Ринолалияның түрлері


Жоспары:
9.1. Ринолалия ұғымы. Ринолалия түрлері (ашық және жабық ринолалия).
9.2. Дауыстың функционалды, органикалық дұзылуы. Дауыстың бұзылуын түзету жолдары
Ринолалия дегеніміз – сөйлеу тілі аппаратының анатомо–физиологиялық ақаулығының салдарынан дауыстың әлсіздігімен дыбыстың дұрыстың дұрыс айтылуының бұзылуы. Сөйлеу мүшелерінің бұзылуы мен дұрыс әуезінің бұзылуының қатарласып келуі ринолалияны дислалия мен ринофониядан ажыратуға мүмкіндік береді.
Ринолалияда артикуляция, дыбыс шығару /фонация/, дауыс пайда болу механизмдерінің мөлшерден ауытқуы байқалады, оның себебі ауыз жұтқыншақ пен мұрын резонаторының ара қатынастарының бұзылуынан болады. Адамның сөйлеу мүшелерінің жұмыс істеуі дұрыс болған жағдайда сөйлеу тіліндегі барлық дыбыстарды айтқан кезде таза мұрындық дыбыстардан басқалары мұрын жұтқыншақ пен мұрын қуысының жұтқыншақ ауыз қуыстарының аралары бөлініп тұрады.
Бұл қуыстар жұмсақ таңдай мен жұтқыншақтың артқы және жанындағы бұлшық еттердің жиырылуының әсерінен тағдай мен жқтқыншақтың жабысуы арқылы бөлінеді.
Дыбыстардың айтылуы кезінде жұмсақ таңдайдың қимылмен жұтқыншақтың артқы жағының қалыңдауы бір уақытта болады және ол сонымен қатар жұмсақ таңайдың артқы арт жақ үсті жұтқыншақтың артқы жағымен жалғасуына мүмкіндік туғызады.
Жұмсақ таңдай мен жұтқыншақтың жақтауларының жалғасу деңгейі жұмсақ таңдайдың ұзындығына байланысты өзгері мүмкін.
Сөйлеп тұрған уақытта дыбыстардың айтылуы мен сөздің шапшаңдығына қарай жұмсақ таңдай үздіксіз бірде төмен түсіп, бірде әртүрлі биіктікте жоғары көтеріліп тұрады. Таңдай мен жұтқыншақтың мықтап қабысуы айтылатын дыбысқа байланысты және ол дауыссыздарға қарағанда дауыстыларда аз ашылады. Егер жұмсақ таңдайдың артқы жағының шеті мен жұтқыншақтың артқы қабырғасының аралығында 6-мм-ге жуық кеңістік қалатын болса, онда дауысты дыбыстарды мұрыннан естілетін үн пайда болады.
Таңдай мен жұтқыншақтың ең нашар қабысуы с дыбысын айтқан кезде болады. /Бұл а дыбысының қабысуы кезіндегіге қарағанда 6 - 7-мәрте күштірек кетсе болады/. М, н,ң мұрын дыбыстарын айтқанда ауа ағыны мұрын резонаторының кеңістігіне емін-еркін кіріп кетеді.
Әдебиеттер:
Негізгі: 3.5.9.
3.Дефектологический словарь.-М.1980
5. Өмірбекова Қ., Серкебаев Қ. Логопедия. Алматы. Республикалық баспа кабинеті. 1996 ж.
9. Филичева Т.Б., Чевелева Н.А., Чиркина Г.В. Основы логопедии. М., Просвещение. 1989 г.

Қосымша: 4.5.6.
4. Выготский Л.С. собр.соч.-М. 1983- т.5
5. Основы теории и практики логопедии. Под ред. Р.Е.Левиной. М., 1988 г.
6.Логопедия. /под ред. Л.С.Волковой. М., 1989 г.

Электронды басылымдар тізімі: 1.2.
1.Боброва В.В. Основы методики звукопроизношения: Учебно-методическое пособие. – Караганда: Изд-во Print Shop, 2005. – 150 с.
2. Боброва В.В. Коррекционная работа по звукопроизношению: Электронное учебное пособие. – Свидетельство о государственной регистрации объекта интеллектуальной собственности № 468 от 29 октября 2007 года.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ринолалияның түрлері.

жоспары:
9.1. Ринолалия ұғымы. Ринолалия түрлері (ашық және жабық ринолалия).
9.2. Дауыстың функционалды, органикалық дұзылуы. Дауыстың бұзылуын түзету
жолдары

Ринолалия дегеніміз – сөйлеу тілі аппаратының анатомо–физиологиялық
ақаулығының салдарынан дауыстың әлсіздігімен дыбыстың дұрыстың дұрыс
айтылуының бұзылуы. Сөйлеу мүшелерінің бұзылуы мен дұрыс әуезінің
бұзылуының қатарласып келуі ринолалияны дислалия мен ринофониядан ажыратуға
мүмкіндік береді.
Ринолалияда артикуляция, дыбыс шығару фонация, дауыс пайда болу
механизмдерінің мөлшерден ауытқуы байқалады, оның себебі ауыз жұтқыншақ пен
мұрын резонаторының ара қатынастарының бұзылуынан болады. Адамның сөйлеу
мүшелерінің жұмыс істеуі дұрыс болған жағдайда сөйлеу тіліндегі барлық
дыбыстарды айтқан кезде таза мұрындық дыбыстардан басқалары мұрын жұтқыншақ
пен мұрын қуысының жұтқыншақ ауыз қуыстарының аралары бөлініп тұрады. 
Бұл қуыстар жұмсақ таңдай мен жұтқыншақтың артқы және жанындағы бұлшық
еттердің жиырылуының әсерінен тағдай мен жқтқыншақтың жабысуы арқылы
бөлінеді. 
Дыбыстардың айтылуы кезінде жұмсақ таңдайдың қимылмен жұтқыншақтың
артқы жағының қалыңдауы бір уақытта болады және ол сонымен қатар жұмсақ
таңайдың артқы арт жақ үсті жұтқыншақтың артқы жағымен жалғасуына мүмкіндік
туғызады.
Жұмсақ таңдай мен жұтқыншақтың жақтауларының жалғасу деңгейі жұмсақ
таңдайдың ұзындығына байланысты өзгері мүмкін.
Сөйлеп тұрған уақытта дыбыстардың айтылуы мен сөздің шапшаңдығына
қарай жұмсақ таңдай үздіксіз бірде төмен түсіп, бірде әртүрлі биіктікте
жоғары көтеріліп тұрады. Таңдай мен жұтқыншақтың мықтап қабысуы айтылатын
дыбысқа байланысты және ол дауыссыздарға қарағанда дауыстыларда аз ашылады.
Егер жұмсақ таңдайдың артқы жағының шеті мен жұтқыншақтың артқы
қабырғасының аралығында 6-мм-ге жуық кеңістік қалатын болса, онда дауысты
дыбыстарды мұрыннан естілетін үн пайда болады.
Таңдай мен жұтқыншақтың ең нашар қабысуы с дыбысын
айтқан кезде болады. Бұл а дыбысының қабысуы кезіндегіге
қарағанда 6 - 7-мәрте күштірек кетсе болады. М, н,ң мұрын
дыбыстарын айтқанда ауа ағыны мұрын резонаторының кеңістігіне емін-
еркін кіріп кетеді.

Ринолалиялардың түрлері.

Таңдай жұтқыншақтың қабысуындағы қызметінің бұзылуының ерекшеліктеріне
байланысты ринолалия әр түрлі болады.

Жабық ринолалия. Бітеу ринолалия сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуы
кезінде мұрыннан жақсы естілудің физиологиясының төмендігін сипаттайды.
Мұрын жолды м,н,ң,ц дыбыстарының дұрыс айтылатындығы үндерінің өте ашық
естілетіндігі байқалады. Бұл дыбыстардың артикуляциясының барысында мұрын
жұтқыншақ ашық қалады да, ауа мұрын жолына кіріп кетеді.
Егер мұрыннан шығатын үн жақсы естілмейтін болса, онда бұл дыбыстар м,
м–б,б; н, н–д, д, н ,ң–ғ болып ауыздан айтылады
Жабық ринолалияға шалдыққан кезде мұрын жолды дауыссыздардан басқа дауысты
дыбыстардың да дұрыс айтылуы да бұзылады. Бітеу ринолалияда даууысты
дыбыстарды айтқан кезде өлімсіреп мыңқылдаған үн шығады.
Жабық ринолалия пайда болуының себебі мұрын кеңістіктеріндегі органикалық
өзгерістердің немесе таңдай мен жұтқыншақтың қабысуындағы функционалдық
бұзылуының салдарынан болады. Органикалық өзгеріс ауруға шалдыққан мұрынның
ауа өтетін жолы тарылып, тыныс алуының қиындап кетуі салдарынан болуы
мүмкін. Алдыңғы жабық ринолалия мұрынның артқы бөлігінің төменгі
қабыршағының қалыптан тыс ұлғайып кетіп гипертрофия тұрақтап ұзаққа
созылуынан хронический кеңсіріктің кілегей қабығының қабынуынан мұрын
шеміршегінің майысуынан, мұрын жолының ісінуінен пайда болады. артқы жабық
ринолалия балаларда жиі кездесетін тамақ, көмекей бездерінің шамадан тыс
ісіп кетіп ұлғаюының салдарынан, мұрын жұтқыншақ қабынуынан, мұрын
жұтқыншақтың фибромасы немесе басқадай ісіктерінен пайда болады.
Функционалды жабық ринолалия балаларда жиі кездеседі, бірақ анықталуы әр
уақытта дұрыс бола бермейді. Оның бір ерекшелігі мұрын жолының өтімділігі
жақсы және мұрыннан тыныс алуы бұзылмаған жағдайда пайда болады.
функционалды жабық ринолалия мұрын және дауысты дыбыстардың әуезділігі
органикалық жабық ринолалияға қарағанда күштірек болуы мүмкін. Оның себебі,
жұмсақ таңдай фонациясының және мұрын жолды дыбыстардың айтылуы кезінде
әдеттегісінен жоғары көтеріліп кетеді де дыбыс толқынымен мұрын жұтқыншаққа
баратын жолды жауып қалады. Бұл сияқты құбылыстар нерв ауруына шалдыққан
балаларда байқалады.
Органикалық бітеу ринолалия кезінде ең алдымен мұрын қуысының таылуын
жояды. Мұрыннан дем алуы қалай дұрысталса, ақаулық та солай жоғалады. Егер
мұрын жолының тарылуын жойғаннан кейін де бітеу ринолалия немесе ринолалия
дағдылы тұрғысынан өзгермесе, онда оған функционалды бұзылға жүргізілетін
жаттығуды қолданады. Функционалды бітеу ринолалаияда балаларға мұрын жолды
дыбыстарды айтқызуды жүйелі түрде жаттықтырады. Ауаны ауыздан және мұрыннан
ішке жұтуды, сосын осы жолмен тысқа шығуды дифференциялау бойынша дайындық
жұмысы жүргізіледі. Содан кейін дауыс жаттығулары арқылы тыныс жолын
орнықтыру жаттығулары қиындатылады. Сондай ақ қозғалысты жаттығуларды
қолданғанда тыныс жолының қимылдарын қолдың, дененің қимылдарымен
байланыстырудың пайдасы бар. Балаларға мұрынның желбехегі дірілідейтіндей
етіп, дыбыстарды созып айтуды үйретеді. Онан әрі мектеп жасына дейінгі
балаларды дауысты дыбыстарды аздап мұрыннан естілетіндей етіп, па, пе, пу,
пе, пи буындарын айтуды талаптандырады. Осы тәсілмен дауыссыз дыбыстарды да
мұрын жолды дыбыстардың алдында жаттықтырады. 
Бала бұл буындарды дұрыс айтуды үйреніп алған соң енді ішінде мұрын жолды
дыбыстары бар жаңа сөздерді дұрыс айтуға жаттыға бастайды. Мұрын жолды
дыбыстары бар сөздерді мұрыннан анық естілетіндей етіп, дауысын созып,
қатты айтуға тырысу керек. 
Жаттығу жұмысының қорытындысы дауысты дыбыстарды әрі ұзақ, әрі қысқа және
қатты айтумен аяқталады. Сонымен қатар бұндай жаттығуды әннің ырғағымен де
орындайды.
Функционалды жабық ринофонияны түзету жұмысы көп емес. Ал ринолалияны
алдын ала болжау қиын болғандықтан түзету жұмысының мерзімі де ұзақтау.
Оның себебі, функционалды бітеу ринолалияның артикуляциясындағы дыбыстардың
ақаулықтарын да жоюға тура келеді. Сондай ақ ринолалияның бұндай түрлеріне
шалдыққан балалардың психикалық дамуына кейбір ерекшеліктерде жиі байқалып
қалады. 

Ашық ринолалия

Ауыз бен мұрын жолы аралығында қақпа жабық тұрған кезде дауыс дірілі ауыз
жолы арқылы өтеді де, сөйлеу мүшелеріндегі дыбыстар дұрыс айтылады. Егер
ауыз бен мұрын жолының аралығындағы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ринололия
Ринолалиясы бар балаларды түзету жұмыстарының негіздерін талдау
Сөйлеу тілінің бұзылуының сипатталуы
Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың мүкістік ерекшеліктеріне қарай бөлінетін дислалияның түрлері
Сөйлеудің бұзылу түрлері мен себептері және паталогиясы
Логопедия өзіндік ғылым
Табиғи кемістігі бар балаларды зерттейтін ғылым – дефектология
Көру қабілеті бұзылған балаларға инклюзивті білім берудегі ерекшеліктері
Міндеттер - жоспарланған шаралар тізімі
Жалпы тіл кемістіктері бар балалармен жүргізілетін логопедиялық жұмыстың ерекшеліктері туралы ақпарат
Пәндер