Қазақстан топырақтарын мелирациялау мәселелері


ЖОСПАР
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. МЕЛИОРАЦИЯЛАУ.
2. МЕМЛЕКЕТ ТАРПЫНАН СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУ.
3. ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІНЕН КЕЙІНГІ ЖАҒДАЙ.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан топырақтарын мелирациялау мәселелері

«Мелиорация» деген сөз түбірі латын тілінен алынған, жақсарту деген сөз. Көпшілік жағдайда жерді, топырақты жақсарту мағынасында қолданылады.
Мәселен, ауа-райын, дер бедерін т.б. әр аймақтардың табиғи орналасу жағдайларына байланысты топырақты мелирациялау (жақсарту) түрлері әрқалай. Мысалы, ТМД елдерінің батыс бөлігіндегі және Балтық бойы мемлекеттерінде ауадан түсетін ылғал мол да, күн сәулесінің жылуы жеткіліксіз. Яғни, сулану басым, ал булану азырақ. Соған байланысты бұл өңірлерде батпақты топырақ молырақ орын алады. Ауыл шаруашылығына тиімді пайдалану үшін бұларды қолдану құрғату мелиорацияларын қолдану қажет.
Ал ТМД елдерінің оңтүстік шығыстағы орналасқан мемлекеттерінде керісінше ауадан түсетін ылғалдар тапшы, булану аймақтарында негізінен құрғақ дала, шөл дала және шөл зоналары орын алады. Бұл өңірлерде топырақты ауыл шаруашылығына тиімді пайдалану үшін оларды қолдан суарады.
Оңтүстік Қазақстанның құрғақ, күні ыстық аудандарында егіншілікпен шұғылдану үшін егістіктерді қолдан суайырмайынша болмайды. Сондықтан бұл аймақта егіншілікпен айналасу атам заманан бері сумен байланысты. Дегенімен белгілі Қазан төңкерісінде дейін бұл өлкеле суармалы егіншілік онша дамымады. Себебі жерді көп көлемде суару – оңай іс емес. Ол үшін күрделі ирригациялық – инжинерлік құрлыстар салу қажет болды. Ал ол кездегі жеке меншік, бытырыңқы шаруашылықта не техника, не кадр, не қаржы болмады. Сондықтан ол кездегі егістіктер тек қолдан қазылған шағын арықтар арқылы ғана суарылды.
Мемлекет тарапынан суармалы егіншілікті дамытып, өрістеуге ешқандай көмек болмады. Патшалық Ресей мен оның жергілікті шабармандары бұл мәселеге ешкандай көңіл бөлмей, қаржы босатпады. Мысалы, 1909 жылы қазақ пен өзбек жерінде орналасқан Мырзашөл алқабын суару үшін оның топырағын жан – жақты, түбегейлі зерттеу керек екендігін дәлелдеп, Түркістан өлкесінің бастығынан қаржы сұраған ғалым, топырақтанушы – аграном М.М.Бушуевтің хатына Түркістан губернаторы – «Топырақтану ғылым әлі өз аяғына жөнді тұрған ғылым емес» деген бұрыштама қойыпты. 1912-191І жылдары қырғыз, қазақ жерімен ағатын суы мол Шу өзенінің бойын инжинер В.А.Васильев толық зерттеп, осы өзеннің суы арқылы суарылатын Шу бойының жерлерінің жобасын жасайды да, оны егіншілік министірлігіне бекітуге апарады. Министірліктің жерді жақсарту бөлімінің бастығы князь Р.И.Мосальский бұл жобаға: «Архивке. Әлде бір қырғыздар қоныстанған, Шу бойына суару жобасы кімге қажет» Міне, осындай көзқарастан патшалық Ресейдің өзіне қарайтын шет аймақтарға қаншалық «қамқорлық» жасағаны көрініп –ақ тұр.

Пән: География
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ЖОСПАР
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. МЕЛИОРАЦИЯЛАУ.
2. МЕМЛЕКЕТ ТАРПЫНАН СУАРМАЛЫ ЕГ3НШ3Л3КТ3 ДАМЫТУ.
3. ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІНЕН КЕЙІНГІ ЖАҒДАЙ.
ҚОРЫТЫНДЫ

Қазақстан топырақтарын мелирациялау мәселелері

Мелиорация деген сөз түбірі латын тілінен алынған, жақсарту деген
сөз. Көпшілік жағдайда жерді, топырақты жақсарту мағынасында қолданылады.
Мәселен, ауа-райын, дер бедерін т.б. әр аймақтардың табиғи орналасу
жағдайларына байланысты топырақты мелирациялау (жақсарту) түрлері әрқалай.
Мысалы, ТМД елдерінің батыс бөлігіндегі және Балтық бойы мемлекеттерінде
ауадан түсетін ылғал мол да, күн сәулесінің жылуы жеткіліксіз. Яғни, сулану
басым, ал булану азырақ. Соған байланысты бұл өңірлерде батпақты топырақ
молырақ орын алады. Ауыл шаруашылығына тиімді пайдалану үшін бұларды
қолдану құрғату мелиорацияларын қолдану қажет.
Ал ТМД елдерінің оңтүстік шығыстағы орналасқан мемлекеттерінде
керісінше ауадан түсетін ылғалдар тапшы, булану аймақтарында негізінен
құрғақ дала, шөл дала және шөл зоналары орын алады. Бұл өңірлерде
топырақты ауыл шаруашылығына тиімді пайдалану үшін оларды қолдан суарады.
Оңтүстік Қазақстанның құрғақ, күні ыстық аудандарында егіншілікпен
шұғылдану үшін егістіктерді қолдан суайырмайынша болмайды. Сондықтан бұл
аймақта егіншілікпен айналасу атам заманан бері сумен байланысты. Дегенімен
белгілі Қазан төңкерісінде дейін бұл өлкеле суармалы егіншілік онша
дамымады. Себебі жерді көп көлемде суару – оңай іс емес. Ол үшін күрделі
ирригациялық – инжинерлік құрлыстар салу қажет болды. Ал ол кездегі жеке
меншік, бытырыңқы шаруашылықта не техника, не кадр, не қаржы болмады.
Сондықтан ол кездегі егістіктер тек қолдан қазылған шағын арықтар арқылы
ғана суарылды.
Мемлекет тарапынан суармалы егіншілікті дамытып, өрістеуге ешқандай
көмек болмады. Патшалық Ресей мен оның жергілікті шабармандары бұл
мәселеге ешкандай көңіл бөлмей, қаржы босатпады. Мысалы, 1909 жылы қазақ
пен өзбек жерінде орналасқан Мырзашөл алқабын суару үшін оның топырағын жан
– жақты, түбегейлі зерттеу керек екендігін дәлелдеп, Түркістан өлкесінің
бастығынан қаржы сұраған ғалым, топырақтанушы – аграном М.М.Бушуевтің
хатына Түркістан губернаторы – Топырақтану ғылым әлі өз аяғына жөнді
тұрған ғылым емес деген бұрыштама қойыпты. 1912-1913 жылдары қырғыз,
қазақ жерімен ағатын суы мол Шу өзенінің бойын инжинер В.А.Васильев
толық зерттеп, осы өзеннің суы арқылы суарылатын Шу бойының
жерлерінің жобасын жасайды да, оны егіншілік министірлігіне бекітуге
апарады. Министірліктің жерді жақсарту бөлімінің бастығы князь
Р.И.Мосальский бұл жобаға: Архивке. Әлде бір қырғыздар қоныстанған, Шу
бойына суару жобасы кімге қажет Міне, осындай көзқарастан патшалық
Ресейдің өзіне қарайтын шет аймақтарға қаншалық қамқорлық жасағаны
көрініп –ақ тұр.
Қазан төңкерісінен кейін жағдай өзгерді. Жерді суару, құрғақшылықпен
күресу және шөл аймақтарда суарылған кезде ғана өсетін мақта егісінің
көлемін, өнімін арттырып, шет елдерден мақта шикізатын тасуды тоқтату
міндетін алға қойды.
1918 жылы 17 мамырда Лениннің қолы қойылған Түркістандағы суландыру
жұмыстарына 50 млн сом қаржы бөлу жөніндегі бұл жұмыстарды ұйымдастыру
туралы деген декретте былай делінген:
1. орыс тоқыма өнеркәсібін мақтамен қамтамасыз етуді арттыру
жөніндегі жұмыстардың жоспары бекітілсін, бұл жоспар мынадай:
а) Самарқан обылысының Ходжент уезіндегі Бетпақ даланың 500 мың
десятина жерін суландыру, Бетпақ далаға қарама – қарсы, Сырдария өзенінің
арғы жағында Дальверзин даласының 40 мың десятина жерін қамтитын
ирригациялық жүйенің басты құрлыстарын қамтамасыз ету; б) Ферғана
обылысының Үшқорған даласының 10 мың десятина жерін суландыру; в) Заравшан
өзенінің арнасын реттеу жолымен мақта дақылына арнап 100 мыңдай десятина
жерді босату үшін Заршаван өзеніндегі Дупилин көпіріалдынан су қоймасын
салу; г) Шу өзені алқабында 94 мың десятина жерді суландыру үшін
салынатын ирриграциялық жүйелердің құрлысын аяқтау (Ленин В.И., 1918 ж).
Бұл ирригациялық кең бағдарламаны жүзеге асыру үшін жер суландыру
құрлыстарын кеңінен өрістеуге, суарылатын жерлер көлемін молайтуға шешуші
әсерін тигізді. Географияны білу жер бедерін құрайтын ландшафт
элементтерін, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Топырақ табиғи тарихи дене және ауыл шаруашылығының өндірісінің дүниесі
Топырақтарды жіктеудің принциптері
Қазақстан топырақтарының экологиясы
Топырақтың жұту қабілеті
Түрік орыс қарым-қатынастары және Қаратеңіз күресі
Топырақ бонитетінің қысқаша тарихы
Шөлейтті аймақ топырақтары, олардың жіктелуі және ауылшаруашылығында пайдалану
Топырақтың сіңіру қасиеті
Мелиорациялық жерлерді тыңайту, минералдық және органикалық тыңайтқыштар
БАҚЫЛАУ ЖҰМЫМЫ
Пәндер