің құнын түсінді. Еңбек ақы мөлшері жұмысшының тіршілігіне қажетті құн минимумымен анықталады. Осыдан басқа жалақы тарихи және рухани элементтерді қамтиді, осымен байланысты Смит еңбек ақы мөлшерінің ұлттық айырмашылығы болатынын түсіндірді. Рикардо еңбек ақы теориясын Мальтустың халық өсімі теориясымен байланыстырды. Еңбек ақы, осы теория бойынша, халықтың табиғи өсуіне сәйкес күнкөріс заттарының минимумына ұмтылады. Маркстік тұжырымдамаға сәйкес еңбек ақы еңбек бағасы емес, өйткені еңбек тауар емес, олай болса оның құны да жоқ. Жұмыс күші тауар бола алады, ал еңбек ақы осы тауардың бағасы, оның құнының ақшалай көрінісі. Жұмысшы еңбек ақы түрінде бүкіл еңбегі үшін емес, тек қажетті еңбек мөлшерінің құнын алады. Еңбек ақының экономикалық маңызы мынада, осы табыс арқылы өндірістің жеке факторының орны толтырылады, адамның материалдық және рухани қажеттіліктері қанағаттандырылады, білім алуы, еңбекке дайындығы жүзеге асырылады. К.Маркс жұмыс күшінің құны мен еңбек ақы күнкөріс заттарының физикалық минимумымен емес, күнделікті қажетті тұтыну заттарының құнымен анықталады деді.Еңбек ақының мөлшері жұмыс күшінің құнына әсер ететін еңбек өнімділігіне, еңбке қарқындылығына, еңбектің күрделілігіне тәуелді.Еңбек рыногында сұраныс пен ұсыныс тепе-тең болғанда жұмыс күшінің құнына тең еңбек ақы бөлінеді.
1. Баймұханова С. Б., Балапанова Ә. Ж. Бухгалтерлік есеп.-
А.: Қазақ университеті, 2002.

2. «Экономика теория негіздері», Алматы «Санат» 1998 жыл

3.«Экономическая теория», В.Д.Камаев, Москва 1998 год
4. Халықаралық Қазақтан сайты: "Қазақстан Бүгін"
5.Кеулімжаев Қ.К., Әжімбаева Н.З., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. «Қаржылық есеп» - Алматы, «Экономика», 2005ж.
6.Кривогузова Н.А. «Экономикалық талдау» - Қарағанды, 2004

7.Әубәкіров Я. Ә., Байжұмаев Б. Б., Жақвпова Ф. Н., Табеев Т. П. – Экономикалық теория негіздері/ оқу құралы – Алматы: Қазақ университеті, 1999ж.
8.Крымова В. «Экономикалық теория» - Алматы, 2003ж.
9.Халықаралық Қазақстан сайты (www.kazakh.ru)
10.Галерея экономистов(www.economica.ru)
11.Кривогузова Н.А. «Экономикалық талдау» - Қарағанды, 2004

12.Кеулімжаев Қ.К., Әжімбаева Н.З., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. «Қаржылық есеп» - Алматы, «Экономика», 2005ж.
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Қазақстан Республикасындағы еңбек ақыны мемлекеттік реттеу
Мазмұны
Кіріспе
І. Еңбек ақы туралы жалпы түсінік
1.1. Еңбек ақының түрлері, ... ақы ... ... мен ... ... ... ... құжатпен рәсімдеу және есептеу
ІІ. ҚР-ның еңбек ақы
2.1. 2007-2008 жылдардың ҚР-ның еңбек ақының жалпы қоры
2.2. ... ... ... ... мен ... Еңбек кодексі: негізгі ерекшеліктері мен жаналықтары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Еңбек ақы – бұл еңбек өлшемі мен тұтыну өлшеміне бақылау жасауды ... ... ... экономикалық құрал. Шаруашылық субъектісінің
түріне қарамастан әрбір қызметкердің ... ... ... ... ескергенде, оның жеке үлесімен анықталады және салықтармен
реттелінеді. ... ... ... үлкен бөлігін құрайды, сондықтан да
сұраныстың мөшеріне, тауардың тұтасына және олардың бағасына елеулі ... ... ... ... және ... ... ... еңбек ақы дегеніміз -жалдамалы еңбектің қызметкері өзінің
күндік, апталық, айлық еңбегі үшін алатын ақша сомасы. ... ... ... ... деңгейі жайында айтуға болады, бірақ тұтынудың
деңгейі мен адамның әл – ... ... айту ... ... еңбек ақы – алған ақшаға сатып алуға ... ... ... ... ... Ол ... ... тікелей қатынаста және тұтыну
заттары мен ақылы қызметтердің бағасы деңгейімен кері қатынаста болады.
Жалақы өнімінің ... ... ... ... бірі ... ... да жалақы есебінің ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының кемуіне және еңбеккерлердің
өмір деңгейінің жақсаруына себепші болады.
Еңбек ақының ... Осы ... ... ... ... ... ... Еңбек ақы еңбек бағасы,оның дәрежесі мен динамикасы ... ... және ... ... ... ақы ... ... бағасы,еңбектің бағасы емес,
өйткені еңбек тауар бола алмайды,еңбек ақы өндіріс ... ... ... де анықталады, олардың
ауытқуы еңбек ақының жұмыс күші ... ... ... ... көрсетеді.
Еңбек ақының екі тұжырымдамасы да ағылшынның саяси ... ... пен ... ... ... ... пен ... күші арасындағы айырмашылықты ашып көрсеткен
емес.Оның ... ... ... бар ... деп ... баға өндіріс шығындарымен анықталады,яғни жұмысшының және оның
отбасының тіршілігіне қажетті құнмен есептеледі. А.Смит ... ... ... ... ... түсінді. Еңбек ақы мөлшері жұмысшының тіршілігіне
қажетті құн ... ... ... ... ... ... және рухани
элементтерді қамтиді, осымен байланысты Смит еңбек ақы ... ... ... ... Рикардо еңбек ақы теориясын ... ... ... ... ... ақы, осы ... бойынша,
халықтың табиғи өсуіне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... ақы еңбек бағасы емес, өйткені еңбек
тауар ... олай ... оның құны да жоқ. ... күші ... бола ... ... ақы осы ... бағасы, оның құнының ақшалай көрінісі. Жұмысшы еңбек
ақы түрінде бүкіл еңбегі үшін ... тек ... ... мөлшерінің құнын
алады. Еңбек ақының экономикалық маңызы мынада, осы табыс арқылы өндірістің
жеке факторының орны ... ... ... және ... ... ... ... еңбекке дайындығы жүзеге
асырылады. К.Маркс ... ... құны мен ... ақы ... заттарының
физикалық минимумымен емес, күнделікті қажетті тұтыну заттарының ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін еңбек
өнімділігіне, еңбке қарқындылығына, еңбектің күрделілігіне тәуелді.Еңбек
рыногында сұраныс пен ұсыныс тепе-тең ... ... ... ... ... ақы ... есеп ... есебінің негізгі міндеттері:
1. Еңбектің саны мен сапасы, шығарылм нормасының орындалуына, ... мен ... ... ... бақылау жасау;
2. Субъектінің әрбір қызметкеріне еңбек ақыны дер кезінде және ... ... ... дер ... және ... ... қалу;
4. Белгіленген мерзімдерде қызметкерлермен еңбекақы бойынша есеп
айырысуды жүргізу;
5. Есептелген жалақыны ... ... ... ... ... ... және ... енгізу;
6. Өндірістік процеске басшылық жасау операцияларына қажетті ... ... ақы ... ... ... ... және ... ақы бойынша статистикалық есептемені жасау;
Еңбек ақының түрлері, еңбекақы ... ... мен ... ақы ... ... ... ... - бұл қызметкерлерге нақты жұмыспен өтеген уақыты үшін,
орындаған жұмыстары мен ... ... саны мен ... ... бағалар мен қызметақы бойынша есептелетін еңбек ақы. Негізгі
еңбек ақының ... ... ... ... ... уақытына тарифтік ставкалар, қызметақы, кесімді бағалар
немесе орташа табыстар бойынша есептелген ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайының өзгеруіне байланысты кесімді ақы алушыларға қосымша
қызмет (материалдардың сәйксесіздігі, өңдеудің күрделілігі, ... ... мен ... ... ... ақы ... ... бағалар бойынша қосымша ақы;
- ақшалай және натуралды сыйақылар және сыйақы берудің бекітілген
тәртібіне ... ... ... ... ... тыс уақыттағы жұмыс үшін қосымша ақы;
- түндегі жұмыс үшін қосымша ақы;
- жұмысшының кінәсі жоқ тұрып қалуға төлемдер;
Қосымша – бұл ... ... ... жасамаған уақытына ҚР
заңдарына ... ... ... ... еңбек ақының құрамына
кіретіндер:
- балаларын ... ... ... ... уақытына төлем
ақы;
- жасөспірімдердің жеңлдік сағаттарына төлем;
- мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... ... төлем;
- негізгі және қосымша демалыстар уақытына төлем;
- пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақы;
- шыққанда берілетін жәрдем ақы;
Қызметкерлер еңбек ақыдан ... ... ... ... еңбекке уақытша жарамсыздық жөнінідегі жәрдемақыны алады.
