Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына банктiк несиенiң даму тенденциясы


Жоспары:

Кiрiспе. 1.

1. Банктiк несие түсiнiгi және оның теориясы. 2.
1.1. Банктiк несие мәнi және экономикалық ролi. 2.
1.2. Банктiк несиенiң функциялары мен түрлерi. 5.
1.3. Банктiк несиенiң принциптерi. 10.
1.4. Банктiк несиенiң жiктелуi. 14.

2. Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына банктiк несиенiң даму тенденциясы. 19.
2.1. Банктiк несиенiң объективтiк қажеттiлiгi. 19.
2.2. Банктiк несиенiң экономикаға тигiзетiн ықпалы. 21.
2.3. Банктiк несиелеудiң өзектi мәселелерi мен даму перспективалары. 22.

Қорытынды. 24.

Пайдаланған әдебиеттер. 26.
Кiрiспе

Осы курстыќ ж±мыстыњ таќырыбы “банктiк несие жєне оныњ экономиканыњ дамуында алатын ролi” µзектi таќырыптардыњ бiрi болып табылады. ¤йткенi, ќазiргi нарыќтыќ экономика жаѓдайында т±рѓындар µз ќажеттiлiктерiн ќанаѓаттандыру ‰шiн несие алуѓа ±мтылады, ал коммерциялыќ банктер µз ќызметiн пайда табу маќсатында несиелеу процесi арќылы ж‰зеге асырып отыр.
Республикамызда нарыќтыќ ќатынастар ќалыптаќалы берi, кµптеген экономикалыќ-єлеуметтiк µзгерiстер болды. Банктер жекелендiрiлiп, єр т‰рлi меншiк нысанындаѓы кєсiпорындар дами бастады. Сєйкесiнше, уаќытша босаѓан ресурстарѓа деген ќажеттiлiк одан сайын µсiп, банктердiњ несиелiк єрекетi жања мазм±нѓа ие болды. Кєсiпорындардыњ ќарќынды дамуы экономикамызѓа оњ ыќпалын тигiзерi сµзсiз. Банктер уаќытша босаѓан ресурстарды жеке жєне зањды т±лѓаларѓа мерзiмдiлiк, тµлемдiлiк, ќайтарымдылыќ негiзде уаќытша пайдалануѓа беру арќылы кєсiпорындардыњ, яѓни экономикамыздыњ ќозѓаушы к‰шiне айналды.
Несие нарыѓы аќшаныњ экономикадаѓы мол µндiрiсiнен пайда болды. Несие т±тынушыларѓа кµп уаќытќа пайдаланатын тауарлар алу, ‰й ќ±рылысын ж‰ргiзу, т.б. ‰шiн керек. ¤ндiрушiлер µздерiнiњ инвестицияларын ќаржыландыру ‰шiн аќшаны ќарызѓа алады. Мемлекетте µз шыѓындарын жабу ‰шiн несиенi пайдалануѓа мєжб‰р болады. Несиенiњ µнiм µткiзу мен µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз етуде ролi зор. ¤ндiрiстiњ кењеюiне, аќша айналымы сферасында да, инфляция кезiнде де несие ролi зор болып табылады.
Банктiк несие экономиканыњ дамуына ‰лкен єсер тигiзедi. Банктiк несиенiњ ќазiргi ж‰йесi нарыќтыќ ќатынастардыњ ќалыптасуы мен дамуына, µндiрiстiњ тиiмдiлiгiн жоѓарлатуѓа, мемлекеттiк экономиканыњ ныѓаюына, айналымдаѓы аќша массасыныњ негiзсiз кµбеюiн шектеуге, инфляциялыќ процестердi болдырмауѓа жєне ±лттыќ валютаны ныѓайтуѓа баѓытталѓан.
Курстыќ ж±мыстыњ маќсаты- ЌР-ѓы ќазiргi тањдаѓы банктердiњ несиелеу процесiнiњ экономикада алатын орнына баѓа беру, несиелеумен байланысты туындайтын проблемаларды аныќтап, олардыњ шешу жолдарын ќарастыру.
Курстыќ ж±мыс кiрiспеден, 1- несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы, 2- ЌР- ныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк несиенiњ даму тенденциялары, ќорытындыдан т±рады.
Ќолданылѓан єдебиеттер:

1. Г.С. Сейтјасымов. Ајша, несие, банктер. Алматы. Экономика 2001 жыл.
2. Ш. Ќашыќов, О. Н±рѓалиев. Экономикалыј теория негiздерi. Ќараѓанды 1997 жыл.
3. Г.Т. Ѕалиева. Кредитное дело. Алматы. Ќаржы-ќаражат. 1997 жыл.
4. М.Т. Давлетова. Кредитная деятельность банков в Казахстане. Алматы. Экономика. 2001 жыл.
5. С.В. Галицкая. Денежное обращение, кредит, финансы. Москва. Международные отнашения. 2002 жыл.
6. Г.С. Сейткасимов. Банковское дело. Алматы. Ѕаржы-Ѕаражат. 1998 жыл.
7. О.И. Лаврушина. Банковское дело. Москва. Финансы и статистика. 1998 г.
8. Е.Ф. Жукова. Банки и банковские операции. Москва. Банки и биржи. 1997 г.
9. И.Т. Балабанова. Банки и банковское дело. Санкт-Питербург. 2001 г.
10. А.М. Бабич, Л.Н. Павлова. Финансы. Денежное обращение, кредит. Москва. 2000 г.
11. Банки Казахстана. Номер 2-2002 г.
12. Г.Т. Калиева. Коммерческие банки в Казахстане: проблемы устойчивости. Алматы. 1999 г.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Жоспары:

Кiрiспе. 1.
1. Банктiк несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы. 2.
1.1. Банктiк несие мєнi жєне экономикалыќ ролi. 2.
1.2. Банктiк несиенiњ функциялары мен т‰рлерi. 5.
1.3. Банктiк несиенiњ принциптерi. 10.
1.4. Банктiк несиенiњ жiктелуi. 14.
2. Ќазаќстан Республикасыныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк несиенiњ даму тенденциясы. 19.
2.1. Банктiк несиенiњ объективтiк ќажеттiлiгi. 19.
2.2. Банктiк несиенiњ экономикаѓа тигiзетiн ыќпалы. 21.
2.3. Банктiк несиелеудiњ µзектi мєселелерi мен даму перспективалары. 22.
Ќорытынды. 24.
Пайдаланѓан єдебиеттер. 26.

Кiрiспе

Осы курстыќ ж±мыстыњ таќырыбы “банктiк несие жєне оныњ экономиканыњ дамуында алатын ролi” µзектi таќырыптардыњ бiрi болып табылады. ¤йткенi, ќазiргi нарыќтыќ экономика жаѓдайында т±рѓындар µз ќажеттiлiктерiн ќанаѓаттандыру ‰шiн несие алуѓа ±мтылады, ал коммерциялыќ банктер µз ќызметiн пайда табу маќсатында несиелеу процесi арќылы ж‰зеге асырып отыр.
Республикамызда нарыќтыќ ќатынастар ќалыптаќалы берi, кµптеген экономикалыќ-єлеуметтiк µзгерiстер болды. Банктер жекелендiрiлiп, єр т‰рлi меншiк нысанындаѓы кєсiпорындар дами бастады. Сєйкесiнше, уаќытша босаѓан ресурстарѓа деген ќажеттiлiк одан сайын µсiп, банктердiњ несиелiк єрекетi жања мазм±нѓа ие болды. Кєсiпорындардыњ ќарќынды дамуы экономикамызѓа оњ ыќпалын тигiзерi сµзсiз. Банктер уаќытша босаѓан ресурстарды жеке жєне зањды т±лѓаларѓа мерзiмдiлiк, тµлемдiлiк, ќайтарымдылыќ негiзде уаќытша пайдалануѓа беру арќылы кєсiпорындардыњ, яѓни экономикамыздыњ ќозѓаушы к‰шiне айналды.
Несие нарыѓы аќшаныњ экономикадаѓы мол µндiрiсiнен пайда болды. Несие т±тынушыларѓа кµп уаќытќа пайдаланатын тауарлар алу, ‰й ќ±рылысын ж‰ргiзу, т.б. ‰шiн керек. ¤ндiрушiлер µздерiнiњ инвестицияларын ќаржыландыру ‰шiн аќшаны ќарызѓа алады. Мемлекетте µз шыѓындарын жабу ‰шiн несиенi пайдалануѓа мєжб‰р болады. Несиенiњ µнiм µткiзу мен µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз етуде ролi зор. ¤ндiрiстiњ кењеюiне, аќша айналымы сферасында да, инфляция кезiнде де несие ролi зор болып табылады.
Банктiк несие экономиканыњ дамуына ‰лкен єсер тигiзедi. Банктiк несиенiњ ќазiргi ж‰йесi нарыќтыќ ќатынастардыњ ќалыптасуы мен дамуына, µндiрiстiњ тиiмдiлiгiн жоѓарлатуѓа, мемлекеттiк экономиканыњ ныѓаюына, айналымдаѓы аќша массасыныњ негiзсiз кµбеюiн шектеуге, инфляциялыќ процестердi болдырмауѓа жєне ±лттыќ валютаны ныѓайтуѓа баѓытталѓан.
Курстыќ ж±мыстыњ маќсаты- ЌР-ѓы ќазiргi тањдаѓы банктердiњ несиелеу процесiнiњ экономикада алатын орнына баѓа беру, несиелеумен байланысты туындайтын проблемаларды аныќтап, олардыњ шешу жолдарын ќарастыру.
Курстыќ ж±мыс кiрiспеден, 1- несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы, 2- ЌР- ныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк несиенiњ даму тенденциялары, ќорытындыдан т±рады.

I.Банктiк несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы.
1.1. Банктiк несие мєнi жєне экономикалыќ ролi.

±дайы µндiрiс фазаларыныњ бiрлiгi мен µзара єсерi тауар-аќша ќатынастарыныњ, ќ±нныњ тауарлыќ жєне аќшалай формаларыныњ бар болуымен ќамтамасыз етiледi.¦дайы µндiрiс процесi фазаларыныњ µзара єсерi тауарлыќ шаруашылыѓы несиенiњ орнын айќындауда жєне оныњ мєнiн ашуда елеулi мєнге ие. ¤ндiрiсте несиелiк ќатынас ж‰ргiзiлмейдi. ¤ндiрiстiк процеске несиелiк ќатынастардыњ тек бiрiншi жаѓы –алынѓан несиенi µндiрiстiк маќсатќа пайдаланушы ќарыз алушы ѓана ќатынаса алады. Екiншi жаќ– кредитор µдiрiстiк процестiњ сыртында ќалады. Демек, несие бiрегей ±дайы µндiрiс процесiнiњ субъектiлерi арасындаѓы экономикалыќ байланысты бiлдiредi. Сондыќтан несиенiњ мєнiн ±дайы µндiрiс процесiнiњ бiр сатысымен ѓана байланыстыруѓа болмайды. Несие тек µндiрiсте ѓана пайда бола алмайды, µйткенi м±ндай µнiм єлi жасалѓан жоќ, ал оныњ білiктерi ±дайы µндiрiс процесiнiњ сєйкес ќатынасушыларыныњ иелiгiне т‰скен жоќ. Сондыќтан несиеге бастаманы µндiрiс сатысы емес µнiмнiњ ќозѓалысыныњ келесi сатылары бередi. Осы маѓынада несиелiк ќатынастар б±л µндiрiстегi ќатынастар емес, оныњ сыртындаѓы ќатынастар болып табылады
Несие айырбас сатысында пайда бола отырып, ќарыз мємiлесiнiњ формасы ретiнде ќ±н ќозѓалысыныњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз етуге тиiс. ќ±н ќозѓалысы несие ќозѓалысыныњ ядросы болып табылады. Айырбас процесiнде мємiленiњ 2 т‰рi ажыратылады: ќарыз мємiлесi жєне алу - сату мємiлесi. Несие ќарыз мємiлесi ретiнде тауар айналысыныњ процесiне себепшi бола алады. ќарыз мємiлесi тауар айналысыныњ ерекше формасы жєне сатып алу-сату мємiлесiне ќарсы ќатып салыстыру арќылы сипатталуы м‰мкiн. Олардыњ арасындаѓы негiзгi айырмашылыќ мынада: сатып алу-сату кезiнде эквиваленттiњ ќайтарылуы кейiнге ќалдырылады. Несие аќшаныњ тµлем ќ±ралы функциясындаѓы аќшаныњ дамуы болып табылады. Ал, эквивалент ќайтарылуыныњ кейiнге ќалдырылуы ќ±н ќозѓалысыныњ сатып алу-сатудан дербес, сапалыќ жаѓынан ерекше ќозѓалыс формасын жасайды. Сондыќтан ќарыз мємiлесiн сатып алу-сату мємiлесiнiњ бiр т‰рi деп ойлауѓа болмайды.
Айырбастыњ 2 контрагентiнiњ бiрегей келiсiмi ретiнде алынѓан сатып алу-сату мємiлесi олардыњ арасындаѓы кездейсоќ, µткiншi байланысты ж‰зеге асырады.
Несиенi экономикалыќ категория ретiнде ќарыз мєселiсi негiзiнде кµрiнетiн жєне дамитын µндiрiстiк ќатынас арќылы аныќтау керек. ќарыз мєселесi несиесi экономикалыќ категория ретiнде µз бетiнше сипатталмайды, оны мєлiм негiзiнде пайда болатын µндiрiстiк байланыстар немесе ж‰зеге асыру формасы мємiлесi болып табылатын µндiрiстiк ќатынастар сипаттайды.
Несие шаруашылыќ ж‰йелердiњ ауысуына жаѓдай жасап отырып µзi де ауысып отырады,µз мазм±нын µзгертедi.
ќарыз мємiлесi ретiнде несиенi екi кµзќараста ќарастыруѓа болады: бiрiншiден, оныњ техникалыќ зањдылыќ белгiлерi кµзќарасынан, екiншiден, єлеуметтiк мазм±ны, яѓни осы келiсiм негiзiнде µсетiн жєне дамитын немесе онда µз кµрiнiсiн табатын µндiрiстiк байланыстар типiн сипаттайтын белгiлер т±рѓысынан б±л екеуi бiр-бiрiнен бµлiнгiсiз, олар µзара байланысты жєне себепшi. Бiраќ экономикалыќ талдау ‰шiн мањыздысы ќарыз мєселесiнiњ экономикалыќ мазм±ны, яѓни µндiрiстiк ќатынастардыњ белгiлi бiр формалармен байланысты шаруашылыќ єдiстерi, ж±мыс тєсiлдерi емес, µндiрiстiк ќатынастардыњ µзi болып табылады.
Б±л жаѓдайда былайша т‰сiндiруге болады. Мысалы, машина µндiрiсiн таза техникалыќ тиiмдiлiгi т±рѓысынан ќарастыруѓа болады, сонымен ќатар сол машина µндiрiсi негiзiнде пайда болатын жєне дамитын µндiрiстiк байланыстардыњ формалары мен типтерi т±рѓысынан, б±л бiр жаѓынан, оларѓа себепшi, ал екiншi жаѓынан, олар оны аныќтайды. Бiрiншi жаѓдайда, бiз машина µндiрiсiн техникалыќ-экономикалыќ категория, ал екiншiсi жаѓдайда-экономикалыќ категория ретiнде ќарастырамыз.
Несие-µндiрiстiк ќатынастарды бiлдiретiн экономикалыќ категория. Несие экономикалыќ категория ѓана емес, сонымен ќатар тарихи категория екенiн атап µту керек. Ол µндiрiстiк к‰штердiњ тек белгiлi бiр дамуында пайда болады. Экономикалыќ категориялар - жалпы тарихи категориялар. Несиенiњ жєне несиелiк ќатынастардыњ пайда болуына табиѓи негiз, тауар шаруашылыѓы болып табылады.
ќолдан-ќолѓа тауарлардыњ ќозѓалысы ретiнде тауарлар айырбасы, ќызметтер айырбасы несие жайындаѓы ќатынастыњ пайда болуына негiз болып табылады. Аќша ќажеттiлiгiн ќамтамасыз ететiн себептер, несие ќажеттiлiгiнiњ де себептерi болып табылады.
Несие ±дайы µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз ету ќажеттiлiгiнен келiп шыѓады. Несие берiлген сайын ол шар, субъектiлердiњ µндiрiстiк капиталы аќшалай, µндiрiстiк жєне тауарлыќ формаларда болады.
Несиенiњ мєнiн ашу-б±л несиенi экономикалыќ ќатынастардыњ бiрт±тас ж‰йенiњ элементi ретiнде кµрсететiн, оныњ мєндi аныќтыѓын бiлдiретiн сапаларын тану болып табылады. Сондыќтан несиенiњ мєнi жєне ќажеттiлiгi туралы жоѓырыда айтылѓандарѓа ќосымша оныњ ќ±рылымын, ќозѓалысыныњ зањдылыќтарын ќарастырайыќ.
Несиелiк мємiледе ќатынас субъектiлерi ќарыз берушi жєне алушы болады. Кредитор мен ќарыз алушыныњ ќалыптасуы тауар µндiрiсi мен тауар айналысы негiзiнде ж‰редi.
Кредитор-несиелiк мємiленiњ ќарызды ±сынушы жаѓы. ќарыз беру ‰шiн кредитордыњ ќарамаѓында белгiлi бiр ќаражаттар болуы керек. Оныњ кµздерi µз ќорлары, ресустары, µз кезегiнде ќайтарымдыќ негiзiнде ±дайы µндiрiс процесiнiњ басќа субъектiлерiнен алынѓан ресурстар бола алады. Ќазiргi уаќыттаѓы шаруашылыќта кредитор-банк ќарызды тек µз меншiгiндегi ресустар есебiнен ѓана емес, оныњ шоттарында саќтаулы тартылѓан ќаражаттар есебiнен де, сонымен ќатар акция жєне облигацияларды орналастыру арќылы жинаќталѓан ќаражаттар есебiнен де бере алады.
Банктердiњ ќ±рылуымен кредиторлардыњ шоѓырлануы ж‰редi. Банкирлер басќа барлыќ кредиторлардыњ µкiлi болды. Банктер ±жымдыќ кредиторлар ретiнде бола отырып, несиелеу ‰шiн шаруашылыќта уаќытша пайдаланылмайтын ресустарды жинаќтай алады, сонымен ќатар эмиссия жасай алады. Кейбiр жаѓдайларда босаѓан ресурстар болып табылатын ќ±ндылыќтар да ќарызѓа берiледi. Кредитор ретiнде басќа шаруашылыќ иесiне белгiлi бiр мерзiмге ресурс берушi т±лѓа болады. Ќарыз алушы несиенi белгiленген мерзiмде ќайтармаѓан жаѓдайда несиелiк келiсiмнiњ ерiктiлiгi б±зылады, ќарыз алушылармен анаѓ±рлым ќатањ ќатынастарѓа єкеп соѓады.
Ќарыз алушы-несиелiк ќатынастыњ, несиенi алушы жєне алѓан ќарызды ќайтаруѓа мiндеттi жаѓы болып келедi. Борышќор жєне ќарыз алушы бiр-бiрiне жаќын, бiраќ шамасы бiрдей т‰сiнiк емес. Борыш-мiндеттi жалпы сипаттайтын анаѓ±рлым кењ т‰сiнiк. Несиелiк мємiлеге сєйкес борышќор туралы емес, ќарыз алушы туралы айту керек.
Ќарыз алушыныњ кредитордан айырмашылыѓы ол несиелiк мємiледе тµмендегiдей ерекшелiктерге ие. Бiрiншiден, ол ќарызѓа берiлетiн ќаражаттардыњ меншiк иесi болып табылмайды, олардыњ уаќытша ретiнде болады; µзiне тиiстi емес бµтен бiреудiњ ресустармен ж±мыс iстейдi. Екiншiден, ќарыз алушы ќарызѓа алынѓан ќаражаттарды айналыс сферасында да, µндiрiс сферасында да пайдаланылады. ‡шiншiден, ќарыз алушы µзiнiњ шаруашылыѓында шењбер айналымын аяќтаѓан ќарызѓа алынѓан ќаражаттарды ќайтарады. Ќарыз алушы кредитормен жеткiлiктi т‰рде есеп айырусымен ќоса ќайтарымды толыќ µтеу ‰шiн ±дайы µндiрiс процесiн µркендете т‰су керек. Тµртiншiден, ќарыз алушы уаќытша пайдалануѓа алынѓан ќ±нды ѓана ќайтарып ќоймай, сонымен ќатар ќарыз пайызында тµлейдi. Бесiншiден, ќарыз алушы µзiнiњ кредиторы ќойѓан талаптарын орындауѓа тєуелдi болады.
Кредитор мен ќарыз алушы несиелiк ќатынас жасай отырып, µз маќсаттары мен м‰дделерiнiњ бiрлiгiн кµрсетедi. Несиелiк ќатынастар шењберiнде кредитор жєне ќарыз алушыныњ орындары ауысуы м‰мкiн: кредитор ќарыз алушыѓа, ќарыз алушы кредиторѓа айналады.

1.2.Банктiк несиенiњ функциялары мен т‰рлерi.

Кєсiпорындарды, фирмаларды, мекемелер мен т±рѓындарды несиемен ќамтамасыз етудi ±йымдастыру, несие ж‰йесiнiњ ќызмет етуi шаруашылыќ ќ±рылымдардыњ дамуында ерекше мањызды орын алады. Несие механизмi ќызмет етуiнiњ ‰здiксiздiгi мен тиiмдiлiгiнен тек жеке шаруашылыќ бiрлiктерiнен ќаражаттарды дер кезiнде алуды ѓана емес, сонымен ќатар толыѓымен мемлекеттiњ экономикалыќ даму типтерi де тєуелдi болады.
Ењ алдымен, µнiм µткiзумен µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз етуде несиенiњ ролi зор.
Кєсiпорындар, ±йымдар жєне басќа да шаруа ж‰ргiзушi субъектiлердiњ несиеге деген ќажеттiлiгi µнiм µткiзуден т‰скен ќаражаттардыњ т‰су уаќытыныњ материалдыќ ќ±ндылыќтарды сатып алу, ењбекаќы тµлеу мен ќызмет кµрсетулерге тµлем жасауѓа кеткен шыѓындарды µтеу уаќыты арасы сєйкес келмегендiгiнен туады. Б±л шыѓындарсыз µндiрiс тоќтап ќалуы м‰мкiн.
М±ндай ќаражаттыњ бар болуы мен оларды т±тыну арасындаѓы уаќытша ќарама-ќайшылыќ несие кµмегiмен шешiледi, яѓни несие арќылы µнiм µткiзу мен µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгi ќамтамасыз етiледi.
Ќаражаттарда уаќытша ќажеттiлiк маусымдыќ µндiрiс пен, µнiмнiњ жеке т‰рлерiн т±тынумен байланысты пайда болуы м‰мкiн. ¤ндiрiстiк шыѓындарында маусымдыќ ‰зiлiс µндiрiстiњ маусымдыќ кењеюi кезiнде µтелетiн несиемен жабылады. ¤нiрiстiњ кењеюiнде несие ‰лкен роль ойнайды. Несие негiзгi ќорларды сатып алу ‰шiн (ќаражат кµзi ретiнде), жетiлген жања жабдыќтарды сатып алу ‰шiн, µндiрiске жања техналогияны енгiзу ‰шiн, таѓы да басќалары ‰шiн ќаражат кµзi ретiнде кµрiнiс табады.
Белгiлi бiр баѓытта несиенi ќолдану бюджеттiк ќаржыландырумен салыстырѓанда бiраз артыќшылыѓы бар. Капиталды салымдар ‰шiн ќаражаттарда ќажеттiлiктi аныќтау ‰шiн шаруашылыќ ж‰ргiзушi субъектiлер барынша кµп ќаражаттарды алуѓа жєне оларды баќылаусыз тиiмсiз ж±мсауѓа ±мтылады, себебi оларды ќайтаруды ешкiм талап етпейдi. Ал, несиенi пайдаланѓанда ±мтылыс болмайды, µйткенi ќарызѓа алынѓан ќаражаттар пайызбен ќайтарылатындыќтан.
Аќша айналымы сферасында несие мањызды роль атќарады. Ќолма-ќол аќшаны несиелiк операциялармен ауыстыру функциясын орындай отырып, несие айналымдаѓы аќша айналымын ±йымдастыруда оњ єсерiн тигiзедi.
Нарыќ ќатынасы ќалыптасуыныњ ќазiргi жаѓдайында несиелiк ќатынастар сферасы, кењеюiнде жєне несие салымдары кµлемi ±лѓайып жатыр, осылай экономикалыќ дамуында несиенiњ ролi жоѓарлайды.
Ќазiргi кезде бюджеттiк ќаржыландыру кµлемi ќысќарып азаяды. Мемлекеттiњ (бюджеттiњ), кєсiпорынныњ, фирмалар мен басќа да шаруашылыќ субъектiлерiнiњ, сонымен ќатар жеке т±лѓалардыњ µндiрiстi ±йымдастыру мен кењейтуге жєне т.б. инвестициялау, банк несиелерi арќылы ж‰зеге асырылып жатыр.
Нарыќтыќ экономиканыњ дамуымен несиелiк ќатынастарды кењейту ‰шiн басќа да м‰мкiндiктер пайда болады. Кµбiнесе коммерциялыќ жєне ипотеклыќ несиелер, вексельдер. Сонымен ќатар акциялар мен басќа да ќ±нды ќарыздарды кепiлге беру арќылы несие берiлетiн болады.
Инфляция кезiнде де несие ролi зор болады. Себебi несиелеу арќылы айналымдаѓы аќша массасын реттеуге м‰мкiндiк туады жєне аќша бiрлiгiн сатып алу м‰мкiндiгiн т±раќтауѓа кµмектеседi.
Сонымен ќатар несиелiк ќатынастардыњ кењеюiне несиелеудiњ жања єдiстерiн, мысалы проекттi ќаржыландыру сияќты, ќолдану оњ єсерiн тигiзедi.
Осыныњ бєрi экономиканы басќарудыњ нарыќтыќ єдiстерi кезiнде несиенiњ ќажеттiлiгi к‰шейедi, оныњ ролi жоѓарлайды жєне µндiрiстiњ кењеюiне єкеледi.
Несиенiњ мєнi наќты функцияларда кµрiнедi. Ќазiргi экономикалыќ єдебиеттерде несиенiњ 2 функциясын ажыратады. Олар ќ±нды ќайта болу мен наќты аќшаны несиелiк операциялармен алмастыру.
Ќайта бµлу функциясы. Кредитор мен борышќор арасындаѓы несиелiк ќатынастар ќ±н айырбасы процесiнде уаќытша босаѓан ќаражатты борышќорѓа берумен, сосын осы ќ±н бастапќы иесiне ќайтарылу жолымен ќайта бµлу стадиясында пайда болады.
Шаруашылыќ субъектiлерi мен азаматтардыњ уаќытша босаѓан ресурстарын басќаларѓа уаќытша ќолдануѓа беру, ќ±нды ќайта бµлу процесiн бiлдiредi. Б±л процесс несие арќылы ж‰зеге асырылады. Оѓан осы ќайта бµлу функциясы жатады.
Ќайта бµлу салалыќ жєне территориялыќ белгiлерi бойынша ж‰руi м‰мкiн. Несие арќылы ќ±нды ќайта бµлу микро жєне макроэкономикалыќ дењгейде жалпы iшкi µнiм мен ±лттыќ табыс ќайта бµлiнедi.
Несиенiњ екiншi функциясы наќты аќшаларды несиелiк операциялармен алмастыру болып табылады. Б±ѓан ќолма-ќол аќша сµзi келедi. Себебi айналымда ќ±ны жоќ аќша белгiлерi ж‰редi. Сондыќтан наќты аќша болып табылмайтын, тек оларды алмастыратын аќша бiрлiктерi болып табылады.
Ќазiргi несие шаруашылыѓында осындай алмастыруѓа ќажеттi шарттар ќолданылады. Ќолма-ќолсыз есеп айырысу мен байланысты бiр шоттан екiншi шотќа аќшаны аудару (несие негiзiнде ж‰зеге асырылатын) айналымдаѓы ќолма-ќол аќша кµлемiн саќтауѓа м‰мкiндiк бередi.
Бiздiњ кµз ќарасымыз бойынша тек кµрсетiлген осыдан басќа несие келесi ќосымша 2 функция атќарады: капиталды орталыќтандыру мен шоѓырлануын жылдамдату жєне баќылау.
Капиталды орталыќтандыру мен шоѓырлануын жылдамдату функциясы. Несиелiк механизм ќосымша ќ±нныњ капиталѓа айналу процесiне ыќпал тигiзедi жєне жеке жинаќтау шекарасын кењейтедi. ¤ндiрiс масштабыныњ ‰лкеюi ‰шiн жеке шаруашылыќ субъектiлерiнiњ ќаражаттары жеткiлiксiз, сондыќтан ќосымша ќ±нныњ бµлiктерi аѓылып несиелiк мекемелерде жинаќталады жєне мєндi кµлемге жеткеннен кейiн ±дайы µндiрiстi кењейту процесiне белсендi єсер етедi. Несие капиталыныњ орталыќтануында мањызды роль атќарады. Ол жеке кєсiпорындардыњ меншiктiњ ±жымдыќ формасына айналуына ыќпал тигiзедi.
Баќылау функциясы. Оныњ мазм±ны µзiне алѓан мiндеттi уаќытында орындалуды болдырмауѓа баѓытталѓан борышќордыњ ќаржылыќ жаѓдайын баќылауѓа сєйкестендiрiледi. Сондыќтан несиелiк процесс уаќытында несиелеудiњ барлыќ принциптерiнiњ саќталуы баќыланады. Сол арќылы кредиторѓа ќарызды беру туралы жєне несиелеудiњ тєртiбiн ќатањдату туралы немесе ќарызды уаќытынан б±рын ќайтаруды талап ету туралы шешiмдi ќабылдай алады.
Мемлекет жоѓарыда айтылѓан несиенiњ функцияларын ќолдана отырып банк ж‰йесi арќылы бар ресурстарды ‰немдi ќолдануѓа жетуге, халыќ шаруашылыѓы салаларын дамытуѓа, солай барлыќ ќоѓомдыќ µндiрiстiњ тиiмдiлiгiн жоѓарлата алады.
Несие экономикалыќ категория ретiнде формаларѓа ие. Форма єр уаќытта ќандай да бiр объектiлерге тєн т±раќты, ќажеттi байланыстардыњ жиынтыѓын бiлдiредi.
Экономикалыќ єдебиеттерде несиенiњ негiзi 2 формасы ќарастырылады: коммерциялыќ жєне банктiк. Сонымен ќатар кµптеген жарияланымдарда несие формаларына: т±тыну, мемлекеттiк, халыќаралыќ, ‰кiметаралыќ, фирмалыќ жєне т.б. жатќызады.
Коммерциялыќ несие-б±л жеткiзушiнiњ сатып алушыѓа ±сынѓан тауары немесе кµрсетiлген ќызметi ‰шiн тµлемдi кейiнгi ќалдыруы. Несиенiњ осы формасыныњ объектiсi ретiнде тауарлыќ капитал ќызмет атќарады. Коммерциялыќ несиенiњ ерекшелiгi мынада: ќарыз капиталы µнеркєсiптiк капиталмен бiрiккен, ал оныњ маќсаты-тауарларды µткiзудi жылдамдату. Коммерциялыќ несиенiњ ќ±рылымы версель-жазбаша ќарыздыќ мiндеттеме болып табылады. Ол оныњ иесiне белгiлi бiр уаќыт µткеннен кейiн, борышќордан вексельде кµрсетiлген аќшалай соманы талап етуге ќ±ќыќ бередi.
Коммерциялыќ несие Жапонияда жєне Францияда кењ таралѓан. Олардан кейiнгi орында аѓылшындыќ, американдыќ жєне германиялыќ компаниялар кiредi.
Банктiк несие- б±л банктердiњ, арнайы несие-ќаржылыќ мекемелердiњ ќарыз алушыларѓа аќшалай ќарыз т‰рiнде беретiн несиесi.
Банктiк несие коммерциялыќ несиенiњ шектеулерiн жояды. Бос аќшалай капиталдар кез-келген µндiрiс саласына берiледi жєне несие арќылы кез-келген баѓытта ќозѓала алады. Тоќыма фабрикасыныњ иесi µзiнiњ бос аќшалай капиталын банкке орналастыра алады, ал банк б±л капиталды машина ќ±рылыс кєсiпорнына ќарызѓа бередi.
Т±тыну несиесi-б±л т±рѓындарѓа т±тыну тауарларын сатып алу жєне т±рмыстыќ ќызметтердi тµлеу ‰шiн коммерциялыќ жєне банктiк формада берiлетiн несие. Т±тыну несиенiњ негiзгi мiндетi-т±рѓындарѓа тауарларды сатуѓа ќолдау кµрсету. Т±тыну несиесi негiзiнен ќымбат т±ратын тауарларды сатып алу кезiнде: автомобильдердi, электр т±рмыстыќ ќ±ралдарды, жићаздарды жєне т.б. пайдаланылады. Тауар ќымбат болѓан сайын, несие де жиi ќолданылады.
Дербес несиелер-б±л жеке т±лѓаларѓа аќшалай формада беретiн банктiк ќарыздар. Б±л несиелердi кµбiнесе жас жан±ялар жєне бiлiм алудыњ б‰кiл кезењiне ќарыздарын 5 жыл iшiнде µтеу ‰шiн оќуѓа т‰скен студенттер алады.
Ипотекалыќ несие-жылжымайтын м‰лiктердi, жердi, т±рѓын ‰й жєне µндiрiстiк ѓимараттарды кепiлдiкке ала отырып берiлетiн ќарыз.
Мемлекеттiк несие азаматтарѓа жєне зањды т±лѓаларѓа ќатысты ќарыз алушы немесе кредитор ретiнде мемлекет жєне жергiлiктi билiк органдары болатын несиелiк ќатынастар жиынтыѓы.
Халыќаралыќ несие-валюталыќ жєне тауарлыќ ресурстарды ќайтарымдылыќ жєне пайыздар тµлеу шарттарымен беру бойынша байланысты халыќаралыќ экономикалыќ ќатынастар сферасындаѓы ќарыз капиталыныњ ќозѓалыс формасы.
Несиенiњ т‰рлерi б±л белгiлi бiр т‰рдегi экономикалыќ ќатынас ретiнде несиеден келiп шыѓатын белгiлi бiр ќасиеттерге ие оныњ бiр т‰рi.
Несие т‰рлерi тµмендегiдей жiктеледi:
Мерзiмдерi бойынша: а) ќысќа мерзiмдi(1 жылѓа дейiн); є) орта мерзiмдi(1 жылдан 3-5 жылѓа дейiн); б) ±заќ мерзiмдi (3-5 жылдан жоѓары)
Несиелеу объектiлерi бойынша: а) негiзгi ќорларѓа берiлетiн несие;є) айналым ќорларына берiлетiн несие.
Несиелеу єдiстерi бойынша: а) ќалдыќ бойынша несиелеу; є) айналым бойынша несиелеу. Мысалы, т±тыну несиесiнiњ т‰рлерi тауарлы жєне аќшалай болуы м‰мкiн.
Ќазаќстанда несиелердiњ келесi т‰рлерi дамыѓан:
¦лттыќ Банктiњ несиелерi:
-аукциондыќ- ±лттыќ банктiњ аќша несие саясатыныњ уаќытша ќ±ралы болып табылатын жєне екiншi дењгейдегi банктерге аукциондыќ негiзде, республика банктерiнiњ 1 айдан 3 айѓа берiлетiн ќысќа мерзiмдi несиелерге деген ќажеттiлiктерiн ќанаѓаттандыру маќсатындаѓы берiлетiн несие;
-ломбарттыќ- ±лттыќ банктiњ мемлекеттiк баѓалы ќаѓаздарды кепiлге ала отырып, жоѓары пайызбен берiлетiн ќысќа мерзiмдi несиенiњ т‰рi.
-бюджеттiк-±лттыќ банк ЌР ќаржы Министірлiгiне ќайтарымдылыќ шартымен беретiн несиесi:
Екiншi дењгейдегi банктердiњ несиелерi:
-µз айналым ќаражаттарыныњ жеткiлiксiздiгiн уаќытша толыќтыруѓа;
-к‰рделi ж±мсаулымдарды ќаржыландыруѓа;
-импорттыќ бойынша котрактiлердi тµлеу ‰шiн берiлетiн импорт;
-импотекалыќ;
-несиелiк желi негiзiнде- ќарыз алушыныњ бiрiншi талап етуi бойынша жєне белгiлi бiр кезењ бойында келiсiлген лимит шегiнде оѓан несие беру туралы банктiњ зањдыќ рєсiмделген мiндеттемесi;
-консорциялыќ- несиелiк, кепiлдiк немесе басќа да банктiк операцияларды бiрiгiп ж‰зеге асыру ‰шiн ќандай да бiр iрi банктiњ ќамќорлыѓы мен уаќытша бiрлескен екi немесе одан да кµп банктер беретiн несие, б±л кезде бiр банктiњ м‰мкiншiлiгi ќандай да бiр себептерге байланысты б±л функцияларды дербес ж‰ргiзуге жетпеуi м‰мкiн;
-т±тыну маќсаттарына;
-банкаралыќ.
Банкаралыќ несиелердiњ негiзгi кµлемi ±йымдастырылѓан банкаралыќ нарыќта аукциондыќ сатуда арќылы ±сынылады. Негiзгi кредитор ретiнде iрi банктер (Халыќтыќ банк, Казкоммерц банк) болады.
1.3.Банктiк несиенiњ принциптерi

Несие-бiр зањды т±лѓаныњ екiншi бiр зањды т±лѓаѓа немесе жеке адамныњ зањды т±лѓаѓа єдетте келiсiлген мµлшерде пайыз немесе µсiм алу ‰шiн белгiлi бiр уаќытќа заттай немесе аќшалай уаќытша ќаржы беруге байланысты пайда болатын экономикалыќ ќарым-ќатынас ж‰йесi болып табылады.
Нарыќтыќ экономика жаѓдайында несие коммерциялыќ жєне банктiк болып екiге бµлiнедi.
Коммерциялыќ несие-1 субъектiнiњ 2-шi субъектiге сатќан тауарыныњ ќ±нынан алынатын тµлемiнiњ кейiнге ќалдырылуына байланысты туындайды.
Банк несиесi-субъектiге аќша ќаражаты т‰рiнде µндiрiсiн ±лѓайтуѓа, аѓымдаѓы ќызметтерiне байланысты ќарыздарын тµлеу ‰шiн берiледi.
Банктiк несие сферасы коммерциялыќ несие сферасына ќараѓанда несиенi ќолдану µрiсi кењ. Коммерциялыќ несие тек тауар айналысында ќызмет етедi, ал банктiк несие ќоѓамыныњ барлыќ топтарыныњ аќшалай табыстарынан жєне жинаќтарын капиталѓа айналдыра отырып, капиталдыњ ќорлануына ќызмет етедi.
Банктiк несие ємбебап болып келедi, µйткенi банк арќылы ќайта бµлiнген ќарыз капиталы экономиканыњ барлыќ салаларында ќолданыс табады. Б±л ерекшелiк оныњ жедел даму себебi ќызметiн атќарады. Ќарыз мємiлесiнiњ дербес сипаты бар, онда аќшалай капитал µнеркєсiптiк капиталдан бµлектенген. Кредитордыњ маќсаты – пайыз т‰рiнде табыс алу. Ќарыз алушыѓа ќайтарымдылыќ, мерзiмдiлiк жєне пайыз тµлеу жаѓдайларында ќарыз капиталын ±сынушы банктiк мекеме кредитор ретiнде кµрiнедi.
Кредитор ретiнде банктердiњ несиелеу ‰шiн белгiлi бiр шарттармен тартылатын ресурстарѓа м±ќтаж болады. Банк арќылы меншiктi жєне тартылѓан аќша ќаражаттары банк несиесi келiсiм шартына сєйкес клиент шоттарында орналасады жєне ќайта бµлiнедi. Сонымен ќатар тартылѓан ресурстармен бµлу несие ретiнде болса, онда банк ќарыз алушы ролiнде болады. Сол сияќты депозиттер мен клиент шоттарындаѓы ќаражаттар болса, онда банк аќшаны саќтаушы жєне оларды ќайтаратын кепiл ролiнде болады. Ќарыз алушыдан тµленетiн несие ‰шiн тµлем, банк ‰шiн пайданыњ ќалыптасу кµзi б.т. Сондыќтан банк пайыз ставкаларын максимумдеуге баѓытталады. Пайыз ставкаларын шектеушi болып несиеге орташа нарыќтыќ пайыз ставкалары табылады.
Шаруашылыќ субъектiсi банк мекемесiнен несие с±рамастан б±рын несие алудыњ ќажеттiлiгiн, оны уаќытында ќайтарудыњ м‰мкiншiлiгiн, єрбiр коммерциялыќ банктердiњ несие беру, µтеу, µсiм процентi ставкалармен жєне басќадай талаптармен танысып алдын ала шешiп алуы ќажет. Банктер єдетте несие с±раушы субъектiнiњ µтем ќабiлеттiлiгiмен µтемпаздыѓын м±ќият тексередi. Несиенiњ объективтi ќажеттiлiгi - б±л, субьектiнiњ µндiрiстiк жєне сауда айналымы капиталыныњ жетiспеушiлiгiнен туындайды.
Банктiк несиенiњ принциптерi несиелеу ж‰йесiнiњ негiзгi элементiн ќ±райды. Олар µндiрiстiк ќатынастар т‰рi ретiнде несие мазм±нын кµрсетедi. Сондыќтан принциптер объективтi болады. Принциптердiњ объективтiлiгi банк т‰рiндегi ќоѓамныњ несиенiњ мєнiн бiлiп, несиелеудiњ тиiмдiлiгi жµнiнде ойлап, несие саясатына зиянын келтiрмей кез-келген принциптi жоя алмайды. Несиелеудiњ принциптерi ќарызѓа берiлетiн ќаражаттардыњ зањды ќозѓалысын ќамтамасыз етуге щаќырады. Кредитор мен ќарыз алушыныњ арасындаѓы ќарым - ќатынасты несиелеудiњ принциптерiн ескермеу ќарызѓа берiлген ќ±нныњ ќайтарылатын негiзiн кетiредi. Несие мекемесiнiњ белсендiлiгi несиелiк ќатынастар мазм±нын терењ танып бiлу негiзiнде ол несиенiњ мєнiн ашатын жања принциптi т±жырымдайды.
Банктiк несиелеудiњ принцитерi т±раќты болады. Олар тек несиенiњ єлеуметтiк – экономикалыќ мєнiнiњ µзгеруiмен бiрге µзгередi.
Несиелеудiњ принциптерi несие мазм±нымен байланысы (осыдан олардыњ объективтiлiгi) таѓы да бiр ерекшелiктi туындатады. Несие мазм±нын жалпы жєне сонымен оныњ ерекше белгiлерi де ашады. Егер несиенiњ жалпы белгiлерi оныњ басќа экономикалыќ категориялармен байланысын кµрсетсе, онда ерекше белгiлерi несиенi экономикалыќ ќатынастар жиынтыѓынан ерекшелейдi. Осыдан принциптердi екi топќа бµлуге болады, жалпы экономикалыќ жєне несие мєнiн ашатын деп.
Жалпы экономикалыќ принциптерге маќсаттылыќ жєне саралау жатады.
Несие мєнiн ашатын принциптерге несиенi ќайтару мерзiмi, несиелеудiњ материалдыќ ќамтамасыз етiлуi, несиенi тµлеу жатады.
Маќсаттылыќ принципi. Несиенi беру маќсатын барлыќ несиелеу процесi аныќтайды. Кєсiпорынды несиелеудiњ єлеуметтiк – экономикалыќ себебi экономикалыќ зањдармен аныќталады. Несие маќсаты мен несиелеудiњ маќсаты тепе – тењ емес. Несиенiњ маќсаты несиелеу маќсатына ќараѓанда жалпыѓыраќ категория болып табылады. Ол шаруашылыќ ±йымдарды несиелегендегi маќсаттарды аныќтайды. Жеке категория ретiнде несиелеудiњ маќсаты наќты т‰рде кµрiнiс табады. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының банктiк жүйесiнiң даму тенденциясы
Қазақстан Республикасының банктік жүйесі
ҚР-ның экономикасының қазіргі жағдайындағы несиенің теориялық аспектілері және Қазақстандағы несиенің даму тенденциясы
Экономикалық теория: пән ерекшелігі және даму тенденциясы
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі
Қазақстан Республикасының банктік жүйесінің дамуы
Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті банктік несиелендіру: даму факторлары
Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру
Қазақстан Республикасының Даму Банкі
Несиенің қажеттілігінің экономикалық мәні
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь