Үшбұрыштар


1 Үшбұрыштар
2 Үшбұрыштардың тендігінің үш белгісі
3 Дөңес көпбұрыштар
4 Дұрыс көпбұрыштар
5 Үшбұрыштардың және көпбұрыштардын ұқсастықтары
ІІ КЕҢІСТІКТЕГІ ТҮЗУЛЕР МЕН ЖАЗЫҚТЫҚТАР
2.1 Түзулер мен жазықтықтардың параллелдігі
2.2 Түзулер мен жазықтықтардың перпендикулярлығы.
Бір түзуде жатпайтын үш нүктеден және осы нүктелерді жұп-жұптан қосатын үш кесіндіден тұратын фигураны үшбүрыш деп атайды. Нүктелер - үшбұрыштың төбелері,
кесінділер — оның қабырғалары деп аталады. Үшбұрышты оның төбелеріне сәйкес келетін әріптер арқылы жазады және оны көбінесе Д символымен белгілейді.
Үшбұрыштың берілген төбесінен жүргізілген биіктігі деп, осы тебеден қарама-қарсы қабырға жатқан түзуге жүргізілген перпендикулярды айтады. 16 а-суретте АД кесіндісі сүйір бұрышты АВС-ныңбиіктігі, ал 166-суретте АД кесіндісі доғал бұрышты АВС - ның биіктігі. Үшбұрыштың үш биіктігі ортоцентр деп аталатын бір нүктеде қиылысады. Үшбұрыштың а, в, с қабырғаларына түсірілген биіктіктері сәйкес һа,һь,һс арқылы белгіленеді және келесі формулалармен есептеледі

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 15 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Үшбұрыштар
Бір түзуде жатпайтын үш нүктеден және осы нүктелерді жұп-жұптан
қосатын үш кесіндіден тұратын фигураны үшбүрыш деп атайды. Нүктелер -
үшбұрыштың төбелері, ал

кесінділер — оның қабырғалары деп аталады. Үшбұрышты оның төбелеріне сәйкес
келетін әріптер арқылы жазады және оны көбінесе Д символымен белгілейді.
Үшбұрыштың берілген төбесінен жүргізілген биіктігі деп, осы тебеден
қарама-қарсы қабырға жатқан түзуге жүргізілген перпендикулярды айтады. 16 а-
суретте АД кесіндісі сүйір бұрышты АВС-ныңбиіктігі, ал 166-суретте АД
кесіндісі доғал бұрышты АВС - ның биіктігі. Үшбұрыштың үш биіктігі
ортоцентр деп аталатын бір нүктеде қиылысады. Үшбұрыштың а, в, с
қабырғаларына түсірілген биіктіктері сәйкес һа,һь,һс арқылы белгіленеді
және келесі формулалармен есептеледі

мұндағы - үшбұрыштың жарты периметрі.
Үшбұрыштың биссектрисасы деп, үшбұрыштың бұрышының
биссектрисасының, бұрыштың төбесі мен оған қарама-қарсы жатқан қабырғасын
қосатын кесіндісін айтады (17-сурет). Үшбұрыштың барлық үш биссектрисасы
бір нүктеде қиылысады және ол нүкте - іштей сызылған шеңбердің центрі.

Үшбұрыштың а, в, с қабырғаларына жүргізілген биссектриссалары сәйкес
la,lb,lc арқылы белгіленеді және келесі формулалармен есептеледі

М9ндағы үшбұрыштың жарты периметрі.
Үшбұрыштың ішкі бұрышының биссектрисасы қарсы жатқан қабырғаны
үшбұрыштың қалған екі қабырғасына пропорционал болатын бөліктерге бөледі.

Үшбұрыштың берілген төбесінен жүргізілген медианасы деп, осы төбені
қарама-қарсы жатқан қабырғаның ортасымен қосатын кесіндіні айтады (лат.
medianus-орта) (18-сурет).
Үшбұрыштың а, в, с қабырғаларына жүргізілген медианалары сәйкес
та,ть,тс арқылы белгіленеді және келесі формулалармен есептеледі

Медианалардың квадраттарының қосындысы үшбұрыштың қабырғаларының
квадраттарының қосындысының төрттен үшіне тең

Тік бұрышты үшбұрыштың гипотенузасына түсірілген медиана,
гипотенузаның жартысына тең.
Үшбұрыштың орта сызығы деп, оның екі қабырғасының орталарын қосатын
кесіндіні айтады (19-сурет). Орта сызық үшінші қабырғаға параллель және
оның жартысына тең.
6-теорема. Кез келген үшбұрыштың әрбір қабырғасы басқа екі
қабырғаларының қосындысынан кіші.
Екі кесіндінің ұзындықтары бірдей болса, оларды тең кесінділер деп
атайды. Екі бұрыштың градустық бұрыш өлшемдері бірдей болса, оларды тең
бұрыштар деп атайды.
Егер ABC мен А1 В1 С1 беріліп:

болса, онда АВС мен AlBlCl meң үшбұрыштар деп аталады. Мұны
қысқаша былай айтады: егер үшбұрыштардың сәйкес қабырғалары және сәйкес
бұрыштары тең болса, ол үшбұрыштар тең.

Үшбұрыштардың тендігінің үш белгісі
7а теорема, (үшбұрыштардың екі қабырғалары мен олардың арасындағы
бұрышы бойынша теңдігінің белгісі). Егер бір үшбұрыштың екі қабырғасы мен
олардың арасындағы бұрышы басқа үшбұрыштың сәйкес екі қабырғасы мен олардың
араларындағы бұрышқа тең болса, онда мұндай үшбұрыштар тең болады.
76 теорема, (үшбұрыштардың бір қабырғасы мен оған іргелес екі бұрышы
бойынша теңдігінің белгісі). Егер бір үшбұрыштың қабырғасы және оған
іргелес екі бұрышы басқа үшбұрыштың сәйкес қабырғасы мен оған іргелес екі
бұрышына тең болса, онда ондай үшбұрыштар тең болады.
7в теорема, (үшбұрыштардың үш қабырғалары бойынша теңдігінің
белгісі). Егер бір үшбұрыштың үш қабырғалары екінші үшбұрыштың сәйкес үш
қабырғаларына тең болса, онда ондай үшбұрыштар тең болады.
Егер үшбұрыштың екі қабырғасы өзара тең болса, онда үшбұрыш тең
бүйірлі деп аталады. Осы тең қабырғаларын үшбұрыштың бүйір қабырғалары, ал
үшінші қабырғасы үшбұрыштың табаны деп аталады. 20-суретте: АВ = СВ,
сондықтан АВС табаны- АС болатын тең бүйірлі үшбұрыш.
Буындары өзара қиылыспайтын сынықты жай сынық дейді.
Егер сынықтың шеттері беттессе оны тұйық сынық дейді
Сынықтың ұзындығы деп, оның буындарының ұзындықтарының қосындысын
айтады.
1-теорема. Сынықтың ұзындығы оның шеттерін қосатын кесіндіден қысқа
емес.

Дөңес көпбұрыштар
Көрші буындары бір түзуде жатпайтын түйық сынықты көпбұрыш деп
атайды.
Сынықтың төбелері көпбұрыштың да төбелері, ал сынықтың буындары –
көпбұрыштың қабырғалары деп аталады.
Көпбұрыштың көрші емес төбелерін қосатын кесінділер диагоналдар деп
аталады. п төбелері бар, олай болса, п қабырғалары бар көпбұрыштарды п-
бұрыш деп атайды. 1-суретте түрлі көпбұрыштар көрсетілген.

Жазық көпбұрыш немесе көпбұрышты аймақ деп, көпбұрышпен шектелген
жазықтыктың ақырлы бөлігін айтады.
Көпбұрыштың кез-келген қабырғасы арқылы өтетін түзуге қарағанда бір
жарты жазықтықта жататын көпбұрыш дөңес

деп аталады. 2а-суретте дөңес, ал 2б-суретте дөңес емес көпбұрыш
бейнеленген.
2-теорема. Дөңес п бұрыштың бұрыштарының қосындысы 180" (н-2) тең.

Дұрыс көпбұрыштар
Дөңес көпбұрыштардың барлық қабырғалары және бұрыштары тең болса, оны
дұрыс деп атайды. 3-суретте дұрыс көпбұрыштар: үшбұрыш, төртбұрыш
(квадрат), бес-бұрыш және алтыбұрыш бейнеленген.

Егер көпбұрыштың барлық төбелері қандай да бір шеңбердің бойында
жатса, оны шеңберге іштей сызылған көпбұрыш деп атайды. Егер көпбұрыштың
барлық қабырғалары қандай да бір шеңберге жанасса, оны шеңберге сырттай
сызылған көпбұрыш деп атайды.
Қабырғасы а тең п бұрышты дұрыс көпбұрышқа сырттай немесе іштей
сызылған шеңбердің радиусы сәйкес келесі формула бойынша табылады

Дербес жағдайлар:
n=3, яғни дұрыс үшбұрыш үшін: п= 4, яғни дұрыс
төртбұрыш (квадрат) үшін:
n = 6, яғни дұрыс алтыбұрыш үшін: R = a.

Үшбұрыштардың және көпбұрыштардын ұқсастықтары

Егер берілген екі үшбұрыштың бірінің бұрыштары екіншісінің сәйкес
бұрыштарына тең болса, онда тең бұрыштарға қарсы жатқан қабырғаларды ұйқас
деп атайды.
Сәйкес бұрыштары тең және ұйқас қабырғалары пропорционал үшбұрыштарды
ұқсас деп атайды.
Үшбұрыштардың ұқсастық белгілері:
1.Үшбұрыштың екі бұрышы, екінші үшбұрыштың сәйкес бұрыштарына тен,
болса, онда ол екі үшбұрыш ұқсас;
2.Үшбұрыштың екі қабырғасы екінші үшбұрыштың екі қабырғасына сәйкес
пропорционал және осы қабырғаларының арасындағы бұрыштары тең болса, онда
ол екі үшбұрыш ұқсас;
3.Үшбұрыштың үш қабырғасы екінші үшбұрыштың үш қабырғасына сәйкес
пропорционал болса, онда ол екі үшбұрыш ұқсас.
Бір үшбұрыштың қабырғалары екінші үшбұрыштың қабырғаларына сәйкес
параллель немесе перпендикуляр болса — олар ұқсас.
Үшбұрыштың қабырғасына параллель және оның басқа екі қабырғасымен
қиылысатын түзу-осы үшбұрышка ұқсас үшбұрыш қияды.
Ұқсас үшбұрыштардың ұйқас қабырғаларына жүргізілген биіктіктері ұйқас
биіктіктер деп аталады.
Ұйқас медианалар мен ұйқас биссектрисалар да осылай анықталады.
Көпбұрыштардың ұқсастықтары. Сәйкес бұрыштары тең және ұйқас қабырғалары
пропорционал көпбұрыштар ұқсас деп аталады.

Шеңбер ұзындығы

3-теорема. Шеңбердің ұзындығының оның диаметріне қатынасы шеңберге
байланысты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Үшбұрыштар теңдігінің белгілері
Математикалық Тұжырымдамады қалыптастыру
Үшбұрыш
Көпбұрыш
Мектепте матиматиканы үйретудің жалпы мақсаттары
Полигонометриядағы бұрыштық өлшеулер. Мемлекеттік геодезиялық жүйелерге полигонометрия жүрістерін байланыстыру тәсілдері. Триангуляция жобасының дәлдігін бағалау
Пифагор теоремасы маңызы
Гомотетия негізі
Мектеп жасына дейінгі балалардың заттардың формасын қабылдау ерекшеліктері
Математиканың бастауыш курсындағы жай есептердің түрлері, оларды шешудің әдіс-тәсілдері
Пәндер