Негізгі және қосымша еңбек ақылар еңбек ақы ... ... ... ... құрамына еңбек ақының барлық түрлері, әртүрлі сыйақылар, үстемелер,
қосымша ақылар, заңға сәйкес ... ... ... уақытына
есептелген ақша сомаларын қоса алғанда, ақшалай немес натуралды ... жеке ... ... қосылады.
Кәсіпорынның жосарымен (болжамымен) белгіленген, еңбек ақы төлеу
шығыстарының сомасы жалақының жоспарлы қоры деп ... Ал ... ... ... ... ... ... ақының сомасы кәсіпорындағы
еңбек ақының есептік қоры деп аталады.
Бухгалтерлік есепте еңбек ақы төлеудің 2 нысаны бар:
1-нысаны – ... - ... ... ... ... ақы төлеу жұмыспен өтелген уақыттағы
тарифтік ставкалар немесе қызметақылар бойынша ... ... ... мерзімдік нысаны мынадай жағдайларда қолданылады:
1. Жұмысшы өнім шығарудың артуаны тікелей әсер ете алмайды;
2. Ксімді ... ... ... ... толық емес;
3. Жұмыс уақытын пайдалануға қатаң бақылау ұйымдастырылған, нақты
жұмыспен өтеген ... ... есеп ... ... ... ... ... яғни жұмысшының біліктілігі
орындалатын жұмыстың разрядына сәйкес келу;
5. Қызметкерлерге еңбекақы төлеу үшін;
Мерзімді еңбек ақы жай және ...... ... ... ... ... ақы тек ... өтелген уақытпен ... ... ... немесе қызметақысымен анықталады.
Практикада осы табыстарды есептеудің 3 ... ... ... ... ... ақы;
- Айлық ақы;
Марзімдік – сыйақылық еңбек ақы кезінде тек нақты жұмыспен ... ... ... ... ... – ақ еңбектің соңғы нәтижесі ескеріледі
(белгілі бір көрсеткішьерге қол жеткізгені үшін ... ... ... ақы ... ... ескеруге болатын жұмыскерлерге ... ... тас ... қолданылады.Бұл нысанда еңбек ақы
төлеудің 5 жүйесі бар:
1. Тікелей кесімді ... ... ... ... ...... жүйе;
4. Жанама – кесімді жүйе;
5. Аккордық жүйе;
Тікелей кесімді ... ... ... ... тек ... бұйымның
саны мен өнім бірлігі үшін белгіленген бағалауға тәуелді болады.
Кемісді – сыйақылық төлемде кесімді еңбек ақы ... ... ... ... және ... ... қол жеткізгені үшін сыйақы
есептейдә.
Ілгерішіл – ... ... ... ... ... ... тікелей бағалаулар бойынша төлеу көзделген. Ал нормадан тыс
бұйымдарды шығару көтермеленген ... ... (2 есе ... бағалаудан
аспайтындай төленеді).
Жанама - кесімді жүйе жабдықтарға және ... ... ... ... ... ... өсіруге ынталандыру үшін
қоланылады. Мұндай жұмыскерлердің еңбегі олар қызмет ... ... ... ... есебінен жанама – кесімді бағалаулар төленеді.
Аккордық жүйеде орындалатын жұмыстың көлемі алдын ала ... ... ... ... ... ... арқылы бағаланады.
Жұмысты орындауға наряд жазылады да, онда табыстың жалпы сомасы, жұмысты
аяқтау мерзімі, ... мен ... ... ... ... - ақ мерзімді еңбек ақылар жеке түрде және ... ... ... ... ... Бригадалық нысан әдетте
кәсіптерді қоса ... және ... ... бірі ... ... қолданылады. Бригада ұжымының еңбек ақыны және ... ... ... әрбір мүшесінің шынай үлесін есекере отырып ... ... бар. ... ... мен ... қоса ... үшін
қосымша ақылар мен үстемелерді белгілеу жөнініде айталық. Бригадалық
табысты бөлу КТУ ескерілген ... ... ... пара – пар ... ... мерзімдік ақы алатындар үшін және бір сағат жұмыс ... ақы ... үшін ... ... ... белгіленген.
Жұмысшылардың қызметіне ақы ... ... ... ... ... үшін ... қызметақы негізінде жүргізіледі. Кесімді
бағалаулар қолданыстағы уақыт нормалары мен ... ... ... нормасы – бұл адам / сағат, адам / күн көрсеткіштерімен
көрсетілген, жұмыс бірлігін орындауға қажетті ... ... ... ... ... ... тиіс ... санымен анықталады. Кесімді
бағалау (Б) былайша есептейді:
1.Шығарылым нормасын қолданған кезде (Н шығ.) Б=Т/Н шығ. , ... Т ... ... ... ... ... тарифтік кесте айлық балансына
бөлу жолымен анықтайды).
2.Уақыт нормасын қоладнған ... (Н уақ.) Б=Т*Н ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Еңбек ақыны есептеу жұмыс уақытын пайдалануды есепке алу ... ... ... ақы ... ... еңбек ақы сомасы
нақты жұмыспен өтелген сағаттардың сағаттық тариф ставкасына көбейтіндісі
ретінде анықталады.
01 Еңбек ақы = ... ... ... ... сағаты саны ставкасы
мерзімдік ақы алатын 6-разрядтағы сағаттыұ ... ... 76 теңг ... 182 ... ... ... Еңбек ақы сомасының есептелуі: 182*76=13732
теңге.
Қызметкерлердің еңбек ақысы бойынша есептеледі:
- егер жұмыскер сол айдығы жұмыс күндерінде ... ... ... еңбек ақының мөлшері қызметақы мөлшеріне сәйкес келеді:
- егер жұмыскер сол айдағы жұмыс күндерінде толықтай жұмыс істемесе,
онда ... ... ... ... ... ... ... шығарылады.
Мысалы: қызметақысы 11300 теңге фирма менеджері айдағы 26 жұмыс күнінң ... ... ... ... ... ... ... 11300/26 =434,62 теңге. Менеджердің
жалақысы 434,62*20=8692,4 теңге құрайды. Жай ... жүйе ... ... нәтижесі мен оның еңбек ақысы арасындағы байланысты
қамтамасыз етпейді. Шаруашылық субъектісі жұмыскердің ... ақы ... ...... ... қолдануға құқылы. Бұл орайда сыйақы беру
мынадай көрсеткіштер бойынша еңбек ақы қорына (К-т 681) ... ... ... жүргізіледі:
1.Өндірістік тапсымаларды орындау және асыра орындау;
2.Еңбек өнімділігінің өсуі, бұымның еңбекті ... ... ... жаңа ... ... көрсету мерзімін игеру басқалар.
Сыйақы мөлшері орындалған жұмыстың маңыздылығы мен күрделілігіне қарай
кәсіпкер мен жұмысшылардың толтарына ... ... ... беру ... ережеде жабдықтың тұрып қалуын қысқарту үшін
кезекші слесарьларға тарифтік ставкасының 20% - ті ... ... ық ... ... ... ... қалу нормасы 5%
құрайды. Кезекші слесарь есепті айда 180 сағат жұмыс жасаған. ... 100 %, ... ... ... ... - ... еңбек ақы: 180*100=18000 теңгеге тең.
2.Жабдықтың тұрып қалуын төмендетудің әрбір % - ті үшін ... ... ... қалуын қысқарту 5% - 3% = 2%,
4.Сыйақының % - тік мөлшері 4%*2%=8%,
5.Сыйақы сомасы: 18000*8% = 1440 теңге,
6.ай ішіндегі еңбек ақы ... = 19440 ... ... ... ... ... бір жұмыс орны,
бригада учаскесі боынша ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мысалы. Мерзімдік ақы алушы жұмысшы 180 сағат жұмыс істеп есепті айда
1200 теңге сомасының ... ... ... беру ... ... сыйақы нақты үнемделген материалдардың 35% мөлшерніде есептелінеді.
Тарифтік сатвка 100 ... ... ... ... ... 180*100 = 18000 ... ... үшін сыйақы 1200*35% = 42000 теңге.
3. Айдағы еңбек ақы сомасы 18000+42000=60000 теңге.
Сыйақы цехтардың және ... ... ... ... ... үшін ... ... (өндірістік тапсырмаларды, жеткізу
шарты, өткізу көлемін орындау және асыра орындау). ... ... ... ... ... Цехтың қол жеткізген жұмыс көрсеткіштері үшін бұйрыққа сәйкес
кезекші слесарь 15% ... ... ... ... 160 ... ... Тарифтік ставка 100 теңге.
1.Тарифтік еңбек ақы: 160*100 = 16000 теңге.
2.Сыйақы: 16000*15% = 2400теңге.
3.Еңбек ақы сомасы 16000+2400 = 18400 теңге.
Қызметкерлер ... ... ... ... үшін ... алады.
Жеке өсімдік еңбек ақы
Табыс әрбір жұмысшының ... ... ... Ол ... дайындалған бұйымдардың сапасына көбейту жолдарымен анықталады.
Мысалы. Кесімді ақы алатын жұмысшыға ... 250,56 ... ... 30
бөлшекті әзірлеу тапсырылды. Еңбек ақысы 30*205,56=7516,8 жеңге.
Бригадалық ... ... ... еңбек ақысы бригадалардың, учаскенің жұмыс ... ... ... жеке (әрбір кесіпке) және кешенді (ұжымдық)
болуы мүмкін.
Жеке бағалауды қолданған кезде ... ақы ... осы ... ... цех, учаске жасаған (өңдеген) бұйым (жұмыс) санына көбейту жолымен
анықталады.
Кешенді бағалауды қолданған кезде бригаданың кесімді табысы ... ... ... ... ... ақы тарифіне пара – пар бөлінеде
(жұмысшы разрадының тарифтік ставкасын ... ... ... ... ... Еңбек ақы КТУ ескерілген тариф бойынша (КТУ еңбек ақысы)
есептелінеді, содан кейін бөлу ... ... ... ... ... КТУ ... тариф бойынша бригада еңбек ақысына бөлінеді).
Әрбір жұмысшының айлық еңбек ... ... ... ... ... ... қайта көбейту арқылы анықталады.
Мысалы. Құрамында 3-ші, 5-ші, 6-ші разрядты 3 адам бар ... ... ... ... ... 8-40,40 ... бағаланған екі
машинаны жинады. Ахметов 80 сағат жұмыс істеген (6-разряд), Ким 60 ... ... ... ... – 70 ... ... ... (3-разряд).
1.Бригаданың еңбек ақысы 8040,40*2машина = 16080,80 теңге.
2.Тариф бойынша еңбек ақы:
Ахметов 80*100=8000 теңге
Ким 60*80=4800 теңге
Петров 70*56= 3920 теңге.
3.Нақты еңбек ... бөлу ... ... ... Айлық еңбек ақы:
Ахметов 8000*0,96=7680 теңге
Ким 4800*0,96=4608 теңге
Петров 3920*0,96=3000 ... ...... ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақы мөлшері
осы жұмысшылар қызмет көрсеткен негізгі өндірістік жұмысшылар ... ... ... ... ... Бұл ... ... – кесімді
бағалау қызмет көрсетуші жұмысшылардың тарифтік еңбек ақысының ... ... өнім ... ... ... ... ... ақыны құжатпен рәсімдеу және есептеу
ҚР еңбек заңдарына ... ... мен ... ... ... ... ... Мемлекеттік және қоғамдық міндеттемелерді орындау уақыты;
2. Жасөспірімдердің жеңілдік сағаттарын төлеу;
3. ... ... ... қосымша үзілістерді төлеу;
4. Кезекті және оқу демалыстарының уақытын төлеу;
5. Пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақы;
6. Жұмыстан босаған кездегі шығу ... ... ... ... ... ақы ... төленеді. ҚР Еңбек
және әлеуметтік қорғау министрлігінің 5.09.97 ж. №3 және ҚР ... 16.09.97 ж. ... ... ... ... ... ... ақыны есептеудің тәртібі туралы Нұсқаулыққа
сәйкес ұйымдардың қызметкерлеріне орташа еңбек ақы есептеу үшін төлемдердің
алдындағы 12 күнтізбелік ай ... ... ... ... (1 жылдан кем
уақыт жасаған қызметкерлер үшін орташа жалақы нақты жұмыспен өтелген уақыт
үшін белгіленеді).
Орташа ... ... ... ... ... ... ақыны (жұмыс істелмейтін және мереке күндерін
қоспағанда);
2.Орташа ... ... ақы ... ... ... ақы, еңбеккке ақы төлеу мен демаыс үшін өтемақы
төлеуден басқа барлық жағдайда есепті кезеңде есептелген ... ақы ... ... ... бөлу ... ... жұмысшының орташа еңбек ақысының мөлшері күндік орташа ... ... тиіс ... сомасына көбейту жолымен анықталады.
Күндік орташа еңбек ақы есепеті кезеңде есептелген еңбек ақы сомасын жыл
сайынғы жұмыс уақытының ... ... осы ... ... ... жолымен есептеледі. Нақты қызметкердің орташа еңбек ақысынң мөлшері
орташа сағаттық еңбек ақыны төленуге тиіс кезеңдегі жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ақысы төленсе немесе сақталса (ҚР ... ... ... ... ... ... аласа
(жүктілігі мен босануы бойынша еңбекке уақытша ... және ... ... ... ақыны есептеуге арналған есептік кезеңнен уақыт, сондай
- ақ төленген сомалар аланып тасталынады.
Ынталандырушы сипаттағы ... мен ... ... ... ... ... еңбек ақыны есептеген кезде қосады, жылдық сыйақылар ... ... ... ... айы үшін 1/12 ... ескеріледі.
1.Мемелекеттік және қоғамдық міндеттемелерді орындау уақыты. Төлем
орташа сағаттық немесе орташа күндік ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
2.Жасөспірімдердің жеңілдік сағаттары. 5 күндік жұмыс аптасы кезінде 16
мен 18 жас аралығындағы жасөспірімдер үшін ... 7 ... 12 ... ... ... 18 ... ... – аптасына 36 сағат, 15 –тен 16 жасқа дейін –
аптасына 24 сағат). ... ... ақы ... ... ... ақы ... тарифтік ставкасы
бойынша;
б) мерзімдік ақы алушы жасөспірімдерге тиісті ... ... ... тамақтандыдуға арналған үзіліс. Мұның өзі медицина мекемсі
емізетін аналар мен 1 ... ... ... бар ... ... рәсімделеді. Демелыс пен тамақтануға берілетін жалпы үзілістен
әрбір 3 сағат сайын нәрестені тамақтандыруға арналған 30 ... ... ... Бұл ... ... еңбек ақы бойынша төленеді.
4.Демалыс уақытын төлеу. Еңбек ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлерге бір рет демалыс беріледі. Демалыс алу
құқығы сол кәсіпорында 11 ай үздіксіз жұмыс істегеннен ... ... ... ... субъектісі белгілейді және кестеге сәйкес
беріледі. Демалыс бұйрықпен немесе демалыс беру ... ... ... онда оның ... ... берілетіндігі мен ұзақтығы көресетіледі.
Демалысты ... және ... ... үшін ... ... күндік орташа еңбек ақысы демалысқа кетер ... ... ... ... ... орай анықталады (18.09.97 ж. ... бір ... кем ... ... онда ... кетер алдындағы
күнтізбелік айлардың еңбек ақысына орай анықталады. Күндікорташа еңбек ақы
есепті кезеңдегі еңбек ақы сомасын жұмыс ... жыл ... ... ... ... айлық орташа санына бөлу ... ... (1997 жылы – 25,0; 1998 жылы – ... ... ... ... ... есептеу.
Сырқаттанғанда, отбасы мүшесі ауырғанда және оған күтім жасау ... ... ... ауырғанда ауру күндері белгіленеді. Аурулық
куәлік (еңбеккке жарамсыздақ қағазы) жәрдемақы тағайындауға негіз ... ... 100% ... ... мертіккенде, кәсіби аурумен
ауырғанда, 8 жыл және одан ... ... ... стажы бар қызметкерлерге,
сондай – ақ асырауында 16 жасқа жетпеген (18 жасқа дейінгі оқушылар) 3 және
одан көп ... бар ... ... 80% - ті ...
үздіксіз жұмыс стажф 5-8 жыл болса; 60% - үздіксіз стажы 5 жыл ... ... ... ... ... ... ... төлемдер ескерілмейді
(ҚР Үкіметінің 26.03.97ж. №419 қаулысы):
• пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақы;
• материалдық көмек түріндегі ақшалай жәрдем ақы;
... ... ... ... ... ... мен ... арнайы киімнің, арнайы аяқ-киімнің, арнайы тамақтың құны;
• біржолғы көтермелеу төлемдері;
• бағалы қағаздар бойынша дивидендтер;
• оқушылардың, студеттер мен ... ... ... ... ... оның жұмысқа байланысты ертігуі немес
өзге жарақаттануын төлеу және өтемақы беру.
2007-2008 жылдардың ҚР-ның еңбек ақының ... ... ... ... ... ... жұмыскерлерінің санына
қатыссыз барлық денсаулық сақтау, білім беру, басқару органдарын,
қоғамдық, банктік, ... ... ... орта және ірі
кәсіпорындардағы қызметкерлер еңбек ақысының жалпы қоры 110,6 ... ... (2007 ... ... ... ... ... үлесіне еңбек ақы қорының 35,2%-ы, білім беруге – 14,1%-ы,
мемлекеттік басқаруға – 10,8%-ы, ... пен ...... ... және ... ... көрсетуде – 8,1%-ы тиеді. Осы
салалардағы жалақы қоры тиісінше ... және ... ... ... ... ... (11,1%-ға), денсаулық сақтау мен
әлеуметтік қызметтерде (10,0%-ға), мемлекеттік басқаруда (5,3%-ға) өсті.
Экономикалық ... ... ... ... қамтылған
қызметкерлердің орташа айлық атаулы еңбек ақысы 2008 ... ... 47357 ... ... және 2007 жылдың тиісті ... ... ... ... ... ... ... өсуі құрылыста –
30,9%-ға, өнеркәсіпте – 26,2%-ға, ауыл шаруашылығында, аңшылық және
орман шаруашылығында – ... ... ... тұрмыстық
бұйымдар мен жеке пайдаланатын заттарды жөндеуде – 23,1%-ға, жылжымайтын
мүлікпен операциялар, жалгерлік  және ... ...... ... мен ...... балық аулау және балық өсіруде –
18,4%-ға облыс бойынша орташа көрсеткіштен жоғары қалыптасты. Нақты
көріністегі ... ... ... ... ақы ... ... ... тамызда бір жұмыскердің орташа айлық атаулы еңбек ... ... ... және 2007 жылдың сәйкес айымен салыстырғанда 17,1%-ға
артып, ... ... ... ... ... еңбек ақының деңгейі ең
төменгі күнкөріс мөлшерінен (12800) 4,0 есеге, еңбек ақының ең төменгі
шамасынан (12025 теңге) 4,2 ... асып ... ... ... ... ... саны 50 адамнан жоғары ірі
және орта кәсіпорындар бойынша ... ақы қоры 99,4 ... ... ... жылдың қаңтар-тамызындағы деңгейден ... асып ... ...... ... беруге – 11,6%-дан, көлік және
байланысқа – 10,6%-дан, мемлекеттік басқаруға – 8,8%-дан келді. Ірі және
орта кәсіпорындардың жұмыскерлерінің орташа ... ... ... ... ... құрады және 2007 жылдың қаңтар-тамызымен ... ... ...... артты. Нақты еңбек ақы индексі тамыз
айында  2008 жылғы шілдеге ... ... ... 2007 ... ... ... ... азайды.
Еңбек ақыдағы айырмашылықтар облыстың қалаларына да, аудандарына да тән.
2008 жылғы қаңтар-тамыздағы  ең жоғары атаулы еңбек ақы ... ... ... ең ... еңбек ақы – Тарбағатай ауданында (28902 теңге)
тіркелді. Облыс бойынша орташа алғандағы шамадан ... ... ... 3 өңірінде, төмен еңбек ақы мөлшері – 16 өңірде қалыптасты. 
2007 жылдың қаңтар-тамызына қатысты алғанда ... ... ... (25,9%), Ұлан (23,8%), ... (23,4%), ... (22,9%),
Шемонаиха (19,6%) аудандарында атаулы еңбек ақының айтарлықтай жоғары
өсімі ... ... ... ... 2007 ... тамызына қатысты
алғанда 2008 жылғы тамызда орташа айлық атаулы еңбек ақының тұрақты ... ... ... ... ... ... ... атаулы еңбек
ақы 59,1 мың теңге көлемінде қалыптасты. Республика ... ... ... ... ... өсу ... ... нақты жалақы индексі
– 98,7%-ды құрады. Шығыс Қазақстан облысында тиісінше 117,8-ды және
99,9%-ды ... ... ... ... ... ... ... қазанында бір қызметкердің орташа айлық атаулы еңбек ақысы
53553 ... ... ... ... ... кезеңімен
салыстырғанда 13,6 пайызға өскен, нақты көрінісінде - 0,3 пайызға, қаңтар-
қазанында – 53010 ... ... ... 15,5 пайызға өсті, ал нақтыда
– 1,3 пайызға төмендеді.
Жалдамалы қызметкерлердің еңбек ақысының көбеюі экономикалық қызметтің
барлық түрлерінде байқалды. 2008 ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақысы өнеркәсіп саласында
25,6 пайызға, ... – 23,8 ... ... – 22,7 ... ... ... ... асыру саласында – 22,4 пайызға, көлік және
байланыста – 16,5 ... ... ... ... қаржы саласындағы қызметкерлердің орташа еңбек
ақысы 87,7 мың теңгені құрды, бұл ... ... ... ... ... ... ... көлік және байланыста – 74,5 мың. теңге (39,2 ... ... ... ... асыру саласында – 69,2 мың теңге
(29,3 пайызға), ... – 64,0 мың ... (19,6 ... Ең ... ... ауыл ... ... – 22994 теңге болып қалыптасты (бұл
облыс бойынша ... ... ... 57,1 ... ... ... және ... қызмет көрсетуде – 31778 теңге (40,7 пайызға), білім
беруде – 32689 теңге (38,9 пайызға), ... ... және ... ... – 36913 ... (31,1 ... еңбек ақы 2008 жылдың қаңтар-қазанында 100131 теңгені
құрап, 2007 ... ... ... ... 25,6 ... ... салалары ішінде ең жоғары еңбек ақы алатын өңдеу саласынын
қызметкерлері, мұндағы ... ақы 168,5 мың ... ... ... ұстап қалулар мен төлемдер
Еңбек ақыдан ұстап қалу тек заңда ... ... ... ... ... кезінде барлық ұстап қалулардың жалпы мөлшері еңбек
ақының 50% - нен аса ... ... ... ... ... мынадай түрлерін
ұстап қалады:
• Табыс салығын;
• Орындаушы қағаздар бойынша;
• Несие ... ... ... үшін ... мен ... ... тапсырмалар, жеке сақтандыру шарттары бойынша;
• Егер шаруашылық субъектісі кәсіподақтардың ... ... ... ... ... ... 1% - ... жарнасы;
• Еңбек ақы есебінен берілген авансты өтеу;
• Жеке тұрын – үй құрылысына берілген несиені өтеу ... ... ... ... ... ... субъектісіне тиесілі
тұрғын үй үшін пәрет ақы төлеу;
• Демалыстың ... ... ... ... ... зияндыөтеу;
• Айыппұлдар мен мойнындағы ақша;
• Ведомстволық мектепке дейінгі мекемелерде балаларды ұстау үшін.
Табыс салығын ұстау. «Салық және бюджетке төленетін ... да ... ... ҚР Президентінің Жарлығына сәйкес (01.01.98 ж.
өзгерістерін ... ... ... кіріс пен шегерімдер арасындағы
айырма ретінде есептелген кіріс салық салу объектісі болып ... ... ... ... ... ... жыл ішінде біркелкі (ай сайын)
жүргізіледі. Соған байланысты 1.01.97 ж.бастапқы ... ... ... ... өзі 12 ... ... ... кірістің сомасы анықталатын
айлар санына қатынасы болып табылады. Қаңтар = 12 (12/1), ... = 6 ... = 4 (12/3), ... = 1 (12/12). ... жылы ... ... ... кететін болса, ол алған нақты табысқа орай табыс салығын
қайта есептеу керек. Қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... салығының сомасын қайтару қажет.
Халықтың соттың шешіміне, нотариалыд ... ... ... алу ... ... ... қаулысына сәйкес берілетін атқарушы
қағаздар бойынша ұстап қалу негізгі еңбек ақыдан, тұрақты сипаттағы барлық
қалған төлемдерден, ... ... ... мен ... уақытша жарамсыздық
жөніндегі жәрдемақыдан жүргізіледі. Келіп тұскен атқарушы қағаздар арнайы
тізілімде тіркелуге тиіс. Алименттер есепті ... ... және ... ... ... ... ... сомадан ұсталады. Кәмілетке толмаған
балаларды күтуге арналған алимент бір бала үшін ... ... ... екі бала үшін – ... ... 33% - ті, үш және одан да ... үшін - 50% - тін құрайды. Белгіленген ... ... ... үш ... ... алиметтер сомасы алушыға төленуге ... өтем ... ... керек. Борышкер кәсіпорыннан кететін ... ... ... ... ... ... ұсталған алиметтер
туралы белгі қйып, оны мөрмен растайды, егер ... ... оның жаңа ... ... ... жерін көрсетеді.
Несиеге сатылған тауарлар үшін ұстап қалу саудаласушы ... ... ... ... ... ... екі ... бар:
1 - әдіс. Субъект банктен (немес өз ... ... ... алады
және саудаласушы кәсіпорынмен талықтай есеп айырысады да, ... ... ... ... Осы ... алған қызметкерлердің еңбек
ақысынан ай сайын белгілі бір сома ұстап отырады. ... өзі ... ... ... ... кемітуге жатады.
2 - әдіс. Сауда жасаушы ұйымның жазбаша тапсырма – ... ... ... ... ... ... еңбек
ақысынан ай сайын беліглі бір сома ... және ... ... ... ... ... (кемшілік, ұрлық – қарлық) өтеу бойынша ... ... ... ... ... сот ... ... жүргізіледі. Мұнда ұстап қалудың мөлшері мен мерзімі көрсетіледі.
Ақаудан және бүлінуден ... ... ақау ... ... ... жарналарын ұстап қалу айға есептелген еңбек ақының барлық
сомасын 1% мөлшерінде жүргізіледі.
Берілген жоспарлы және ... тыс ... ... ... ... ... куәлігі (ұйғарымы) негізінде ұсталады.
Қызметкерлермен есеп айырысуды рәсімдеудің тәртібі. Депоненттелген еңбек
ақының есебі:
Есеп айырысу және есеп ... - ... ... еңбек ақы бойынша
есеп айырысудың негізгі тіркелімі болып табылады. Бұл еңбек ақы бойынша
әрбір ... ... ... ... түрлері бойынша деректер
көрсетілетін жиынтық деркетер.
Қызметкерлермен есеп ... 4 түрі ... Т – 49 ... есеп ... – төлем ведомосі бойынша, мұнда ... ... ... ... және еңбек ақыны төлеу
жүргізіледі.
2. Т – 50 нысаындағы есеп айырысу ведомосі ... ... ... ақы ... ... ... ... Еңбек ақыны беру ... ... ... бойынша дара жүргізіеледі.
3. Т – 2 нысанындағы «Еңбек ақымен есеп айырысу» қағаздары бойынша, ... ... ... мен ... ... ... ... ақыны
төлеу төлем ведомосі бойынша жүргізіеді.
4. Жылдың есеп айырысу ведомостері, кітап болып түптелген салым ... ... ... ақы ... ... бойынша жүргізіледі.
Төлем ведомостері бойынша еңбек ақы төлеу есеп айырысу шотына ... алу ... қоса ... ... үш күн ішінде жүргізіледі. Төлем
ведомосіне басшы мен бас ... қол ... 3 күн ... ... төлем
ведомосі жабылады. Бұл орайда берілген еңбек ақының сомасы жолдар ... және ... ... ... ... ... алмаған адамдардың
аты – жөнінің тұсына «депоненттелді« деген жазу жазыады және ... ... ... сомасы банкке өткізіледі. Бұл орайда кассир берілмеген
еңбек ақылардың ведомосін жасайды.
Еңбек кодексі: негізгі ерекшеліктері мен жаналықтары
Үстіміздегі ... 15 ... ... ... ... ... ... кодексіне қол қойды. Еліміздің қазіргі заманғы
экономикалық талаптарына және халықаралық ... ... ... ... бұл ... ... қатынастарын құқықтық реттеудің жаңа моделі
қалыптасуына негіз болатыны анық.
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... қоғам мен мемлекет үшін кодификацияланған бұл заңның
маңызы ... ... ... ... ... мен жаңалықтарына тоқталайық.
Біріншіден, Кодекс Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) ұсыныстарына ... және ХЕҰ ... ... 2005 ... ... ... жалпы
қоғамдық талқылау мақсатында Кодекстің мәтіні бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... үстелдер өткізілді. Дамыған мемлекеттердің тәжірибесі дәлелдеп
отырғандай, еңбек қатынастарына мемлекеттің тым жиі араласуы ... тек ... ... ... басты бір ерекшелігі, еңбек ... ... ... ... ... ... қатынасу
шегін анықтап, ұжымдық немесе жеке келісім негізінде реттелуіне кеңінен
мүмкіндік беру болып табылады.
Екіншіден, Еңбек ... ... ... Парламент Мәжілісінде қаралып,
Сенатқа 2006 жылдың қараша айында келіп түсті. Мәжілісте кодекс жобасымен
жұмыс ... ... жуық ... ... жоба ... Үкімет бірқатар бюджеттік шығысы бар нормаларды қолдады. Атап
айтқанда, мәжбүрлілік салдарынан жұмыста болмай қалғандағы уақытқа ... ақы ... ... ... 3 ... 6 айға дейін ұзарту, ... ... ... ... ... мөлшерін және
тарифтік ұстанымды нақтылау мен жұмысшыларға жыл сайынғы ... ... ... 24 ... ... кем емес етіп белгілеу ... бір ... ... ... екі ... ... ... жалпы отырысы және жұмысшы топтың ондаған отырыстары өткізілді. Кодекс
жобасына тек Сенаттың депутаттарынан, ... ... ... ... ... ... ... берушілердің ұйымдарынан, еңбек
ұжымдарынан, басқа да қоғамдық бірлестіктерден ... ... да ... ... саны алты ... жуық ... еңбек қатынастарын реттеуде ең үлкен мәселе, ол еңбекке ақы
төлеу ... Бұл ... ... ерекше көңіл бөлінген. Айлық ... ең ... ... жыл ... ... ... жылына арналған
Республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленеді
және ол қосымша ... мен ... ... ... ... мен ... да ... төлемдерді қамтымайды және жұмыс
істелген уақытқа барабар төленеді.
Еңбекке ақы төлеудің ең ... ... ... ... жылына арналған
республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген
айлық еңбек ақының ең ... ... және ... ... ... ... Үкіметі бекітетін салалық арттырушы
коэффициенттерді ... ... ... ... (еңбек нормаларын) орындаған қызметкердің сағаттық
жалақысының ең төменгі мөлшері тиісті ... ... ... ... ... ... ... жұмыс сағатының санына бөлінген айлық еңбек
ақының ең төменгі мөлшерінен кем ... ... ... ... ... ... ... шарттың және (немесе)
жұмыс берушінің актілерінің талаптарында көзделген айлық еңбек ақысының ең
төменгі мөлшері немесе айлық ... ... ... ... ... ... бюджет туралы Қазақстан ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшерінен кем болмауға, ал ... ... ... ... ... зиянды), қауіпті жұмыстарда
істейтін қызметкерлер үшін – еңбекке ақы төлеудің ең төменгі стандартынан
кем болмауға ... күні ... ... ... ол ... ... ... нақты
орындалған жұмыстар үшін, сондай-ақ ... ... ... ... ақы төлеу үшін еңбек шарты мен ұжымдық шарттың талаптарымен ... ... ... ... ... ... ақы төлеуді белгілеуге
болады. Үстеме жұмысқа кемінде бір жарым есе мөлшерде артық ақы ... ... және ... ... ... ... екі есе
мөлшерде артық ақы төлеу көзделген. Түнгі уақыттағы жұмыстың әр сағатына
кемінде бір жарым есе ... ... ақы ... ... ақы ... ... валютасындағы ақшалай нысанда айына кемінде бір рет,
келесі айдың бірінші онкүндігінен кешіктірілмей төленеді. ... ... күн ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі мен біліктілікке негізделген еңбекке ақы
төлеу жүйесімен жүзеге асырылатын адам ... ... ... ... ... ... жоғары жұмыс пен біліктілігі төмен
жұмыстарға тең мөлшерде ақы төленбеуі тиіс, ... ... ... ... ... қызығушылығы арта түседі. Бұл ретте,
еңбекке ақы төлеу мөлшерін анықтау еңбекті нормалау ... ... ... де ... еңбек құқықтарын іске асыруда ... ... ... ... ... ... мүліктік, әлеуметтік және
лауазымдық ... ... ... дінге қөзқарасына, саяси сеніміне,
текке немесе ... ... ... ... немесе басқа да
мән-жайларға орай қандай да бір артықшылықтар ала ... ... ... ... ... не ... және құқықтық басымдықпен қорғалуға
мұқтаж ... ... ... ... ... ... ... артықшылықтар мен шектеулер кемсітушілік болып
табылмайды.
Алғаш рет ... ... ... мен ... ... ... көзделіп отыр. Мұндай шаралар қызметкер үшін белгілі бір
“сақтандыру” іспетті, ... ... ... ... ... неғұрлым көбірек шығындалса, соғұрлым одан айырылғысы келмейді.
Сонымен бірге, айта кету ... ... ... ... егер ... ... ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе,
мүлік иелері, қатысушылары немесе акционерлері шетелдік жеке ... ... ... табылатын, Қазақстан аумағында орналасқан ұйымдарға, олардың
қызметкерлеріне, ... ... ... ... ... ... ... ол еңбек заңнамасын
халықаралық нормалармен және ... бір ізге ... ... және ... ... ... өзге де қатынастарды
жетілдіру. Кодификацияланған Заң мынандай негізгі міндеттерді ... ... мен ... ... ... ... қол
жеткізу жөніндегі тиімді тетіктерді енгізу, жеке және ... ... ... ... ... ... мен ... ең төменгі
кепілдіктерін белгілеу, экономикалық өсуді қамтамасыз етуге, өндірістің
тиімділігі мен ... ... ... әл-ауқатын арттыруға мүмкіндік
беретін қоғамдық қатынастардың осы саласындағы мемлекеттің рөлін өзгерту.
Кодексте азаматтық ... көп ... ... олар ... заңнамасында белгіленген тәртіппен қазыналық
кәсіпорындарда, ... ... ... ... ... істейтін
және олардың міндеттері мен функцияларын іске асыру және мемлекеттік
органдарға ... ... ... ... ... мен олардың жұмыс
істеуін қамтамасыз ету ... ... ... Еңбек кодексінің қабылдануына дейін еңбек қатынастары бірнеше
заңдармен реттеліп келді. Олар: 1992 жылғы 4 ... ... ... 1996 ... 8 ... ... еңбек даулары мен ереуілдер
туралы”, 1999 жылғы 10 желтоқсандағы “Қазақстан Республикасындағы ... 2000 ... 18 ... ... ... ... ... 2004 жылғы 28 ақпандағы “Еңбек қауіпсіздігі
және еңбекті қорғау ... ... ... ... ... ... ... реттеуде бірнеше заңдардың болуы, қай заңды
қалай қолдануда, ... ... ... қайшылықтарды шешуде
қиындықтар туындағаны анық. Кодификацияланған заң қабылдағанда жоғарыда
аталған заңдардың күші ... ... ... бір ғана ... кодексімен
реттелетіндіктен, заң нормаларын орындау, пайдалану және ... ... ... Оған қоса ... ... ... ... жоғары тұрады.
Еңбек кодексін Парламентте талқылауда, ... мен ... ... ... ... пен зор ... байқалды. Олай болуы
түсінікті де, өйткені, кодекс қоғамның әрбір мүшесінің ... ... ... жағдайына қатысы бар құқықтық қатынастарды
реттейді. ... ... ... Еңбек кодексін “Еңбек
конституциясы” деп те атап ... ТМД ... ... ... Еңбек кодексін 2001 жылы, Украина
Еңбек туралы заңдар кодексін 1971 жылы, ... 2006 ... ... 2004
жылы қабылдаған. Осыған орай еңбек қатынастарын кодификацияланған актімен
реттеудегі тәжірибені зерделеу мақсатында Сенаттың ... ... 2006 ... 3-7 ... ... ... ... Федералдық
жиналысының Федерация кеңесінде “Ресей Федерациясының Еңбек кодексін жүзеге
асыру тәжірибесі: проблемалары мен перспективалары” ... ... ... Осы шара ... ... ... депутаттары
қатысуымен Федерация кеңесінің Әлеуметтік саясат жөніндегі ... ... ... ... қатынастарының шарттық негізде реттелу аясының кеңеюі,
республикалық, салалық, ... ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз ететін, тиімді ... ... ... етеді. Бұл жағдайда кәсіподақтардың рөлі күшейеді.
Кәсіподақтар бар ... ... ... ... ... қол ... ... құқық беру көзделген. Оған қоса,
кәсіподақтарға және басқа қоғамдық ұйымдарға қызметкерлердің ... ... ... ету құқығы берілген.
Кодексте қызметкер мен жұмыс берушіге еңбек ... жаңа ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда,
азаматтық қызметкерлерді аттестациялау қажеттілігі туралы, сынақ мерзімін
анықтау, еңбекті ... ... ... ... және ... ... еңбек қауіпсіздігі бойынша жұмыс берушінің ... ... оқу ... ... ... ... ... беруші қаражатынан
қызметкерді жұмысқа орналастыруды көздеп қайта даярлау секілді жағдайлар.
Сегізіншіден, кодексте еңбек шартын жасасқанда кепілдік беру ... ... ... ... ... ... ... құқықтар мен мүмкіндіктер
теңдігін ... ... ... Сонымен қатар, жүктілік, үш жасқа дейінгі
балалардың болуы, кәмелетке толмағандық, мүгедектік ... ... ... шектей алмайды. Еңбек шартын жасасу кезінде құқықтар мен
мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... беруші
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауапкершілікке тартылуы
мүмкін. Мемлекет халықты жұмыспен ... ... ... кез ... ... ... және ... пен жұмыс алуда
тең мүмкіндіктермен қамтамасыз етуге; ... ... ... ... ... және ... үшін қоғамдық жұмыстар
ұйымдастыруға; шағын бизнес пен ... ... ... ... ... ... ... орган және жұмыспен қамтудың
жекеше агенттігі арқылы еңбек делдалдығын ұйымдастыруға; кәсіптік-бағдарлау
қызметтерін көрсетуге, бос орындар мен бос ... ... ... ... ... ... беру жүйесін еңбек нарығында сұранысқа ие мамандарды
даярлауға бағдарлауға; жұмыс күшін мемлекеттік ... ... ... бөлуге; еңбек қатынастарын анықтау және жария ету
жөніндегі шараларды ... және іске ... ... ... ... ... ... жаңа жұмыс орындарын ашу және бар
жұмыс орындарын сақтап қалу жөніндегі міндеттерін белгілеуге; ... ... және ... ... ... ... жұмыспен
қамту жөніндегі уәкілетті органдардың жұмыс берушілермен өзара іс-қимылына;
нысаналы топтарға кіретін адамдарды жұмысқа орналастыру үшін жағдайлармен
қамтамасыз ... ... ... жаңа ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне
қатысты жеңілдетілген құқықтық режімді ... ... бар. ... бұған дейін заңда болмаған. Жеңілдетілген құқықтық режім
қызметкерлерінің орташа жылдық саны 25 ... ... ... кәсіпкерлік
субъектілеріне қолданылады. Шағын кәсіпкерлік субъектілері ... ... ... ... ... жыл ... өтелетін еңбек демалысы 24 күнтізбелік
күннен кем емес болып бекітілген. Жұмыс ұзақтығы – ... ... ... емес ... ... ... бөлінеді. Жұмыс уақытының қалыпты
ұзақтығы аптасына 40 сағаттан артық болмауы тиіс. Осы ... ... ... шартымен ұзақтығы қалыпты жұмыстарға төленетін еңбек ақыны
сақтай отырып, төмен жұмыс ұзақтығы белгіленуі мүмкін. Ауыр ... және ... ... жағдайындағы жұмысшыларға 40 сағаттың орнына ... ... ... ... Сондай-ақ бұл жұмыстарға кәмелетке
толмағандарды және ... ... ... ... ... пен мейрам
күндері қызметкердің келісімінсіз жұмысқа тартудың шектелген ... ... ... Атап ... ... ... дүлей
зілзаланы немесе өндірістік апатты болдырмау не олардың зардаптарын дереу
жою ... ... ... ... опат ... немесе бүлінуін
болдырмау үшін; жалпы ұйымның немесе оның жекелеген бөлімшелерінің одан әрі
қалыпты жұмысы осылардың жедел орындалуына ... ... ... ... ... ... үшін.
Он біріншіден, ұжымдық келіспеушіліктер институтын заңнамалық реттеуде де
өзгерістер бар. Бұрынғы заңнамада еңбек ... тек сот ... ... ... болатын, ал кодексте жаңа жүйе ... ... ... еңбек арбитражы немесе сот тәртібімен. Кодекс қазіргі
заманда өзекті мәселенің бірі ретінде ... ... ... үш ... ... нормалар көзделген: мемлекеттік, ішкі және қоғамдық.
Ұйымдарда Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының ... ... ... еңбек инспекторларына жүктелген. Мемлекеттік еңбек
инспекторына қызметтік міндеттерін орындауға кедергі ... ... ... ... ... жауапты болады. Ал ішкі бақылау
еңбек жағдайларының жай-күйін қадағалауды ... ... ... ... ... ... және ... қауіпсіздігі мен
еңбекті қорғау жөніндегі анықталған ... жою ... ... қамтиды. Сондай-ақ, кәсіпорындарда ... ... ... қорғау жөніндегі қоғамдық бақылау жүзеге асырылады. Ұйымда еңбек
қауіпсіздігі мен ... ... ... қоғамдық бақылауды ұйымның
кәсіподақ комитеті сайлайтын еңбекті қорғау жөніндегі қоғамдық инспектор,
ал кәсіподақ ...... ... ... ... ... ... заңнамасының негізгі қағидалары ... адам ... ... ... ... ... жол бермеу; еңбек
бостандығы; кемсітушілікке, мәжбүрлі еңбекке және ... ... ... ... тыйым салу; қауіпсіздік және гигиена талаптарына сай
келетін ... ... ... ... ету; ... қызмет
нәтижелеріне қатысты алғанда, қызметкердің өмірі мен денсаулығының
басымдығы; ... үшін ... ең ... мөлшерінен кем емес, әділетті
сыйақы алу құқығын қамтамасыз ету; дем алу ... ... ... ... мен ... ... ... мен жұмыс
берушілердің өздерінің құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін бірігу құқығын
қамтамасыз ету; еңбек қауіпсіздігі және оны ... ... ... ... ... ... өкілдерінің Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... асыру
құқығын қамтамасыз ету бекітілген.
Он ... ... ... ... ... ... реттеу саласындағы құзыреті анықталған. Осыған сәйкес, Үкімет:
еңбек, еңбек ... және ... ... ... мемлекеттік
саясаттың негізгі бағыттарын әзірлейді және іске асырылуын қамтамасыз
етеді; еңбек ... және ... ... ... ... ... және ... ұйымдастырады; еңбек
қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы ... ... және ... тәртібін белгілейді; еңбек қауіпсіздігі
және еңбекті қорғау саласында ... беру және ... ... тәртібін айқындайды; шетелдік жұмысшы күшін тартудың ... ... ... ... ... ... ... тәртібін айқындайды; екі айдан астам еңбекке жарамсыздық мерзімі
белгіленуі мүмкін ауру ... ... ... ... ... бірыңғай тәртібін белгілейді; акцияларының бақылау пакеті
мемлекетке тиесілі ... ... ... қызметкерлерінің еңбегіне
ақы төлеу мен сыйақы беру шарттары туралы үлгі ережені бекітеді; ... ... және ... ... бос ... ... ... тәртібін; азаматтық қызметшілер лауазымдарының тізбесін
айқындайды; жұмыс берушілердің республикалық ... ... ... ... бас ... жасасады; тиісті
уәкілетті органдардың еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... және ... ... мен ... белгілейді.
Он төртіншіден, кодекске сәйкес еңбек шартын тек жасы он алтыға толған
адамдармен жасасуға жол ... ... ... ... еңбегін реттеу ерекшеліктері белгіленген. Олар мыналар: он
сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің; әйелдердің және ... ... өзге ... қоса ... ... істейтін қызметкерлердің; ауыр
жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды, ерекше зиянды және қауіпті жұмыстарда
істейтін қызметкерлердің; маусымдық ... ... ... ... жұмыс істейтін қызметкерлердің; жұмыс беруші – жеке
тұлғаларда жұмыс істейтін үй қызметкерлерінің ... ... үйде ... ... ... реттеу; мүгедектердің еңбегін; азаматтық
қызметшілердің еңбегін ... ... ... ... ... тұлғаның алқалы атқарушы органының басшысы мен
мүшелерінің еңбегін; мемлекеттік қызметшілердің, ... және ... ... Республикасы судьяларының, әскери қызметтегі
адамдардың және ... ... ... қызметкерлерінің, сондай-ақ,
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде, басқа да әскерлері мен ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері.
Он бесіншіден, сонымен қатар, кодексте Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... реттеудің тиімді тетігін қалыптастыру;
қоғамның барлық топтарының ... ... ... ... ... пен ... келісімді қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
қызметкерлердің еңбек саласындағы құқықтарының кепілдіктерін ... ... ... әлеуметтік қорғауды жүзеге ... ... ... әріптестік тараптары арасындағы консультациялар ... ... ... ... ... дауларын шешуге жәрдемдесу;
әлеуметтік-еңбек қатынастары саласындағы мемлекеттік саясатты іске ... ... ... ... ... бағытталған міндеттері
анықталған.
Қорыта келгенде, Еңбек кодексінің мәні ... ... ... (БСҰ) ... ... арта түседі, өйткені, БСҰ ... ... ... ... мен ... ... ... мен жағдайлардың әсерінде болады.
Еңбек кодексіне сәйкес келтіру мақсатында Парламентте тағы да 57 ... мен ... ... ... ... айта ... ... бәрі өзімізге байланысты екенін ұмытпай, қажет кезде заңға сүйену
керек деп ... ... ... ... келе ... ой-тұжырымдамалар
жасауға болады.
Жалпы, курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, екі бөлім, ... ... ... ... әдебиеттер қамтып отыр.
Шаруашылық қызметінің процесінде жұмысқа қабылдау және жұмыстан
шығару нәтижесінде қызметкерлердің саны ... ... ... ауысулар
жүргізіледі. Адам құрамының есебін кадрлар ... ... Ол ... ... оның ... ... ... қызметкерлердің саны
туралы және осы санның өзгерісінің себептері туралы: жынысы, жасы, ... ... ... ... ... және басқа белгілері бойынша
қызметкерлер құрамы туралы деректер алуды қамтамасыз етеді. Адам ... алу үшін №Т-2 ... ... ал ... ... үшін ... ... қызметерді есепке алу карточкасы қолданылады. Жұмысқа
келген соңғы адамдар жұмыс орны туралы жазулар ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайтындарды тізімдік және тізімдік емес
персонал деп ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлер деп ... ... және ... қызметкерлер болып бөлінеді. Жұмысшыларды
өндіріс процесіне қатысуына қарай негізгі жені көмекші деп бөледі.
Жұмысшыларды еңбек ақысы ... ... ... ... ... ... жеке (әрбір кесіпке) және кешенді ... ... жүйе ... еңбек ақысын нормаланған тапсырма
(шығарылым нормасының уақыты) мен бағалау алдын ала ... ... ... ... ... Бұл ... ... жәке тобына
немесе бригадалар ұжымына (көбінесе құрылыста) қолданылады.
Курстық жұмыстың жазылу барысында және тақырыптың ... ... ... оқулықтары, монографиялар, сондай-ақ газет –журналдар
беттеріндегі жарияланған мақалалар, маңызы ... ... ... ... отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Баймұханова С. Б., Балапанова Ә. Ж. Бухгалтерлік есеп.-
А.: Қазақ университеті, 2002.
2. «Экономика теория негіздері», Алматы «Санат» 1998 ... ... ... ... 1998 ... ... ... сайты: "Қазақстан Бүгін"
5.Кеулімжаев Қ.К., Әжімбаева Н.З., Құдайбергенов Н.А., ... ... ... - ... ... 2005ж.
6.Кривогузова Н.А. «Экономикалық талдау» - Қарағанды, 2004
7.Әубәкіров Я. Ә., Байжұмаев Б. Б., ... Ф. Н., ... Т. П. ... ... ... оқу ... – Алматы: Қазақ университеті,
1999ж.
8.Крымова В. «Экономикалық теория» - Алматы, 2003ж.
9.Халықаралық Қазақстан сайты (www.kazakh.ru)
10.Галерея экономистов(www.economica.ru)
11.Кривогузова Н.А. ... ... - ... ... Қ.К., ... Н.З., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә.
«Қаржылық есеп» - Алматы, «Экономика», 2005ж.
-----------------------
2008
2007
2008
2007

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа қожалығығының қызметін реттеу85 бет
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне және оларды жүзеге асыру әдістерінің негізін қалыптастыру ерекшеліктеріне талдау жасау93 бет
Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу11 бет
Нарық экономика жағдайындағы еңбек ақыны реттеудің теориялық аспектілері82 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Ас қорыту мүшелері және олардың қызметін зерттеу әдістері14 бет
Ақтөбе қаласы май зауытындағы май тазарту процесінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь