ҚР-ғы экономикалық өсу және өндірістің тиімділігін арттырудың негіздері

Мазмұны

Кіріспе

Ι.бөлім.Қоғамның әл.ауқатын қамсыздандырудағы экономикалық өсу теориялары
1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі заманғы теориялары
1.2 Экономикалық өсу, мәні және оның факторлары

ΙΙ.бөлім.ҚР.ғы экономикалық өсу және өндірістің тиімділігін арттырудың негіздері
2.1 ҚР.ның экономикалық өсуді қамтамасыз ететін индустриялы.инновациялық саясаты
2.2 Қазақстандағы өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттыру
2.3 Жаңа технологиялық өндірістердің дамуы мен өндірілуінің тиімділігі

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақстан ХХІ ғасырдың баспалдағында нарықтық эконономикаға бейімделіп, көптеген жетістіктерге қол жеткізіп дүениежүзіне таныла бастады. Жақын арада Президентіміз Н. Ә. Назарбаевтың халыққа Жолдауында өтпелі кезеңде жетістіктерімізді атап, осы уақыттағы және болашақтағы ұстанатын жолымызды, яғни экономика салаласындағы атқаратын қызметінің негізгі мақсаттары мен міндеттерін айқындап көрсетті. Қазазстан экономикалық әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында айқындалған стратегиялық бағдарламаның негізінде, біз жас буын оқымыстылар, ғалымдар өз үлестерін аянбай қосатыны белігілі.
Ұлттық экономикамыздың жеткен жетістіктерімен қоса әліде болса, шешілмеген осал тұстарымызда баршылық. Біздің борышымыз Қазазқстанның өркениетті, бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына қосылуы үшін аянбай еңбек етуімізді талап етеді. Қазіргі экономоикалық өсу, қоғамдағы әл-ауқаттылық жағдайы, өндірістік тиімділік бүгінгі күнннің өзекті мәселесі. Ғылыми салада бүгінгі жаңа теориялық ізденістерін тереңдетіп жетілген және жетілмеген тұстарына көңіл бөліп одан ары дамытуға өз үлестерімізді қосуға атсалысқанымыз жөн деп санаймын. Негізгі мақсат экономикалық өсудің теориялық бағыттарына көңіл бөле отырып қазіргі нақтылы жұмыс істеп тұрған нарықтық экономиканы одан ары жетілідіуімізді қажет етеді. Экономикалық өсудің мәнін, ұғымын, нысандарын талдап және оның факторларын экономикалық тиімді жүргізу туралы анықтауы болып табылады. Экономикалық өсуді қамтамасыз етуде Қазақстаннның экономикасы үшін келесі маңызды мәселелерді қарастырған дұрыс. Алдымен әлемдік тәжірибелерге сүйеніп ғылыми жетістіктерінің альтернативті нұсқаларына көңіл бөліп, біздің ұлттық экономикамызды ерекшелік қасиеттеріне баса назар аудара отырып тұрақты әлеуметтік экономикалық дамуды қамтамасыз ету керек.
Бүгін экономикалық өсудің негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін пайдалану болып отыр. Өткен шақпен салыстырғанда өндіру көлесмін екі-үш есе ұлғайтуға қол жеткіздік. Бүгінгі Қазақстан тұрақты, тиімді әрі сенімді әріптес екеніне барша әлемге аян, ақиқат.
Алдымыздағы міндетіміз экономикалық дамуды жеделдетуіміз үшін экономиканы диверсификациялауға бағытталған индустриялық-инновациялық стратегияны іске асыру. Экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін:
- еліміздегі джәне өңірдегі бекем тұрақтылықты нығайту;
- өңірлік және халықаралық ынтымақтастықты дамыту;
- жаһандану талаптарына сәйкес экономиканы серпінді дамыту;
- шикізаттық емес секторларды ілгерілетуге баса ден қою;
- жаңа технологияларды дамыту қажет.
«Экономикалық өсу теориялары»шеңберіндегі бірқатар теориялар, атап айтар болсақ;
1. Харрод-Домардың моделі;
2. Экономикалық өсудің неоклассикалық бағыты;
3. Экономикалық өсудің неокейнстік бағыты;
4. Өсудің қазіргі заманғы,жаңа теориялары және т.б негізі болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Костюк В.К «История экономических учений» М-1997 г. 57 бет
2. Х. Худокормов В. «История экономических учений» -М. 1994г., 237 бет
3. А.Смит. Исследования о природе и причинах богатства народов.М: 1991, Курс предпринимательства В. Я. Горфинкель, В.А. Швандер – М.1997 г. «Экономика».
4. А.С. Храпунов. «Региональная экономика г.Алматы». –А. 2000г.
5. Тургинбаева С.А. Менеджмент в малом бизнесе. Алматы. 2000г.
6. Оразәлі Сәбден. XXΙ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – Алматы: Қазақстан, 1997. – 192 б.
7. Баймұратов О. Национальная экономическая система. – Алматы: Атамұра, 2001. –С.192
8. Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция. – Алматы: Атамұра, 2001. – С.192
9. Аубәкіров Я.А. Экономикалық теория. (авторлармен бірлесе) Алматы, 1999. – 78б
10. Алиев О.Ж. Общая теория и структура предмета теоретической экономики как научной дисциплины. Алматы, 2002. – 111б.
11. Рикардо Д. Соч. Т.» М, Госполитиздат, 1955, с. 89
12. Человеческое развитие в Казахстане. – учебник / под общ. Ред. Н.К. Мамырова и Ф.Акчуры. – Алматы: Экономика, 2003. – С10
13. К. Маркс, Ф.Энгельс. Соч. Т.46, ч2,с221
14. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. Пер. С англ. М., Дело ЛТД. М: 1992г. с56
15. Иноземцев В. Структурирование общественного производства в системе постиндустриальных координат (методолого – теоретические аспекты). – РЭЖ, 1997, 11-12, с59-68
        
        Мазмұны
Кіріспе
Ι-бөлім.Қоғамның әл-ауқатын қамсыздандырудағы экономикалық өсу теориялары
1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі заманғы теориялары
1.2 Экономикалық өсу, мәні және оның ... ... өсу және ... ... ... ... ... өсуді қамтамасыз ететін индустриялы-инновациялық
саясаты
2.2 Қазақстандағы өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттыру
2.3 Жаңа технологиялық өндірістердің дамуы мен ... ... ... тізімі
Кіріспе
Қазақстан ХХІ ғасырдың баспалдағында нарықтық эконономикаға
бейімделіп, ... ... қол ... дүениежүзіне таныла
бастады. Жақын арада Президентіміз Н. Ә. Назарбаевтың халыққа Жолдауында
өтпелі ... ... ... осы ... және ... ... яғни ... салаласындағы атқаратын қызметінің
негізгі мақсаттары мен міндеттерін ... ... ... ... және саяси жедел жаңару жолында ... ... ... біз жас буын ... ... өз
үлестерін аянбай қосатыны белігілі.
Ұлттық экономикамыздың жеткен ... қоса ... ... осал ... ... Біздің борышымыз Қазазқстанның
өркениетті, бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына қосылуы үшін аянбай еңбек
етуімізді ... ... ... ... өсу, ... ... ... тиімділік бүгінгі күнннің өзекті мәселесі. ... ... жаңа ... ізденістерін тереңдетіп жетілген және
жетілмеген тұстарына көңіл бөліп одан ары ... өз ... ... жөн деп ... Негізгі мақсат экономикалық ... ... ... бөле ... қазіргі нақтылы жұмыс істеп тұрған
нарықтық экономиканы одан ары ... ... ... ... ... ұғымын, нысандарын талдап және оның факторларын экономикалық
тиімді жүргізу ... ... ... табылады. Экономикалық ... ... ... ... үшін ... ... ... дұрыс. Алдымен әлемдік тәжірибелерге ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
экономикамызды ерекшелік қасиеттеріне баса ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету керек.
Бүгін экономикалық өсудің ... көзі ... ... ... ... ... Өткен шақпен салыстырғанда өндіру көлесмін екі-үш есе
ұлғайтуға қол жеткіздік. Бүгінгі Қазақстан тұрақты, тиімді әрі ... ... ... ... аян, ақиқат.
Алдымыздағы міндетіміз экономикалық дамуды жеделдетуіміз ... ... ... ... іске асыру. Экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін:
- еліміздегі джәне өңірдегі ... ... ... ... және халықаралық ынтымақтастықты дамыту;
- жаһандану талаптарына сәйкес экономиканы серпінді дамыту;
- шикізаттық емес секторларды ілгерілетуге баса ден ... жаңа ... ... қажет.
«Экономикалық өсу теориялары»шеңберіндегі бірқатар
теориялар, атап айтар болсақ;
1. Харрод-Домардың моделі;
2. ... ... ... бағыты;
3. Экономикалық өсудің неокейнстік бағыты;
4. ... ... ... ... және т.б ... болып табылады.
Ι-бөлім.Қоғамның әл-ауқатын қамсыздандырудағы экономикалық өсу теориялары
1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі ... ... ... ... ... ... ... роль
ойнайтын ұзақ мерзімді экономикалық өсуді қамтамасыз ету проблемалары ... ... ... ... ие ... Буржуазиялық
әдебиеттерде соғыстан кейінгі жылдарда алдыңғы орынды алған бұл теориның
таралуының ... ...... екі ... ... ... ... табылады. Экономикалық қарқынының проблемасы имперализнің колониалды
жүйесінің қалауымен байланысты өрши ... ... ... ... ... ... алу ... жас ұлттық мемлекеттерде өндірістің өсу
қарқынымен байланысты.
Экономикалық өсу ... ... ... ... - ... ... ... терең және ішкі себептердің ... ... ... дамыған елдерде экономикалық даму қарқының
баяулауы,жұмыссыздықтың асқыну, ... ... ...... бәрі ұдайы өндіріс темпі, ... өсу, ... алға ... өсу ... ... ... атап
айтар болсақ;
1. Харрод-Домардың моделі;
2. Экономикалық өсудің неоклассикалық бағыты;
3. Экономикалық өсудің неокейнстік бағыты;
4. Өсудің қазіргі заманғы,жаңа ... және т.б ... ... бір өсу ... ... ... ... ел нақты
теорияларды арқа етері сөзсіз. Әрине барлық теорияны ... ... ... ие деп айту өте ... экономикалық теорияларда экономикалық өсу терияларының негізін
ағымын экономисті Рой Харрод пен американдық экономист Евсей ... ... ... ... ... ... Харрод сыртқы сауда
мультипликаторы концепциясын тұжырымдады. « Экономикалық цикл ... ... ... ... ... ... оның себебі
мультипликатор иен ... ... ... Дәл осы ара ... ... өсу ... зерттеуге әкелді,бұл туралы ол ең ... « ... ... ... атты ... ... ал
кейініректе бұл туралы 1948 –жылы « Эконмикалық динамика теория кітабында
мәлімдеді.
Экономикалық өсудің ... ... ... ... теориялары Кейнс теориясының сыны процесінде паайда болды. Бұл
теория дағдарыстың жағдайдағ экономика негізінде қалыптасты. Ол ... ... ... абстракцияланды. Алайда, оның қолдануы қысқа
мерзімге есептелді. ҒТП, ... ... ... одан ... ... ... Капиталистік елдердің дамудың әркелділігі қушейе ... ... ... ... ... ... жоғары темпі
байқалды.Бұл жағдай ... ... ... ... ал ... ... ... шешуге қабілетсіз болды.
Экономикалық өсу теориялар әртүрлі коньюктуралық жағ дайға жарамды,
жалпы ұдайы ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты- толық жұмысбастылыққа
жету болуы тиісдейді. Оладың ... ... ... жұмыспен қамту
мәселесін шешуге болады. Буржуазиялық әдебиеттерде соғыстан ... ... ... ... бұл теорияның таралуының обьективті
негізгі – социализмнің күшеюі екі әлемдік жүйелердің ... ... ... ... ... ... ... конфликт өсу
проблемасын өмір сүрудің шарты ... ... даму ... проблемасы имперализмнің колониалды
жүйесінің құлауымен байланысты өрши түстіғ ... ... ... ... алу ... жас ... мемлекеттерде өндірістің өсу
темпімен байлаысты.
Өсу теориясының таралуның негізінде терең және ішкі себептер ... ... ... ... даму ... ... асқынуы, мемлекеттік монополистік капитализмнің қүшеюуі –
мұның бәрі капиталистік ұдайы өндіріс темпі проблемасын алға тартты.
Экономикалық өсудің ... ... ... ... Дж.М. Кейнстің көзқарастары болды, яғни капиталистік
экономиканың стихиялы механизмі сұраныс пен ... ... ... ете ... ... ... және ... ресуртардың
толық емес жұмысбастылығы орын алады, капиталистік ... жету үшін ... ... ... ... зор ... анықтайтын факторларға әсер ете отырып, экономиканы мемлекеттік
реттеу ... ... ... ... ... жағдайда.
Неокейнстіктердің негігі проблемасы- өткізу проблемасы ... яғни егер ... ... ... ресурстардың толық
тұтынылуын қамтамасыз етсе, онда экономика динамикалық тепе-тең жағдайда
болады. Тиімді ... ... ... ... ... және оның
потенциялды мүмкін деңгейден ауытқуын анықтайды. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... пікірінше, капитал
қорлануының фунциясы болып табылады, ал капиталға ... ... ... темпімен анықтайды.
Экономикалық өсудің Неокейнстік моделіне маңызды орынды тұтыну мен
қорлану арасындағы ... ... ... ... алады.
Неокейнстіктер экономикалық өсудің басты
факторы ретінде инветицияны, ... ... ... ... санайды.Басқа да фактор ретінде өндірістің капитал ... ... ... ... атайды. Буржуазиялық экономистер
бұл коэффициенттіңиндустрияландыру ... ... ... ... ... ... Ал ... кейнстіктер бұл коэффифиент
үнемі тұрақты дейді.
Кейнстітер инвестицияларды екіге ... ...... ... пайда болған
2. тәуелсіз – техникалық прогреске, мемлект саясатына, халық санының
өсуіне негізделген.
Бұл жалпы алғанда, жасанды ... ... ... ... ... тіпті тәуелсіз емес. Олар жалы капиталистік ұдайы
өндірістік, пайда ... ... ... ... ... прлблемасы жинақмен байланысты қарастырылады. Егер инвеститциялар
жинақтауға тең болса, онда эконмика қиыншылықтарды сезінбейді. ... ... ... ... жүктелмеуінен және
жұмыссыздыққа әкеледі. Инвеститциялардың ... ... ... өсуіне әкеледі. Жалпы жинатау мен қорлану арасындағы пропорция
ұлттық табыты пайдалануды талдауда үлкен қызығушылық тудырады, ... ... осы 2 – ... ... көмегімен негізгі
экономикалық ... ... ... ... ... арқылы олар өсу темпіне айтарлықтай түсіндірмелер береді. Мысалы
, Э ... ... ... өсу ... ... соғыстан кейінгі
жылдарда жекекапитал салымдары мен тұтыну сұранысына әсер ететін автономды
күштерінің әсерінің әлсіреуімен түсіндіріледі. Оның ойынша, ... ... ... ... баяу ұлғайып жатса да, ... ... Оның ... ол ... ... ... ,
нәтижесінде күштерді толығымен ... ... ... ... , ... ... ... қарағанда
капиталл сыйымдылығы төмен болатын ... ... ... ... мен акселятордың үйлеуі негінде циклдік кейнстік моделі
құрылған. Мұндағы негізгі мәселе – ... ... ... ... ... және ... ... арасында үнемі айырмашылық бола бермейді. Жұмыс істеушілердің
тұтынуы ... ... ... Нақты тұтынудың орнына
психологиялық категория ретіндегі ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы да болып табылады.
Мысалы, Харродта капитал сыйымдылығы коэффиценті ... ал ... ... ... өсуі мен техникалық прогрестің ... ... ... экономистер өсу формулаларын барынша қарапайымдауға қарсы
шығып, ұдайы өндіріс ... әсер ... ... ... ... ... неғұрлым күрделі модельдер құрды. Олар еңбектің ролін, оның
өнімділігінің артуын, техникалық ... ... ... ... ... құрылымдарының мақсатты өзгеруінің критерийлерін іздестіре
бастады. Бұлар ... ... деп ... жаңа ...... өсудегі көп секторлы
модельдер жасау (ағылш. экономисті Р. Стоун) болды, мұнда өсу ... ... ... ... ... ... «Шығын-
өнім шығару» моделі экономика салалары ... ... ... ол ... ... ... ... құралады, онда әрнбір сала
екі реттен қатысады: өндіруші және сатып алушы ретінде.
Горизонтальды сызық бойымен әрбір ... ... ... ... ... ал ... ... бойымен сол саланың шығындары
көрсетіледі.
Экономикалық өсудің көпсекторлы ... ... ... ... бейнелеуге, экономикалық бағдарламалау үшін және ... ... үшін ... ... бағытталады. Бұл модельді қарастыру
буржуазиялық экономистердің нақтылыққа ұмтылуын көрсетеді, алда ... оң ... ... Стационарлы қоғам моделінен бастаған олар өсу
моделіне өтті. Техникалық прогреске, ұлтттық табысты бөлуге, капитал-өнім
қатынасының ... ... ... осы ... ... осы факторларды модельде қамтыды. 1-модельде бір тауар, ... ... ... ... ... ... негізінде
басқа да факторлар қамтылды. Экономиканың әр түрлі секторларындағы капитал
салымдарының салыстырмалы тиімділігі ... ... ... ... ... ... жетістіктерге жетті.
Алайда, модельдің мәнділігі осы модельдің негізінде жатқан ғылыми ... ... ... ... ... «шекті пайдалылық»
теориясы, «өндіріс факторлары» теориясы, ... ... ... ... экономикалық процестердің мазмұнын
бейнелемейді. Ұлттық табысты құруда тек еңбек қана ... ... ... мен ... ... да қатысатыны туралы тұжырымдаған «өндіріс
факторларының» теоретиктері сондай-ақ ұлттық табыстың өсу ... ... ... ... барлық табыстардың сомасы ретіндегі
ұлттық ... ... ... ... ... мен ... құруына
әкеледі.
Мемлекеттің көмегімен дағдарыс пен жұмыссыздықты жоюға болатыны ... ... ... өсу ... ... ... Модельде
капитализмнің антогонистік қарама-қайшылығы, оның заңдылығы сыналады.
Көптеген маңызды ... ... ... ешқандай
көрініс таппайды. Оларға таптық күрес, капиталдың қорлану көлеміне, ... ... әсер ... ... ... және ... жалақы арасындағы
қатынас, т.б. жатады.
Неокейнстіктердің экономикалық өсуге ... ... ... ... ... ... алдын-ала болжау мақсатын көздеді. Ал қазірде
болжаулар экономикалық саясаттың міндеттерін шешу мақсатын көздейді: ... ... ... ... ... алдын-алуды
қамтамасыз ету және т.б. ... ... және ... ... ... ... және ... капиталистік экономиканың
экономикалық дамуын болжауға көп көңіл бөлуде. Мұндай ... үш ... ұзақ ... (10-25 ... орта мерзімді (3-5 жыл)
- қысқа мерзімді (1 жыл)
Қазіргі буржуазиялық саяси ... ... жаңа ... ұзақ ... ... ... болып табылады. Бұл бағыттағы
экономистер болжамдар жасауда екі түрлі ... ... ... ... мен ... ... анкеталық сауалнамаларға
негізделген микроталдауға сүйенеді. Мұндай мәліметтер ... ... ... қосылады. Біруақытта мемлекеттік және жеке
индивидтердің жоспарлары ... ... ... кемшілігі сауалнама
жолымен алынған мәліметтердің күдіктілігі болып табылады, өйткені фирмалар
өздерінің нақты мақсаттары туралы ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындардың мүдделері жатады, бұл ... ... ірі ... ... мемлекеттің араласуын шектейді.
Екінші әдіс макроэкономикалық талдауға негізделеді, яғни ... ... Бұл үшін ... ... ... ... ... қолданылады. Эконометрикалық әдістер
экономикалық ... ... ... зерттеуге негізделеді.
Эконометрика өткен экономикалық әрекеттерді түсіндіреді және ... ... ... ... ... сипаттайтын
математикалық теңдеулер құру жолымен болашақты анықтайды.
Болжауларда экономистер саяси ... ... ... ... ... ... экономиканы реттеудің тікелей және жанама
әдістерін жасады. ... ... ... ... әсер ... салық саясаты, бюджеттік қаржыландыру, несиелік саясат,
амортизациялық аударымдар жатады. ... бұл ... ... ... ... институционалды тұрақтандырғыш
атауына ие болды.
Капиталистік ... ... ... ... ... пайызды
реттеуді кең қолданды. Ал қазір пайыз нормасының өзгеруі бірінші кезекте
негізгі капиталға капитал ... ... үшін ұзақ ... ... ... ... ... қолданыс тапқан жеткіліксіз
қаржыландыру принципін алға ... ... ... ... ... ... ... қажетті элементі ретінде
қарастырылады. Мемлекеттік несие өндірістің салалық құрылымының өзгеруінде,
экспорттық ... ... ... арта қалған салаларын
қолдауда, инфрақұрылымды дамытуда, техникалық прогресті алға ... роль ... ... саясат аясында мемлекетпен жүргізілетін барлық іс-шаралардың
жиынтығы, мемлекеттің ссудалық ... ... ... ... ... резервтер нормасының өзгеруі, тұтыну және
ипотекалық несиелердің арзандауы ... ... қоса ... ... ... және оның құрылымына айтарлықтай әсер етеді. Алайда,
бұл саясат басқа да мемлекеттік-монополистік іс-шаралар ... ... ... ие. Бұл ... ... қарыздың және инфляцияның
өсуімен байланысты.
Реттеу әдістерінің бірі – жеделдетілген амортизация болып табылады. Э.
Хансеннің пікірінше, ... ... өсуі ... ... ... ... ... мүмкін. Амртизациялық
аударымдарды реттеу туралы ұсыныс ... ... ... ... ... ... капиталист салымына артады және капитал салымдары
негізгі ... ... ... ... ... бұл тенденция
техникалық прогреспен байланысты. Капитализм жағдайында ол өндіріс өсуінің
төмен темпінде қорлану ... ... ... ... ... және корпорацияға салықтық ... ... ... Олар ең ... ... ... әскери
салымдарға әсер етеді, экспортқа ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігін арттырады. Мұндай шаралар монополия пайдасының өсуіне
әкеледі, жаңа ... ... ... ... ... Сонымен қатар жеделдетілген амортизация және корпорацияға
салықтық жеңілдіктер ... ... ... және ... диспропорцияны күшейтеді. Негізгі ... ... ... қалса да амортизациялық аударымдардың өсуі инвестициялық
сұраныстың жалпы қысқаруының орнын толтыра алмайды. Бұл яғни ... да ... ... ... ... ... тұрады. Сонымен қатар
амортизациялық аударымдардың өсуі ... ... ... ... ... ... Яғни инвестицияға кедергі болып тұрған
қарапсаттардың жеткіліксіздігі емес, нарықтың кемшілігі.
1960-70 ж.ж. ... ... ... ... тарапынан
түзету шаралары балансталған және тұрақты өсу үшін ... ... орын ... ... ... ... ... жоспарлау»
тәжірибесі аударды. Ағылшын және ... ... ... ... ... ... жиі айтатын болды.
Буржуазиялық экономистердің ойынша, ... ... ... ... байланысты емес, және жоспарлы шаруашылықты жеке меншік
негізінде құруға болады. Бұл жасалған бағдарламалар экономикалық ... мен кол ... ... ... анықтауды қамтиды. Олар сондай-
ақ міндеттердің 2 ... ... ... яғни ... ... ... сиаптқа ие негізгі қызметтер мен өндіріс салалары бойынша
және басқа да ... ... үшін ... ... ... олар
кепілдемелік сипатқа ие.
Бағдарламалардың орындалуын қадағалау жанама ... ... ... ... ... ... араласуына жаңа
мүмкіндіктер береді. Ол экономиканың өсу темпін арттыру, экономикадағы
құрылымдық ... ... ... алға тартады. Осымен
байланысты мақсатты реттеу шаралары жасалады. ... ... ... ... ... еңбек етушілердің эксплуатациясын
күшейте алады.
Осылайша, біреулер өсу темпінің артуына пайдаға қатысты ұлттық табысты
қайта бөлу ... қол ... ... ... басқалары өсу темпінің
артуына жалақыға қатысты ұлттық табысты ... ... ... ... ... ... өкілдері өз теорияларын Маркстің ... ... ... ... олар ... ... және ... бөлімшелерінің технико-экономикалық өзара байланысында
өсу мен бөлудің ... ... ... ... ... ... қорытындылары экономикалық процестерді
бейнелейді және ... ... ... үшін қызмет етеді.
Экономикалық өсудің неоклассикалық теориясы. Экономикалық ... ... ... болуы мен таралуы ... ... ... ...... ... ... өсуі, мемлекетік бюджет тапшылығы, инфляцияның ... ... ... ал ... экономиканың даму темпі
жоғарылап, ал жұмыссыздық төмендейтін салыстырмалы жағымды конъюктурамен
түсіндіріледі. ... ... ... өсуі ... ... ғана ... сонымен қатар жаңа техника енгізу, еңбектің өнімділігін
арттыру есебінен де мүмкін екендігі туралы сұрақ ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі мен жұмыс күшінің үлкен
ресурстары орын алатын ... ... үшін ... ... неоклассикалық теориялары неокейнстік модельдерді
сынау процесінде пайда болды. Осылайша кейнстік модельдің ... ... ... алға тартылды /3/:
- Бұл модельдерде өндірістің өсімі жаңа капитал салымдарының функциясы
ретінде ... ал өсім ... ... ... ... үшін жаңа жұмысшыларды тартумен де қамтамасыз етіледі.
- Модельдер өндірістің капитал ... ... ... екі ... одан да көп капитал сыйымды әдістерінің арасында
таңдауға мүмкіндік бермейді.
Бұл теорияның көренкті ... ... ... Р. Солоу және
ағылшын экономисті Дж. Мид. Бұл бағыттың өкілдері өндіріс факторларының
иелері ... ... ... жағдайдағы еркін бәсеке тұпсырымына
сүйенеді. Олардың пікірінше өндіріс факторларының ... әсер ... ... ... ... ... өндіріс факторларының толық
пайдаланылуына қол жеткізуге ... Егер ... ... ... өте ... болса, онда өндіріс құрал-жабдықтарына бағалар
жоғарылайды. Соңғысы ... ... ... төмендетудің
шараларын іздестіруге мәжбүр етеді, бұл капитал ... ... Бұл ... тағы бір ... – оның өсу факторы ретінде тек
капитал салымын ғана емес, ... да ...... табиғи
ресурстар, техникалық прогресс, т.б. қарастыруында. Соңғысы дербес факторы
ретінде немесе басқа факторлардың өнімділігіне әсер ету ... ... ... ... ... – олар ... тепе-теңдіктің
бұзылуы емес, қалыпты жағдай деп түсінуінде. Әңгіме, сұраныс пен ұысныс
сәйкес болатын балансталған өсу ... ... ... ... тыс балансталған өсу шарты – тұрақты ақша жүйесі болып
табылады. Сондықтан да неоклассикалық теорияның жақтаушылары ... ... ... бұзудың факторы ретінде қарастыра
отырып, мемлекетік инфляциялық шығындарға қарсы шығады.
Неоклассикалық теория негізінде «алтын ... ... ... ... ... ... жинақ үлесі тұрақты деп қабылданады, өсу темпі
техникалық прогресс пен өз ... ... ... ... ... тәуелді
және тұтынудың өсуіне, әл-ауқаттың артуына тәуелді емес.
Неоклассикалық теорияда негізгі рольді өндіріс факторларының бар ... ... ... ... потенциалды мүмкін өсу темпі проблемасы
пайда болды. Бұл Кобб-Дугластың өндірістік функциясында ... ... ең ... АҚШ-тың өндеу өнеркәсібінде өнім көлеміне капитал мен ... ... ... ... ... ... Осыдан жасаған
олардың тұжырымы: өнім бір-бірін шексіз ауытыра ... екі ...... ... функциясы болып табылады. Кіші квадраттар әдісін пайдалана
отырып, Кобб пен ... өнім мен ... ... ... ... ... ... функциясы экономикалық өсудің жекелеген факторларының ролін
сандық бағалау ... ... ... Ол екі ... жүзеге асады:
- өндіріс масштабына тәуелсіз факторларының ... ... бас ... ... ... өсуіне әсер ететін үшінші айнымалы ретінде, дербес фактор
ретінде техникалық прогрестің әсерін ескеру.
Бұл зерттелер ... ... ... ... ... ... ... бұрынғыша «шекті өнімділік» теориясының
антиғылымдық постулаты болып қала ... ... ... сондай-ақ «кемімелі табыстылық заңына»,
«шекті өнім» категориясына негізделеді.
Неоклассикалық теорияның өкілдері өсудің көзі ретінде ... ... ... ... ... ... ... пікірінше, инвестиция мен техникалық ... ... оның ... ... ... ... ынтаның төмендігі
жатыр. Бұл тезисте олардың ... ... ... да ... ... көтеруге, әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктерге,
шығындардың көбеюіне бағытталған ... ... ... ... ... ... және жанама салықтарды ұлғайтуды ұсынады.
Өсудің неоклассикалық теориясының «көтерілуі» олардың техникалық
прогресті қамтуымен тығыз ... ... ... ... бұл ... табысты бөлудегі өзгерістерді түсіндіре алмады. Оның өкілдері
өндіріс факторларының өсу темпіндегі ... ... ... ... ... ... та ... бөлудегі қатынас бұрынғыша қалады.
Егер өзгеріс болатын болса, онда «шекті өнімділік» заңы әсер ... ... ... ... да олар ... ... бөлудегі пропорцияның
бұзылуының себебі техникалық прогресс екенін ... ... ... прогресс капиталды-интенсивті сипатта болса, онда ... ... мен ... ... ... қарағандатез өседі. Бұған тағы
ресурстарды алмастыру икемділігінің әсері қосылады.
Өсудің неоклассикалық теориясының қазіргі варианты – ... ... ... Бұл ... ... М. ... және Шварц 1869-1960 ж.ж.
АҚШ-тың монетарлық тарихы кітабында ұдайы ... ... ... ... ақша сферасындағы қозғалыстар болып
табылады және «ұзақ мерзімді жоспарда ақшалардың ... ... ... әкеледі». Олардың ойынша, ақша массасының ... өсу ... ... ал ... – жылдамдауына әкеледі.
Бірақ бұл теорияның осы тұжырымы нақты дәлелдеулерден шықпағандықтан, ... ... ... ... неоклассикалық теориясының тамыры өнімді өткізу
проблемасын ескермегендігінен тұрады. Бұл экономистер минималды шығындарда
максималды пайда алу ... ... ... ... аудара отырып,
ұдайы өндіріс проблемасын бір жақты талдайды.Олар осы мақсаттарда жалақының
төмендеуі өткізу шарты мен сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... тұрақты тепе-теңдік
концепциясына негізделгендіктен, нақты өмірден мүлдем алыс.
Неоклассикалық бағытты сынауда посткейнстіктер ... ... осы ... ... экономисті Т. Сраффа еркін бәсекенің ... ... ... ... алға ... ... ұлттық
табысты «әділетті» болу және ресурстарды тиімді ... ... ... ... ... нәтижессіз дейді. Рикардоның құн теориясына сүйене
отырып, Сраффа ... ... ... ... ... ... теорияларын сынға алады.
Жалпы экономикалық өсу проблемалары ертеден бері ... ... ... ішінен бес негізгі проблеманы атауға болады:
1. Экономикалық өсу факторлары
2. Қазіргі және болашақтағы тұтынудың арақатынасы және ... ... ... ... өсу мен ... ... ... әсерлесуі
4. Экономикалық өсудің тарихи тенденциясы
5. Тепе-тең (тұрақты, балансталған) өсу шарттары
Кез-келген державаның гүлденуінде немесе ... ... ... ұзақ ... экономикалық өсуді қамтамасыз ету проблемалары сонау
меркантилистер теориясында үлкен орынға ие болған.
Ағылшын классикалық мектебінің ... ... ... ... ... ... та ол ұлттық ... ... және оның ... болуымен арақатынасымен анықталады.
Классиктердің бұл ... ... ... ... ... өсімі өндіріс факторларының көлемімен және олардың өнімділігімен
анықталады.
Р. Солоудың неоклассикалық өсу моделі. Екінші ... ... өсу ... ... ... дағдарыстық кезеңмен салыстырғанда
басқаша дами бастады. 1950- жылдары көптеген ... ... ... ... ... 1950-жылдың ортасынан бастап, экономикалық өсу
теорияларының дамуының жаңа ... ... ол 1970-ж ... ... ... басты рольді Р. Солоудың өсу моделі алды. Американ экономисті Р.
Солоу ... ... ... ... ... ... ... Басты еңбектері: «Сызықты бағдарламалар және ... және «Өсу ... ... моделінің негізі оның «экономикалық
өсу теориясына үлес» мақаласында салынған. Ол ... ... ... ... себебі өндіріс факторлары – еңбек пен
капитал арасындағы ... ... ... ... сыйымдылығының
тұрақты, белгіленген көлемі болып табылады. ... ... ... бірі «жүктелмеген» болып қалады. Неоклассикалық теорияның
принциптеріне сәйкес капитал мен еңбек ... ... ... болуы
тиіс.
Экономикалық өсудің қазіргі жаңа көзқарастарының сипаты. Ұзақ ... ... ... ... ... талдаудың
әлсіздігі дәстүрлі теорияның көңілінің толмауына әкелді. Олардың жағдайына
сәйкес экономикада ұзақ уақыт мерзімде өсудің қандай да бір ішкі ... ... ... капитал мен еңбек ресурстарының арақатынасы ұзақ
мерзімді жоспарда ... ... ... ... ... ... ... «шоктардың» немесе техникалық прогрестің жоқтығы
нәтижесінде кез-келген экономиканы нольге әкеледі. Халықтың жан ... ЖҰӨ - нің өсуі ... ... ... ... уақытша
құбылыс ретінде қарастырылады. Мұндай теория әлемдік экономиканың ... ұзақ ... ... ... ... ... алмауы
таң қаларлық емес.
Дәстүрлі неоклассикалық модельге көңіл толмаушылық 1980-1990 ж.ж ... ел ... ... қарыздық дағдарыстың тереңдеуімен
күшейе ... ... ... бұл ... ... бере ... Неоклассикалық сызбада техникалық прогрестің
себептерін көру мүмкін емес, себебі ол ... ... ... ... емес. Капиталдың тапшылығы 3-әлемде инвестициялардың жоғарғы
рентабельділігіне әкеледі. Үлкен сыртқы қарыздары бар елдерге арналған
Әлемдік Банк пен ... ... ... ... ... еркін нарық құру саясаты бағытталады. Инвестициялардың өсуі,
күтілгендей, өмір ... мен ... ... ... тудыруы тиіс.
Алайда, сыртқы сауда мен ішкі ... ... ... қарамастан,
көптеген дамушы елдер стагнациядан шыға ... және жаңа ... ... ... олар ... өз капиталының шетелге ағып
жатқанын да тоқтата ... ... ... бай ... ... мұндай табиғи емес бағыты өсудің жаңа ... ... ... ... өсу теориясының пайда болуына әкелді. Оның пайда
болуы даму теориясы ... 90 ж. ... ... ... өсу ... Жаңа ... ... өсуді – қоғамдық
өндіріспен басқарылатын елдегі экономикалық жүйені ... ... ... талдауға бағытталады.
Неоклассикалық теорияға қарағанда бұл ... ... ... ... ... табиғи өнімі ретінде ... ... ... ... ...... мен өсу темпінде ел аралық алшақтықты
түсіндіру болып табылады.
Эндогенді өсу модельдері сырт көрінісі бойынша неоклассикалық ... ... ... ... ... ерекшелінеді. Жалпы, эндогенді
өсу модельдері неоклассиктердің капиталдың кемімелі шекті өнімділігі туралы
алғышартын ... ... және ... капитал салымдарының
рентабельділігіне әсер ететін сыртқы эффекттілерге көп ... ... ... көп ... бөлінсе де бұл модельде ұзақ мерзімде ол
экономикалық өсудің жалғыз мүмкін ... ... ... үшін жинақтардың рөлін күшейте отырып, жаңа теория
дәстүрлі теорияға қарсы шығатын бірқатар қорытындылар ... Ең ... ... ... ... арасында өсу темпін
автоматты түзету мүмкін емес – олар өзгеріссіз қалады және елде ... мен ... ... ... ... ... қатар бай және кедей
елдерде жан басына ... ... мен ішкі ... ... ... Елде ұзақ мерзімді немесе уақытша тежелуінің асқынуы және ... ... ... ... өсу ... ең қызық аспектісі – кедей елдерден бай елдерге
жасанды капитал ... ... бұл өз ... 1-ші және 3-әлем
елдеріндегі табыстық алшақтықты күшейтеді. Инвестициялардыңпотенциалды
жоғары рентабельділігі көбінесе адам ... ... беру ... мен ... ... инвестициялардың төмен деңгейімен
түсіндіріледі. Кедей елдер осы инвестиция түрлеріненсалыстырмалы тиімділігі
аздарын шығарып тастайды. Жеке инвестор өзі үшін ... ... ... ... оған аз қолайлық келсе, онда ол ... бас ... яғни ... ... ... ... қажетті деңгейін қамтамасыз етпейді.
Мұндай қосымша инвестициялар қоғамдық, ... жеке ... ... ... ... ... ... өз есебінен
қоғамдық тауарлар мен қызметтер көрсетеді және бір ... ... ... Сондықтан да эндогенді өсу модельдері даму
процесінде мемлекеттің белсенді араласуын қолдайды.
У. Ростоу: экономикалық өсу ... Оның ... ... ... ... ... әсер етуі үшін ... 1950-60 ж.ж жүргізілген қарулы
соғыс кезеңіндегі саяси күреспен байланысты. Бұл ... ең ... ... ... және ... У. Ростоу болды. Оның теориясына
сәйкес ... даму ... шығу кез ... ел өтуге тиісті стадиялар
немесе ... ... ... У. ... ... ... өсу
стадиялары» кітабында былай дейді: «Кез келген қоғамның ... мына 5 ... ... ... ... ... ... даму үшін жасалған алғышарттардың жетілуі
3. Өзін өзі ... ... ... ... Технологиялық кемелденуге ауысу
5. Бұқаралық тұтыну арасы
Бұл стадиялар сипаттамалық ... ие ... ... және ... қоғам
дамуының процестерін жалпылаумен қатар оларға өзіндік ішкі ... ... тән, ... олар ... өсудің бір теориясын құрайды.
Ростоу бойынша, барлық дамыған елдер тез ... ... ... ... өту стадиясынан өткен. Ал дамушы елдер қазірде дәстүрлі ... ... даму ... ... ... ... өту үшін олар ... бір алғышарттарды орындауы қажет.
Сондай басты шарттардың бірі – ... ... ... ... және ... ... қозғалту.
Льюис моделі. Қазіргі жаңа экономикалық өсу теорияларының бірі – Нобель
сыйлығының иегері А. Льюистің моделі болып ... 1950 ж. ... ... екі секторлы моделі ... ... ... ... үшін ... ... болды.
Льюис моделінде әлсіз дамыған экономика 2 секторадан тұрады:
1. Натуралды ауыл шаруашылығымен, жабық қайта қоныстандыруымен және
еңбектің нөлдік ... ... ... ... ... ... ... осы секторда шығынды жұмыс күші түсінігін
енгізуге тура ... ... ... ... ... сектормен қатар, жоғары өнімді
қазіргі индустриалды сектор да бар, оған қалалық ... Қала ... ауыл ... ... ... жылжи бастайды. Модельде ауылдан қалаға жұмыс күшінің
миграциясына және индустриалды ... ... ... ... өсуіне үлкен мән беріледі. Индустриалды секторда
миграция мен жұмысбастылық экономикалық өсуге тәуелді, ал ол ... ... ... және ... ... ... жалақы дәстүрлі сектордағы жұмысшының
орташа табысын бірнеше есемейді. Оның ... ... ... ... 30% -ке ... болу ... өйткені олардың
арасындағы мұндай алшақтық миграцияны яғни жұмыс күшінің ауылдан
қалаға ауысуын ынталандырады.
Осы ... ... ... ... ... ... мен пікірлерін келесі негіздерде қорытындылауға болады:
- Харрод пен Домар экономикалық өсуді тек бір ғана ...... ... ... ... ... табыс көлемі 1-4% дейін өскен
жағдайда табыстағы жинақ үлесі де 4 ... ... ... мүлдем елестетуге
болмайды, яғни капитал қорлануы табысқа тәуелсіз.
- Неокейнстіктер ... ... ... ... ... ... ... зор, олардың алдындағы негізгі ... ... яғни егер ... қозғалуындағы өндірістік ресурстардың
толық тұтынылуын қамтамасыз етсе,онда экономика динамикалық ... ... ... пікірінше ұлттық табыстың өсуі капитал
қорлануының ... ... ... Олар ... ... ... – инвестициялар дейді.
- Неоклассиктер өсудің көзі ретінде пайданың өсуін айтады. Кәсіпорынның
толық жүктелмеуінің, жұмыссыздықтың ...... мен ... ... ... ... негізінде пайданың, техникалық жаңашылдыққа
ынтаның төмендігі. Олар ... ... ... ... ... ... ... пайдаға салықты
төмендетуді және жанама салықтарды ұлғайтуды ұсынады. Бұл ... ... ... «ұзақ мерзімді» жоспарда ақшалардың
тұрақсыздығы экономикалық өсудің ... ... Ақша ... экономикалық өсу темпінің баяулауына, ал көбеюі – жылдамдауына
әкеледі. Осы бағыттың ... ... Р. ... «пайыз ставкасы халық
санының өсу темпі мен бүкіл экономикалық өсу темпіне тең болуы тиіс»
- Өсудің жаңа ... ... ... ... өсу ... ... ... шекті өнімділігі туралы алғышартын
теріске ... және ... ... ... әсер ... ... көп көңіл бөледі. Экономикалық өсудің тежелуі – ... ... мен ... ... ... Олар ... мемлекеттің белсенді араласуын қолдайды.
Льюис өзінің екі ... ... ... ... индустриалды
секторға өту мақсатында қала өнеркәсібінде (индустриалды) жалақыны 30% -ке
дейін көтеруді ұсынады.
Жалпы экономикалық өсу проблемаларын былайша көрсетуге болады:
- ... өсу ... ... және ... ... арақатынасы және олардың өсу
темпіне әсері;
- экономикалық өсу мен табыстарды бөлудің өзара ... ... ... ... ... ... (тұрақты, балансталған) өсу шарттары
Осымен, біздің міндетіміз жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... мақсатында экономикалық өсуді жан-
жақты қарастырып, позитивті жақтарын ... жөн. ... ... ... ... байланысты экономикалық өсуін қамтамасыз ету
үшін басты тетіктерінің ... ... іске ... оңай шаруа емес.
Сондықтан да әлемдік тәжірибеге көңіл бөлу, жетістіктерге мән беру, ... ... ... ... болып табылады.
1.2 Экономикалық өсу, мәні және оның факторлары
Қажеттіліктердің жоғарлауы, ... ... ... халық
санының өсуі екі ... ... ... өсу мен ... шешуді көздейді. Экономикалық өсу жасалынатын пайдалылықтардың
көлемінің көбеюі, яғни халықтың өмір сүру ... ... ... ... өсу ... ... Сөйтіп өндірістің
және материалды игіліктердің тұтынуының ұлғаюын олардың сапасы мен өмір
сүру жағдайының нашарлануының, тазартқыш ... ... ... ... ... ал ... ... өсуіне ресуртарды жемқорлықты
пайдаланудың нәтижесінде жетуге болады. Мұндай өсу не тұрақсыз, не ... ... ... ... экономикалық өсу әлеуметтік тұрақтылық пен
оптимизммен үйлескенде ... толы ... ... өсу бірқатар
салмақталған мақсаттарға жетуді көздейді: өмір сүрі ұзақтығын көбейту,
ауыруға шалдығу мен ... ... ... ... ... ... деңгейін жоғарлату, қажеттіліктерді толық қанағаттандыру мен
тұтынудың рационалдылығы, ... ... пен өз ... ... ... кедейшілік пен өмір сүру ... ... ... жұмысбастылыққа жету, қоршаған ортаны
қорғау мен экологиялық қауіпсіздікті жоғарлату, қылиысты төмендету, т.с.с.
Экономикалық өсудің жолдары – бұл ... ... ... ... ... жолы. Әрине өзінің біріншілігінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... соқтығысты.
Ал бұл мәселелерді атап өту ... ... ... ... үшін ... ... ... боынаша алдыңғы қатарлы
елдермен салыстырғанда жан басына ... ... ... ... нашар
дамыған елдер әлемнің үлкен бөлігін құрайды. Бқұл елдер дами ... ... ... ... ... артта қалып отыр. Бұл жерде
экономикалық өсудің экстенсивті жолы басым және ... даму ... ... ... ... басты төрт факторларға негізделген:
1. Халық
2. Табиғи ресурстар
3. Капитал жинақтау
4. ... ... даму ... осы ... ... ... ... Олар: табиғи ресурстарды пайдалануды жақсарту
және оны анықтау, халықтың жұмысбастылығы жайлы ... ... ... ... ... туралы негізін қамтиды.
Экономикалық өсудің категориясы кез-келген шаруашылық жүйелер кезінде
қоғамдық өндірістің маңызды сипаттамасы болып табылады.
Экономикалық өсу – ... ... бір ... ... ... және ... ... болып табылады /1/.
Экономикалық өсу уақыттың әрбір ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде жеңілдетуді және адам
қажеттіліктерінің ... кең ... ... ... өсу ... ... ... екі әдіспен анықталып,
өлшенеді: белгілі бір уақыт аралығындағы айнымалы, не болмаса ... ... ... және ... бір ... ... кезеңнің жан
басына шаққандағы нақты ЖҰӨ-нің көбеюі ретінде екі анықтама да қолданыла
береді. Мысалы, егер басты ... ... ... ... ... онда ... ... сәйкес келеді. Бірақ жеке елдермен
аймақтардағы халықтың өмір сүру ... ... ... ... ... ... Сөйтіп Үндістанның ЖҰӨ-і Швейцарияның ЖҰӨ-інен 70%-нан
асады, әйтсе де Үндістан Швецариядан ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... Әдетте бұл анықтамалардың кез ... өсу ... ... ... ... ... жалпылама түрдегі экономикалық өһсу өндіріс пен оның факторларының
(өнімділігінің) нәтижелерінің сандық және сапалық ... ... ... ... ... ... мен ... үкіметтерімен
жүргізілетін экономикалық талқылаулар мен пікір сайыстарда ... ... ... ... тұр. ... ... өсіп келе жатқан көлемі
кез-келген шаруашылық жүйе соқтығысатын мәселелерді: адамдардың шексіз
қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... шешуге мүмкіндік туғызады.
Экономикалық өсудің эксиенсивті және интенсивті түрлерін ажыратуға
болады. Бірінші жағдайда қоғамдық ... ... ... факторларының
сандық көбеюінің: өндіріске еңбек, капитал (өндіріс ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде
өндірістің технологиялық базасы өзгермейді. Өйткені дәнді дақылдардың
неғұрлым ... ... алу ... тың ... ... ... құру мен ... жинайтын комбайындарды үлкен көлемде шығару
үшін ... ... ... көлемін тарта беру – осының бәрі қоғамдық
өнімді көбейтудің экстенсивті жолдарының мысалы. Экономикалық ... ... ... ... ... жұмысшылар санын мен олардың мамандану
құрамының сандық өсуінің және ... ... ... арқасында,
сонымен қатар орнатылған жабдықтың көбеюінің арқасында қол жеткізуге
болады. Нәтижесінде бір жұмысшыға ... өнім ... ... ... ... ... интенсивті түрі кезінде қолданылатын еңбек,
капитал мен басқалардың ... ... қала ... де ... өнімділік
тиімдлігінің жоғарлауы мен өндірістің барлық факторларын пайдаланудан
түскен кері қайтарылымдықтың өсуі ... ... ... ... ... ... жетілуі, өндірістің негізгі факторларының
сапасының ... ... ... экономикалық өсудің маңызды
факторы – еңбек өнімділігінің ... Бұл ... ... ... ... ЕӨ= Е/Ө, ... ЕӨ - еңбек өнімділігі, Е- натуралды
немесе ақша түрінде өрнектелген жасалынған өнім, Ө - ... ... ( ... адам – ... ... ... түрі неғұрлым тиімді және сапалы
жасалынған өндіріс факторларының кең ... ... өнім ... ... ... ... ауқымының өсуі неғұрлым
жетілдірілген техникаларды, алдыңғы ... ... ... аса ... ... ... мамандануын көтеруді
қолдану арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл ... ... ... жоғарлауына, еңбек өнімділігі мен ресурстарды жинақтаудың өсуіне,
т.с.с. қол жеткізіледі.
ХХ ғасырда етек алған ғылыми-техникалық революция жағдайында ... ... ... ... ... ретінде интенсивті
экономикалық өсу мойындалды.
Экономикалық өсуді өндіріс пен олардың факторларының нәтижелерінің
өзгерістерін көрсететін өзара ... ... ... ... ... Нарықтық экономика жағдайында тауарлар мен қызметтерді
өндіруді қамтамасыз ету үшін өндірістің 3 факторы ... ... ... ... ресурстар). Яғни Ү – жиынтық өнім еңбек – (L), капитал – (К),
және ... ... – (N) ... ... ... /2/:
Ү=f(L,K,N)
Экономикалық өсуді сипаттау үшін бірқатар көрсеткіштер қолданылады.
Олардың көмегімен ... ... ... ... ... ... ... ұсыныс жағындағы факторларды бөліп
көрсетеді. Оларға:
А) табиғи ресурстардың көлемі мен сапасы
Б) ... ... ... мен ... ... капиталдың көлемі
Г) ғылыми техникалық прогрестің деңгейі.
Жиынтық сұраныс факторларынан жоғарланған ұлттық ... ... және ... ... ... ... ... көбейіп жатқан
ресурстардың толық жұмсалуын қамтамасыз етілуі керек. Бұдан басқа жиынтық
сұраныспен байланысты факторларға ... ... бөлу де ... маңыздыларының бірі еңбек шығындары табылады. Бұл фактор
біріншіден ел ... ... ... ... халықтың белгілі бір
бөлігі еңбекке жарамдылар санына енгізілмейді және еңбек нарығына шықпайды,
оларға ... ... ... т.б. жатады. Ал жұмыс істегісі
келетіндер еңбек күшін құрайды. ... ... ... ... ... ... қатар жұмыс істегісі келіп, бірақ оны таба алмай
жүргендер көрсетіледі. ... 1999 ж. ... ... ... ... ... құраған.
Әйтсе де еңбек шығындарын жұмысбастылар санымен өзгерту нақты жағдайды
толық мөлшерде көрсетпейді. Еңбек шығындарының неғұрлым нақты ... ... ... ... ... ... ... беретін жұмыс
істелген ... ... ... ... ... ... көбеюі бірқатар факторларға тәуелді: ... ... ... ... ... ... деңгейіне, зейнетақымен
қамсыздану деңгейіне, т.б. Барлық факторлар ... ... және ... ... ... қарқындары мен деңгейлеріндегі бастапқы
айырмашылықтарды құра ... ... ... ... еңбек күшінің сапасы мен сәйкесінше өндіріс
процесіндегі еңбек шығындарының сапасы маңызды рөл атқарады. Білім ... ... ... ... ... ... ... Ал бұл экономикалық өсудің деңгейі мен қарқындарының жоғарлауына
себеп ... ... ... ... ... ... уақыты мен
жұмысбастылар санының көбеюінсіз-ақ, тек еңбек күші сапасының ... ғана ... ... ... келесі маңызды факторы болып капитал табылады. Ол –
құрылғылар, ғимараттар мен ... ... ... ... ... қорды да
енгізеді. Өйткенде үйлерде тұратын адамдар үйлер көрсететін қызметтерден
пайда болады. Фабрикалық ғимараттар мен ... өз ... ... ... ... ... машиналардың үлкен санымен қаруланған
жұмысшылар тауарларды ... ... ... тағы бір ... факторы – жер, нақтырақ айтсақ
табиғи ресурстардың саны мен сапасы. Әртүрлі табиғи ресурстардың ... ... ... , ... да ... ... пен ауа-райлық жағдайлар
елдің экономикалық өсуіне айтарлықтай салмақты үлес тигізетіні белгілі.
Әйтсе де, ... ... ... қолда болуы әр ... ... ... ... ... ... Мысалы, Оңтүстік
Америка мен Африканың кейбір елдері табиғи ресурстардың көлемді қорларын
иемдене отырып, әлі ... ... ... қалған елдер қатарында жүр. Бұл
экономикалық өсуге ... ... де ... пайдалану ғана
әкелетіндігін білдіреді.
Ғылыми – техникалық прогресс экономикалық өсудің ... ... ... ... ... сипаттайтын бірқатар құбылыстарды қамтиды:
технологияларды жетілдіру, ... ... мен ... ... мен ... Ол ... ресурстарды шығарылатын түпкі өнімді
көбейту мақсатымен ... ... ... береді. Бұл кезде
әдеттегідей жаңа, неғұрлым тиімді, пайдалы салалар пайда ... ... ... ... ... ... негізгі факторы ретінде
қалыптасып келе жатыр.
Мемлекет экономикалық өсуді реттеуде ... рөл ... және ... ... үшін қандай тиімді шараларды қолданатындығын
қарастыру ... ... ... өсуді сұраныс факторларының
көзқарасы ... ғана ... Олар ... ... ... ... қажетті өсімін қамтамасыз
етпейтін жиынтық шығындардың ... ... ... олар капи ... ... ... ... пайыздың төмен ставкаларын («арзан ... ... Ал ... ... ... ... жоғарғы деңгейі инфляцияға әкелмес үшін үкіметтік
шығындар мен тұтынуды ... үшін ... ... ... ... ... «ұсыныс экономикасының» жақтаушылары
экономикалық жүйенің өндірістік потенциалын көтеретін
факторларға ... ... олар ... мен ... ынталандыратын, еңбек сіңіру мен ... ... ... ... ... шақырады. Кейнсиандықтар көбінесе қысқа мерзімді
мақсаттарға, атап айтқанда нақты ЖҰӨ-нің жоғарғы ... ... ... ... әсер ... назар аударса,
«ұсыныс экономикасының» жақтаушылары толық жұмысбастылық пен
өндірістік қуаттардың толық қамтылуы кезінде қоғамдық өнімнің
өсуін ... ... ... сүйене отырып, ұзақ
мерзімді мәселелерді қарастырады.
3. ... ... ... ... ... өсуді
ынталандырудың басқа да мүмкін болатын әдістерін ұсынады.
Мысалы, кейбір ғалымдар ... ... ... үшін
өнеркәсіп құрылымындарының қалыптасуында үкімет өзіне тікелей
белсенді қатысушы ... ... ... саясатты
үгіттейді.Сонымен қатар үкімет жоғары өнімділікті ... ... және ... ... салалардан
ресурстардың қозғалысын жылжытатын шараларды жүзеге асыруға жол
береді. ... ... ... ... да жұмыс күші
сапасының ... мен ... ... ... де ... ... өсуді ынталандырудың мүмкін болатын әдістерінің көптігі
мен ... ... ... ... ... ... ... оңай мәселе еместігі мен капитал сыйымдылық пен
жинақтарға бейімділік реттеу шараларына оңай берілмейтіндігі ... ...... ... айтылғандардың бәрінен келесідей келесідей қорытындыны айтуға
болады:
- Экономикалық өсуді жан басына шаққандағы нақты ЖҰӨ-нің өсуі ... ... өсуі ... ... ... Ол ішкі ... әлеуметтік – экономикалық мәселелерді шешу ... ... ... қамтамасыз етеді.
- Экономикалық өсу келесі факторлармен анықталады: табиғи және еңбек
ресурстары, капитал, технологиялар.
- Экстенсивті өсу ... ... ... ... ... және өсу ... ... үмкіндік беретін толық
жұмысбастылыққа жету. Бірақ ол ... ... ... ... жағдайы жыл сайын толықтандырыла алмайды және келесі
жылы өсу қарқыны өзгеріссіз қалады.
- Дамудың ... ... ... ... ... ... өсу көбінесе тоқыраушылық сипатқа ие. ... ... жоқ, ... ... ... моральді және
физикалық тозады, жұмысшылардың қор қаруландырылуы төмендейді.
- Дұрыс салықтық және ... ... ... мемлекет
экономикалық өсуде маңызды рөл атқаруы мүмкін.
Жоғарыдғы мәселелерді қарастыра келе ... ... жолы ... бітті. Жаңа, әлі даму үстіндегі экономикалық қатынастар жағдайында
экономикалық жаңа өрлеуге жол бермей тек қайшылықтарға әкеледі. ... ... ... ... үлгісін ауыстырып, халық шаруашылығын
интенсивті даму жолына қою керек. ... ... ... өзі
экстенсивтіден туындағанын ұмытпау керек. Жаңа ... ... ... ... ... өсу жолы ... ... ұлттық
шаруашылықтарының дамуына үлкен үлесін енгізді.
ΙΙ-бөлім.ҚР-ғы экономикалық өсу және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін индустриялы-инновациялық
саясаты
Дамыған елдер тәжірибесі бойынша тек қана ... ... ... ... ... ... емес. Елдегі
инновациялық даму мемлекеттің араласуынсыз оң нәтиже бермейді, сондықтан
инновация мен инвестиция ... ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарға бай бола тұра, тұрақты дамуға
қол жеткізе алмады. Қысқа мерзімде шикізат экспорты бұл елдердің мемлекттік
қазынасына табыс әкеліп, ... ... ... ... ... келе ... ... экономиканы құлдыратады, яғни мемлекетті шикізат
экспортынан және оның ... ... ... ... шикізатты аз қажет
ететін жаңа саланың дамуын ынталандырмайды және шикізатты күндердің күнінде
таусылатынын еске ... бұл ... ... маңызды екенін түсінеміз.
Дәл осы жағдайдан ... ... жолы бар, ол – ... ... ... ... ел экономикасы дамудың шешуші факторлары – ... ... ... ... күннен-күнге көз жеткізіп келеміз. Бүкіл
әлемде озық технология мен техниканы насихаттайтын 1951 ж. ... ... ... ең алғашқы технопарк – АҚШ-тағы «Силикон
аңғарының» ... ... ... ... ... ... 80-ші жылдары
технопарктер тек АҚШ, Еуропада ғана ... ... ... Австралия,
Бразилия, Үндістан, Қытай, Жапонияда да құрыла бастады.
Жапондықтар жаңа өнімді ойлап табу және оны жасап шығару ... мен ... да ... ... Жаңа ... Жапонияда
1 айдан кейін шықса, АҚШ-та 4, Еуропада 2 айдан кейін шығады. ... ... ... ... ... ... үшін 4 ай ... АҚШ-та
бұл көрсеткіш – 11 ай .
Ал Қытайда жаңа техника мен жоғары ... ... ... құрылған ҒТИП /ғылыми-техникалық индустриялы парктер/ айналысады.
Онда ... ... ... және ... ... жылдамдықпен игеріледі. ҒТИП қарамағына әр түрлі саладағы ғылыми
орталықтар мен кәсіпорындар ... ҒТИП ... ... ... ... ... ... көмектеседі, ақпарат және қаржымен қамтамасыз
етілуін ... бір ... ... кәсіпорынға «қолайлы орта»
жасайды. ... ... ... үлес ... ... ... ҒТИП құрамына кіретін кәсіпорын санының өсуінен байқаймыз. 1991
ж. – 2587, 1992 ж. – 9678, 1996 ж. 13722, 2000 ж. – ... ... ... ... ... ғылым мен техниканы соңғы 50
жылда өте қарқынды дамытты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемдегі ең
кедей елдердің бірі ... ... ... ... ... басым
бөлігін қорғаныс, ядролық және космостық ... ... ... ғылыми-техникалық саясатын өткен ғасырдың ... ... ... 1967 ж. ... ... ... және ... асыру болып табылатын Ғылым және технология Министрлігі
құрылды және ... мен ... ... ... Заң ... ... ... 5 жылдық кезеңдерге жоспарланған.
Финляндия 1991 жылға дейін экспортының жартысын КСРО-ға жіберетін.
КСРО тарап кеткеннен кейін және 90-шы ... ... ... ... да ... әсер ... ... жұмысссыздық деңгейі
1991 ж. 3,5 % -дан 1993 ж. 20 %-ға дейін өсіп кетті. Осы келеңсіз ... үшін ... ... 1991 ж. жаңа ... бағдарлама қабылдады.
Оның міндеті – Финляндияны дамыған елдердің қатарына қосу. Осы ... ... ... Үкімет ұлттық инновациялық жүйені ... ... ... ... ... ... ж. ... КСРО елдерінің экономикасында жағымсыз жағдай
қалыптасты. Қазақстанда барлық ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар жұмысын тоқтату, бөлшектену, тіпті ... ... ... ... ... Мұның бәрінің себебі –
нарықтың қатал ... ... ... құрал-жабдық, шығыны көп икемсіз
өндіріс, тиімсіз басқару, сын көтермес қаржылық жағдай және осы ... ... ... болып оралды.
Нарыққа көшу процесі аяқталғаннан ... ... ... ... (газ, ... ... сатудан түскен валюталық
түсімдерге ... ... ... ... ... ... өсу байқалды. Бірақ бұл өсім ... ... ... ... яғни «көз ... ... ... ҚР Үкіметі қырағылық
танытып, елдің индустриялық-инновациялық саясатын қолға ... 2002 ж. ... ҚР ... Жарлығымен «Инновациялық қызмет» туралы заң күшіне
енді.
Мемлекетті қаржылық қолдау және ... ... құру ... көп ... қаржы қажет. Осы мәселе ... ... ... бірі ... ... ... қаржыландыру, сырттан инвестиция
тартуға негізделген Инвестициялық, Инновациялық қорлар, Даму ... ... мен ... ... корпорациясы сияқты даму
институттары құрылды.
Бұл мәселелердің шет елдерде қалай ... ... ... ... ... ІІ ... соғыстан кейін көп көңіл
бөліне бастады. Елде ... және орта ... ... ... құрайды.
Инновациялар саласындағы мемлекеттің 2 қызметін атауға болады.
Мемлекет
Құқықтық-нормативтік жағынан ... ... ... ... ... ... мемлекет инновациялық саясатты солар арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар барлық ... 99 %-ын ... ... ... ... құрайды. Мемлекет саясатының шағын және орта ... ... мәні ... ... ... мен ... ... сәйкестендіру болып табылады.
Жапонияда орталық банктер кредиттің 47%-ын, ал ... ... 100% ... ... және орта ... береді. Шағын
инновациялық кәсіпорындарды қолдаудың арнайы механизмдері ... ... ... деп ... Егер жай қарызды 4-8%-бен алса, шағын
инновациялық кәсіпорындар қарызды осының жартысымен алады.
Шет елдер тәжірибесінен инновацияны ... ... ... ... екендігіне көз жеткіздік, енді еліміздег инновациялық үрдістерді
дамытуға қандай мемлекеттік қолдау көрсетілетінін және жалпы ... ... ... ғылымдар және экономикалық даму тәжірибесі көрсеткендей
инновациялық дамуда жаңа технологиялар экономиканы тиімді модернизациялауды
қамтамасыз етеді. Бұл ... ҚР үшін өте ... ... 1990 ж. ... бастап елімізде технологиялық дағдарыс ... ... ... құлдырады, ғылыми өнімдердің шығуы ... ... ... ... ... ... бұрынғы экономикалық
жүйе түгелімен жойылды, еліміз өзінің ішкі сұранысын қамтамасыз ете ... ... ... да ЖІӨ көлемі де 1990 ж. салыстырғанда 1995 ж. ... ... ... ЖІӨ-нің 0,5%-ға өсуімен экономикалық дағдарыс кері ... ... ... ... Осы жылдардағы ЖІӨ көлеміне назар
аударсақтек қана 2003 жылы 1993 ... ... ... екенбіз. Сонымен
қатар елімізде ғылым мен ғылыми-техникалық қызметтерге қаржы бөлу өте ... ... ... ... отыр. Ал индустриялы-инновациялық саясатты жүзеге
асырмасақ, онда 2015 жылы болжам бойынша оның үлесі 0,6%-ға дейін ... Бұл ... ... асырған жағдайда 2015 жылы болжам бойынша
ғылым және ғылыми-инновациялық қызметке ЖІӨ-нен ... ... ... өсуді жоспарлап отыр. Егер бұны дамыған елдермен салыстырсақ ғылымға
бөлінетін қаржы Францияда – 45 %, АҚШ пен ... – 36%, ...... ... ... ... аспағандағы және асқандағы ЖІӨ-нің
құрылымының болжамы стратегияны жүзеге ... және оны ... ... ... ... саланы мемлекеттік қолдауды ҚР-ның
«Инновациялық қызмет» туралы ... ... ... Оның ... келесідей:
1. Инновацияның басым бағыттарын анықтап, инновациялық бағдарламаларды
жасау.
2. Мемлекттің ... ... ... ... қажетті инвестицияны
жұмылдыруды ұйымдастыру және жағдай жасау.
3. Инновациялық инфрақұрылымды құру.
4. Мемлекеттік бюджеттен инновациялық бағдарламалар мен жобаларды мақсатты
қаржыландыру.
5. ... ... ... құруға мемлекеттің араласуы.
6. Мемлекттік тапсырыспен орындалатын инновацияларды ... ... ... ... ... ... шетелге шығару.
Елімізде ғылыми-техникалық инновациялық бағдарламаларды дамыту үшін
арнайы даму ... ... Оның ... 3 ... және 2 қызмет
көрсету институттары бар.
Алдыңғы уақыттарда экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... ... болып келді. Бірақ әлемдегі
дамыған елдер тәжірибесі және отандық тәжірибе бойынша тұрақты экономикалық
өсуге қол ... ... ... ... ... көз ... осы ... соңғы 3-4 жылда инновацияға ... ... ... Н. Ә. ... ... ... ғалымдарымен кездесуінде атап
өткендей, «елімізде ... ... жүйе ... ... ... жетті» деп
атап көрсетті.
Дүниежүзілік экономиканың ғаламдануы аясында ... ... ... ... ... ... орын алуда:
- экономиканың бір жақты шикізатты бағыттылығы;
- әлемдік экономикаға ықпалдасудың әлсіздігі;
- ел ішіндегі салааралық және ... ... ... ішкі ... ... мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
- өндірістік және ... ... ... дәрежеде
дамымауы;
- кластерлік желілердің дамымауы, яғни кәсіпорындардың бір орталыққа
шоғырланбауы;
- ... және ... ... ... ... ... тез тозуы;
- кәсіпорындардың жалпы техникалық және технологиялық артта ... ... ... және тәжірибелік-конструкторлық (ҒЗТКЖ) қаржының аз
бөлінуі;
- ғылым мен ... ... ... байланыстың болмауы;
- мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен ... ... ... ... болмауы;
- экономиканың өңдешуі секторына инвестициялар салуға ... ... үшін ... ... болмауы;
- ЖІӨ-нің 1 долларына электр энергиясының жұмсалу ... ... ... ... ... ... бойынша кейбір
индустриялық дамыған елдерден 7-10 еседен астам ... ... ... ... ... ... қорлары құлдырау алдында, 2001
жылдың басында негізгі құралдардың тозу дәрежесі орта ... ... Ал бұл ел ... бәсекеге түсу қабілетінің төмендеуіне
душар етеді. Егер Қазақстанда ЖІӨ-нің 1 долларын ... 2,8 ... ... ... ... Германия, Италия және Жапония
елдерде бұл көрсеткіш – 0,22 - 0,3; АҚШ, ... ... ... ... -0,6; ... мен Қытайда – 0,8 - 1,2 киловатт сағатты құрайды.
Осы мәселелерді шешу қызметі барысында стратегияның келесі ... өтсе ... ... ... ... өнеркәсіпте орташа жылдық өсу қарқынының 8 – 8 ,4 % мөлшерінде
қамтамасыз ету, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы ... ... 3 есе ... және ЖІӨ ... ... 2 есе ... ... өнеркәсіптің негізгі қорларының өнімділігін арттыру;
- кәсіпкерлік құрылымды қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... ... барынша қол
жеткізе отырып, нақты өндірістерде ... құн ... ... ... көп ... ... ... технологиялық экспортқа
негізделген өндірістер құруды ынталандыру;
- сапаның ... ... ... ... ғылым – техникалық және инновациялық процестерге қосыла
отырып, өңірлік және ... ... ... ... ... іске ... ... 2003-2015 жылдарды қамтиды және ол
даму барысында келесідей кезеңдерден тұрады:
І кезең. 2003-2015 жылдар аралығын қамтиды;
ІІ кезең. ... ... ... ... ... ... жылдар аралығын қамтиды.
Күтілетін нәтижелер: Индустриялық саясатты белсенді ... өсу ... ... 8,8 – 9,2 % қамтамасыз етеді. Бұл ... ... 2015 жылы ... ... 3,5 – 3,8 % еседей ұлғайтуға
мүмкіндік береді. Бұдан ... ... ... ... ... ... 8 – 8,4 %-ға ... жеткізуге, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы
еңбек өнімділігін кемінде 3 есе арттыруға және ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығын
2 есе төмендетуге ... ... ЖІӨ ... ... және ... қызметтің үлестік салмағын 2000 жылғы 0,9 %-дан 2015 жылы 1,5
– 1,7 %-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... өзгерістерді жүзеге асыруда жеке сектормен
ынтымақтастық орната алады. ... ... ... мысалдары
Жапонияда, Оңтүстік Кореяда, Малайзияда және ... отыз ... ... даму ... ірі бетбұрыс жасаған басқа да елдерде бар.
Проблемаларды шешу және Стратегия аясында алға қойылған ... ... қол ... үшін Даму ... ... ... ... инвестициялық қоры, Экспортты сақтандыру жөніндегі корпорация,
Инновациялық қор сияқты арнайы даму институттарын құру ... ... елде ... және инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған
белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясат ... ... ... іске ... ... адам ... өндірілген
және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген тұрақты өркендеуіне
алып келетін оның ... ... ... ... ... ... құрылысының сапалық жаңа деңгейіне шығуына ықпал етуі
керек.
Экономиканы мемлекеттік реттеу ... мен ... ... ... ... ... үшін ... тиісті
бөлімдеріне импортты алмастыратын және экспортқа бағытталған ... ... ... шет ... ... оның ... экспорттық саясаттың
әр қилы түрлері мен кезеңдері, сондай-ақ әлемдік нарықтарда бәсекелестік
артықшылықтарға қол жеткізуге ... ... ... ... келе, индустриялы шараларды атқаруымыз керек:
- елдегі инновациялық -инновациялық саясатты жүзеге асыруда келесідей
күштерді қалыптастыру және ... ... ... ... индустриялы-инновациялық дамудың
мақсаттарына сәйкес қайта құру. Бұл – білім, ғылым, қаржы, фискалдьық
және тарифтік саясатты ... ... ... ...... ... ... арасында насихаттау;
- отандық өнімдердің халықаралық нарықтарда ... ... үшін ... стандарттар мен сертификаттарға көшу;
- инновациялық қызметке мемлекеттік қолдау көрсету, шағын инновациялық
бизнесті ынталандыру.
2.2 Қазақстандағы ... ... ... ... өнеркәсібі Кеңес Одағы кезінде шикізат өндіру ... ... ... ... ірі ... мен ... салу кезінде
дамыды. Қазақстан жері Кеңес Одағының ірі шикізат базасы болды.
Тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... экономиканың
шикізат бағыттылығын өзгертіп алу қиынға ... ... сол ... ... ...... ... нарықтық экономикаға
өткізу, экономикалық және әлеуметтік ... құру ... ... ... ... қалу болатын. Сол себепті осы жылдары,
керісінше, экономиканың шикізат бағыттылығы одан әрі ... ... ... ... оның ... ... ... құру процестері, ғаламдық интергацияның күшеюі және
ұлттық экономиканың ашық ... ... ... ... ... ... оның ... шетелдің қатысуымен құрылған кәсіпорындарға жағдай
жасалды.
Өнеркәсіптік өндірістің ... ... ... шарттарының
бірі, оның қоғамдық ұйымдастыруының жетілдіру формалары – шоғырландыру,
мамандандыру, ... және ... ... ... ... ... ... аса жоғары болып табылады.
Республиканың ірі кәсіпорындарының қатарында жүзге жуық салыстырмалы ірі
корпоративтік ... ... Олар ... ... кәсіпорын
құрамы, меншік құрылымы, ұйымдық формасы және ... ... ... Қазақстандағы корпоративтік сектордың жектілікті дәреэжеде
дамымағандығына және ... ... ... ... өзінде
корпоративтік құрылымның 4 тұрақты типі айқын ... ... ... және мемлекттік компаниялар (15-ке жуық);
- акционерлік қоғамдар, мемлекетпен құрылған және жеке жобалар бойынша
жекешелендірілген бірлестіктер;
- жеке ... ... ... құру ... құрылған
бірлестіктер (10-ға жуық);
- ТҰК-лардың қазақстандық ... ... ... ... ... ... 80-90 %-ы өндіруші салаларға түсетіні көрінеді, ал ... ... ... ... ... ... микроэлектроника,
фармацевтика, табиғат қорғау технологиялар, тұрмыстық электротехника сияқты
перспективалы салалардағы ... ... ... ... жоқ ... деңгейде ғана болып отыр.
Сонымен жоғарыда атап сипаттағандай шоғырландыру барлық ірі саналатын
кәсіпорындардың ... бір ... ... процесін көрсетеді. Бұл процесс
өнеркәсіптік кәсіпорынның көлемінің ұлғаюымен және ... ... ... ... ... ... анықталады. Өндірісті
шоғырландыру, қоғамдық ұйымдастыру өндірістің басқа формаларымен тығыз
байланыста ... ... ... шоғырланудың міндетті шарты жаңа
сапалы технологияларды қолдану, мамандандыруды, кооперациялауды, ... іске ... ... ... ... мәні ... көлемін нығайтуда –
абсолютті шоғырландыруды және де ... ... ... ... әр ... деңгейдегі кәсіпорындар арасында бөлуде айқындалуын
салыстырмалы шоғырлануды атайды.
Өндірістік шоғырландыру үш ... ... іске ... ... ... кәсіпорындардағы әрқилы өндірісінің шоғырлануы;
- айрықша кәсіпорындардағы біртекті өнімдерді өндірудегі шоғырландыру;
- бір кәсіпорын ... ... ... байланысын үйлестіру
негізіндегі шоғырландыру.
Бірінші шоғырландыру формасы машина ... ... ... ... ... салаларына, құрылыс материал өнеркәсібіне де, кейбір
тамақ өнеркәсібіне тән. Үшінші – ... ... және ... ... ... ірі ... және комбинат – бұл екі прогрессивті
шоғырландыру формасы, жоғарғы өндіріс тиімділігін қамтасыз етеді.
Өнеркәсіпті нығайту процесіндегі ... ... ... ... ... ... ... Шоғырлану өндірістік қорлану
есебінен өнеркәсіптің дамуын көрсетеді. Ол жаңа ірі кәсіпорындардың құрылуы
және ... ... ... ... іске ... Өте ... өнеркәсіптің
шоғырлану формасы орталықтандыру болып табылады. Бұл жеке тәуелсіздігін
жоғалтпауына байланысты өз ... жеке ... ... ... ... өндірістік кешеннің құрылуын білдіреді. Әрекеттегі
кәсіпорындар ... ... ... ... құрылуы -
өндірістік шоғырлануды күшейтудегі ең қарқынды, тез апаратын жолы. ... ... ... жаңа ... ... ірі капитал салымдарын
қажет етпейді.
2.3 Жаңа технологиялық өндірістердің дамуы мен өндірілуінің
тиімділігі
Қазіргі кезде әлемде және ... ... ... ... ... орын ... Аталған өзгерістер экономикалық
парадигманың өзгеруіне қажетті тарихи алғышарттарды ... ... бойы ... ... ... алдымен материалды-техникалық
базаның қалыптасуы тұрғысында қарастыылады, ал ... даму ... ... ... ... ... ... ғылымдар және экономикалық тәжірибесі ... ... жаңа ... ... ... ... етеді. Бұл әсіресе ҚР үшін өте маңызды, өйткені 1990 жылдан
бастап елімізде технологиялық ... ... ... ... ... ... ... шығуы азайды, ғылыми-техникалық
потенциалымыз қысқарып кетті, сондай-ақ бұрынғы экономикалық жүйе ... ... ... ішкі ... ... ете ... қалды. Осының
салдарынан ЖІӨ көлемі де 1990 жылмен салыстырғанда 1995 жылы 40%-ға дейін
азайды.
Егер, өткен ... көз ... ... ... Одақ ... ... ... кейінгі жылдар қарқынмен
дамып, жүйелі іске аса бастады. ... ... ... ... ... ... ... артуы 40-50-ші жылдар сандық
бағдарламалық басқару (СББ) жүйелерінің пайда болуымен және ... ... ... орнатумен байланысты.
Қазақстанның станок-құралдық өнеркәсібі негізгі қор құрайтын сала
ретінде өнеркәсіптің ғылыми-техникалық ... мен ... ... ... негізі болып табылады. Станок жасау дамуының
деңгейінен ... ... және де ... ... ... тәуелді. Осы саланың даму ... оның ... ... және ... ... өнім ішкі және ... нарықтарында
бәсеке қабілеттілігін арттыруда болашақ технологияларын ендіру үшін тиімді
пайдалану шарттарынан анықталады.
Экономиканың әлемдік ... ... ... ... ... ... ... ғарыштық және авиациялық техника, автомобиль
құрылысы,тұрмыстық және ... ... ... ... ... және т.б. Бұл өнім ... ... негізгі талаптар: жоғары
сенімділік, сапа мен дизайн, ... ... ... ... тиянақтылығы,
төмен материал, энерго, еңбек шығындары, жасап шығарудың салыстырмалы қысқа
циклі, ... ... ... баға.
Осыған сәйкес приоритетті салаларда өндірілетін техниканың жоғары
деңгейін қамтамасыз етуге тиіс ... ... ... өнімдеріне
қойылатын талаптар: тапсырыс берушіге жабдықтарды ... ... ... шешу (алдыңғы қатарлы техника немесе «ноу-хау»,
жиынтық ... ... ... ... ... ... ... үздіксіздігі, сенімділік, жоғары тиянақтылық, ұзақ
мерзімді, минималды ... ... ... ... және еңбек
шығындары, бәсекеге қабілетті баға, сервистік қызмет етудің жөнге салынуы.
Дүние ... ... ... ... ... металл өңдеу
технологияларында үлкен өзгерістер күтілуде, алдымызда ... ... ... келе жатыр. Қазіргі кезеңде ... тән ... ... ... қайта құрылуы ... ... ... Олар өз кезегімен әр салада тым күрделі, кең
және тым мамандырылған. Әрқашанда адам ... ... ... алмау
жағдайының тәуекелі бар.
Осыған сүйеніп техникалық дамудың келесідей бағыттары болжамданады:
1) ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... ... ... орталықтарының, икемді
өндірістік модульдердің, икемді ... ... және ... ... ... қолдануды кеңейту;
2) ірі өндірістік сипаты бар салалар үшін ... ... ... ... ... ... бейімделудің өңдеуші
орталықтар құрылады. Мұндай салаларда арнайы жабдықтарды қолданудың
елеулі дәрежесі ... ... ... ... ... өзгерістер орын
ауыстыруда, осі бойынша үдеуіде, шпиндель айналымының жиілігінде,
шапшаңдату мен тежеу уақытынан, құрал мен ... ... ... ... ... ... ... тез жұмыс істеуніе
сызықтық жетектерді, жаңа материалдарды, сызықтық подшипниктерді,
лазерлік жүйелерді, жылдамдық аутқуын ... үшін ... ... ... қол ... ... келешектің станоктары өндірістьің ... ... ... ... ... ... ... сияқтыжаңа талаптарына сай
болады. Құралдарды матеиралдародың жаңа түрлерінен (синтетикалық
алмаздар, керамиканың жаңа түрлерін, құрамында кобальты бар ... ... ... ... дәстүрлі емес технологоиялары
(мысалы, арқылы жасау) дамы маңызды болады;
5) келешектіңғ станоктарына ашық ... ... ... ... жүйелер мен графикалық интерфейсті үш өлшемді
бавғдарламаларды қолдану ... әсер ... ... ... жағдайнына бейімделдуді жәнек жоғарғы ... ... ... ... және ... жоғары икемділігіне ие болады;
6) болашақтағы күрделі жабдықтарджа жұмыс ... үшін ... ... керек, ал ол арнайы шаралар кешенін қажет
етеді.
Қорытынды
Дамыған елдер тәжірибесі ... тек қана ... ... материалдық-техникалық базаның қалыптасуы мүмкін ... ... даму ... араласуынсыз оң нәтиже бермейді, ... мен ... ... ... ... ... ... дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола тұра, тұрақты ... ... ... ... ... шикізат экспорты бұл елдердің мемлекттік
қазынасына табыс әкеліп, тұрғындардың әл-ауқатын көтереді. Алайда, уақыт
өте келе жоғары ... ... ... яғни мемлекетті шикізат
экспортынан және оның нарықтағы жағдайынан тәуелді етіп, шикізатты аз ... жаңа ... ... ... және ... ... күнінде
таусылатынын еске алсақ, бұл мәселенің қаншалықты маңызды екенін ... осы ... ... ... жолы бар, ол – ... ... ... таңда ел экономикасы дамудың шешуші ...... ... ... ... ... көз ... келеміз.
Дүниежүзілік экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстанның қазіргі
таңдағы ... ... ... мәселелер орын алуда:
- экономиканың бір жақты шикізатты бағыттылығы;
- әлемдік экономикаға ықпалдасудың әлсіздігі;
- ел ішіндегі ... және ... ... ... ішкі ... ... мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
- өндірістік және әлеуметттік инфрақұрылымның ... ... ... ... ... яғни ... бір ... мәселелерді шешу қызметі барысында стратегияның келесі міндеттерін
атап өтсе болады. Стратегияның ... ... ... ... ... өсу қарқынының 8 – 8 ,4 % ... ету, 2000 ... ... 2015 жылы еңбек өнімділігін
кемінде 3 есе арттыру және ЖІӨ энергия сыйымдылығын 2 есе төмендету;
- өңдеуші өнеркәсіптің негізгі ... ... ... кәсіпкерлік құрылымды қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... ... барынша қол
жеткізе отырып, нақты ... ... құн ... ... ... көп ... ... жәнежоғары технологиялық экспортқа
негізделген өндірістер құруды ынталандыру;
- сапаның әлемдік стандартына көшу;
- ... ...... және ... ... ... ... және дүниежүзілік экономикамен ықпалдасуды күшейту.
Осы стратегияны іске асыру мерзімі 2003-2015 жылдарды қамтиды және ... ... ... кезеңдерден тұрады:
І кезең. 2003-2015 жылдар аралығын қамтиды;
ІІ кезең. 2005-2010 жылдар аралығын қамтиды;
ІІІ ... ... ... ... қамтиды.
Қорытындылай келе, Қазақстанның АЗ пен ИӨЖ құру бойынша тәжірибесі
қызығушылық тудырады. Егер оған ... ... ... осы ... ... ... ... тек импортқа тәуелді болады.
Қазір Қазақстан стратегиялық таңдау алдында тұр. Бұл ... ... ... ... Мұндай таңдаудың қажеттігі ішкі және сыртқы
факторлармен шартталған. ... ... ... ... қалпына келу
фазасына келді. ... ... ... ... даму ... ... ... Экономикалық өсудің ішкі көздерін іздеу
қажет. Олардың арасынан бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... және ішкі және ... ... ... ... Ал бұл
технологиялық өзгерістерсіз ... ... Ал бқұл ... ... келе
жатқан мәселелерді шешудің амалы. Егер Қазақстан бұл процеске қосылудан бас
тартса, ол әлемдік ғылыми-техникалық прогрестен ... ... ... ... шетелдік трансұлттық компаниялар үшін ... ... ... ... көзі ... ... ... болуы ықтимал.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Костюк В.К «История экономических учений» М-1997 г. 57 бет
2. Х. Худокормов В. «История экономических учений» -М. 1994г., 237 ... ... ... о ... и ... ... народов.М: 1991,
Курс предпринимательства В. Я. ... В.А. ... – М.1997 ... А.С. ... «Региональная экономика г.Алматы». –А. 2000г.
5. Тургинбаева С.А. Менеджмент в малом бизнесе. Алматы. 2000г.
6. Оразәлі ... XXΙ ... ... ... ... – Алматы:
Қазақстан, 1997. – 192 б.
7. Баймұратов О. Национальная экономическая система. – ... ... ... ... Б. 10 лет: ... и интеграция. – Алматы: Атамұра, 2001.
– С.192
9. Аубәкіров Я.А. Экономикалық ... ... ... Алматы, 1999.
– 78б
10. Алиев О.Ж. Общая теория и структура предмета ... ... ... ... ... 2002. – 111б.
11. Рикардо Д. Соч. Т.» М, Госполитиздат, 1955, с. 89
12. Человеческое развитие в Казахстане. – ... / под общ. Ред. ... и ...... ... 2003. – С10
13. К. Маркс, Ф.Энгельс. Соч. Т.46, ч2,с221
14. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. Пер. С ... М., Дело ... 1992г. ... ... В. ... ... ... в системе
постиндустриальных координат (методолого – ... ...... 11-12, с59-68

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық тиімділік және оның көрсеткіштері13 бет
Экономикалық өсу қоғамның әл-ауқаты мен өндірістің тиімділігін арттыру ретінде48 бет
Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайы20 бет
Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірбиесі6 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
«Нюрнберг қайшысы» типті жүк көтергіш механиздердің тиімділігін талдау20 бет
«Смак» ЖШС кәсіпорнының өнім сапасын басқару тиімділігін бағалау39 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
«Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірибесі»10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь