«Сәкен Сейфуллиннің қоғамдық-саяси қызметінің алғашқы кезеңі»

1 «Сәкен Сейфуллиннің қоғамдық.саяси қызметінің алғашқы кезеңі»
2 «Сәкен Сейфуллиннің мемлекеттік қызметі»
3 «20.30 жылдардағы идеологиялық күрес және Сәкен Сейфуллин»
«Сәкен Сейфуллиннің қоғамдық-саяси қызметінің алғашқы кезеңі» деп аталатын бірінші бөлім екі бөлімшеден тұрады. Бөлімде С. Сейфуллиннің демократиялық идеяларды бойына сіңіріп, қоғамдық-саяси көзқарасының айқындалуы, 1917 жылғы түрлі саяси күштердің әркелкілігі кезінде Кеңес өкіметі жағына шығу себептері қамтылып, талдау жасалды.
Зерттеу нәтижесі С. Сейфуллиннің саяси көзқарасының қалыптасуына ықпал еткен жағдайларды былайша негіздеуге жол ашты: Біріншіден, C. Сейфуллиннің балалық және жастық шағы қазақ халқы патшаның отарлау қыспағы мен қазақ ауылының бай-болыстарының екі жақты езгісіне түскен кезеңмен тұспа-тұс келді. Ауыл молдасынан аз уақыт сауатын ашып, Нілдідегі орыс-қазақ мектебінде оқуын жалғастырған С. Сейфуллин теңдіктен жұрдай жұмысшы қауымының да ауыр халін көріп, көкірегіне түйді. 1905 жылдың желтоқсанындағы Өспен кеніші жұмысшыларының ереуілі - жас Сейфуллиннің санасына ой салған күрес мектебі болды.
Екіншіден, 1913-1916 жылдары Омбы мұғалімдер семинариясында Н. Нұрмақов, М. Жұмабаев секілді талапты жастармен бірге оқып, ағартушылық мақсатта «Бірлік» ұйымын құруы олардың қазақ халқының мүддесі жолындағы көзқарастарының бірлігіне әкелді. Қоғамдағы саяси оқиғаларға құлақ түруі, 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстың сабақтары С. Сейфуллинге бұқара халықтың жағына шығып, күрескерлік жолға түсуіне ықпал етті.
С. Сейфуллин Ақпан төңкерісінен кейін уақытша биліктің қазақ комитетінің басшысы болды. Ол ұйымдастырған «Жас қазақ» ұйымы қысқа мерзімде болыстық комитеттерге халық қалаған өкілдерді сайлау, қалыңмалға шек қою, әйелдерді басқару ісіне қатыстыру, сауатсыздықты жою сынды сол уақыт үшін ең көкейкесті мәселелерді іске асырып, Ақмола уезі көлемінде үлкен беделге ие болды. Бұл жайында С. Сейфуллиннің өзі: «бір күнде он сегіз әйел бостандық қағазын алды» дейді. Қарастырылған уақытта түрлі саяси топтардың талқысына түскен мәселе – болашақ мемлекет құрылысының жобасы болды. 1917 жылғы 21-26 шілдеде Орынборда өткен І Жалпықазақтық съезде қазақ интеллигенциясының «Ресейдің демократиялық, федеративті республика» болуы жайында бірауыздан ортақ шешімге келуінде С. Сейфуллиннің де өзіндік ұстанымы, көзқарасы болғаны айқындалды. Ол басқарған «Жас қазақ» ұйымы съезге «Ресейдің федеративті республика» болуын қуаттайтыны жайында жеделхат жіберіп болжамы айқын, бағыты нық ұйым екендігін көрсетті. Қос төңкеріс арасындағы кезеңде С. Сейфуллинге саяси бағытын айқындау оңай болған жоқ. 1916 жылғы көтерілістің сабақтары, бай-болыстардың бұрынғыша артықшылыққа ие болуы, облыстық қазақ комитетінің тарапынан халықтың арыз-шағымының әділ шешімін таппауы Уақытша биліктің әлсіздігіне, баянсыздығына көз жеткізді. Кеңес өкіметінің ұрандары қазақ халқының мақсат-мүддесіне сай келіп, С. Сейфуллинді большевиктерге жақындата түсті. 1917 жылы 27 желтоқсанда құрылған Ақмола уездік жұмысшы, шаруа және солдат депутаттары кеңесінің мүшелігіне сайланған С. Сейфуллин 1918 жылдың 28 ақпаны мен 2 наурызы аралығындағы Ақмола кеңестерінің І съезінде Президиум құрамына кіріп, оқу комиссары болды. Уездік кеңестің құрамында С. Сейфуллин еңбекші халықтың талабына сай халыққа жер беру, астықпен қамтамасыз ету, тегін білім беру, медициналық пункттер ашу, сегіз сағаттық жұмыс күнін енгізу сияқты мәселелерді іске асыруға күш салды.
        
        «Сәкен Сейфуллиннің қоғамдық-саяси қызметінің алғашқы кезеңі» деп аталатын
бірінші бөлім екі бөлімшеден тұрады. ... С. ... ... ... ... ... ... айқындалуы, 1917
жылғы түрлі саяси күштердің әркелкілігі кезінде Кеңес өкіметі жағына шығу
себептері қамтылып, талдау жасалды.
      Зерттеу ... С. ... ... ... ... ...    жағдайларды    былайша    негіздеуге    жол    ...    ... ... ...  және  ...  шағы  ...  халқы  патшаның  отарлау
қыспағы мен  қазақ  ...  ...  екі  ...  езгісіне  түскен
кезеңмен тұспа-тұс келді. Ауыл молдасынан аз уақыт сауатын  ашып,  Нілдідегі
орыс-қазақ мектебінде  ...  ...  С.  ...  теңдіктен  жұрдай
жұмысшы қауымының  да  ауыр  халін  ...  ...  ...  1905  жылдың
желтоқсанындағы Өспен  кеніші  жұмысшыларының  ереуілі  -  жас  Сейфуллиннің
санасына ой ... ... ... ...      ... 1913-1916 жылдары Омбы мұғалімдер семинариясында         Н.
Нұрмақов, М. Жұмабаев ...  ...  ...  ...  ...  ... ... ұйымын құруы  олардың  қазақ  халқының  мүддесі  жолындағы
көзқарастарының бірлігіне әкелді. Қоғамдағы саяси  ...  ...  ... ... ... ... сабақтары          С. ...  ... ... ... ... ... ... ықпал етті.
      С.  Сейфуллин  Ақпан  ...  ...   ...   ...   ...  басшысы  болды.  Ол  ұйымдастырған  «Жас  қазақ»  ...   ... ... ... ... ...  өкілдерді  сайлау,  қалыңмалға
шек қою, әйелдерді басқару ...  ...  ...  жою  ...  ... үшін ең ... мәселелерді  іске  асырып,  Ақмола  уезі  көлемінде
үлкен беделге ие болды. Бұл жайында  С.  Сейфуллиннің  өзі:  «бір  ...  ... әйел ... қағазын алды» дейді. Қарастырылған уақытта түрлі  саяси
топтардың талқысына түскен мәселе  –  ...  ...  ...  ... 1917 ... 21-26  ...  ...  өткен  І  Жалпықазақтық  съезде
қазақ интеллигенциясының «Ресейдің  демократиялық,  федеративті  республика»
болуы жайында бірауыздан  ...  ...  ...                        ...  де  ...  ...  көзқарасы   болғаны   айқындалды.   Ол
басқарған «Жас қазақ» ұйымы съезге «Ресейдің федеративті ...  ...  ...  жеделхат  жіберіп  болжамы  айқын,  бағыты  нық   ... ... Қос ... ...  ...  С.  Сейфуллинге  саяси
бағытын айқындау оңай болған жоқ. 1916 жылғы  көтерілістің  сабақтары,  ... ... ...  ие  ...  ...  қазақ  комитетінің
тарапынан халықтың арыз-шағымының  әділ  шешімін  таппауы  ...  ... ... көз ...  ...  өкіметінің  ұрандары  қазақ
халқының  мақсат-мүддесіне  сай   келіп,   С.   ...   ... ... 1917 жылы 27 ... ...  Ақмола  уездік  жұмысшы,
шаруа және солдат депутаттары кеңесінің мүшелігіне  сайланған  С.  ... ... 28 ... мен  2  ...  ...  ...  кеңестерінің  І
съезінде Президиум құрамына кіріп,  оқу  комиссары  ...  ...  ... С. ... ...  халықтың  талабына  сай  халыққа  жер  беру,
астықпен қамтамасыз ету, тегін ... ... ... ...  ашу,  ... ... ... енгізу сияқты мәселелерді іске асыруға күш салды.
      Ақпаннан қазанға дейінгі қоғамдық-саяси өмірде  ...  ... ... жоқ. ...  ...  С.  ...  алаш  ... неліктен 1917 жылғы  жолайырық  кезеңде  қызылдар  жағына  шығып,
кеңестік ... ... ... ... ...  ...  ...  зиялылары  М.  Дулатов,  Ә.  Бөкейханов,  А.  ...   ...  ...  ...   өз   ...   арқауына
айналдыруы қоғамда отарлық езгіге қарсы саяси ахуалды  қалыптастыруға  ықпал
етті. С. Сейфуллиннің де ...  ...  ...  сол  ...  өмір
шындығы,  өнерге,  ғылымға   үндеу   көрініс   ...   ...   ... ... мен ... ... ... үндестігі  айқын
көрінеді;     екіншіден,     жасынан     кедейшіліктің     ...      ...     С.  ...  ...  ...  кедейлерінің  басындағы   әлеуметтік
теңсіздікке қазақ қоғамының ауқатты тобы да кінәлі,  яғни,  ...  ... жоқ ... Осы ... ол  адам  ...  ...  ...  теңдік
ұстанымын  ұстанды.  Алғаш  Ақмолада  қазақ  комитетіндегі  қызметі  кезінен
бастап мемлекеттік ... ... ... осы ... ...  ... «Алашорда деген бұрынғы қазақ халқының желкесіне мінген  хандықты  қайта
орнатудың әрекеті» - деген пікірде ... С. ... ...  ... ... Алашордаға күмәнмен қарауы да осыдан; үшіншіден,  болашақ  мемлекет
құрылысы   мәселесіндегі    ...    ...    ...    ... ... «Жас ... ұйымы  мүшелерін  қазақ  комитеті
құрамынан  шығарып,  қудалауы  С.  Сейфуллин  мен  Алаш   ...   ...   ...   ...   С.    ...    ...    ақ
гвардияшыларға қосылып Кеңес өкіметіне  қарсы  ...  ...  ...  әлсіреуінен  Алашорданың  «Күнбатыс  ...   және   ... ... ... ... де ол күмәнмен қарады;
    С.  ...  алаш  ...  ...  ...   ...   ... ... қаруланбаған болатын. Қазақ  қоғамындағы  теңсіздік,
бай-болыстардың бейбастақтығы С.  Сейфуллинге  таптық  ...  ... ... ...  ...  өкіметінің  көтерген  ұрандары  мен  жариялаған
мақсаттары қарапайым кедей ... ... сай ...    ... ... ... қызметі» атты екінші бөлімде         ... 1920 - 1924 ... ... ...  ...  ... ішінде Қазақ АКСР Халық  Комиссарлары  Кеңесінің  Төрағасы  кезеңіндегі
қызметі көрсетілген.
    С. Сейфуллиннің 1920 жылы ... ... І  ...  ... ... ...  өзі  оның  ...  дейін  Ақмола  уездік  атқару
комитеті   бөлімінің   ...    ...    ...    әділдігімен,
іскерлігімен танылуынан болды. 1920 жылдың 8  қыркүйегінде  болыстық  атқару
комитеттеріне  ...  жою  ...  ...   ...   әйел   ... Қазақ ОАК-інің қалыңмалды жою туралы  декреті  1920  жылдың  ... ... ... С. ... Қазақстанда әйел  теңдігін
бірінші болып іске асырды деген тұжырымға келдік.
    Қазақ   ОАК-і   мен    оның    ...    ...    ...  С. ... жаңадан құрылған  Жер  комиссиясын  басқару  ...  ...   ...   ...   кірді.   1920   жылы    17    қазанда
     С. ... ... ... ... ... ...  ... кез-келген түріне тыйым салу туралы декреті  құрастырылып,  РКФСР
Жер халық комиссариатына жіберілуі  отарлау  саясатына  шек  ...  ...  ...   ...   қазақ   жерлерін   Қазақ   Автономиясы   құрамына
біріктірудің,  әсіресе  ...  ...  ...  ...  ...   және   ... ... Автономиясына қайтарылуының аса қиынға  түскенін  мұрағат
құжаттарынан  кездестірдік.  Қазақ  ОАК-інің  1920  ...  10  ...  С.  ...  ...  екі  ...   тарихи,   географиялық
жағдайымен терең таныс болғандықтан Мәскеуге барып Орталықпен мәселені  ... С. ... ... төрағасы  М.И.  Калининмен  кездесуінде  нақты
дәлелдермен негіздей отырып,  екі  ...  ...  ...  ...  ...  Төтенше  комиссия  құру  керектігі  жөнінде  кеңес   алады.
Нәтижесінде  1921  ...  16  ...  ...  ...  ...  Ақмола,  Семей
облыстарын Сібір ревкомынан Қазақ Автономиясына  қайтару  жөніндегі  Төтенше
комиссия құрылып, құрамына       С. ... С.  ...  И.  ... Әлібеков, Ә. Досов кірді. Осы жылдың 26 ақпанынан 12  мамырға  ...  ... ... істеген комиссия жұмысының түпкілікті жемісі - Ақмола және  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... абыроймен атқарған С. Сейфуллин 1922 жылы 13 маусымда Ағарту  халық
комиссарының  орынбасарлығына  тағайындалса,  27  шілдеден  ...  ... ... ... қоса атқарып, үкімет құрамында  сыннан  өтіп,
іскерлік қырынан танылды.
    С. ... 1922 - 1924 ... ...  үкіметін  басқарған  қызметі
күйреген шаруашылықты қалпына келтіру, 1921-1922 ...  жұт  пен  ... ауыр ...  тура  ...  С.  ...  ...  қызметті
өзінің  қаламгерлік  ісімен  қабыстыра  біліп,  «Еңбекші  қазақ»   ... қоса ...  оның  ...  мен  ...  ...  ... мен ...  өзгерістерді  қалың  қауымға  жеткізіп,  ...  Ол  ...  ...  ...  ...   халықтың   әл-ауқатын
көтеруден  бастады.  1922  жылғы  16  қарашада  ...  ...  С.   ... С.  ...  және  Ж.  ...  қол  ...  ...  қарсы  күрес
жөніндегі   Орталық   комиссияның   ...   ...   ...   ... ... ...  анықтады.  Ашыққандар  мен  босқындарға  қираған
шаруашылықтарын қалпына келтіруге, егіске тұқым,  көлік  малын  сатып  ...  ...  ...  С.  Сейфуллиннің  айтуынша  соғыс  пен  жұттың
салдарынан мыңдаған отбасының шаңырағы  шайқалып,  панасыз  ...  ... ... Үкіметтің «Балаларға көмек жобасы» жасалды. Жобада  балалар
үйлерін ашу, панасыз балаларды орналастыру, мектепке тарту, т.б.  ...  Жер  ісі  ...  ...  ...  ...   шаруа
комитеттеріне  балалар  мекемелеріне  пайдалануға  жер   ...   ... ... ... сүт тағамымен қамтамасыз ету үшін  ірі  қара
малын бөлу міндеттелді. Осы кезеңде 26630 панасыз бала  ...  ... ... орналастырылды. 1924  жылы  аштық  ...  ...  ... және ... уездеріне  астық  әрі  қаржылай  көмек  бөлуді  БОАК-нің
алдына ұсыныс етіп ... ... ... ... ... ...      1923 ... бастап ауыл  шаруашылығының  көтерілуіне  үкіметтің  салық
жүйесін реттеу ... ... ... ... 1923 жылы 10 мамырда  қабылдаған
бірыңғай ауыл шаруашылығы салығы туралы декреті бойынша салық  малшыдан  ... ... ...  ...  1923  ...  12  ...  С.  ... беспайыздық жеңілдік туралы  декретіне  сәйкес  барлық  ...  ... ... ауыл ... ...  ...  ...  шешім
шығарды. Ол салық саясатының мәнін «мақсат салықтың ауырлығын  азайту,  егер
салық жеңіл болса ауыл ... ... ... деп ... Біз  ... ... былайша  пайымдадық:  Салықтың  түскен  табыстан  ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  көлеміне
қарай  белгілеп,   уақытында   төлегендерге   қосымша   сыйақы   ... беру ... ... ...  ынталандыру  маңызды.  Яғни,  салық
төлеудегі   мүмкіндіктердің   ескерілуі    халықтың    ...    ... ...  ықпал  еткені  даусыз.  РКФСР  Қаржы  халкомының
Қазақ  ...  ...  ...  тексеру  қорытындысы  бойынша  оң  ... де ... ... ... айқындайды.
      С. Сейфуллин Қазақ АКСР Халық Комиссарлары Төрағасы қызметіне кіріскен
алғашқы  күннен-ақ  республиканың  ...   ...   ...   күш   салды.
Жалпымемлекеттік және жергілікті бюджеттер  құрылғанымен  шығынның  кірістен
көп  болып,  ...  ...   ...   аз   ...   жағдайында   барлық
қажеттілікті қанағаттандыра алмады. С. Сейфуллиннің  1922  жылы  желтоқсанда
Кеңестердің ... Х ... ...  сапарында  Қазақстанның  қаржыға
деген сұранысын нақты фактілермен,  ...  ...  ... ... ...  Орталықтың  қарсылығына  кездескен  өлкелік  бюджет  құру
мәселесі шешімін тапты. ...  ...  ...  ...  ... И. ... ... Мәскеуге қаржы  мәселесіне  байланысты  наразылық
хаттарын  жолдауынан  қайшылықты  ...  ...  ...  пайдасына
шешіліп отырылған.
      1923 жылдың  басында  үкімет  ...  ауыл  ...  ... Онда ... ... ... ... артық екені  айтылып,
көктемгі  егінді  көп  егуге   ...   ...   ...   ауыл   ... ... ...  ...  қолдау  көрсететінін  айта  отырып,
әзірге 350 мың пұт тұқым, әр ... 1 млн 799675 пұт ...  ... Осы жылы ... ... өлкелік  ауыл  шаруашылық  несие  қоғамы
ашылып, қаржыландыру жолға қойылды.
      1923 ... 19 ... ... ... Жер ісі ... комиссариатының
сметасын қарап бекітті. Маңыздысы, С. Сейфуллиннің нұсқауымен үкіметтің  ... ... ... қоры құрылды. Батыстағы Орал, Темір  уездерінде
мал тұқымын асылдандыру  станциялары  жасалып,  Қостанай,  Орал,  Петропавл,
Павлодар ... ... ... ... ... даласы үшін  әр  жылдарда
бір  қайталанбай  қоймайтын  жұтқа  алдын-ала  ...  ...  ... ... ... жем-шөп базалары ұйымдастырылды.
      С. Сейфуллиннің айтуынша алыс ... ... ... ...  ауыл  шаруашылық  өнімдерін  арзанға  сатып  алып,  өз  тауарларын
қымбатқа өткізіп, онсыз да ... ауыр  ...  ...  ...  отыр.
1924 жылдың 1 - 7 наурызында үкімет басшысының мұрындық болуымен  өткізілген
«Ауыл  шаруашылығы  несиесі   және   ...   ...   ...   ...  шаруашылықтың  тиімділігін,  алыпсатарлар  көретін   пайданың
барлығы  халықтың  өзінде  қалатынын  ...  ...  ...   ... біріктіру болғаны  даусыз.  С.  Сейфуллиннің  ...  ... ...  ұйым  ...  Васильевке  жолдаған  сұраныс
хаты да нәтижесіз болмады. Орынборда кооператор  қазақтарды  ...  ... курс ...      ...  келсек,  салық  жүйесінің  реттелуі,   жергілікті,   өлкелік
бюджеттердің  құрылуы  және  ауыл  ...  ...  ...   ...  ...  ...  шеккен  аудандарға  ұйымдастырылған  көмек  ауыл
шаруашылығының қалпына келіп, дамуына  әсер  ...  Мал  ...  ... 1922 ж – 6 млн.195000; 1924 ж – 9 млн.457201;  1925  ж  –  12  ... бас мал ... 1923 – 1924 ...  ...  ...  ең  ірі  Ойыл,
Темір және Қоянды жәрмеңкелері жұмыс  жасады.  1923  жылы  бір  ғана  ... ... ... 800000 ... ... Қазақ АКСР-і  1923  жылы
Мәскеуде өткен Бүкілодақтық ... ... де өз  ... ...      Біз  қарастырып  отырған  кезеңде  Қазақстанның  өнеркәсібі  де   ...  ...  ауыл  ...  шикізаттарын  өңдейтін   кәсіпорындар:
Қостанай,  ...  ...  ...  ...  ірі  диірмендер  іске
қосылды. Елек және ... тұз ... ... ...  ... ауыр ... қалпына  келтіру  қарқынды  жүрді.  Доссорда
іздестіру,  барлау   ...   ...   ...   ...   құрылды.
    С. Сейфуллин  Кеңестердің  Бүкілодақтық  ІІ  ...  ...  ...   ...   ...   ...   саласындағы   қол    жеткен
жетістіктері жайында: «1922 жылы 589 млн пұт ...  ...  1923  жылы  ... ... ... ... ... 1922 жылы 74 млн пұт болса,  1923  жылы  317
миллионға ... ... ... ... ...  1922  ...  ...  24  есе,
шойын қорыту 2 есе өсті» – деп мақтан етеді [16]. ... ...  ...  ...  ...  ...  үшін  көкейкесті   мәселе   болғанын
көреміз. 1924 жылы 24 мамырда С. Сейфуллин іргелес  Ресей  ...  ...  ...  көмірімен  салыстырғанда  арзан,  әрі  сапалылығын   ескере
отырып, Екібастұз көмірін Сібір  рыногына  шығару  ...  ...  ... ... шешім қабылдады. Сөйтіп, республика көмірінің сыртқы  рынокта
бәсекелесе   алуына   қол   ...   С.   ...   ...   ... ... ... дайын өнім шығара  алатын  экономикасы  дамыған
елге  айналдыруды  көздеді.  Өнеркәсіптің  өңдеу  салаларының  ...  ... ... ... ... ... әрі ... ұмтылушы  басшы  екендігін
танытты. С. Сейфуллиннің есептеуінше қазақ  ...  ...  ...  ... ...  мал  ...  жүн,  қыл-қыбырларды  іске  жарататын  тоқыма
фабрикасын салса халыққа жұмыс табылып, әрі  ...  ...  ...  ... арзанға қиындықсыз сатып алады деп тұжырымдайды.
      С. ... ... ... ... ... ... ... оқиға - Орта Азияның ұлттық-территориялық  межеленуі.  Үкіметтің  осы
бағыттағы  жұмыстарын  атап  көрсетсек:  ...  ...  ... ... комиссариаттарының  Сырдария  және  Жетісу  облыстарымен
шаруашылық, экономикалық, мәдени жағынан байланыс жасау, Түркістанда  оқитын
қазақ ... ... ... ... ... ...  тұрғындары
арасындағы шиеленіскен қақтығыстарды реттеу, т.б. 1923 жылғы  6  желтоқсанда
Қазақ ОАК-інің Үлкен ... ...  ...  ...  ... қаулыда Қазақ үкіметіне Қазақ республикасының көрші  губерниялар
және республикалармен шекарасын белгілеудің жобасын жасау және ...  мен
 ... ... ҚАКСР-іне экономикалық жақындығына жан-жақты  сипаттама
беріп  Кеңестердің  Бүкілқазақтық   ІҮ   съезіне   ...   ...   ...  ...  жаңа  ...   ...   ...   Қазақ
Республикасы үшін маңызы былайша көрсетілді: Сырдария және Жетісу  облыстары
қосылған жағдайда ... ... –  2.699000  км²,  ал  ...  ... ... жер ... – 860000 км² болмақ. Халық саны ҚАКСР-
інде 6.500000 адам, ал Өзбек және Түркімен ... 5.500000  ...  ...  ...  ...  мал  саны  12  млн,  ал   ...   қоса   алғанда   7млн.500000.   Жалпы   Қазақ    ... ... ... ... арту ... бар. ...  аймағында
отын өнеркәсібі жоқтың қасы.  Шығыс  Қазақстан  Түркістан  ...  ... ете ... ... ... Сырдария облысы 2 млн пұтқа дейін  астықты
сырттан алып  келді.  Болашақта  Ақмола  және  ...  ...  ... ... мұқтаждығын толық өтей алады. Бұл  қорытынды  оңтүстіктегі
екі облыстың  Қазақстанға  ...  ...  ...  ...  ...  С.
Сейфуллиннің басшылығымен Қазақ үкіметі  Қазақстан  Республикасының  қазіргі
шекаралық тұтастығының заңды түрде белгіленуінде  ...  ...  ... ... ...    С.  ...  өзінің  ағартушылық  ойлары  арқылы  жастарға   ... ... ... үкімет қаржысының қомақты бөлігін  оқу-білімге
бөлді. 1924 жылы «Сауатсыздықты жою» қоғамы  құрылды.  1922-23  оқу  жылында
барлық ... саны 2001, оның ... ... ... 590  болса,  1923-24
оқу жылында мектептер саны ... ... ... 775, ...  ... ... 31083-ке дейін өскен. Осы мерзімде  қазақ  тіліндегі  ... ... ... Алаш зиялылары  құрастырған  бұл  оқулықтар  ұлттық
нақышты айшықтаған мазмұндылығымен құнды еді. 1922 - 1924  ...  ... ... Петропавлда, Көкшетауда, Ордада, Қостанай мен  Ақтөбеде
алғашқы мұғалім мамандарын даярлайтын педтехникумдар ашылды.
    1923 жылы 15 ... ... ... ... С. ... ...  ...  қатені  түзетейік»  атты  мақаласы  жарияланды.  ...  ...  ...  ...  ...  1920   жылы   ...   Қазақ
Автономиясы «қырғыз» деп дұрыс  аталмай  шындықтың  бұрмаланып  отырғандығын
батыл айтып, қазақ мемлекетінің тарихи атының қайтарылу  ...  ... ... іс ... ... табанды  талап  етуінің  нәтижесінде  1923
жылы 22 қарашада Қазақ ОАК-і «Кеңсе істерін  ...  ...  ...  ... қабылдады. С. Сейфуллин Халком Кеңесі  Төрағасы  қызметіне  кіріскен
уақытта халық комиссарлары ... ... ...  ...  ала-құла  болды.
Ондағы барлық өзгерістер сол  кездегі  талапқа  сай  жасалды.  С.  ... ... ... де ... жергілікті  ұлт  өкілдерінен  тағайындауға
қатты  ...  ...  ...  ...  1924   ...   9   ...   ... жіберілген жолдауында «Халком Кеңесі  Сіздің  халкоматтағы
барлық қазақ қызметкерлерінің тізімін және ... ... ... пен  ...  ...   ...   ...   жөніндегі   жоспарларыңызды
сұрайды» делінген [17, 29-б.]. С. Сейфуллин қызметінің бастапқы  кезінде  ... ... мен оның ... ... 34% - ғана ...  1924
жыл соңында  бұл  көрсеткіш  56%  -  ға  ...  ...  С.  ...  ...  арқылы  үкімет  пен  оның   төменгі   буындарының
қызметін қазақ ұлтының мүддесіне сәйкес жүргізді.  1924  жыл  ...  ... ... ...  ...  облысының  Торғай,  Шалқар  уездерінде
100%, Темір уезінде 75%, Адай уезінде  толығымен  іс  ...  ...  ... Орал  ...  75%,  ...  ...  ...  338  қазақ
мамандарымен қамтылып, Қостанай  ...  90%  ...  ...  екі  ... ... болды.
    «20-30 жылдардағы идеологиялық күрес және Сәкен Сейфуллин» деп  аталған
үшінші ... ... ... мәдениет пен әдебиеттегі  ахуал  мен
тартыстың С. Сейфуллинге әсері, оның Жазушылар одағындағы қызметі, жазықсыз
қуғын-сүргінге ұшырауы ...    1923 жылы 28 ... ... ... Байтұрсыновтың  50  жасқа  толған
мерейтойы өтіп,  оны  С.  ...  өзі  ашып  ...  ...  ... мақала жариялап ұлы ғалымның ағартушылық  қызметін  әділ  бағалап,
халыққа  ...  Осы  ...  ...  ...  ... идеяға жат деп бағаланды. Кейіннен 1923 жылы наурызда РК (б)  П
қазақ облыстық ІІІ партия конференциясында С. ... ... ... ... ... ... арасында ұлтшылдық элементтері бар  делінді.
С.  Сейфуллин  Н.  Нұрмақов,  А.  Асылбеков,   С.   ...   т.б.   ... ... РК (б) П ОК-інің өкілі  Е.Ярославскийге  хат  ... ...  ...  ...  ...  ...  Қайраткердің  ұлт
мәселесіндегі  ұстанымы  алаш  зиялыларының  бағытынан  ...  ...  ... ... қазақ  халқы  үшін  ең  ...  ...  пен  ... орыс ... ... ... пиғылдың  әлі  де  сақталып
отырғанын атап көрсетті. Оның ойынша қазақ елін өркендетудің  ...  ... ... ...  ...  білетін  қазақтардан  басқа
ешкім таппақ емес. Сондықтан ең алдымен жергілікті ұлт ...  ... ... ... айтып, өзара түсіністіктің, түсінуге  тырысушылықтың
болмауынан солақай басшылар мен қоздырушылар ойлап тапқан ... ...   ...   ...   ...   отаршылдық   саясаттың    ... ... ... ...    ХХ ... 20-30 - ... мәдениет  пен  әдебиеттің  дамуына  1925
жылы 18 маусымда РК (б)  П  ...  ...  ...  ...  ... ... және БК (б) П ОК-нің 1932  жылдың  23  сәуіріндегі  «Әдебиет
пен көркем өнер ... ...  құру  ...  ...  ...  ...  ...  бастап  мәдениет  пен  әдебиет  коммунистік   идеологияға   бағынды.
    С.  ...  1925   жылы   ...   ...   ...   жазушыларының
ассоциациясына  басшылық  жасап,  жас  қазақ  қаламгерлерін  ұйымға   ... ... ... ...  ...  ...  ... телінуі қазақ  қаламгерлері  арасында  әдеби  сын-айтысты  өршітті.
Деректерден С. Сейфуллиннің жеке  басының,  шығармаларының  ...  ... ... ...  Егер  ...  ...  ...  нақышқа,
терең ойға  құрылған  шығармалары  үшін  «ұлтшыл»,  «түрікшіл»  атанса,  ... соңы мен ... оған ... ...  Ә.  ...   Жүсіпбеков,   І.    Қабылов,    сыншы                                ... ... ...  ...  ...  ...  ... жолына қайшы «оңшыл бағытты» ұстанады» деген айып тағылды.
    1930 жылдың 12 сәуірінде БК (б)  П  ...  ...  ...  ...  ...  жою  үшін  өлкеком  мүшелерін,   басшы
қызметкерлерді ауылдарға жіберу туралы ... ... ...  ...   ...   ...   ...   құрамына    Жангелдин,
Сейфуллин, ... ... ... ... ... ...  ... түсіністікпен қарап, көтерілісті бейбіт  жолмен  тоқтатуға
тырысты.  Атап  айтқанда:  халыққа  тұрмыстық  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  тәркіленген  мал-мүліктері
қайтарылды.  Комиссия  ...  ...   ...   -   ...   ... күштеу  саясатынан  туып  отырғандығы  жайында  батыл  қорытынды
жасалды. Алайда мұндай қорытынды Ф. Голощекинге ... ...  ... деп ... ... ... жазаланды. Сөйтіп С.  Сейфуллин
ел басына түскен сын сағатта ... ... ... ... ...  ... ... сойылын соғушы емес, өзіндік  пікірі  бар  тұлға  екендігін
дәлелдеді. Сол уақытта қазақ жазушылары ел ... ... ... көре  ...  ...  бармады.  Қасіретті  жылдар  тек                          ... ... ғана ... ... ... ...  ат»,  ... шығармаларында  ұжымдастыру  науқанының  еріктілік  қағидасын  бұзып
жүргізілгенін, ...  ...  ...  ...  ...  зорлық-зомбылығын,  қызмет  басындағылардың   өрескел   қылықтарын,
төрелікті батыл ...    С. ... 1929 - 1934 ... КазПИ-дегі оқытушылық қызметі  кезінде
ғалымдық, зерттеушілік қырынан да ...  ...  көне  ...  ...  ...  етіп  шығару,  оқулықтар   жазу   арқылы   халықтың   рухани
қазынасынан ажырап қалмауына үлес ... ... ... ...  ...  шығыс   ақындарынан   ...   ...   ... «Дастанды қазақшаға аударған белгілі ақын Шәкәрім Құдайбердіұлы»  -
деп ...  1937  жылы  ...  ...  ...  ...  ...  ... танытты.
    1937 жылдың 24 қыркүйегінде С.  Сейфуллин  «халық  жауы»  деген  айыппен
тұтқындалды. 1937  жылы  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... дейін жою белгіленді.  Сондықтан  жалған  ақпарлар  жасалып,
қазақ  ...  ...  ...  ...  ...  ...   Орталықтағы
оппозициялық топтың» іс-әрекетімен  байланыстырды.  Бұл  топтың  жетекшілері
Рысқұлов, Нұрмақов, Қожанов, Құлымбетовтер болған.  1928  ...  ... С. ...  ...  ұйымға  кірген  және  оның  құрамына  жаңа
адамдарды тартып, әдебиетте зиянкестік ... ... БК (б) П мен  ... ...  өлтіруді  дайындауға  қатысқан.  1922  жылдан  ...  ...  ...  ...  ...  байланыс  жасаған
делінді. 1938 жылы 25 ақпанда Алматы қаласындағы КСРО Жоғарғы  Соты  көшпелі
әскери ... ... ...                      С.  ... ісі ... Сот ... ... ісін айғақтау әрекеті  бітті
деп санап, «атылсын» деген үкім ... ... ... бар  саналы  ғұмырын
Қазақстанның  өсіп-өркендеуі  мен  мәдениетінің  дамуына  арнаған  азаматтың
өмірі қиылды.
    1957 жылы 30 ... КСРО ... Соты ...  ...  ... толық ақталды.
    Қорытындыда   ...   ...   ...   ...   және    ... ... ... тұжырымдар мен қорытындылар  беріліп,  қолданыс
жағы көрсетілді.
    ХХ   ғасырдың   басындағы   ...   ...   ...   ...    С.  ...  ...  ...  айқындалуына  ықпалы  көрсетіліп,
Ақмола  депутаттар  кеңесінің  мүшесі,  оқу  ...  ...  ...  оның  ...  ...  іске   асуының   ...   ...  ...  ретінде  танылуының   алғашқы   баспалдағы   ретінде
тұжырымдалды. С.  Сейфуллиннің  1920  ...  ...  ...  ОАК-нің  мүшесі,
Ағарту халкомы орынбасары, Қазақ АКСР ... ... ...  ... ...  ...  қарастырылған  кезеңдегі  республиканың
әлеуметтік-экономикалық ілгерілеуімен,  ...  ...  ...  тілінің
қанат   жаюындағы   өзгерістермен   үйлестіріле   тұжырымдалды.           ...  ...  ...  ...  және  әр  ...  ...  ... қарым-қатынасы күрделі кездің  өзінде-ақ  мемлекет  ісін  ...  ...   ...   ...   ...   ...   көзсіз
сенбегені, кеңестік  биліктің  Қазақстандағы  жүргізген  реформаларына,  ұлт
саясатын  іске  асырудағы  ...  ...  ...  ... ... өзінің шын азамат екенін, көздегені жеке  басының  қамы
емес, қазақ елінің өркендеуі болғандығын танытты.
    ... ... ... мынадай қорытынды жасауға болады:
      - С.  Сейфуллин  1920-1924  жылдары  Қазақ  ...  ...        ... үшін зор үлес қосқан үкімет басшысы;
      - Ол – ... ... ісін ...  ...  ...  күш
        ... ...      -  С.  ...  ...  ...  ...  ана  ...  өрісінің
        кеңеюімен байланыста қарап, қазақ  тілінің  ...  ...  ...        ... ... ...      - С. ... –  қазақ  әдебиеттану  ғылымына  өзіндік  үлес  қосқан
        ...      -  С.  ...  ...   бір   қыры   –   оның   ...        ...  ...  территориялық   тұтастығының   қалпына
        ... ... ... ... ...      - С. ...  өз  басының  мақсатынан  туған  халқының  мақсатын
        ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  мен
        принциптері  бүгінгі  күні  Қазақстан  ...  ...        ... ... үшін ... ... өркендету  жолында  үлгі
        алар ... ... ... ... ... ...  
        
      

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ өлеңдерінің құрылысы . Әдебиеттің тегі мен түрі. .Әдеби үдеріс, әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер10 бет
С. Сейфулиннің «Тар жол тайғақ кешу» романындағы күрескер ақынның бейнесі31 бет
С.сейфуллиннің "тар жол, тайғақ кешу" романы5 бет
Сәбит пен Сәкен шығармашылық байланыстылығы84 бет
Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасының танудың технологиясы. мектепте дастан оқыту мәселесі10 бет
1912-1913жж синьхай төңкерісінің екінші кезеңі38 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі Қазақстан тарихының тарихнамасы (1941-2010 жылдар)30 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь