Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына банктiк несиенiң даму тенденциясы

Жоспары:

Кiрiспе. 1.

1. Банктiк несие түсiнiгi және оның теориясы. 2.
1.1. Банктiк несие мәнi және экономикалық ролi. 2.
1.2. Банктiк несиенiң функциялары мен түрлерi. 5.
1.3. Банктiк несиенiң принциптерi. 10.
1.4. Банктiк несиенiң жiктелуi. 14.

2. Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына банктiк несиенiң даму тенденциясы. 19.
2.1. Банктiк несиенiң объективтiк қажеттiлiгi. 19.
2.2. Банктiк несиенiң экономикаға тигiзетiн ықпалы. 21.
2.3. Банктiк несиелеудiң өзектi мәселелерi мен даму перспективалары. 22.

Қорытынды. 24.

Пайдаланған әдебиеттер. 26.
Кiрiспе

Осы курстыќ ж±мыстыњ таќырыбы “банктiк несие жєне оныњ экономиканыњ дамуында алатын ролi” µзектi таќырыптардыњ бiрi болып табылады. ¤йткенi, ќазiргi нарыќтыќ экономика жаѓдайында т±рѓындар µз ќажеттiлiктерiн ќанаѓаттандыру ‰шiн несие алуѓа ±мтылады, ал коммерциялыќ банктер µз ќызметiн пайда табу маќсатында несиелеу процесi арќылы ж‰зеге асырып отыр.
Республикамызда нарыќтыќ ќатынастар ќалыптаќалы берi, кµптеген экономикалыќ-єлеуметтiк µзгерiстер болды. Банктер жекелендiрiлiп, єр т‰рлi меншiк нысанындаѓы кєсiпорындар дами бастады. Сєйкесiнше, уаќытша босаѓан ресурстарѓа деген ќажеттiлiк одан сайын µсiп, банктердiњ несиелiк єрекетi жања мазм±нѓа ие болды. Кєсiпорындардыњ ќарќынды дамуы экономикамызѓа оњ ыќпалын тигiзерi сµзсiз. Банктер уаќытша босаѓан ресурстарды жеке жєне зањды т±лѓаларѓа мерзiмдiлiк, тµлемдiлiк, ќайтарымдылыќ негiзде уаќытша пайдалануѓа беру арќылы кєсiпорындардыњ, яѓни экономикамыздыњ ќозѓаушы к‰шiне айналды.
Несие нарыѓы аќшаныњ экономикадаѓы мол µндiрiсiнен пайда болды. Несие т±тынушыларѓа кµп уаќытќа пайдаланатын тауарлар алу, ‰й ќ±рылысын ж‰ргiзу, т.б. ‰шiн керек. ¤ндiрушiлер µздерiнiњ инвестицияларын ќаржыландыру ‰шiн аќшаны ќарызѓа алады. Мемлекетте µз шыѓындарын жабу ‰шiн несиенi пайдалануѓа мєжб‰р болады. Несиенiњ µнiм µткiзу мен µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз етуде ролi зор. ¤ндiрiстiњ кењеюiне, аќша айналымы сферасында да, инфляция кезiнде де несие ролi зор болып табылады.
Банктiк несие экономиканыњ дамуына ‰лкен єсер тигiзедi. Банктiк несиенiњ ќазiргi ж‰йесi нарыќтыќ ќатынастардыњ ќалыптасуы мен дамуына, µндiрiстiњ тиiмдiлiгiн жоѓарлатуѓа, мемлекеттiк экономиканыњ ныѓаюына, айналымдаѓы аќша массасыныњ негiзсiз кµбеюiн шектеуге, инфляциялыќ процестердi болдырмауѓа жєне ±лттыќ валютаны ныѓайтуѓа баѓытталѓан.
Курстыќ ж±мыстыњ маќсаты- ЌР-ѓы ќазiргi тањдаѓы банктердiњ несиелеу процесiнiњ экономикада алатын орнына баѓа беру, несиелеумен байланысты туындайтын проблемаларды аныќтап, олардыњ шешу жолдарын ќарастыру.
Курстыќ ж±мыс кiрiспеден, 1- несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы, 2- ЌР- ныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк несиенiњ даму тенденциялары, ќорытындыдан т±рады.
Ќолданылѓан єдебиеттер:

1. Г.С. Сейтјасымов. Ајша, несие, банктер. Алматы. Экономика 2001 жыл.
2. Ш. Ќашыќов, О. Н±рѓалиев. Экономикалыј теория негiздерi. Ќараѓанды 1997 жыл.
3. Г.Т. Ѕалиева. Кредитное дело. Алматы. Ќаржы-ќаражат. 1997 жыл.
4. М.Т. Давлетова. Кредитная деятельность банков в Казахстане. Алматы. Экономика. 2001 жыл.
5. С.В. Галицкая. Денежное обращение, кредит, финансы. Москва. Международные отнашения. 2002 жыл.
6. Г.С. Сейткасимов. Банковское дело. Алматы. Ѕаржы-Ѕаражат. 1998 жыл.
7. О.И. Лаврушина. Банковское дело. Москва. Финансы и статистика. 1998 г.
8. Е.Ф. Жукова. Банки и банковские операции. Москва. Банки и биржи. 1997 г.
9. И.Т. Балабанова. Банки и банковское дело. Санкт-Питербург. 2001 г.
10. А.М. Бабич, Л.Н. Павлова. Финансы. Денежное обращение, кредит. Москва. 2000 г.
11. Банки Казахстана. Номер 2-2002 г.
12. Г.Т. Калиева. Коммерческие банки в Казахстане: проблемы устойчивости. Алматы. 1999 г.
        
        Жоспары:
Кiрiспе. 1.
1. Банктiк несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы. 2.
1.1. Банктiк несие мєнi жєне экономикалыќ ролi. ... ... ... ... мен ... 5.
1.3. Банктiк несиенiњ принциптерi. 10.
1.4. Банктiк несиенiњ жiктелуi. 14.
2. Ќазаќстан Республикасыныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк
несиенiњ даму тенденциясы. 19.
2.1. Банктiк ... ... ... ... Банктiк несиенiњ экономикаѓа тигiзетiн ыќпалы. 21.
2.3. Банктiк несиелеудiњ µзектi мєселелерi мен даму
перспективалары. ... ... ... ... ... ... ... “банктiк несие жєне оныњ
экономиканыњ дамуында алатын ролi” µзектi
таќырыптардыњ бiрi болып табылады. ¤йткенi,
ќазiргi ... ... ... ... ... ... ‰шiн ... алуѓа
±мтылады, ал коммерциялыќ банктер µз ќызметiн пайда
табу маќсатында несиелеу процесi арќылы ж‰зеге асырып отыр.
Республикамызда нарыќтыќ ќатынастар ќалыптаќалы берi, кµптеген
экономикалыќ-єлеуметтiк ... ... ... єр ... ... нысанындаѓы
кєсiпорындар дами бастады. Сєйкесiнше, уаќытша босаѓан
ресурстарѓа деген ќажеттiлiк одан сайын µсiп, банктердiњ
несиелiк єрекетi жања мазм±нѓа ие болды. Кєсiпорындардыњ
ќарќынды дамуы экономикамызѓа оњ ... ... ... уаќытша босаѓан ресурстарды жеке жєне зањды
т±лѓаларѓа мерзiмдiлiк, тµлемдiлiк, ќайтарымдылыќ
негiзде уаќытша пайдалануѓа беру арќылы кєсiпорындардыњ,
яѓни экономикамыздыњ ќозѓаушы к‰шiне айналды.
Несие ... ... ... мол ... пайда болды.
Несие т±тынушыларѓа кµп уаќытќа пайдаланатын тауарлар алу, ‰й
ќ±рылысын ж‰ргiзу, т.б. ‰шiн керек. ¤ндiрушiлер µздерiнiњ
инвестицияларын ќаржыландыру ‰шiн аќшаны ќарызѓа алады.
Мемлекетте µз ... жабу ‰шiн ... ... ... Несиенiњ µнiм µткiзу мен µндiрiс
процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз ... ролi ... ... аќша ... ... да, ... де ... ролi зор болып табылады.
Банктiк несие экономиканыњ дамуына ‰лкен єсер тигiзедi. Банктiк
несиенiњ ќазiргi ж‰йесi нарыќтыќ ќатынастардыњ ќалыптасуы ... ... ... ... ... ... айналымдаѓы аќша массасыныњ
негiзсiз кµбеюiн шектеуге, инфляциялыќ процестердi
болдырмауѓа жєне ±лттыќ ... ... ... ... ... ... ... тањдаѓы банктердiњ
несиелеу процесiнiњ экономикада алатын орнына баѓа беру,
несиелеумен байланысты туындайтын ... ... шешу ... ... ... ... 1- ... т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы,
2- ЌР- ныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк несиенiњ даму
тенденциялары, ќорытындыдан т±рады.
I.Банктiк несие т‰сiнiгi жєне оныњ теориясы.
1.1. ... ... мєнi жєне ... ... ... ... бiрлiгi мен µзара єсерi тауар-аќша
ќатынастарыныњ, ќ±нныњ тауарлыќ жєне аќшалай формаларыныњ
бар ... ... ... ... ... µзара єсерi тауарлыќ шаруашылыѓы несиенiњ
орнын айќындауда жєне оныњ мєнiн ашуда елеулi мєнге ие.
¤ндiрiсте ... ... ... ... ... ... тек бiрiншi жаѓы
–алынѓан несиенi µндiрiстiк маќсатќа пайдаланушы ќарыз
алушы ѓана ќатынаса алады. Екiншi жаќ– кредитор µдiрiстiк
процестiњ сыртында ќалады. Демек, несие ... ... ... ... ... ... бiлдiредi. Сондыќтан несиенiњ мєнiн ±дайы
µндiрiс процесiнiњ бiр сатысымен ѓана байланыстыруѓа
болмайды. Несие тек µндiрiсте ѓана ... бола ... ... µнiм єлi ... жоќ, ал оныњ білiктерi ±дайы
µндiрiс процесiнiњ сєйкес ќатынасушыларыныњ иелiгiне т‰скен
жоќ. Сондыќтан несиеге бастаманы µндiрiс сатысы емес µнiмнiњ
ќозѓалысыныњ келесi сатылары бередi. Осы ... ... б±л ... ... ... ... ќатынастар болып табылады
Несие айырбас сатысында пайда бола отырып, ќарыз мємiлесiнiњ
формасы ретiнде ќ±н ... ... ... тиiс. ќ±н ... несие ќозѓалысыныњ ядросы болып
табылады. Айырбас процесiнде мємiленiњ 2 т‰рi ажыратылады:
ќарыз мємiлесi жєне алу - сату ... ... ... ... тауар айналысыныњ процесiне себепшi бола алады. ќарыз
мємiлесi тауар айналысыныњ ерекше формасы жєне сатып алу-сату
мємiлесiне ќарсы ќатып ... ... ... ... ... ... айырмашылыќ мынада: сатып
алу-сату кезiнде эквиваленттiњ ќайтарылуы кейiнге
ќалдырылады. Несие аќшаныњ тµлем ќ±ралы функциясындаѓы
аќшаныњ дамуы болып табылады. Ал, ... ... ... ќ±н ... сатып алу­-сатудан
дербес, сапалыќ жаѓынан ерекше ќозѓалыс формасын жасайды.
Сондыќтан ќарыз мємiлесiн сатып алу-сату ... бiр ... ... ... 2 ... ... келiсiмi ретiнде алынѓан
сатып алу-сату мємiлесi олардыњ арасындаѓы кездейсоќ,
µткiншi байланысты ж‰зеге асырады.
Несиенi экономикалыќ категория ... ... ... ... жєне дамитын µндiрiстiк ќатынас арќылы аныќтау керек.
ќарыз мєселесi несиесi экономикалыќ категория ретiнде µз
бетiнше сипатталмайды, оны мєлiм негiзiнде ... ... ... ... ... ... ... мємiлесi
болып табылатын µндiрiстiк ќатынастар сипаттайды.
Несие шаруашылыќ ж‰йелердiњ ауысуына жаѓдай жасап отырып µзi де
ауысып отырады,µз мазм±нын µзгертедi.
ќарыз мємiлесi ретiнде ... екi ... ... ... оныњ ... зањдылыќ белгiлерi
кµзќарасынан, екiншiден, єлеуметтiк мазм±ны, яѓни осы
келiсiм негiзiнде µсетiн жєне дамитын немесе онда µз
кµрiнiсiн табатын µндiрiстiк ... ... ... т±рѓысынан б±л екеуi бiр-бiрiнен бµлiнгiсiз, олар
µзара байланысты жєне себепшi. Бiраќ экономикалыќ талдау
‰шiн мањыздысы ќарыз мєселесiнiњ экономикалыќ мазм±ны, ... ... ... бiр формалармен байланысты
шаруашылыќ єдiстерi, ж±мыс тєсiлдерi емес, µндiрiстiк
ќатынастардыњ µзi болып табылады.
Б±л ... ... ... ... ... машина
µндiрiсiн таза техникалыќ тиiмдiлiгi т±рѓысынан
ќарастыруѓа болады, сонымен ќатар сол машина
µндiрiсi негiзiнде пайда болатын жєне дамитын µндiрiстiк
байланыстардыњ формалары мен типтерi т±рѓысынан, б±л ... ... ... ал ... ... олар ... ... жаѓдайда, бiз машина µндiрiсiн
техникалыќ-экономикалыќ категория, ал екiншiсi
жаѓдайда-экономикалыќ ... ... ... ... бiлдiретiн экономикалыќ
категория. Несие экономикалыќ категория ѓана емес,
сонымен ќатар тарихи категория екенiн атап µту ... ... ... тек белгiлi бiр дамуында пайда болады.
Экономикалыќ категориялар - жалпы тарихи категориялар.
Несиенiњ жєне несиелiк ќатынастардыњ пайда болуына
табиѓи негiз, тауар шаруашылыѓы болып ... ... ... ретiнде тауарлар айырбасы,
ќызметтер айырбасы несие жайындаѓы ќатынастыњ пайда болуына
негiз болып табылады. Аќша ќажеттiлiгiн ќамтамасыз ... ... ... де ... болып табылады.
Несие ±дайы µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз ету
ќажеттiлiгiнен келiп шыѓады. Несие берiлген сайын ол шар,
субъектiлердiњ µндiрiстiк капиталы аќшалай, µндiрiстiк жєне
тауарлыќ ... ... ... ... ... ... ќатынастардыњ
бiрт±тас ж‰йенiњ элементi ретiнде кµрсететiн, оныњ мєндi
аныќтыѓын бiлдiретiн сапаларын тану болып ... ... мєнi жєне ... туралы жоѓырыда айтылѓандарѓа
ќосымша оныњ ќ±рылымын, ќозѓалысыныњ зањдылыќтарын
ќарастырайыќ.
Несиелiк мємiледе ќатынас субъектiлерi ќарыз берушi жєне ... ... мен ... ... ... тауар µндiрiсi
мен тауар айналысы негiзiнде ж‰редi.
Кредитор-несиелiк мємiленiњ ќарызды ±сынушы жаѓы. ќарыз беру
‰шiн кредитордыњ ќарамаѓында белгiлi бiр ќаражаттар болуы
керек. Оныњ кµздерi µз ... ... µз ... ... ... µндiрiс процесiнiњ басќа
субъектiлерiнен алынѓан ресурстар бола алады. Ќазiргi
уаќыттаѓы шаруашылыќта кредитор-банк ќарызды тек µз
меншiгiндегi ресустар есебiнен ѓана емес, оныњ ... ... ... ... де, ... ... акция
жєне облигацияларды орналастыру арќылы жинаќталѓан ќаражаттар
есебiнен де бере алады.
Банктердiњ ќ±рылуымен кредиторлардыњ шоѓырлануы ж‰редi.
Банкирлер басќа барлыќ кредиторлардыњ µкiлi ... ... ... ретiнде бола отырып, несиелеу
‰шiн шаруашылыќта уаќытша пайдаланылмайтын ресустарды
жинаќтай алады, сонымен ... ... ... алады.
Кейбiр жаѓдайларда босаѓан ресурстар болып табылатын
ќ±ндылыќтар да ќарызѓа берiледi. Кредитор ретiнде басќа
шаруашылыќ иесiне белгiлi бiр мерзiмге ... ... ... ... ... несиенi белгiленген мерзiмде
ќайтармаѓан жаѓдайда несиелiк келiсiмнiњ ерiктiлiгi
б±зылады, ... ... ... ... ... ... алушы-несиелiк ќатынастыњ, несиенi алушы жєне алѓан
ќарызды ќайтаруѓа мiндеттi жаѓы болып келедi. Борышќор
жєне ќарыз алушы бiр-бiрiне жаќын, бiраќ шамасы бiрдей
т‰сiнiк ... ... ... ... ... ... ... мємiлеге сєйкес борышќор туралы емес,
ќарыз алушы туралы айту ... ... ... айырмашылыѓы ол несиелiк мємiледе
тµмендегiдей ерекшелiктерге ие. Бiрiншiден, ол ќарызѓа
берiлетiн ќаражаттардыњ меншiк иесi болып табылмайды,
олардыњ уаќытша ретiнде ... ... ... емес ... ресустармен ж±мыс iстейдi. Екiншiден, ќарыз алушы
ќарызѓа алынѓан ... ... ... да, ... да ... ... ќарыз алушы µзiнiњ
шаруашылыѓында шењбер айналымын аяќтаѓан ќарызѓа алынѓан
ќаражаттарды ќайтарады. Ќарыз алушы кредитормен жеткiлiктi
т‰рде есеп айырусымен ќоса ... ... µтеу ‰шiн ... ... ... ... керек. Тµртiншiден, ќарыз
алушы уаќытша пайдалануѓа алынѓан ќ±нды ѓана ќайтарып
ќоймай, сонымен ќатар ќарыз пайызында тµлейдi. Бесiншiден,
ќарыз алушы µзiнiњ ... ... ... ... ... мен ... алушы несиелiк ќатынас жасай отырып, µз
маќсаттары мен м‰дделерiнiњ бiрлiгiн кµрсетедi. Несиелiк
ќатынастар шењберiнде кредитор жєне ќарыз алушыныњ орындары
ауысуы м‰мкiн: ... ... ... ... алушы кредиторѓа
айналады.
1.2.Банктiк несиенiњ функциялары мен т‰рлерi.
Кєсiпорындарды, фирмаларды, мекемелер мен т±рѓындарды ... ... ... ... ж‰йесiнiњ ќызмет етуi
шаруашылыќ ќ±рылымдардыњ дамуында ерекше мањызды орын
алады. Несие механизмi ќызмет етуiнiњ ‰здiксiздiгi мен
тиiмдiлiгiнен тек жеке шаруашылыќ ... ... ... ... ѓана ... сонымен ќатар толыѓымен
мемлекеттiњ экономикалыќ даму типтерi де тєуелдi
болады.
Ењ алдымен, µнiм µткiзумен µндiрiс процесiнiњ ... ... ... ролi ... ... жєне ... да шаруа ж‰ргiзушi
субъектiлердiњ несиеге деген ќажеттiлiгi µнiм
µткiзуден т‰скен ќаражаттардыњ т‰су уаќытыныњ материалдыќ
ќ±ндылыќтарды сатып алу, ењбекаќы тµлеу мен ќызмет ... ... ... шыѓындарды µтеу уаќыты арасы сєйкес
келмегендiгiнен туады. Б±л шыѓындарсыз µндiрiс тоќтап
ќалуы м‰мкiн.
М±ндай ќаражаттыњ бар болуы мен ... ... ... ... ... ... ... яѓни
несие арќылы µнiм µткiзу мен µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгi
ќамтамасыз етiледi.
Ќаражаттарда уаќытша ќажеттiлiк маусымдыќ ... пен, ... ... т±тынумен байланысты пайда болуы м‰мкiн.
¤ндiрiстiк шыѓындарында маусымдыќ ‰зiлiс µндiрiстiњ
маусымдыќ кењеюi ... ... ... ... ... ... ‰лкен роль ойнайды. Несие негiзгi
ќорларды сатып алу ‰шiн (ќаражат кµзi ретiнде), жетiлген ... ... алу ... ... жања ... енгiзу
‰шiн, таѓы да басќалары ‰шiн ќаражат кµзi ретiнде кµрiнiс
табады.
Белгiлi бiр баѓытта несиенi ќолдану бюджеттiк ќаржыландырумен
салыстырѓанда бiраз артыќшылыѓы бар. Капиталды ... ... ... аныќтау ‰шiн шаруашылыќ ж‰ргiзушi
субъектiлер барынша кµп ќаражаттарды алуѓа жєне ... ... ... ±мтылады, себебi оларды
ќайтаруды ешкiм талап етпейдi. Ал, несиенi пайдаланѓанда
±мтылыс болмайды, µйткенi ќарызѓа алынѓан ќаражаттар пайызбен
ќайтарылатындыќтан.
Аќша айналымы сферасында несие мањызды роль ... ... ... ... ... ... орындай
отырып, несие айналымдаѓы аќша айналымын ±йымдастыруда оњ
єсерiн тигiзедi.
Нарыќ ќатынасы ќалыптасуыныњ ќазiргi жаѓдайында несиелiк
ќатынастар сферасы, кењеюiнде жєне несие салымдары
кµлемi ... ... ... ... ... ролi ... ... бюджеттiк ќаржыландыру кµлемi ќысќарып азаяды.
Мемлекеттiњ (бюджеттiњ), кєсiпорынныњ, фирмалар мен басќа да
шаруашылыќ ... ... ... жеке т±лѓалардыњ
µндiрiстi ±йымдастыру мен кењейтуге жєне т.б.
инвестициялау, банк ... ... ... ... ... дамуымен несиелiк ќатынастарды кењейту
‰шiн басќа да м‰мкiндiктер пайда ... ... жєне ... ... ... ... ... мен басќа да ќ±нды ќарыздарды кепiлге
беру арќылы несие берiлетiн болады.
Инфляция ... де ... ролi зор ... ... ... ... аќша массасын реттеуге м‰мкiндiк туады
жєне аќша бiрлiгiн сатып алу м‰мкiндiгiн т±раќтауѓа
кµмектеседi.
Сонымен ќатар несиелiк ќатынастардыњ кењеюiне ... ... ... ... ... ... ... оњ
єсерiн тигiзедi.
Осыныњ бєрi экономиканы басќарудыњ нарыќтыќ єдiстерi кезiнде
несиенiњ ќажеттiлiгi к‰шейедi, оныњ ролi жоѓарлайды жєне
µндiрiстiњ кењеюiне єкеледi.
Несиенiњ мєнi наќты функцияларда ... ... ... ... 2 ... ажыратады. Олар ќ±нды ќайта
болу мен наќты аќшаны несиелiк операциялармен алмастыру.
Ќайта бµлу функциясы. Кредитор мен борышќор ... ... ќ±н ... процесiнде уаќытша босаѓан ќаражатты
борышќорѓа берумен, сосын осы ќ±н ... ... ... ... бµлу ... ... ... субъектiлерi мен азаматтардыњ уаќытша босаѓан
ресурстарын басќаларѓа уаќытша ќолдануѓа беру, ќ±нды
ќайта бµлу процесiн бiлдiредi. Б±л процесс несие арќылы
ж‰зеге асырылады. Оѓан осы ... бµлу ... ... бµлу ... жєне ... ... ... ж‰руi
м‰мкiн. Несие арќылы ќ±нды ќайта бµлу микро жєне
макроэкономикалыќ ... ... iшкi µнiм ... ... ... бµлiнедi.
Несиенiњ екiншi функциясы наќты аќшаларды несиелiк
операциялармен алмастыру болып табылады. Б±ѓан
«ќолма-ќол аќша» сµзi келедi. ... ... ќ±ны ... белгiлерi ж‰редi. Сондыќтан «наќты аќша» болып
табылмайтын, тек оларды алмастыратын аќша бiрлiктерi
болып табылады.
Ќазiргi несие шаруашылыѓында осындай алмастыруѓа ќажеттi
шарттар ќолданылады. Ќолма-ќолсыз есеп ... ... бiр ... ... шотќа аќшаны аудару (несие
негiзiнде ж‰зеге асырылатын) айналымдаѓы ... ... ... ... ... кµз ... ... тек кµрсетiлген осыдан басќа несие
келесi ќосымша 2 функция ... ... ... ... ... жєне ... ... мен шоѓырлануын жылдамдату функциясы.
Несиелiк механизм ќосымша ќ±нныњ капиталѓа айналу процесiне
ыќпал тигiзедi жєне жеке жинаќтау шекарасын ... ... ... ‰шiн жеке шаруашылыќ
субъектiлерiнiњ ќаражаттары жеткiлiксiз, сондыќтан
ќосымша ќ±нныњ бµлiктерi аѓылып несиелiк мекемелерде
жинаќталады жєне ... ... ... ... ... кењейту процесiне белсендi єсер етедi. Несие
капиталыныњ орталыќтануында мањызды роль атќарады. Ол
жеке кєсiпорындардыњ меншiктiњ ... ... ... тигiзедi.
Баќылау функциясы. Оныњ мазм±ны µзiне алѓан мiндеттi уаќытында
орындалуды болдырмауѓа баѓытталѓан борышќордыњ ќаржылыќ
жаѓдайын баќылауѓа сєйкестендiрiледi. Сондыќтан несиелiк
процесс уаќытында несиелеудiњ ... ... ... Сол арќылы кредиторѓа ќарызды беру туралы жєне
несиелеудiњ тєртiбiн ... ... ... ... б±рын ќайтаруды талап ету туралы шешiмдi
ќабылдай алады.
Мемлекет жоѓарыда айтылѓан несиенiњ функцияларын ќолдана отырып
банк ж‰йесi арќылы бар ... ... ... ... ... ... дамытуѓа, солай барлыќ ќоѓомдыќ
µндiрiстiњ тиiмдiлiгiн жоѓарлата алады.
Несие экономикалыќ категория ретiнде ... ие. ... ... ... да бiр ... тєн т±раќты, ќажеттi
байланыстардыњ жиынтыѓын бiлдiредi.
Экономикалыќ єдебиеттерде несиенiњ негiзi 2 ... ... жєне ... ... ... ... несие формаларына: т±тыну,
мемлекеттiк, халыќаралыќ, ‰кiметаралыќ, фирмалыќ жєне т.б.
жатќызады.
Коммерциялыќ несие-б±л жеткiзушiнiњ ... ... ... ... ... ... ‰шiн ... кейiнгi
ќалдыруы. Несиенiњ осы формасыныњ объектiсi ретiнде тауарлыќ
капитал ... ... ... ... ... ќарыз капиталы µнеркєсiптiк капиталмен бiрiккен,
ал оныњ маќсаты-тауарларды µткiзудi жылдамдату. Коммерциялыќ
несиенiњ ќ±рылымы версель-жазбаша ќарыздыќ мiндеттеме ... Ол оныњ ... ... бiр ... µткеннен кейiн,
борышќордан вексельде кµрсетiлген аќшалай соманы талап етуге
ќ±ќыќ бередi.
Коммерциялыќ несие Жапонияда жєне Францияда кењ таралѓан.
Олардан кейiнгi орында аѓылшындыќ, ... ... ... кiредi.
Банктiк несие- б±л банктердiњ, арнайы несие-ќаржылыќ
мекемелердiњ ќарыз алушыларѓа аќшалай ќарыз т‰рiнде
беретiн несиесi.
Банктiк несие ... ... ... жояды. Бос
аќшалай капиталдар кез-келген µндiрiс саласына берiледi
жєне несие арќылы кез-келген баѓытта ќозѓала алады. Тоќыма
фабрикасыныњ иесi µзiнiњ бос ... ... ... ... ал банк б±л капиталды машина ќ±рылыс
кєсiпорнына ќарызѓа бередi.
Т±тыну ... ... ... ... ... алу жєне
т±рмыстыќ ќызметтердi тµлеу ‰шiн коммерциялыќ жєне банктiк
формада берiлетiн ... ... ... ... ... сатуѓа ќолдау кµрсету.
Т±тыну несиесi негiзiнен ќымбат т±ратын тауарларды сатып алу
кезiнде: автомобильдердi, электр т±рмыстыќ ќ±ралдарды,
жићаздарды жєне т.б. ... ... ... ... ... де жиi ... несиелер-б±л жеке т±лѓаларѓа аќшалай формада беретiн
банктiк ќарыздар. Б±л ... ... жас ... ... ... ... кезењiне ќарыздарын 5 жыл iшiнде µтеу ‰шiн
оќуѓа т‰скен студенттер алады.
Ипотекалыќ несие-жылжымайтын м‰лiктердi, жердi, т±рѓын ‰й жєне
µндiрiстiк ѓимараттарды ... ала ... ... ... ... азаматтарѓа жєне зањды т±лѓаларѓа ќатысты
ќарыз алушы немесе кредитор ретiнде мемлекет жєне
жергiлiктi билiк органдары болатын несиелiк ќатынастар
жиынтыѓы.
Халыќаралыќ несие-валюталыќ жєне ... ... жєне ... ... ... беру
бойынша байланысты халыќаралыќ экономикалыќ ќатынастар
сферасындаѓы ќарыз капиталыныњ ќозѓалыс формасы.
Несиенiњ т‰рлерi б±л белгiлi бiр ... ... ... ... келiп шыѓатын белгiлi бiр ќасиеттерге ие
оныњ бiр т‰рi.
Несие т‰рлерi тµмендегiдей жiктеледi:
Мерзiмдерi бойынша: а) ќысќа мерзiмдi(1 жылѓа дейiн); є) ... ... 3-5 ... ... б) ±заќ мерзiмдi (3-5
жылдан жоѓары)
Несиелеу объектiлерi бойынша: а) негiзгi ќорларѓа ... ... ... ... ... ... ... а) ќалдыќ бойынша несиелеу; є)
айналым бойынша несиелеу. Мысалы, т±тыну несиесiнiњ
т‰рлерi тауарлы жєне аќшалай болуы м‰мкiн.
Ќазаќстанда несиелердiњ келесi ... ... ... ... ±лттыќ банктiњ аќша несие саясатыныњ уаќытша
ќ±ралы болып табылатын жєне екiншi дењгейдегi банктерге
аукциондыќ ... ... ... 1 ... 3 айѓа
берiлетiн ќысќа мерзiмдi несиелерге деген ќажеттiлiктерiн
ќанаѓаттандыру маќсатындаѓы берiлетiн несие;
-ломбарттыќ- ±лттыќ банктiњ мемлекеттiк баѓалы ќаѓаздарды
кепiлге ала отырып, жоѓары пайызбен ... ... ... т‰рi.
-бюджеттiк-±лттыќ банк ЌР ќаржы Министірлiгiне ќайтарымдылыќ
шартымен беретiн несиесi:
Екiншi дењгейдегi банктердiњ несиелерi:
-µз айналым ќаражаттарыныњ жеткiлiксiздiгiн уаќытша толыќтыруѓа;
-к‰рделi ... ... ... котрактiлердi тµлеу ‰шiн берiлетiн импорт;
-импотекалыќ;
-несиелiк желi негiзiнде- ќарыз алушыныњ бiрiншi талап етуi
бойынша жєне белгiлi бiр ... ... ... лимит
шегiнде оѓан несие беру туралы банктiњ зањдыќ рєсiмделген
мiндеттемесi;
-консорциялыќ- несиелiк, кепiлдiк немесе басќа да банктiк
операцияларды бiрiгiп ж‰зеге ... ‰шiн ... да ... ... ... мен уаќытша бiрлескен екi немесе одан
да кµп банктер беретiн несие, б±л кезде бiр ... ... да бiр ... ... ... ... ... жетпеуi м‰мкiн;
-т±тыну маќсаттарына;
-банкаралыќ.
Банкаралыќ несиелердiњ негiзгi кµлемi ±йымдастырылѓан
банкаралыќ нарыќта аукциондыќ сатуда ... ... ... ... iрi ... ... ... банк) болады.
1.3.Банктiк несиенiњ принциптерi
Несие-бiр зањды т±лѓаныњ екiншi бiр ... ... ... ... ... ... єдетте келiсiлген мµлшерде пайыз немесе
µсiм алу ‰шiн белгiлi бiр уаќытќа заттай немесе аќшалай уаќытша
ќаржы беруге байланысты ... ... ... ... ... ... ... жаѓдайында несие коммерциялыќ жєне банктiк
болып екiге бµлiнедi.
Коммерциялыќ несие-1 субъектiнiњ 2-шi субъектiге сатќан
тауарыныњ ќ±нынан алынатын тµлемiнiњ кейiнге
ќалдырылуына ... ... ... аќша ... ... ... аѓымдаѓы ќызметтерiне байланысты ќарыздарын
тµлеу ‰шiн берiледi.
Банктiк несие сферасы коммерциялыќ несие сферасына ќараѓанда
несиенi ... µрiсi кењ. ... ... тек ... ... ... ал банктiк несие ќоѓамыныњ
барлыќ топтарыныњ аќшалай табыстарынан жєне жинаќтарын
капиталѓа айналдыра отырып, капиталдыњ ќорлануына ќызмет
етедi.
Банктiк несие ... ... ... ... банк ... ... ќарыз капиталы экономиканыњ барлыќ салаларында
ќолданыс табады. Б±л ерекшелiк оныњ жедел даму себебi
ќызметiн атќарады. ... ... ... ... ... ... ... µнеркєсiптiк капиталдан бµлектенген.
Кредитордыњ маќсаты – пайыз т‰рiнде табыс алу. Ќарыз алушыѓа
ќайтарымдылыќ, мерзiмдiлiк жєне пайыз тµлеу жаѓдайларында
ќарыз капиталын ±сынушы ... ... ... ... ... ... ... ‰шiн белгiлi бiр
шарттармен тартылатын ресурстарѓа м±ќтаж болады. Банк
арќылы меншiктi жєне тартылѓан аќша ќаражаттары банк ... ... ... ... шоттарында орналасады жєне
ќайта бµлiнедi. Сонымен ќатар тартылѓан ресурстармен бµлу
несие ретiнде болса, онда банк ... ... ... ... сияќты депозиттер мен клиент шоттарындаѓы ќаражаттар
болса, онда банк ... ... жєне ... ... ... ... ... алушыдан тµленетiн несие ‰шiн
тµлем, банк ‰шiн пайданыњ ќалыптасу кµзi б.т. ... ... ... ... ... ... ставкаларын
шектеушi болып несиеге орташа нарыќтыќ пайыз ставкалары
табылады.
Шаруашылыќ субъектiсi банк мекемесiнен несие с±рамастан б±рын
несие ... ... оны ... ќайтарудыњ
м‰мкiншiлiгiн, єрбiр коммерциялыќ банктердiњ несие
беру, µтеу, µсiм процентi ставкалармен жєне басќадай
талаптармен танысып алдын ала шешiп алуы ќажет. Банктер
єдетте несие с±раушы ... µтем ... ... ... ... ... - б±л, ... µндiрiстiк жєне сауда
айналымы капиталыныњ жетiспеушiлiгiнен туындайды.
Банктiк несиенiњ принциптерi несиелеу ж‰йесiнiњ негiзгi
элементiн ќ±райды. Олар µндiрiстiк ќатынастар т‰рi
ретiнде несие ... ... ... ... ... ... ... банк
т‰рiндегi ќоѓамныњ несиенiњ мєнiн бiлiп, несиелеудiњ
тиiмдiлiгi жµнiнде ... ... ... зиянын келтiрмей
кез-келген принциптi жоя алмайды. Несиелеудiњ принциптерi
ќарызѓа берiлетiн ќаражаттардыњ зањды ќозѓалысын ќамтамасыз
етуге ... ... мен ... ... арасындаѓы ќарым -
ќатынасты несиелеудiњ принциптерiн ескермеу ќарызѓа берiлген
ќ±нныњ ќайтарылатын негiзiн кетiредi. Несие мекемесiнiњ
белсендiлiгi несиелiк ќатынастар мазм±нын терењ ... ... ол ... ... ашатын жања принциптi
т±жырымдайды.
Банктiк несиелеудiњ принцитерi т±раќты болады. Олар тек
несиенiњ ...... ... ... ... ... ... мазм±нымен байланысы (осыдан
олардыњ объективтiлiгi) таѓы да бiр ерекшелiктi
туындатады. Несие мазм±нын ... жєне ... ... ... де ... Егер ... жалпы белгiлерi
оныњ басќа экономикалыќ категориялармен байланысын
кµрсетсе, онда ерекше белгiлерi несиенi экономикалыќ
ќатынастар жиынтыѓынан ерекшелейдi. Осыдан принциптердi екi
топќа ... ... ... ... жєне ... мєнiн
ашатын деп.
Жалпы экономикалыќ принциптерге маќсаттылыќ жєне саралау
жатады.
Несие мєнiн ашатын принциптерге несиенi ќайтару мерзiмi,
несиелеудiњ материалдыќ ќамтамасыз етiлуi, ... ... ... ... беру ... ... ... аныќтайды. Кєсiпорынды несиелеудiњ єлеуметтiк –
экономикалыќ себебi экономикалыќ зањдармен аныќталады.
Несие маќсаты мен ... ... тепе – тењ ... ... несиелеу маќсатына ќараѓанда жалпыѓыраќ
категория болып табылады. Ол шаруашылыќ ±йымдарды
несиелегендегi маќсаттарды аныќтайды. Жеке категория
ретiнде несиелеудiњ маќсаты наќты т‰рде кµрiнiс табады.
Несиелеген кезде банк ... ... ... ... ... ... ... iс ж‰ргiзедi.
Несиелеудiњ маќсаты – борышќордыњ ќайтарылатын ќосымша ... ... ... ... ... егер несиелеудiњ маќсаты тек кєсiпорынныњ, ±йымныњ,
халыќтыњ несиеге деген ќажеттiлiгiн ќанаѓаттандыру болса,
онда ол ... ... ... ќордыњ кез – келген
ќажеттiлiгiн ќанаѓаттандыратын мiндеттi актке айналып
кетедi, ал ол несиеге ќажеттiлiк туѓызатын ќаржылыќ
ќиындыќтардан, сонымен ќатар шыѓындардыњ
кµпшiлiгiнен, ресурстарды тиiмдi ... ... ... ... ... ... ... Б±л несиемен
жабылатын ќажеттiлiктегi байланыс екi талапќа сай болуы керек.
Бiрiншiден, м±ндай ќажеттiлiктер ... ... ... яѓни ... ќажеттiлiк µндiрiстiк ќорлар
айналымымен шењбер айналымыныњ д±рыс процесiнен
пайда болуы керек. Несие ќажеттiлiк борышќордыњ ќаржылыќ
ќиындыѓын туѓызѓан ж±мысынан болмауы керек. Екiншiден,
кредитор ... ... ... ... ... оњ
єсерi тигiзетiнiне сенiмдi болуы керек.
К‰нделiктi несие тєжiрибесiнде несиелеудiњ маќсаты борышќордыњ
т‰рлi шаруашылыќ операцияларды ж‰зеге асыруымен байланысты.
Олар: µнеркєсiпте, саудада, кµлiкте ... - ... ... ауыл ... µндiрiстiњ
шыѓындары, машиналар мен жабдыќтарды сатып алу, негiзгi
ќ±ралдарды кµбейту мен модернизациялау. Банк мекемелерi
несиенi наќты шаруашылыќ мємiлелерiн ж‰зеге асыруѓа,
сонымен ќатар аќша ќаражаттарыныњ ... ... да ... ... негiзгi маќсаты тек борышќордыњ
ќажеттiлiгiн ќанаѓаттандыру ѓана емес, с.с. несиенiњ
тиiмдi ќолданылуын ќамтамасыз етуге баѓытталѓан.
Саралау ... Б±л ... ... ќарыз алушыныќ несиенi
µтеу ќабiлетiне байланысты кєсiпорындарды несиелеуге деген
т‰рлi ... ... ... ... Ќ±нды жоспарлы ќайтарылатын
ќозѓалысы ретiнде несиенiњ мазмґны ќарызды ќолдану мерзiмiн
аныќтау ќажеттiлiгiн шарттайды. Несиелеу ... ... екi ... Бiрiншiден, ол несие
ќаражаттардыњ ќайтарылатын ќозѓалысына негiзделген ќатынастарды
кµрсететiнiмен байланысты. Б±л ... ... ... тек ... ... ќайтарудыњ жалпы талабы ѓана емес,
сонымен ќатар ќайтарымныњ наќты мерзiмiн аныќтау болуы
м‰мкiн. Карл Маркс айтќан:”Несие тек ... ... жєне ... ... ѓана ... ... несиелеу мерзiмi несие есебiнен ѓана ќаттандырылатын
ќажеттiлiктерден туындайды.
Несие мерзiмi бiр жаѓынан уаќытша пайдалануѓа берiлген
ќаражаттарды босату мерзiмiнен шартталѓан. ... ... ... ... ... ... шектейдi. Несие мерзiмi ќарызды алѓан уаќыттан бастап,
оныњ ќайтарылуына дейiнгi ... ... ... ... шаруашылыќ айналымыныњ ќаражаттарыныњ босатылуымен,
капитал шењбер айналымыныњ аяќталуымен ќамтамасыз етiледi.
Несие мерзiмi- б±л банктiњ тауарлы- материалдыќ ќ±ндылыќтар
мен шыѓындарды несиелеу ќозѓалысымен байланысты ... ... ... ... ... ... принципi. Б±л принцип
материалдыќ процестiњ – кєсiпорынныњ µндiрiстiк ќорларыныњ
айналымы мен шењбер айналымынан несиелеудiњ тыѓыз
тєуелдiлiгiн ... Б±л ... ... ... мен шыѓындардыњ ќозѓалысымен ќаржыланѓан процесс
ретiнде кµрiнедi.
Несиелеудi тµлеу принципi. Б±л ... ... ... ... ... бiр ... тµлеуi тиiс жµнiндегiнi бiлдiредi.
1.4.Банктiк несиенiњ жiктелуi.
Банк несиелерiн несиелеудiњ маќсаттылыѓына, ќарызданушылардыњ
типiне жєне ќызмет ету санасына байланысты ... ... ... ... ... банк ... жiктеудiњ негiзгi
критерийлерi ±сынылѓан:
борышќорлар типiне байланысты;
ќолдану типiне байланысты;
ќамсыздандыру, сипатына ќарай;
ќолдану жаѓдайларына байланысты;
несиенi µтеу єдiстерiне ... ... ... ... ... єдiсiне ќарай;
несие валютасына ќарай;
несиелердiњ санына ќарай;
несиенi µткiзу шарттарына ќарай;
несиелердiњ объектiсiне ќарай;
Жоѓарыда келтiрiлген банк несиелерiнiњ топтарын жекелеген
сипаттарына ... ашып ... ... ... ... ќарай жiктеу банк
тєжiрибесiнде кењiнен таралѓан. Банк несиелерiнiњ осы
т‰рлерiнiњ єрќайсысына сипаттама берсек, сауда-µндiрiстiк
кєсiпорындарѓа несиелер кєсiпорынныњ айналым жєне негiзгi
капиталдарын ... ... ... жабу ... де ... м‰мкiн. Ќысќа мерзiмдi несиелердi жењiл
жєне тамаќ µнеркєсiбi, сауда-жабдыќтау, дайындау салаларындаѓы
кєсiпорындар кењiнен пайдаланылады.
Ипотекалыќ несиелер ќ±рылыс фирмаларына ќ±рылыс цикл ... ... ... ретiнде берiледi. Шетел
тєжiрибесiне ипотекалыќ несиелер арнайы ќаржы-несие
±йымдарынан алынѓан ±заќ мерзiмдi ... ... ... ... категориясына сонымен ќатар жеке т±лѓаларѓа
жылжымайтын м‰лiк сатып алуѓа кепiлдiк бойынша ±сынылатын
несиелер жатады.
Банктiк ипотекалыќ несиелердiњ ерекшелiктерi келесiден
кµрiнедi:
-несие ... ... ... тєуекелдiлiк, µйткенi б±л
жылжымайтын м‰лiкпен ќамтамасыз етiлген.
-±заќ мерзiмдi сипатќа ие.
-банк ‰шiн б±л ... ... ... ... µзiнiњ несиелiк портфелiн диверсификациялауѓа м‰мкiндiгi
бар.
Ауылшаруашылыќ несиелерi ауылшаруашылыѓы кєсiпорынына мал жєне
µсiмдiк шаруашылыѓына мерзiмдiк ... ... оныњ ... ... ... ж±мысшы к‰шi жєне
жанар-жаѓар май, жан±яны ќамтамасыз етуге мал сатып алу, т.б.
Ауылшаруашылыќ несиелерi салыстырмалы аз мµлшерде ... ... ... малмен ќамтамасыз
етiледi.
Ауылшаруашылыѓы техникасын, ќ±рал-жабдыќтарды алуѓа банктiк
несиелер орта жєне ±заќ мерзiмдi ... ие ... ... ... ... ... етiледi. Шетел
тєжiрибесiнде кепiлдiк ретiнде жылжымалы жєне
жылжымайтын м‰лiк кењiнен ќолданылады.
Банк ... ... ... емес ќаржылыќ ±йымдарѓа
ќаржылыќ компаниялар, инвестициялыќ банктер, несие
жинаќтаушы ассоциациялар, ... ... ... Б±л ±йымдар ‰шiн банк несиелерi нарыќтыќ ќордыњ
негiзгi кµздерiнiњ бiрi болып табылады.
Коммерциялыќ ... ... ... ќатынастар
шењберiнде банктер арасындаѓы несие ресустарын ќайта бµлу
ќ±ралы ретiнде ќызмет етедi.
Банк аралыќ несиелердi ... екi ... ... орталыќ банктегi коммерциялыќ банктердiњ
шоттарында ќаражаттардыњ шамадан тыс артып кетуi орын
алып жатады, б±л µз кезегiнде банк рентабельдiлiгiн
тµмендетедi. Екiшiден, коммерциялыќ банктердiњ
±сынатын ... ... ... ... несие алуѓа итермелейдi.
Брокерлер мен диллерлерге несиелер талап ету ... ... ... ... ... берiледi.
Банктер баѓалы ќаѓаздарѓа несие ±сына отырып, элементтiњ
ќаржылыќ т±раќтылыѓына жєне кепiлдiктiњ нарыќтыќ ќ±нына
кµз жеткiзу ќажет. Акция жєне облигацияѓа несие ±сынушы
банктер єрќашанда µз ... ... ... жєне жања ... сатып алуѓа ж±мсауы
жµнiнде аќпаратпен ќамтамасыз етiлiп отыруы керек.
Шетелдiк ‰кiмет органдарына несиелер мемлекеттiк бюджет
тапшылыѓын жабуѓа, тµлем балансын реттеуге жєне iрi
масштабты ... ... ... ... ... ... ... де iрi инвестициялыќ жобаларды
ж‰зеге асыру ‰шiн ±сынылады.
Билiк органдарына ... ... ... т‰сiмдер аралыѓында
аќшаѓа уаќытша ќажеттiлiктердi жабуѓа байланысты берiледi.
Жеке т±лѓаларѓа банк ... ... ... ... ... несиелер ±заќ мерзiмдi ќолдануѓа
тауарлар сатып алу ‰шiн ќолданылады.
Т±тыну несиелерi соњѓы т±тынушы-жеке т±лѓалардыњ ќарыздыќ
ќаражаттарѓа ќажеттiлiктерiн ќанаѓаттандыруѓа ±сынылады,
сондыќтан б±л несие т±рѓындардыњ µмiр ... ... ... ... Ќолдану мерзiмiне байланысты банктiк несиелер єдетте 4 т‰рге
бµлiнедi-ќысќа мерзiмдi-1 жылѓа дейiн
-орта мерзiмдi-1-3 жыл
-±заќ мерзiмдi-3 ж.жоѓары
-талап етуге дейiнгi несиелер
Мерзiмсiз несиелердi ... деп атап ... ... ... етiлгенге дейiн ±сынады. М±ндай несиелердi
борыщќор банктiњ алѓашќы талабында µтеуi ... ... ... ету ... ... асырмаса, несие борышќордыњ
µз ќызыѓушылыѓына байланысты ќайтарылады.
3) Ќамсыздандыру сипатына ќарай банктiк ... жєне ... ... ... несиелердi мыналар ќамсыздандыруы м‰мкiн:
-м‰лiктiк кепiлдiк
-кепiлдемелер мен кепiлгерлiк. (поручительство)
-банктiњ пайдасына борышќордыњ ‰шiншi т±лѓаѓа ... ... ... ... ... несиелер ‰шiн борышќордыњ жауапкершiлiгiн
саќтандырушы келiсiм-шарттар
-жол жєне тауар ќ±жаттарымен, баѓалы ќаѓаздармен ... ... ... ... ... ... т‰рлерiне сипаттама бере кетейiк.
М‰лiктiк кепiлдiктер. Ќазаќстанда кепiлдiк ќатынастар ЅР-ныњ
Азаматтыќ кодексi жєне ЅР Президентiнiњ зањ к‰шi бар
“жылжымайтын м‰лiк ипотекасы туралы” ... ... ... ... ... ... м‰лiктi иелену
ќ±ќыѓын бередi. Несие µтелмеген жаѓдайда банк келiсiмге жєне
зањѓа сєйкес м‰лiктi µз ... ... ... ... ... тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар, жылжымалы м‰лiк,
жылжымайтын м‰лiк, ќымбат тасдар мен металдар, егiн, т.б.
Кепiлдемелер мен кепiлгерлiк. Отандыќ банктiк тєжiрибеде
кепiлдеме мен ... ... ... ... ... ... т±лѓаныњ мiндеттемесi болса,
кепiлгерлiк-банк алдындаѓы жеке т±лѓаныњ несиенi µтеуi
жµнiндегi мiндеттемесi болып табылады.
Кепiлдемелер мен кепiлгерлiктер борышќорлар арќылы жазбаша
т‰рiнде берiлiп, нотариуспен ќорландырылуы тиiс, ... банк ... ... жаѓдайын,
сенiмдiлiгiн, абыройына мєн бередi.
Боршќордыњ ‰шiншi т±лѓаѓа ±сынѓан дебиторлыќ шоттарыныњ, талап,
келiсiмдерiнiњ банк пайдасына кµшуi.
Борышќор алдындаѓы ... ... ... ... банкке
µзiнiњ несиесiн жабу ќ±рамы ретiнде берiлуi м‰мкiн.
­ ¤телмеген несиелер ‰шiн борышќордыњ жауапкершiлiгiн
саќтандырушы келiсiм-шарттар ... беру ... ... ... ... етуi
м‰мкiн. Б±л жаѓдайда 2 iс-єрекет жасалады:
-банк борышќордан несиенi µтемеген жаѓдайындаѓы жауапкершiлiгiн
саќтандыруды куєландыратын ... ... ... ... ... етедi.
-банк несие бергеннен кейiн осы соманы саќтандыру компаниясында
µз алдына саќтандырып, барлыќ шыѓындарды борышќорѓа аударады.
Жол жєне тауар ќ±жаттарымен, баѓалы ... ... ... ... ... ... растайтын жол
жєне тауар ќ±жаттары бола алады. Оларѓа коносаменттер мен
накладной-ж‰к ќ±жаттары жатады.
Вексельмен ќамсыздандыру. Банктiк несиелердi ... 2 ... ... ... ... жєне ... мерзiмдi сипатќа ие банк несиелерiн ±сыну
нысаны. Вексельдiк кепiлдiкке несиелер кепiлдiктiњ 80%-i
мµлшерiнде берiледi. Несие µтелмеген жаѓдайда вексель
банк иелiгiне кµшедi.
¤мiрдi ... ... ... ... ... бар ... банктер несиенi ќамсыздандыруѓа
µмiрдi саќтандыру полистерiн ќабылдай бередi.
4) Ќолдану жаѓдайларына байланысты банк несиелерi бiр жылѓы жєне
ќайта жањартылатын ... ... ... ... ... ... беру µз бетiнше, жєне басќа
несие операцияларынан зањды оќшауланѓан т‰рде ж‰зеге
асырылады. Ќайта жањартылатын несие жаѓдайында банк ... ... ±заќ ... ... ... ... шегi
енгiзiлiп, ортаќ уаќыты кµрсетiледi.
5) Несиенi µтеу єдiсiне ќарай мынадай т‰рлерi ажыратылады:
-Пропорцияналды µтелетiн ... яЈни ... ... ... сай ... мерзiм бойында µтелiп отырады.
-Прогрессивтi єдiс. Б±л жаѓдайда несие µтеу сомасы µсiп ... ... ... ... яѓни ... бiр ... ... сипатына ќарай банктiк несиелердiњ екi
т‰рi ажыратылады.
-т±раќты пайыздыќ ... ... ... ... ... ... ... несиелеудiњ мерзiмi бойына µзгерiсiз
ќалады. Банктер пайда алу тєуекелдiлiгiнiњ тµмендеуiне
байланысты ќалќымалы % ставка ќолданылады.
7)Пайызды тµлеу єдiсiне ... ... ... несие
-дисконтты несие болып бµлiнедi.
Ќарапайым несиелерге ќараѓанда дисконттыќ несиелердiњ мынадай
т‰рлерi ... банк ... ... ... ... ... ... де бiр банк арќылы ±сынылатын несиелер кењ таралѓан.
Алайда кейде несие ... ... ... ... ... Б±л жаѓдайда арасында бiр банк мэнеджер, яѓни бастаушы
банк болады. Параллельдi ... екi ... кµп ... ... Консорциалды несилерге ќараѓанда
параллельдi несиелердi ±сынушы банктер єрќайсысы µз
бетiнше ж±мыс ... тек ... ... соњ ... сай ... келiсiм-шарты ќ±рылады.
Несиенi µткiзу шарттарына сєйкес:
-ќолма-ќол несиелер (борышќордыњ шотына аударылады)
-акцептiлiк ... ... ... ... ... ... байланысты:
-Айналым ќорларына шыѓындарды жабу
-Негiзгi ќорларѓа шыѓындарды жабу
-Сыртќы экономикалыќ ќызметке шыѓындарды жабу.
2. Ќазаќстан Республикасыныњ экономикалыќ жаѓдайына банктiк
несиенiњ объективтiк ќажеттiлiгi.
2.1.Банктiк ... ... ... ... ... Ќазаќстандаѓы банк сферасы-б±л экономиканыњ ењ
динамикалыќ дамушы секторларыныњ бiрi. Бiздiњ республикада 2
дењгейлi банк ж‰йесi бар. Бiрiншi ... ... ... ... ... ... Республикасыныњ
±лттыќ банкi, ал екiншi дењгейде-коммерциялыќ банктер жатады.
Соњѓылары б±рын ќатањ т‰рде реттелген, ал ќазiр дербестiк алып
к‰шейтiп бара ... ... ... ... ... етiп
отыр. Даѓдарыс ќ±былыстары мен инфляциялыќ процестердi
жењумен байланысты Ќазаќстан экономиканыњ ќазiргi
проблемалары банк ж‰йесiнiњ одан арѓы дамуы мен ... ... ... ... ... ... кењ ауќымда ќызмет кµрсетедi, банк
операцияларыныњ жања техникасын ... ... ... ... ... етедi. Банктердiњ негiзгi
экономикалыќ функциясы – жеке т±лѓалардыњ, мемлекеттiк
органдарды, кєсiпкерлiк фирмаларды, ±йымдарды, кєсiпорындарды
т±тынушылыќ жєне ... ... ... ... несиелеу болып табылады. Ќаншалыќты банктер
µздерiнiњ несиелiк ќызметiн жаќсы атќарса, соншалыќты
клиенттердiњ экономикалыќ жаѓдайы да жаќсы болады. Себебi
банк ... жања ... ... ... ж±мыс орындары саныныњ кµбеюiне єкеледi жєне
олардыњ экономикалыќ µмiрге икемдiлiгiн ќамтамасыз етедi.
Шаруашылыќ ... ... ... ... ... ... банк ... саналады, яѓни т‰рлi типтегi
коммерциялыќ банктердiњ ±сынатын несиелерi.
Банктiк несие – б±л банктiњ ќарыз ... ... ... ... ... ... тартылатын несиесi.
Банктiњ несие мємiлесiне ќатысуы несиенiњ аќшалай нысаныныњ
дамыѓанын кµрсетедi. Банк – б±л маманданѓан несиелiк ±йым.
Оныњ негiзгi ќызметiнiњ т‰рi ... беру ... ... банк ... мен ... ... ‰шiн ењ ќолайлы
жаѓдайларды ќалыптастыруѓа максималды бейiмделген. Дамыѓан
банк инфраќ±рылымы банк несиесi мен несие нарыѓыныњ тиiмдi
ќызмет етуi ‰шiн ... ... ... ... ... жоѓары болса, соншалыќты дамыѓан
болар едi.
Банк несиесi саласында ... ... ... ... ... ... ... µздерi болып табылады.
Аќшалай нысанда ±сынылѓан банк ссудасы банк пен ... ... ... ... ќатынастарды кµрсетедi. Б±л
экономикада уаќытша бос аќша ќаражаттарын шоѓырландыру
жєне оларды шаруашылыќ ж‰ргiзушi субъектiлерге ±сынумен
байланысты.
Республикада банктердiњ ќызметi т‰рлi ... ... ќиын ... ... ... жатыр.
Мысалѓа, инфляция, тµлем даѓдарысы, тµлем балансыныњ
дефицитi сияќты, т.с.с. Осы факторлардыњ єрќайсысы
банктердiњ несиелеу ќызметiне керi ... ... ... даѓдарысы несиелiк ќарызды жабу м‰мкiндiктерiнiњ
тµмендеуiмен ќоса ж‰редi. Инфляция ... ... єкеп ... ... ... ќазiргi
ж‰йесi нарыќтыќ ќатынастардыњ ќалыптасуы мен дамуына,
µндiрiстiњ тиiмдiлiгiн жоѓарлатуѓа, мемлекеттiњ
экономиканыњ ныѓаюына, айналымдаѓы аќша массасыныњ
негiзсiз ... ... ... ... жєне ... ... ... ќатынастардыњ дамуымен байланысты жєне Ќазаќстан
экономикасыныњ салыстырмалы т±раќтылыѓында коммерциялыќ
банктер несиелеу сферасындаѓы ... ... ... ... етiлген несиелерде кµбейедi.
Мысалѓа, “Т±ранЄлемБанкiнiњ” 01.09.2001 жылѓы берiлген
кµрсеткiштерi ... ... 162324 мыњ ... ... ... ол 33202 мыњ тењге болѓан, ал 2002 жылда 1271312 мыњ
тењге болды.
Несиенi ... ... ... ... 2001 жылы ... ... ... 2000 ж.-286 мыњ тг., 2001 ж.-147 мыњ
тг.
Кепiлдiктер б±рынѓыдай банктерде ‰лкен сенiмге кiрмеген:
01.09.2000 жылѓы берiлгендерге ќараѓанда кепiлдiктер 29781 мыњ
тг., ал 2001 ... мыњ тг. ... 2002 ... мыњ тг. ... да ... ... ... (18,2%).
Халыќтыќ т±тыну тауарларыныњ ‰лесi тез кµбейiп кеттi: 2000
жылы-3642 мыњ тг., 2001 жылы-11770 мыњ тг. жєне ... мыњ тг. (4.4%). ... бєрi ... ... ... ... ... кепiлдi
пайдаланѓанды жµн кµретiнi кµрiнiп т±р.
2.2. Банктiк несиелеудiњ µзектi мєселелерi мен даму
перспективалары.
Банктiњ несиелiк ќызметi оны ... емес ... ... ... бiрi ... ... ... банктiњ пайдасыныњ мањызды
мµлшерi несиелеумен тiкелей байланысты.
Ќазiргi тањда несиелеу негiзiнен ... ... ... ие
болып отыр, б±л республикадаѓы экономикалыќ т±раќсыздыќќа
байланысты банктердiњ пайда алуын ќысќа мерзiмде ѓана ж‰зеге
асырылуымен т‰сiндiрiледi. Ал борышќорларѓа ... ... ... ... ... ... ... пайыздыќ ставка арќылы ќамтамасыз етуге м‰мкiндiк
бередi. Сонымен ќатар, борышќор ‰шiн ... ... ... ... жењiлдiктердiњ ±сынылуы,
яѓни, салыќ зањнамаларына сєйкес, банкке тµленетiн тµлемдер
шыѓындарѓа жатќызылуы табылады. ЅР-даѓы барлыќ несие
салымдарыныњ 50% ... ... ... ... ... оныњ ... экономиканыњ сауда секторына –1/3,
µндiрiстiк секторѓа –1/4 бµлiгi тиесiлi. Б±л сауда
операцияларыныњ µндiрiстiк саладаѓыѓа ќараѓанда
айналымдылыѓы мен рентабельдiлiгiмен ... ... ... ... маќсаттары болып: айналым
ќаражатын толыќтыру, негiзгi ќорларды жетiлдiру сонымен
ќатар азаматтардыњ т±тынушылыќ ... ... ... ... ... ... ќарамастан
экономикалыќ т±раќсыздыќ жаѓдайында жоѓары
тєуекелдiлiктi келiсiмдер болып табылады. Ќазiргi
кезде банктерге несиелердiњ кеш µтелуi, ... тiптi ... алып ... ... мєселелердiњ туындауына жол бермеу
‰шiн бiрiншiден клиенттiњ несие ќабiлеттiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... статусын
талдап, ±сынылатын ќ±жаттардыњ т±п н±сќалыѓына кµз жеткiзу
керек, ол ‰шiн єрдайым ќ±ќыќ ќорѓау органдарымен тыѓыз
байланыста ж±мыс ... ... ... ... ... талдау мањызды, µйткенi
несиенiњ µтелмеу жаѓдайлары басќарушыныњ ќабiлетсiздiгiне,
нашар менеджмент єсерiнен туындауы м‰мкiн. Борышќордыњ
несие ќабiлеттiлiгiне талдау жасауды жаќсартуѓа болар ... ... ... несие ќабiлеттiлiгi туралы аќпарат
жинау ж‰йесi д±рыс дамыѓан ... ... ... ... жєне ... ... ... жинаќтаумен айналысатын тєуекелдiктiњ
орталыќ ќызметi ж±мыс жасайды. Єрбiр банк борышќор
жµнiнде аќпарат алу ... осы ... ... ... ... ... ... ж‰зеге асыру керек. Б±л
жаѓдайда коммерциялыќ банктер µз клиенттерi туралы аќпарат
алуы ‰шiн телекоммуникациялыќ ... ... ... ... ... ... секундтарда µзiне ќажет
клиенттiњ ќаржылыќ жаѓдайлары туралы аќпараттарды ала алады.
Негiзiнен, б±ндай ж‰йенi ЌР-да енгiзу б±рын ќолѓа алынѓан.
Американдыќ “Дан энд ... ... ... ... ... ... ... т‰рлерiн
±сынуды ойлайды. Алайда, б±ныњ бєрi ‰лкен бiр проблемаѓа
келiп тiрелдi: коммерциялыќ банктердiњ клиенттерi
кєсiпорындар мен ±йымдар µздерi туралы аќпарат
беруден бас тартты. Дамыѓан ... ... ... ... бас ... ... ... жаѓымсыз
жаќтарын кµрсетедi. ЅР-да кєсiпорындар µздерi туралы
аќпаратты ±сынуѓа ... ... ... ... несие тєуекелдiлiктерi жоѓарылай бермек. Б±л
жаѓдайда ЅР-да дамыѓан ... ... ... ... ... ... кешендi iс-шаралар ж‰ргiзу керек.
Б±ндай жетiспеушiлiктiњ таѓы бiр себебi несие келiсiм-
шарттарыныњ экономикалыќ жетiлмегендерi болып
табылады. Егер несие µтелмеген жаѓдайда сот ... ... шарт ... несиенi ќайтарып алу кµп жаѓдайда
бола бермейдi, µйткенi борышќорды iздеп таба алмайды немесе
негiзгi ќарызды жєне ... ... ... наќты ќаржы
кµздерiнiњ жоќ болуы м‰мкiн. Кµптеген несиелiк келiсiм-шарттар
зањды т‰рде нашар ќ±рылѓан, кейде оларѓа жауапты емес т±лѓалар
ќол ќойып жатады. Дамыѓан елдерде ... ... ... мiндеттемелерi мен ќ±ќыќтарын реттейтiн мањызды ќ±жат
болып табылады.
Келесi проблема - ... ... ... ... ... ... кепiлдiкке ќолдану
т±раќты зањшылар болмаѓандыќтан кењ таралмаѓан. Кепiлдiк
келiсiмге сєйкес. Кредитордыњ ќажеттiлiктерiн
ќанаѓаттандыру кепiлдiк м‰лiктiњ ќ±нына ... Егер ... ... ... ќ±ны несиенi
µтеу ‰шiн жеткiлiксiз болса, банк пайыздар мен µсiмаќыларды
ескере отырып, борышќордыњ басќа м‰лiктерiн иелену ќ±ќыѓына
ие болады. Алайда кєсiпорын банкрот болып ... ... ... де ... ... ... Б±л ... негiзгi принциптерiнiњ бiрi-кепiлдiк
ќажеттiлiктердi басќа кредиторлар алдындаѓы
ќажеттiлiктердi ќанаѓаттандыруѓа ќарсы келедi. Б±дан,
яѓни несие тєуекелдерiн тµмендету ‰шiн, ењ алдымен кепiлдiк
механизмдi жетiлдiрудiњ мањызы арта ... ... ... ... ... ... ... жєне сезiмтал саласы ретiнде жеке-жеке
ќадамдарды ќажет етедi. Кµптеген мєселелердiњ шешiмiнiњ
табылуы тек ќана т±раќты зањдарѓа байланысты емес, сонымен
ќатар банк ... ... ... мен
тєжiрибесiне байланысты.
Жалпы, несиелеу негiзгi принциптерге с‰йене отырып ж‰зеге
асырылуы тиiс. Б±л жаѓдайда несиенiњ ќайтарымсыздылыќ
тєуекелдiлiгiн тµмендету маќсатында ќатал тактиканы ±стану
мањызды. Еуропа Даму жєне ... ... ... “Ќатал, бiраќ
адал!” ±ранымен несиелеудi ж‰ргiзедi.
Бiздiњ отандыќ банктер шоттарында дєл осындай ±ран ќажет,
µйткенi, банк саясаты сенiмдi ... ... ... тиiс. Несиелерiн ќайтармайтын жєне
ќайтаруѓа асыќпайтын борышќорлар банк тарапынан аяушылыќ
к‰тпей, жењiлдiктерге ие болуына сенiмiн азайту керек.
Ќорыта ... ... ... ... ... ... дамыѓан,
µркениеттi нарыќтыќ ќатынастарды ќалыптастыруѓа, экономиканы
реттеудiњ ќаржылыќ-несиелiк тетiктерiнiњ жетiлдiрiлуiне оњ
ыќпал етедi.
Ќорытынды
Ќорытындылай келе ... ... ... ... ±дайы
µндiрiс процесiнiњ ‰здiксiздiгiн ќамтамасыз ету
ќажеттiлiгiнен келiп шыѓады. Несие берiлген сайын ол
шаруашылыќ субъектiлерiнiњ µндiрiстiк капиталы ... жєне ... ... ... ... ... ќатынастар ќ±н ќозѓалысы кезiндегi µндiрiс уаќыты
мен ќ±н айналысы уаќыты арасындаѓы, оныњ аќшалай шоттарда
уаќытша т±рып ќалуы мен оларды тауар ... ... ... ќарама-ќайшылыќтарды
шешудiњ табиѓи процесi ретiнде пайда болѓан. Бiрiншiден, ќоѓам
босатылѓан ресурстардыњ бекерге даѓдарылуын болдырмауѓа,
екiншiден, ±дайы µндiрiстiњ ‰здiксiз ж‰зеге асуына м‰дделi
болады.
Банктiк несие ... аќша ... ... ±лѓайтуѓа,
аѓымдаѓы ќызметтерiне байланысты ќарыздарын тµлеу ‰шiн
берiледi. Банктiк несиенiњ принциптерi объективтi ... ... ... жєне ... ... ашатын
принциптер болып бµлiнедi. Банк несиелерi сауда-
µндiрiстiк кєсiпорындарѓа, ипотекалыќ, ауыл шаруашылыќ,
банктiк емес ... ... ... ... мен ... ... ... жiктеледi.
Банктiк несиенiњ ќазiргi кездегi нарыќтыќ ќатынастардыњ
ќалыптасуы мен дамуына, µндiрiстiњ ... ... ... ныѓаюына,
айналымдаѓы аќша массасыныњ негiзсiз кµбеюiн шектеуге,
инфляциялыќ процестердi болдырмауѓа жєне ... ... ... ... ... ... ќызметiн жаќсы атќарса,
соншалыќты клиенттердiњ экономикалыќ жаѓдайы да ... ... банк ... жања ... ... ... ... орындары саныныњ кµбеюiне єкеледi жєне
олардыњ экономикалыќ µмiрге икемдiлiгiн ќамтамасыз
етедi.
Республикада банктердiњ ќызметi ... ... ... ќиын ... ... асырылып жатыр. Мысалы,
инфляция, тµлем даѓдарысы, тµлем балансыныњ дефицитi сияќты,
т.с.с. Осы ... ... ... ... керi ... тигiзедi. Осыдан тµлем даѓдарысы
несиелiк ќарызды жабу м‰мкiндiктерiнiњ тµмендеуiмен ќоса
ж‰редi. ... ... ... ... єкеп
соќтырады.
Б±ныњ б±рынѓы бiздiњ банктiк тєжiрибеде дамыѓан, µркениеттi
нарыќтыќ ќатынастарды ќалыптастыруѓа, экономиканы реттеудiњ
ќаржылыќ-несиелiк тетiктерiнiњ жетiлдiрiлуiне оњ ... ... ... ... байланысты ќызметiн жаќсарту
‰шiн келесiдей шараларды ж‰ргiзу ќажет: жылдыќ пайыздыќ
ставканы тµмендету, несиелеуде кепiлдiк механизмдерiн
жетiлдiру, несие ќайтымдылыѓын ќамтамасыз етудi жетiлдiру,
т±раќты ... ... ... ... ... ... Сейтјасымов. Ајша, несие, банктер. Алматы. Экономика 2001
жыл.
Ш. Ќашыќов, О. Н±рѓалиев. Экономикалыј теория негiздерi.
Ќараѓанды 1997 ... ... ... ... Алматы. Ќаржы-ќаражат. 1997 жыл.
М.Т. Давлетова. Кредитная деятельность банков в Казахстане.
Алматы. Экономика. 2001 жыл.
С.В. Галицкая. Денежное обращение, ... ... ... ... 2002 жыл.
Г.С. Сейткасимов. Банковское дело. Алматы. Ѕаржы-Ѕаражат. 1998
жыл.
О.И. Лаврушина. Банковское дело. Москва. Финансы и ... ... ... ... и банковские операции. Москва. Банки и
биржи. 1997 г.
И.Т. Балабанова. Банки и банковское ... ... ... ... Л.Н. ... Финансы. Денежное обращение, кредит.
Москва. 2000 г.
Банки Казахстана. Номер 2-2002 ... ... ... ... в ... ... Алматы. 1999 г.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын ролi туралы26 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын рөлi жайында27 бет
Банктік несие туралы27 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары59 бет
N сызықты теңдеулерден тұратын жүйенің жауабын табатын программа құру15 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
«Фредгольм интеграл-дифференциалдық теңдеу үшін екі нүктелі шектік есепті шешудің жуық әдісі»47 бет
Алгебралық теңдеулер жүйесін шешу56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь