Аграрлық жоғары оқу орындарына сапа менеджмент жүйесін енгізу негізінде ауыл шаруашылығын білікті еңбек ресурстарымен қамтамасыз етуді жетілдіру

БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР.
КІРІСПЕ

1 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН БІЛІКТІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮДЕРІСІНДЕГІ САПА МЕНЕДЖМЕНТ ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ.
1.1 Еңбек ресурстарының мәні және оның ауыл шаруашылығының дамуындағы қазіргі тенденциялары
1.2 Сапа менеджмент жүйесі ауыл шаруашылығын сапалы білікті еңбек ресурстарымен қамтамасыз ету құралы ретінде: түсінігі, мәні, ерекшелігі
1.3 Ауыл шаруашылығы үшін жоғары білікті еңбек ресурстарын даярлау ерекшеліктері мен проблемалары.

2 БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ БІЛІКТІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫМЕН ҚАМТЫЛУ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ АГРАРЛЫҚ ЖОО.ға СМЖ ҮДЕРІСІН ЕНГІЗУДІ НЕГІЗДЕУ.
2.1 Батыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы мен оның білікті еңбек ресурстарымен қамтылуының қазіргі жағдайы
2.2 СМЖ үдерістерін аграрлық ЖОО.да қалыптасуын қиындататын себептерді талдау және олардың алдын.алу бойынша ұсыныстарды дайындау.
2.3 Сапа менеджмент жүйесін ЖОО.да енгізудің тиімділігін анықтаудың эконометрикалық моделі

3 БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН БІЛІКТІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫМЕН ҚАМТЫЛУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Тұтынушылардың білікті еңбек ресурстарын даярлау сапасына қоятын талаптарын анықтау бойынша ұсыныстар
3.2 Білікті еңбек ресурстарын даярлау жүйесін жетілдіру үшін SWOТ әдісін қолдану
3.3 СМЖ үдерістерін АӨК білікті еңбек ресурстарымен қамтамасыз ететін ЖОО.да қалыптастыру.
3.3.1 Өнімнің алуан түрлерін шығаратын ұйымдарда СМЖ қалыптастыру тәжірибесі туралы қысқаша мағлұматтар.
3.3.2 Аграрлық ЖОО.ға СМЖ дайындау және енгізу әдістемесі, пайда болатын негізгі мәселелер және оларды шешудің жолдары.

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
ҚОСЫМШАЛАР..
Қазақстан Республикасы экономикасының нарықтық ауысымы, агроөнеркәсіптік кешендегі (АӨК) өндірістердің тез арада құлдырауы – осы және тағы басқа факторлар ауыл шаруашылығында негізделген ғылыми шешімді талап ететін экономикалық жағдайды қалыптастыруды міндеттеді. Ауыл шаруашылығының ең күрделі мәселелердің бірі оның білікті еңбек ресурстарымен қамтылу жағдайы мен сапасы болып табылады.
Нарықтық қатынастың даму жағдайында меншік түрлерінің артуымен білікті еңбек ресурстарына деген талаптар да тұтынушылар тарапынан артуда. Осыған орай, ауыл шаруашылығының мамандарын даярлайтын ЖОО басқарудың экономикалық тиімділігі мәселесі білім беру қызметінің нарығы мен еңбек нарығында жоғары оқу орнына қоятын жаңа талаптардың пайда болуымен ерекше өзектілікті иемденуде.
Білім беру саласында да, басқа салада да бастапқы мәнді тұтынушының талабына бағытталған шаралар кешенін қамтитын басқару қызметі иемденіп отыр. Тұтынушыға бағытталған, яғни олардың талаптарын анықтау және қызмет сапасының талаптарға сәйкестік дәрежесін бағалау болып табылатын сапа менеджмент жүйесі қажет. Мұндай жүйені енгізу және оның тетіктері арқылы басқаруға жүйелі ықпал етуге негізделе отырып, ауыл шаруашылығын білікті еңбек ресурстарын даярлау үдерісін үнемі жетілдіруге, сапаны қамтамасыз ету арқылы мамандарды даярлаудың жаңа деңгейіне қол жеткізуге, сонымен қатар қолда бар кадрлық, материалдық-техникалық, ақпараттық және қаржылық әлеуетті тиімді қолдануға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде Батыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылық кәсіпорындары мен ұйымдардың олардың талаптарына бағытталған білікті еңбек ресурстарымен қамтылуы тұрақталынады және дамиды.
Бірақ мұндай жүйелерді қазақстандық нарықта құру еңбек және білім беру қызметінің тез дамушы нарығында, әртүрлі меншік түріндегі білім беру мекемелерінің арасындағы бәсекелестіктің күшеюінде, білім беру өніміне сапа кепілінің қажеттілігі мен тұтынушылар тапсырыстарының өсу деңгейінде аса баяу дамуда. Ауыл шаруашылығы мамандарын даярлайтын ЖОО-да сапа менеджмент жүйесін енгізуге кедергі болатын мәселелерге келесілерді жатқызуға болады: оны қалыптастыру әдістемесінің жоқтығы, маман-жасақтаушының тапшылығы, қаржы құралдарының және сапа менеджменті теориясы саласындағы білімнің жетіспеушілігі және білім беру ұйымдарында сапа менеджмент жүйесін енгізуден тәжірибелік қайтарылымды жете бағаламаушылық.
Жаңа заманғы бәсекеге қабілетті жоғары оқу орындары ҚР 2005-2010 жж. білімді дамытудың Мемлекеттік бағдарламасына сәйкес, интегрирленген менеджмент жүйелеріне, тұтынушының талабына негізделген және үнемі тұтынушылардың күтімін анықтауға бағытталған сапаны басқарудың жалпыға бірдей жүйесін иемденуі керек [1].
1 2005-2010 жж. арналған Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы: Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 11 қазандағы № 14597 бұйрығымен бекітілген.- Астана, 2004
2 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың білім және ғылым мәселелерін қамтитын сөйлеген сөздерінің жинағы. - Астана, 2007. – 125 бет
3 Концепция развития образования в Республике Казахстан до 2015 г.- Астана, 2004
4 Долгушкин Н.К. Тенденции развития социально-трудовой сферы АПК //Аграрн.экон.наука на рубеже веков: методология, традиции, перспективы развития. – М., 2002. – С.58-62
5 Личный потенциал работника: проблемы формирования и развития /под редакцией Нестерова В.Т.-Том 1.– М.:Наука, 2007. – 124 с.
6 Аверьянов А.Н. Системное познание мира: Методологические проблемы.- М.:Политиздат, 1995. – 98 с.
7 Грачев М.В. Суперкадры. – Екатеринбург: УрОРАН, 2003. – 368 с.
8 Воспроизводство трудовых ресурсов в условиях интенсификации производства /Под ред. Блинова Т. – Саратов: ВолгИзд, 2000. – 112 с.
9 Тронев К.П. Кадровый потенциал системы управления. – М.: Мысль, 2005. – 168 с.
10 Бенделл Т. Наставники по качеству: Сб. кратких очерков о самых знаменитых зарубежных деятелях в области качества / Пер. с англ.-М.: РИА «Стандарты и качество», 2000. – 125 с.
11 Глухов А.А. Экономика рынка труда. – Воронеж: ВИСИ, 2006. – 230 с.
12 Заславская Т.И. Трудовые ресурсы. – М.: 2003. – 263 с.
13 Юдашкин В.В. История экономических учений. – М.: Колос, 2001. – 275 с.
14 Гарафутдинова Н.Я. Экономика предприятии. - Саратов: ВолгИзд, 2000. – 221 с.
15 Леднев В.С. Содержание образования: сущность, структура, перспективы. – М.: ИНФРА, 2001. – 189 с.
16 Нетровский CO., Иваненко И.Б. Комплексная система управления качеством труда и продукции (опыт Львовского производственного объединения «Электрон»). - М.: Экономика, 2001. – 175 с.
17 Мильнер Б.З. Теория организации. – М.: ИНФРА.–М, 2006. – 124 с.
18 Аюпов Е.А. Кадры организации. – Алматы: Кітап, 2003. – 430 с.
19 Личностный потенциал работника: проблемы формирования и развития / под ред. Нестерова В.Т. Том 2. –М.: Наука, 2007. – 198 с.
20 Львович Я.Е. Рынок труда. – М.: Наука, 2004. – 193 с.
21 Молодчик А.В. Теория и практика формирования саморазвивающейся организации. – Екатеринбург: УрОРАН, 2001. – 301 с.
22 Пошатаев А.В., В.А. Беспалов. Управление сельскохозяйственным производством. – М.: Колос, 2005. – 301 с.
23 Федоров В.Ф. Кадры решают все. - Питер:ЗАО, 2004. – 136 с.
24 Киянский В.В. Менеджмент качества – философия конкурентоспособности.-Уральск: Полиграфсервис, 2002. –114 с.
25 Адлер Ю. Восемь принципов, которые меняют мир //Стандарты и качество. - 2001. - № 5-6.- С.19-23
26 Портер Майкл. Международная конкуренция. - М.: Международные отношения, 1999. – 196 с.
27 Друкер П.Ф. Задачи менеджмента в XXI веке / Пер. с англ. Н.М. Марковой. - М.: Издательский дом «Вильямс», 2000. – 356 с.
28 Долан Эдвин Дж, Линдсей Дэйвид Е. Рынок: микроэкономическая модель. - СПб.: Автокомп, 2003. – 165 с.
29 Peters, T., Waterman, R. Jn Search in Excellence: New York: Harper Collins, 1992
30 Astin, F. Assessment for Excellence: New York: Macmillan, 1991.- 141 с.
31 Декларация Всемирной конференции «Высшее образование в XXI веке: подходы и практические меры».- Париж: F1, 1998. – 24 с.
32 Куангалиева Т.К. Еуропа және Америка елдеріндегі жоғары білім берудің сапасын бағалау //«Жаңартпашылық экономика үшін мамандарды дайындаудағы ЖОО-ның рөлі: Білім, ғылым және өнеркәсіп интеграциясы» Халықаралық ғылыми – практикалық конференциясының материалдары. -Өскемен, 2006.- 162-163 бет
33 Семенова Е.И. и др. Управление качеством. М.: Колос, 2005. – 201 с.
34 Каланова Ш.М., Бишимбаев В.К. Тотальный менеджмент качества в высшем образовании. Астана: Издательство «Фолиант», 2006. – 424 с.
35 Болонский процесс: поиск общности европейских систем высшего образования (проект TUNING) /Под науч. ред. Доктора пед. наук, проф. В.И.Байденко.-М.:Исследовательский центр проблем качества подготовки специалистов, Национальный аккредитационный центр Министерства образования и науки Республики Казахстан, 2006. – 366 с.
36 Качалов В.А. Сертификация систем менеджмента: триумф или хорошо подготовленный старт? – ТQM – XXI. Проблемы, опыт, перспективы. Выпуск 1.– М.: ИздАТ, 1997. – 131 с.
37 J.M. Juran. Quality Control, Handbook. – NY.: PressTime, 1997. – 311 с.
38 TQM XXI. Проблемы, опыт, перспективы. Выпуск 1. – М.: Академия проблем качества России, 2000. – 155 с.
39 Мазур И.И., Шапиро В.Д. Управление качеством: учебное пособие .-М.: Издательство Омега – Л, 2006. – 200 с.
40 Корольков В.Ф Процессы управления организацией. - Ярославь: Ред.-изд.центр «Яртелекомсервис», 2001. – 145 с.
41 Нив Г.Р. Пространство доктора Деминга: Пер. с англ. Тольятти: Изд-во фонда «Развитие через качество», 2000. – 305 с.
42 Джуран Д. Все о качестве: Зарубежный опыт. Выпуск 2. Высший уровень руководства и качество. - М.: НТК «Терек», 1993. – 366 с.
43 Щербаков М.А., Чепасов А.П. К вопросу о первом этапе разработки системы качества для высшего учебного заведения. В сб. «Качество и ИПИ-технологии». Материалы научной конференции под редакцией доктора технических наук, профессора В.Н. Азарова. М.: Фонд «Качество», 2002. – 305 с.
44 Системы менеджмента качества в образовании. Бозымов К.К., Мендалиева Д.К., Графкин В.Н., Киянский В.В., Кунашева З.Х., Молдашев Г.К. Уральск: РИО ЗКАТУ, 2005. – 220 с.
45 Менеджмент, маркетинг и экономика образования: Учебное пособие / Под ред. А.П. Егоршина. – Н.Новгород: НИМБ, 2001. – 269 с.
46 СТ РК 1157-2002 Жоғары кәсіби білім. Білім беру ұйымдарының сапа менеджмент жүйелері. Негізгі ережелер. Астана: Білім, 2002. – 78 б.
47 Качалов В.А. О взаимосвязи деятельности по управлению качеством в вузах и стандартов ИСО серии 9001//Стандарты и качество. – 2000. - № 10 – с. 96-100
48 Кулекеев Ж.А., Пивень Г.Г., Нургужин М.Р., Каланова Ш.М., Падиарова И.П. Системы менеджмента качества в высшем образовании. – Караганда: ЦентрИздат, 2004. – 298 с.
49 Хачатуров А.Е., Куликов Ю.А. Основы менеджмента качества.- М.: Дело и Сервис, 2003. – 256 с.
50 Шонбергер P. Японские методы управления производством: (девять простых уроков): Сокр. пер. с англ. /Науч. ред. и авт. предисл. Л.А. Конарева. - М.: Экономика, 1988. – 311 с.
51 Яковлева Т.А. О целях вузовской системы качества //Качество. Инновации. Образование: Материалы первой научной конференции под редакцией Д.Э.Н., профессора Ю.В. Шленова, д.т.н., профессора В.Н. Азарова. М.: Европейский центр по качеству, 2003. - С. 52-53
52 Окрепилов В.В. Управление качеством: Учебник для вузов, 2-е изд. - СПб: ОАО «Издательство Наука», 2000. – 402 с.
53 Орешин А.В. Стоимость несоответствий или оценка затрат на качество / Методы менеджмента качества. – 2006. - №6. - С. 23-25
54 Ильин Г.Л. О понятии внутренней и внешней согласованности образовательных стандартов. В сб. «Проблемы методологии, теории и практики проектирования, согласования и развития государственных образовательных стандартов в системе непрерывного образования». – М.: Исследовательский центр проблем качества подготовки специалистов, 2003. – 255 с.
55 Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы // Егемен Қазақстан, 27 шілде 2007 ж. № 319. – 3 б.
56 Организация и методы оценки предприятия (бизнеса): Учебник /Под ред. В.И. Кошкина - М.: ИКФ «Экмос», 2002. – 255 с.
57 Куангалиева Т.К. Білім беру қызметіне сапа менеджмент жүйесін енгізу үшін қажетті талаптарды талдау. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы және жоғары мектеп міндеттері: М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің 75-жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның мақалалар жинағы.– Орал: М.Өтемісов атындағы БҚМУ БАҚ және баспа орталығы, 2007. – 36-40 бет
        
        Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті






    ӘОЖ  331.108:63:378.663:658.62.018(574.1)




                     ... ... ...           Аграрлық жоғары оқу орындарына сапа ... ...       ... ... ауыл ... ... еңбек ресурстарымен
                         ... ... ...             ... ... ... материалдары негізінде)






             08.00.05- ... және ... ... ...                             ... ...                      ... ... кандидаты
                     ... ... ... ...                                                  ... ... ...                                                  ... ...                                                  ... Рустембаев Б.Е.












                           ... ...                                ... 2009
                                   ...    ... МЕН                                                          |3    ...     ...                                                             |     ...    ...                     |     |
|                                                                      |     |
|1 АУЫЛ ... ... ... ... ... ЕТУ        |     ... САПА ... ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ                      |     ...       |8    |
|1.1 ... ... мәні және оның ауыл ... ... |     ... тенденциялары                                                 |8    ...    |     |
|1.2 Сапа ... ... ауыл ... ... ... ...     |     |
|ресурстарымен  қамтамасыз   ету  ...  ... ... ...     |     ...                                                            |20   ...     |
|......................................                                |     |
|1.3 Ауыл ... үшін ... ... ... ... ...    |     |
|ерекшеліктері мен                                                     |39   ...     ...                                                          |     |
|                                                                      |     |
|2 ... ... ... АУЫЛ ... ... ЕҢБЕК            |     ... ... ... ЖӘНЕ ... ЖОО-ға СМЖ ҮДЕРІСІН       |     |
|ЕНГІЗУДІ                                                              |     ...   ...                        |     |
|2.1 ... ... ... ауыл шаруашылығы мен оның білікті еңбек |     ... ... ...                                     |50   ...                         |     |
|2.2 СМЖ ... ... ЖОО-да қалыптасуын қиындататын себептерді|     |
|талдау және олардың алдын-алу бойынша ұсыныстарды                     |     ...   ...                     |     |
|2.3 Сапа ... ... ... ... ... анықтаудың   |     ... ...                                                |85   ...     ...                                                        |     |
|                                                                      |     |
|3 ... ... ... АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН БІЛІКТІ ЕҢБЕК           |     ... ... ...                                         |     ...   ...                            |     |
|3.1 ... ... еңбек ресурстарын даярлау сапасына қоятын  |     |
|талаптарын анықтау бойынша                                            |96   ...     |     |
|3.2 ... ... ... ... ... жетілдіру үшін SWOТ     |     |
|әдісін                                                                |102  ...     ...                              |     |
|3.3 СМЖ ... АӨК білікті еңбек ресурстарымен қамтамасыз ететін |     ...                                                                |111  ...     ...                                        |     |
|3.3.1 ... ... ...  ... ... СМЖ ...    |     |
|тәжірибесі туралы қысқаша                                             |112  ... |     |
|3.3.2 ... ... СМЖ дайындау және енгізу әдістемесі, пайда      |     ... ... ... және ... шешудің                         |115  ...                                    |     |
|                                                                      |     ...  ...                              |     ... ...                                                |134  ...       |     |
|ҚОСЫМШАЛАР............................................................|141  |
|......................................                                |     |
                          ... МЕН ...    АӨК – ... ...    БҚО – ... Қазақстан облысы
    Бж/еҒМ – Білім және ғылым министрлігі
    ҒЗЖ – ғылыми ... ...    ҒТЖ – ... ... жұмыстар
    ҒЗИ – ғылыми зерттеу жұмыстары
    ISO – ...  standart  ......  ...    ЖОО – ... оқу ...    ЖШС – ... шектеулі серіктестік
    ҚО – қашықтықтан оқыту
    ҚР – Қазақстан ...    ОӘҚ – ... ...    ПОҚ – ...... ...    СҒЗЖ – студенттердің ғылыми зерттеу жұмысы
    СМЖ – сапа ... ...    СТ – ...    ТМД – ... мемлекеттер достастығы
    ҰБТ – ұлттық бірыңғай тестілеу
    TQM- (Total Quality ... - ... сапа ...    UQM – ... Quality ... - ... сапа ...                                   ...    ... ... ... ... ... ... (АӨК) өндірістердің тез арада құлдырауы  –  осы  және  тағы  басқа
факторлар  ауыл  шаруашылығында  ...  ...  ...  талап  ететін
экономикалық жағдайды  қалыптастыруды  міндеттеді.  Ауыл  ...  ... ... бірі оның ... ... ресурстарымен  қамтылу  жағдайы
мен сапасы болып табылады.
    ... ... даму ... ... ...  ...  ... ресурстарына деген талаптар да тұтынушылар  тарапынан  артуда.  Осыған
орай, ауыл шаруашылығының мамандарын даярлайтын ЖОО басқарудың  экономикалық
тиімділігі ... ... беру ... ... мен ... ...  ...  орнына  қоятын  жаңа  талаптардың  пайда  болуымен  ...  ...    ... беру ... да, ...  салада  да  бастапқы  мәнді  тұтынушының
талабына бағытталған  шаралар  кешенін  қамтитын  басқару  ...  ... ... бағытталған, яғни олардың талаптарын  анықтау  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  табылатын  сапа
менеджмент жүйесі қажет. Мұндай жүйені ...  және  оның  ...  ... ... ... ... ...  отырып,  ауыл  шаруашылығын  білікті
еңбек ресурстарын даярлау үдерісін үнемі жетілдіруге, сапаны ...  ... ... ... жаңа ...  қол  жеткізуге,  сонымен  қатар
қолда  бар  кадрлық,  материалдық-техникалық,   ақпараттық   және   ... ... ... қол ... ... ... ...  Батыс
Қазақстан облысының ауыл шаруашылық  кәсіпорындары  мен  ұйымдардың  олардың
талаптарына бағытталған білікті еңбек ...  ...  ... дамиды.
    Бірақ мұндай жүйелерді қазақстандық нарықта құру еңбек және  білім  ...  тез  ...  ...  ...  ...  ...  білім  беру
мекемелерінің арасындағы бәсекелестіктің күшеюінде, білім беру өніміне  сапа
кепілінің қажеттілігі мен ...  ...  өсу  ...  ... дамуда. Ауыл шаруашылығы мамандарын даярлайтын ЖОО-да  сапа  менеджмент
жүйесін енгізуге кедергі болатын мәселелерге келесілерді  жатқызуға  болады:
оны  ...  ...  ...  ...   тапшылығы,
қаржы құралдарының  және  сапа  менеджменті  теориясы  ...  ...  және  ...  беру  ...   сапа   менеджмент   жүйесін
енгізуден тәжірибелік қайтарылымды жете бағаламаушылық.
    Жаңа ... ... ... жоғары оқу  орындары  ҚР  2005-2010  жж.
білімді  дамытудың   Мемлекеттік   ...   ...   ...  ...  ...   талабына   негізделген   және   ...  ...  ...  бағытталған  сапаны  басқарудың  жалпыға
бірдей жүйесін иемденуі керек [1].
    ... ... ... даярлау үдерісіндегі сапаны басқару  жүйесінің
өзектілігі  Президентіміз  Н.А.Назарбаевтың  Қазақстан  халқына   Жолдауында
«Жаңа Қазақстан - жаңа ...  деп  ...  ...  ...  ... Мұнда Үкіметке тапсырылған  басты  міндеттердің  ішінде  «халықаралық
және техникалық стандарттарды тез арада және кең ...  ...  ... [2].
    ЖОО ... ... субъект  ретінде  оған  халықаралық  ...   ...   ...   ...   ...   ... Сонымен қатар ауыл шаруашылығы  мамандарын  даярлау  үдерісіндегі
жоғарғы  білім  сапасын  арттыру  ...  ...  беру  ...   ...  жүйелерін  қалыптастырудан  іздестіру  қажет  [3].   ... ... ... ... ... ... маманды даярлау  қызметіне
сапа менеджмент жүйесін қалыптастыру саласында теориялық,  әдістемелік  және
тәжірибелік өңдеулер  ...  ...  ...  яғни  осы  ...  ... ... себеп болды.
    Диссертациялық  зерттеудің  мақсаты  ауыл  ...  ...   ...  ...  етуді  жетілдіру  үшін  ЖОО-ға  сапа   менеджмент
жүйесін енгізу бойынша ... ... ... тұрады.
    Зерттеудің міндеттері. Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін диссертациялық
зерттеудің қисыны мен құрылымын  ...  ...  ...  ...  ... тура ...    - «еңбек  ресурстары»,  ...  ...  ...  ...  ... ... ... орны анықталынды;
    -  «қызмет  ...  ...  ...  ...   ...   мәні
анықталынып  білікті  еңбек  ресурстарын  даярлау  үдерісіне  тұтынушылардың
талаптарын   ...   ...    сапа    ...    ... ... ...    - ... ауыл шаруашылығының қазіргі жағдайына талдау  келтіре  отырып
ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мен  ұйымдарының  білікті  ...  ... ... ... ... ...    - ... қанағаттануына бағытталған  сапа  менеджмент  жүйесінің
экономикалық   тиімділігін   анықтау   ...   ...   ...    ...  пәні  -  ауыл  ...  ...   еңбек   ресрустарымен
қамтамасыз  етуді  жетілдіру  мақсатында  аграрлық   ЖОО   ...    ...  ...  ...  ...  және   ...   аспектілерін
қалыптастыру.
    Зерттеу  объектісі  -  Батыс   Қазақстан   ...   ауыл   ... мен ... ... оқу ...    Зерттеудің  теориялық  және  әдістемелік  ...  ...  ...  ...   ...   және   ...   уақыттағы
еңбектерінде көрсетілген менеджмент және маркетинг тұжырымдамалары;  басқару
теориялары; өнім мен ... ... ... ... ... отандық  және
шетелдік мамандардың ғылыми еңбектері; еңбек ресурстарын даярлау  қызметінің
ұйымдық-экономикалық  тетіктерін   жетілдіру   ...   ...   ... мен ... ... ...  мәселе  бойынша  нормативті-
әдістемелік  материалдар  мен  құжаттар;  халықаралық,   ...   ...  ...   ...   материалдары,   Қазақстан
Республикасының  нормативті-құқықтық  актілері,  ауыл  шаруашылығын   ...  ...  ...   Қазақстан   Республикасының   статистика
агенттігі мен Батыс Қазақстан облысының статистика басқармасының,  Қазақстан
Республикасының Ауыл ... ... ...  ...  ... шаруашылығы ЖОО материалдары табылады.  Жекелей  ауыл  шаруашылығы  мен
тұтастай АӨК еңбек ресурстарымен қамтамасыз ету ... мен сапа  ...   ...   бірқатар   отандық   және   ...    ...  ...   ...   ...   Дж.Джуран,   К.Исикава,
А.Фейгенбаум,    В.Баутин,    ...    ...     ...   ...   ...   ...   ... В.Н.Киянский және т.б. Зерттеудің ақпараттық  базасын  ... ... ... монографиялық және мерзімдік басылымдарымен  қатар
білім  беру  мәселесіне  қатысты   ...   ...   ...   ... ... ...  ішінде  ҚР  «Білім  туралы»  заңы,  білім  беруді
дамыту  ...   ...   ...   ...   68   ... ... сауалнамадан автордың алған мәліметтері құрады.
    Диссертациялық жұмысты  жазу  барысында  ...  ...  ...   ...   экономикалық-статистикалық,   эконометрикалық
модельдеу, сараптама, есептік-конструктивтік және баланстық.
    ... ... ...  ...  анықтаушы  негізгі  нәтижелер
келесідей:
    - ... ... ... және оның  ...  ...  ортаға
қарсы  тұру  мен  осы  ...  даму  ...  ...  мәні
айқындалды;
    - «білім беру қызметіндегі сапа менеджмент жүйесі» түсінігі  білім  ... ... ... ету және ... ...  ...  арқылы
нақты   тұтынушылардың   анықталған    және    күтілетін    ...    ...   ...   ...   ...   ... мен ... жиынтығы ретінде анықталды;
    - аграрлық ЖОО бәсекелестік қабілеттілігін қамтамасыз етуге әсер  ететін
және қызметіне сапа менеджмент  ...  ...  ...  ... ... жүйелендірілді;
    - жасақтау, қалыптастыру және енгізу кезеңдерін қоса ашқан білікті еңбек
ресурстарын  даярлау  ...  сапа  ...  ...   ... ... ...    - нақты  тұтынушылардың  қажеттіліктерін  анықтау  мен  қанағаттандыруға
бағытталған үдерістік ... ... сапа ...  ...  ...    -  сапа  ...   жүйесін   қолданудың   тиімділік   өлшемдері   мен
үдерістерінің  нәтижелік  ...  ...  сапа  ...  жүйесін
қалыптастырудың  тиімділігі  мен  нәтижелігін  бағалау  көрсеткіштер  жүйесі
ұсынылды;
    -  сапа  ...  ...  ...  ...  ...  ... моделі құрылды.
    Қорғауға шығарылатын ережелер:
    -  ИСО  9001  ...  ...  ...  ауыл  ...  ...  ресурстарын  даярлау  үдерісіне  сапа   менеджмент   жүйесін
қалыптастыру және енгізу бойынша әдістемелік ... ...    -  ИСО  9001  ...  ...  ...    сапа   менеджмент
жүйесінің моделі жасақталды;
    -  сапа  мененджмент   ...   ...   ...   ... ...    -  АӨК  білікті  еңбек  ресурстарды  даярлау  ...  СМЖ   ... ... ... – математикалық моделі дайындалды.
    Зерттеудің  теориялық  және   ...   ...   ... ... мәні оның  ...  АӨК  ...  ...  ресурстарымен
жұмыс  бойынша  қызметтердің  және  аграрлық  ЖОО  сапа  ...  ... ...  ...  және  ...  базасын  кеңейтеді  және
тереңдетеді. Тәжірибелік ұсыныстарды ЖОО  тұтынушы  ...  ... ...  ...  ...  кезінде  қолдануға  болады.  Ұйымдық
үрдісі  жаңа  нарықтың  адекватты  талаптарына  ...  ...   ... ... ... сапа ...  жүйесін  жасақтау  және  ... ... ... ... ... ... басшылық болып табылады.
    Зерттеудің  нәтижелерін  мақұлдау.  Зерттеудің  негізгі  ...   ... ... ...  ...  сонымен  қатар
ғылыми басылымдарда жарияланды және  Жәңгір  хан  атындағы  ...  ...   ...   мен    ...    ...    ...  университетінде  талқыланды.  Негізгі  тәжірибелік  нәтижесі
Батыс Қазақстан облысындағы Жәңгір хан ...  ...  ...  ...   университетінің,    Батыс    Қазақстан    ... ... беру ... сапа ...  ...  ...  ...  кезінде  БҚО  Ауыл  шаруашылық  басқармасының  білікті   еңбек
ресурстарымен қамтамасыз ету сапасын  жетілдіру  ...  және  ... және ... ... ...  ...  ... мен қорытындылар Жәңгір  хан  атындағы  Батыс  Қазақстан  аграрлық-
техникалық   университетінде    Экономика    және    ...    ... ... ... пәні ...  дәріс  оқу  және  практикалық
сабақтарды  өткізу   кезінде   автормен   және   ...   ... ...    ... ... ... басылымдар. Диссертация тақырыбы  бойынша  11
жұмыс жарияланды, негізгі көлемі 7,12 б.б.
    ... ... мен ...  ...  мақсатқа  қол  жеткізу  қисынына
негізделген.  Жұмыс  кіріспеден,  үш  бөлімнен,   жалпы   ...   ...  ...  әдебиеттер  тізімі  мен  қосымшалардан   тұрады.
Жұмыстың жалпы көлемі 140 ... 33  ...  мен  30  ...  және  ... бар ... мен ... ...    1  АУЫЛ  ШАРУАШЫЛЫҒЫН  БІЛІКТІ  ЕҢБЕК   РЕСУРСТАРЫМЕН   ...   ... САПА ... ... ... ...    1.1 ... ресурстарының мәні және оның  ауыл  шаруашылығының  дамуындағы
қазіргі тенденциялары


    ... ... ... ...  ...  ...  етуге  әрекет
ететін жаңа шешімдерді қарастыру барысында  ең  ...  ...  ...  ...   ...   әлеует»   түсініктерінің   мәнін   және   олардың
экономикалық категориялар жүйесіндегі орнын анықтап алу ...    Бұл ... шешу үшін  ...  ...  ...  ...  ... физикалық дамуын, денсаулығын, білімін, біліктілігін  және  қоғамдық
пайдалы  қызмет  үшін  ...   ...   ...   ...   ... бұл ... ... анықтау үшін  «еңбек  ресурстары»  термині
қолданылады.
    Экономикалық категория ретінде еңбек ... ... ...  ...  қызметінің  басқа   саласында   да   еңбекке   ...   ...  ...  және  ...  ...   ...   ...    Еңбек ресурстары өзінің табиғаты бойынша екі  жақты.  Бір  жағынан  ... ... ... күші ...  табылса,  ал  екінші  жағынан  олардың
қалыптасу,   топтастыру,    қолдану    ...    ...    ... ... мен ... ретінде көрініс алады [4].
    Ең  алғаш  «еңбек  ресурстары»  терминін  ...  ...   ... енгізді. Еңбек ресурстарының табиғи  шекаралары  біздің  елде
қабылданған  ...  ...   ...   және   ...   ...  Экономикалық   шекаралар   өндірістік   ...   ... даму  ...  адамдардың  материалдық  жағдайына  тәуелді.
Соңғысы көбіне жылжымалы және табиғи шекараларға тәуелсіз.
    ...  ...  саны  ...  ...  ...  ...  үшін  ...  тірі   еңбек   массасын   сипаттайды.   Еңбек
ресурстарының құрамына келесідей категориялар ...  ...  ... жеке ...  ...  ...  өндірістен  тыс
оқудағылар; жеке үй шаруашылығындағылар; әскери ... ...    ... ... ... мазмұнын тереңірек ашу үшін оны «жұмыс
күші» категориясымен ... ... ...    ... күші –  ...  ...  адам  ағзасындағы  физикалық  және
рухани  қабілеттіліктердің  жиынтығы  [5].  Сондықтан  жұмыс  күші   ... ... ... ... және  оны  ...  ... ... жынысы, жасы, отбасы жағдайына байланысты қарастырмау  керек.
Бұл сипаттамалар адамның физикалық және рухани қабілеттіліктерінің  жиынтығы
ретінде жұмыс күшіне ... оны ... тән. ... ...  оның  иеленушісі
еңбекке қабілетті тұрғындармен біріктіре отырып зерттеу  «еңбек  ресурстары»
сияқты басқа категорияны пайдалануды ... ...    ... етуші жеке адамға  қатысты  түсініктердің  кең  атауы  біріншіден,
еңбек етушілердің экономикалық,  әлеуметтік,  ...  ...  және  ...  да  ...  ...  ...   үдерістер   мен
құбылыстардың   кең    ауқымын,    ...    ...    ...  және  басқа   да   түсініктер   мен   әлеуметтік-экономикалық
құбылыстар мен жұмысбастылық үдерісінің ...  ...  ...    ...  ...  ...  мәселесіне  арналған  көптеген  ірі
зерттеулерде  «еңбек  ресурстары»  ...  ...  ...   күші   ... [6, 7, 8]. Жиынтық  жұмыс  күші  ретінде  еңбек  ...  ...  егер  ...  ...  күші  ...  ...  синонимі
ретінде қарастырылып, еңбек  ресурстарының  қайта  өндірісінің  экономикалық
жақтарын ... ... ... ... ...    Сонымен қоса көптеген еңбектерде еңбек ресурстары мен ...  ...  ... ... ... ... бұл ... орналасуы байқалады.
    Ауыл шаруашылығындағы еңбек мәселесін зерттеушілердің басым бөлігі еңбек
ресурстары мен ... күші ... ... еш ... ...    Бұл кезде  көптеген  авторлар  еңбек  ресурстарына  қатысты  үдерістерді
сипаттау кезінде осы екі ... тең ... ...    Кейбір авторлар керісінше, тек жұмыс күшіне қатысты ... ... ...  бұл  ...  ...  кірмейтін  үдерістермен  қатар
қарастырады. Мысалы, К.П.Тронев «жұмыс күші  –  ...  ...  етуі  ... ... ете ... ... физикалық және рухани қабілеттерінің  жиынтығы,
ал оның қайта өндірілуі қоғамдық адамның қайта  өндірісі  мазмұнының  барлық
байлығын кірістіреді» деп ... [9].
    Бұл ... ... және ... ... ... ...  күші
түсінігіне  адамның  «басқа  да»   ...   ...   ... бұл мынаны көрсетеді: жұмыс күшінің қызмет етуі процесінде,  яғни
еңбекке қабілеттілікті жүзеге асыру барысында тек қажетті өнімнің құны  ... ... өнім ... ...  қоса  ...  «барлық»  басқа  да
қабілеттіліктері, жекелей  алғанда  адамның  өзінің  ...  ...  ...    ... ...  зерттеу  объектісі  ретінде  күрделі  категория  болып
табылады. Сандық ... ... ...... ...  ...  мен
одан тыс жастағы  жұмыс  істеуші  тұлғалардың  жиынтығы.  Еңбек  ресурстарын
талдаудың сандық  ...  ...  ...  кірістіреді:  орналасу
тығыздығы, табиғи өсім, жынысы мен жасы бойынша саны,  категориялар  бойынша
саны: жасөспірімдер, ... ... ... ... [10].
    ... ... ... келесі жиынтықты кірістіреді:  жынысы,  жасы,
жас ... ... ... ... ...  ...  өмір  ... еңбек ету ұзақтығы; әлеуметтік-экономикалық  жұмылдырғыштығы;  ой  және
физикалық   еңбек    ...    ара    ...    ...    ... ара ... т.б [8, 26 бет].
    Қажетті өнімді құндық формада кеңейтілген түрде өндіру ... ... ...  саласындағы  жұмыс  бастылықпен  қатар  ...  ... ... үшін ... да ... қабілеттіліктерге ие болулары тиіс.  Ең
алдымен  олар  күн  сайын  жұмыс  орнына  және  ...  ...  ... ... ... Ол үшін  ...  ...  байланысты  жұмыстан
тыс уақыт шығындары болуы керек. Содан соң жұмыс күші мен түрлі салалар  ... ...  ...  қалыпты  қызмет  етуі  үшін  жұмысбастылық
салалары мен аймақтары бойынша ... ...  ...  ...  ...  қайта  бөліп  отырулары  қажет.  Бұл  еңбек  етушілер  қайта   ... ... ... ... тиіс ... ... Ал ол  ... тыс жүзеге асырылмайды.
    Осыдан шығатын қорытынды,  «еңбек  ...  ...  ...  ... біріктіру  негізсіз  екендігін  көрсетеді.  Осы  мәселе  бойынша
К.Маркс «Жұмыс күші немесе еңбекке қабілеттілік ретінде  ...  ... ... ... пайдаланылатын  адам  ағзасындағы  физикалық  және
рухани қабілеттіліктің жиынтығын түсінеміз» деген анықтама ... [11].
    ... ... ресурстары –  бұл  адамдар,  ал  жұмыс  күші  оларға  ... және ... ... жиынтығы.  Бұл  категориялардың  ең
басты  ...   ...   ...   ...   әлеуметтік-
экономикалық мәнін көрсетеді. Басқаша айтқанда,  ...  ...... мен ...  ...  ...  сандық  және  сапалық  анықталған
формасы.
    Еңбек  ...  ...  ...  ...   ...   ...  береді:  «Еңбек  ресурстары  -  өндірістік  күштердің  дамуы  және
өндірістік  ...  ...  ...   ...   ...   ... ...    Еңбек ресурстары потенциалдық және жақсыз белгілерге ие екендігін ескеру
қажет. Оларды «бөлуге», «қайта  ...  ...  және  т.б.  ...  ...  ...  ...  оларды  өндіріс  үдерісіне  толық
тарту, жұмысбастылық деңгейін арттыру міндеті өте ...    ... ... жүргізу жылдарында еңбекпен  қамту  жағдайының
тенденцияларын жалпы талдау келесідей жағымсыз ... ... ...    - ... ... ... тапшылығының тұрақтыға айналу тенденциялары;
    - ауыл тұрғындарының жастық құрылымының тез қартаюы жағына өзгеруі;
    - ... ... ... мен  білікті  кадрлардың  ауылдан  қалаға
қоныс аударуы;
    - ... ... және т.б.
    Бұл ... ... формалары  түрліше  және  терең  құбылыстар  мен
үдерістер түрінде болуы мүмкін. Бұл кезде ...  ...  ... және  қажеттілігін  анықтайтын  көптеген  факторларды  ...  ... 1.1) [12].
    


 ... 1.1 - ... жерде еңбек ресурстарының қалыптасуын және оларға деген
       қажеттілікті анықтайтын кейбір факторлардың құрылымдық сызбасы


    ... 1.1  ...  ...  ...  ...  жиынтықтарының  еңбек
ресурстары мен оларға деген қажеттіліктің арасындағы  тепе-теңдікті  бұзуға,
сонымен қоса оны ... ... ...  ...  Сол  уақытта  факторлардың
әсері  күшеюі  немесе  жоғалуы  ...  [13].  ...  ...  дамуы
жағдайында  тепе-теңдікті  қамтамасыз  ...  ...  ...  ...   әрбір
факторлардың салдарынан  болжамдау  ...  Бұл  ...  ...  ... ... ... ресурстарының санын түзетіп  немесе  теңестіруге
болатын уақыт аралығын дұрыс таңдауға болады.
    Факторлардың   ...   ...   ...   олардың   құрылымының
түрлілігі,  уақыт  аралығындағы   іс-әрекеттердің   күрделілігі   ... ... ... ... Бұл жүйе  ...  мақсатқа  жетуге
біріге іс-әрекет ететін элементтер ... ... ... ...  ... кез-келген факторлардың түрлі құрылымы  кезінде  еңбек  ресурстарының
қалыптасуы және оған ... ... ... тепе-теңдікке жету  және
оны ұстап тұру негіз болады [10, 62 ...    ... ... ... етуі нәтижесінде келесідей жағдайлар мүмкін  болады:
еңбек  ...  ...  ...  ...  ...  етпейді;   еңбек
ресурстары мен оларға деген қажеттілік  ...  ...  ...  ... ... ... ... жағдайға байланысты еңбек  ресурстары  мен
оларға  деген  қажеттілік  тепе-теңдігін  ...  ...  ...  ... ... ...    Бұған  қоса  қазіргі  заманғы  экономикалық   әдебиетте   «кәсіпорынның,
саланың, бірлестіктің ... ... ...  ...  жиі  ... ... бойынша бұл анықтама өз-өзіне қайшы келеді.
    Еңбек  ресурстарының  құрамына  ...  ...  ...  қоса  ...  ...  ...  ...  тұлғалар  кіретіндігін   ескеретін
болсақ, соңғысында бұл жиынтыққа осы ... ... ...  ...  ...  жасайтын   (облыста,   аймақта,   республикада),   бірақ   ... ... ... адамдар кіреді.
    Бұл категорияны салалық емес, тек ... ...  яғни  ...  елге,
республикаға,  аймаққа,  облысқа  және  т.б.  ...  ...   ...   ... ... ...  бір уақытта  осы  екі  аспектіде  (салалық
және аумақтық) қарастыру қате болып табылады.
    ... ... ... ... ... ... ... атқаратын,
біртекті   кәсіптік–біліктілік   құрамға   ие   ...   ... ... ... ...    ... категориясын салалық деңгейде  қолдану  қажеттілігінің  келесі
дәлелі мынада: әрбір кәсіпорын жеке ыңғай, қызметкерлердің іскерлік,  кәсіби
біліктілік, жеке ... ... ... үрдісін орындай  отырып  үздік
қызметкерлерді таңдауға терең қызығушылық ... [15].
    ... ... ... ... жұмыс іздеуші  адам  қандай  жұмыс
орнына ие болатындығы маңызды еместігін ескеру  ...  Бұл  ...  ... ... – еңбекке қабілетті тұрғындардың жұмысбастылық деңгейі.
    Кадрлар – берілген салада тұрақты қызмет атқаратын  ...  ... ... ... салада  кадрларды  пайдалану  көбіне  елдің  ...   ...   ...   Кадрлар   сандық   және   ... ...  ...  ...  ...  құрылымы,  кәсіби
даярлық деңгейімен сипатталады.  Еңбек  іс-қызмет  түрі  мен  ... ... ...  ...  ...  бес  ...  категорияларға
бөлінеді:  жұмысшы  кадрлары,  қызметкер  кадрлар,  ғылыми  кадрлар,   маман
кадрлар, басшы кадрлар. Бұл  бес  ...  ...  ...  белгісі  –
арнайы және кәсіби даярлықтың  болуы  ...  ...  ...  ... [7, 132 бет].
    «Кадрлар» категориясы жұмысбастылардың әлеуеті емес, ...  ...  Бұл  ...  кәсіптік  құрамын,  іскерлік   және   ...  ...  ...  ...  ...   механизмін   жасақтауға
мүмкіндік береді.
    Осылайша,   тұрғындардың    еңбектік    ...    мен    ... ...  ...  ...  ...  «жұмыс  күші»,  «еңбек
ресурстары»,  «кадрлар»   ...   тең   ...   ...   ...   ...    ...    қажет.    Нәтижесінде    келесідей
диалектикалық  түрдегі  тұтас  ...  ...  ...  күші   –   ... ......  (саланың),  персонал  кәсіпорынның  еңбек
ұжымы. Бұл осы аталған категорияларға  қатысты  теориялық  және  ... ... ... ... ... ...    ... өндірістегі адамның ролін анықтау, оның «ішкі»  ... ... ... ...  ...  машықтары  мен  білімдерін
қарастыру үшін «еңбектік әлеует»  жаңа  экономикалық  категориясы  ...    ... ... ... қандай да бір міндетті шешу, нақты мақсатқа жету
үшін  ...  ...  ...  ...  қосалқы  бөлшектер,
сонымен қатар белгілі бір  саладағы  жеке  ...  ...  ... ... [16].
    ... ... ... әлеует»  түсінігімен  ұзақ  уақыт  ...  және  ...  ...  қызметкерлері  айналысты.   Олар
«еңбектік  потенциал»  ...  ...  және  ...   ...   бірыңғай
аспектіде қарастырылатын сәйкес еңбек ресурстары,  немесе  ...  ... және ...  еңбек  жағдайы,  немесе  тұрғындармен  ... ... ...  ...  ...  техникалық  жарақтануы  және  т.б.
кіреді деген пікірде болды.
    ... ... – ең ... әрі ... сала ... жаңа формасына  ие
болатын «жақсыз» еңбек  ресурстарының  ...  ...  ... сапалық сипаттамасы.  Сәйкесінше,  еңбек  ресурстары  тек  еңбектік
әлеуетті ұстаушылар болып табылады.  Сондықтан  «еңбек  ...  ... ... ... ... бұл  ...  негізделмеген.  Себебі,
еңбек  ресурстарына  ықпал  ете  ...  ...  ...  өмір  ... арттырып, өндірістік потенциалды  тиімдірек  пайдаланып),  еңбектік
әлеуетке тек әсер етуге ... Тек ... ... ...  ...  ...  ...  еңбек  ресурстарының  санын  экстенсивті  арттыру
немесе азайту еңбектік әлеуеттің сапасын өзгертуге мүмкіндік  бермейді.  Бұл
жағдайда  ...  ...  ...  ...  ...   тетігі
туралы айту мақсатты түрде дұрыс болып есептеледі [17].
    ... ... ... ... бір  саласының  өндірістік  әлеуеті
мен онда жұмыс істейтін кадрлардың білімдері мен дағдыларын,  мүмкіндіктерін
жүзеге асыру жағдайларын  ...  ...  ...  ...  нәтижеге  жету
мүмкіндіктерін нақты көрсетеді.
    «Еңбектік әлеует» және «кадрлық әлеует» категориялары ...  ...  ...  ...  Олардың  жалпы  белгісі   –   ...   ... ... бір ... ғана ...  Өзара  айырмашылықтары  кадрлық
әлеуетке жататын қызметкерлер белгілі-бір біліктілік және  ...  ... ие ... табылады.
    «Кадрлық әлеует» түсінігі екі ...  ...  ие.  Бір  ...  ол  ...  ...  ...  ...   Басқа   жағынан   кадрлардың
ашылмаған қабілеттерін, көрсететілмеген кәсіптік  сапаларын,  мүмкіндіктерін
ашумен байланысты. Бұл  ...  осы  ...  ...  ...  ретінде
қарастырылады. Сондықтан «кадрлық  әлеует»  санатында  жиынтық  қызметкердің
қол жеткен кәсіптік–біліктілік құрылымы деңгейімен жеке ...  ...  ... ұжымы, тұтас  кәсіпорын  ұжымы,  қызметкердің  ашылмаған  қабілеттері,
кәсіптік сипаты арасындағы ара қатынас көрсетіледі.
    ... ... ... ... және ...  ...  ...  өндірістік
қатынастардың барлық  жақтары  көрініс  табады.  ...  ...  ...  ...  ...  әлеует  құрылымындағы  еңбек   кооперациясының
әлеуметтік сипатын анықтайды (Сурет 1.2) [13, 78 бет].
    Біздің ... ... ... де, ... ... де  ... ... жиынтық қоры, яғни  қызметкерлердің  толық  немесе  жартылай
жұмысбастылығына қарамастан, нақты орындалған адам-сағат арқылы  қарастырған
жөн. Біз жұмыс ... ... ... ... ... көрсеткіші –  адам
сағат деген Н.Я.Гарафутдинованың пікіріне ... [14,  81  бет].  ...  тек  бір  жыл  ...  ...  ...  іс-әрекет   үдерісіне   қатысқан
қызметкерлерді ғана емес, сонымен қоса тек белгіленген уақыт  ...  ... ... де ...    Бұл  ...  ...  ...  іс-әрекетке  шектеулі  түрде  қатынасатын
(зейнеткерлер,  мүгедектер,  кәмелетке  толмағандар)   ...   ... ... ... ... туындайды.
    Біздің пікірімізше, еңбектік әлеуетті тұтас ел тек жеке аймақтың еңбекке
қабілетті  тұрғындары  ие  тірі  ...  ...   ...   ...   ... дұрыс.  Оның  шамасы  сандық  ...  ...  ... ... ... қоры) және сапалық (тұрғындардың жұмысбастылығы,  білім
және біліктілік деңгейі) көрсеткіштерімен анықталады.
    Бүгінгі жағдайда, ... ...  ...  факторларының
ықпалын зерттеу  ерекше  өзекті  мәселеге  айналып  отыр.  ......   ...   факторлардың,   білім,   тәжірибе,   ...   ... ... бір ... ... қызметкер жай  еңбек  қызметкеріне
қарағанда білім мен ақпараттың кең көлеміне,  ...  ...  және  ... шығармашылық қарым-қатынасқа ие болады [18].
    Бүгінде  қызметкерлердің  ...  ...  ...  өте  өзекті.
Себебі,  әлеуметтік–экономикалық  даму  тұрғындар  мен   еңбекке   ...  ...  саны  ...  ...  қарқыны  жағдайында   жүзеге
асырылады.
    Кадрлық  ...  ...  ...  ...  көрсеткіштер   сапасын
қарастырған  кезде  ондағы  ең  негізгісі  –  ...  және   орта   ... ... ... ... ... жөн.
    АӨК ... мамандармен толығуы 1000  қызметкерге  келетін  мамандар
санын көрсететін коэффициенттермен сипатталады.
    


    ... 1.2 - ... ... ... ... ... ...                   ... ... ... байланысы


    Бұл  көрсеткіш  ауыл  шаруашылығы  кадрлық  ...  ...  ... экономикасының басқа салаларымен  салыстырған  кезде  ... ... ... ... деңгейі бойынша 1000  қызметкерге  келетін
жоғары білікті мамандар санымен  өнеркәсіптен  24%-ға,  ал  орта  ...  10%-ға  ...  ...  ...  ...  бұл   көрсеткіштер   ауыл
шаруашылығы бойынша 93 және 15%-ға артық. Кадрлық әлеуеттің  сапасы  белгілі
бір ... ...  жеке  ...  ...  және  орта  білімді
мамандар  санының  ...  ...  Бұл  ...  ...  ... және орта ... ...  тиімді  қатынасын  орнату,  біліктілік
құрылымындағы  рационалды  пропорцияларды  ...  ...  ...  ... ол ...  ...  100  маманға  48  жоғары  жоғары  білікті
мамандарға келеді. АӨК басқа  салаларында   (сауда,  ...  ... ... және өткізу, даярлау) – 100-ге 29 [19].
    ... ... ... ... ... ресурстарының  қызметтік
білімдерінің  жетіспеуі  мен   техникалық   ...   ...  ...  ...   ...   ...   ... жағдайда әрбір кәсіпорын басшыларының алдында   екі  ...  ... ... ... қанағаттандыру және  табыс  табу.  Еңбектік
әлеуетті  зерттеушілердің  айтуы  бойынша,  жаңа  заманда  ауыл  ... ...  мен  ...  ...  ...  ...  ...          – қажетті экономикалық білім;
          – ... ... ету ... мен ...  және  ...            ...  мінез-құлқын  түсіну,  кәсіпорынның   экономикалық
            ... мен ... ... ...... ... ... әдістерін анық түсіну;
          – жан-жақты ... баға беру  және  ...  ...  ...  ...            ...  және  ...  ...  ...  мен   ...            ... ... білу;
          – кәсіпкерлікке тұтастай, ал агробизнеске жартылай тән  ...            ... ... ... тәуекелге бару  қабілеттілігін
            ......  ...  ...  сыртқы  бәсекелестік   жағдайға
            ... ... баға беру ... ...          – кәсіпорынның шығындарын  басқару  көзқарасы  тұрғысынан  бағалай
            ...... ... мен ... келе білу;
          – ... ... ... және микроэкономикалық  факторлармен
            байланыстыра білу;
          – ... ... ... ... мен ... ...          – іскерлік жазбаны ұйымдастыра білу;
          – ... ... ... білу және ...  ролін  орындау  үшін
            ... ...    ... аталған сапаларды ескере отырып, біз басшы мен маман адамдармен
жұмыс жасай білуі және олардың көмегі  арқылы  ...  ...  ...  ... емес, сонымен қатар бәсекелестік ортада дами білулері керек.
    ...  ...  ...  біз  ...  ...  АӨК  ... ... қорытындыға сенімді түрде келдік. Аймақтың АӨК  тұрақты  дамуы
аймақтық,  ұлттық  және   ...   ...   ...   ... ... ... ... тиімділігін арттыра  білетін  және
оны қолдану мен арттырудың жаңа, тиімді әдістерін таба білетін  ... ... ... ... [21].
    Егер ... ... экономикалық және  әскери-саяси  күші,  оның
азаматттарының   табыстылығы   негізінен   ...   ...   ...  ...  ...  және  қаржылық  капиталдың  айналымы  мен
қолданысынан байланысты  болса,  онда  ...  мың  ...  жаңа  ... мен ... ... өндірістік  жүйеден,  ақыл-ой  капиталынан
байланысты: мәдени құндылықтар, білім мен ілім (технология) жүйесі.
    ... ... ... ... ... ...  еңбек  ресурстарын  даярлауға
жаңа мағына бере  отырып  кәсіпорынның,  шекараның  және  қоғамның  ...  ...  ...  ету  ...  ...  мемлекеттің   ауылдық
жерлерде жүргізіп отырған белсенді  әлеуметтік  саясаты  әркімге  жаңа  ... ... ... және  ...  жағдайды  меңгеруге  көмектесуі
керек.  Бұл  жоғары  ...  ...   ...   ...   ... Нақ осы жүйе ...  таңда  жаңа  өмір  сүру  бейнесін  таратудың
басты каналы болуы керек.
    Жаңа технологиялық және ... ...  ...  ...  даму
моделі түбегейлі түрде өзгерді. Жалпы сұраныстағы тауарлар  мен  қызметтерді
өндіру  экономикасынан  сапалы  ...  мен  ...  ...  ...  ...  білімі  мен  технологиясына  көшуде.  Сапалы  өнім   ...   ... ... ... әсер  ...  ...  салаға  айналып  отыр.
Сәйкесінше сапалы экономиканы  қамтамасыз  ететін  базалық  ...  ... беру ... ... ... ... – жаңа  экономиканың  шектеулі
элементтері болуы керек [22].
    Білім беруді дамытудың сапа  ...  ...  ...  беру  ... ... беру нарығында бәсекелестік  қабілеттілікті  қамтамасыз  ететін
бәсекелестік артықшылықты қалыптастыруға ықпал ететін үздіксіз  өзгерістерді
жүзеге ... ... ...  ...  ...  ... ... сілтемесі бәсекеге қабілеттілік термині тұрғысынан туындайды.  Ал
білім беру мекемелерінің бәсекеге қабілеттілігін оның көрсететін  қызметінің
сапасына тікелей ... ... ... есте  ...  ...  ... ... Білім және ғылым министрлігінің білім беру  үдерісіне
жасап  шығарған  стандарттары   барлық   ЖОО-ға   ...   және   олар   ... ... түрде сақтауы керек. Бірақ нарықтық  экономиканың  дамуы
ЖОО-ға да әсер етуде. Осыған орай, оның  ол  ...  ...  ...  ...  бірінші  кезекте  сапалы  қызмет  етуі  керек,   яғни   ...  мен  ...   ...   тиіс.   Бәсекеге   қабілеттіліктің
астарында тауар немесе қызметтің оған ұқсастардың ішінен өтуі  ...  ... ... ... Жаңа экономикада маманның, соның ішінде басшының  басты
сапасы  болып,   біріншіден,   ...   ...   ...   ... ете ... ал ...  ...  жеке  маман  ретінде  (әр  ... ... және  ...  ...  ...  ...  шеше  ... қабілеттілігін қамтамасыз  етуі.  Көптеген  оқымыстылардың  ...  ...  ...  ...   ...   ...   анықтау
кәсіпорынның, ұйымның, саланың кадрлары  ...  ...  екен  [18,  ...    ... еңбектерінде кадрлар – жұмысшылардың ішіндегі ең  білікті
бөлігі  [23].  Мұндай  түсінікпен  ...  ...   ...   ... ... Бірақ біздің пікірімізге  сәйкес,  салалық  деңгейде  және
кәсіпорын деңгейінде  ...  ...  ...  ... жеке ... ... жинастыруға қызығушылықтары бар.
    Кадрлар – бұл бір ... ... ... ... ... ... және  сәйкес
саланың мамандығы мен біліктігін иемденген еңбек  ресурстарының  ...  ... ... ...  көбінесе  елдің  еңбек  ресурстарының  жағдайымен
анықталынады. Еңбек ... және ... ... ...  байланысты
кадрлар  төрт  негізгі  ...  ...  ...  кадрлар,  қызметкер
кадрлар; маман кадрлар; басшы кадрлар. Осыған орай,  зерттеу  бойынша  қолда
бар  тәжірибені   ...   келе   ...   ...   ...  ...  ...  бір  ...  құрамын,  іскерлік  және   жеке
қасиеттерін білдіреді деп ойлаймыз. Кадрлық әлеуеттің  қалыптасуы  ... ... ... байланысты.  Аумық,  облыс,  аудан  деңгейінде
кәсіпорындар кадрларға деген  ...  ...  ...  ...  мүмкін.  Кадрлық  әлеуетті  қалыптастыру  үдерісін  сызба  түрінде
келтіруге болады (Сурет 1.3) [16, 39 ...    


              ... 1.3 - ... ... ... ...    Кадрларды даярлаудың сапасын халықаралық стандарттар  негізінде  арттыру
кадрлық әлеуеттің ... ... ... ...    Жұмысшылар немесе өндірістік  персонал  физикалық  еңбектің  бір  ... ...  ...  ...  еңбектік  қызметті  жүзеге  асырады.
Басқару ... ... ... ... ой еңбегінің  үлесін  қолдану
арқылы еңбек қызметін жүзеге асырады. Ол  өндіріс  үдерісіне  қатысу  ... ... екі ...  бөлуді  көздейді:  жұмысшы  -  өндірістік
персонал, қызметкер - басқару персоналы (Сурет 1.4) [21, 102 ...    


                 ... 1.4 - ... персоналының құрылымы


    Біліктілік  –  тұлғаның  ерекшеліктерінің,   ...   ... ... бір ... Білікті қызметкер жай  еңбек  жұмысшысына
қарағанда білім мен ақпараттың көп көлемін, еңбекке  деген  оң  ... ...  ...  ...  ...  ...  ... кезде еңбекке  қабілетті  тұрғындардың  жалпы  ...  өсу  ... ...  әлеуметтік-экономикалық  даму  жүзеге  асырылып  отырғанда
ерекше қажет.
    Мамандардың есебі  бойынша  ...  ...  ...  ...  теңгенің
қайтарымы 15-30 теңгені құрайды екен, ал халықтық  шаруашылықтың  қандай  да
бір  саласындағы  қызметкердің  ...  ...  ...  ...  ... ... ... қажеттілікті  орташа  25  %-ға  ...  ... ... ... ...  ...  ара  ... % шамасын құрап отыр [9, 63 бет].
    ...  ...  ...   ...   ...   сапалы   қасиеттерін
қалыптастыратын жағдай жасау керек. Жоғары кәсіби шеберлік,  ...  ... ... ... ...  ...  ішінде  АӨК  қызметкерлеріне
қажет болып отыр.
    Басқару теориясында персоналды  жіктеудің  (қызметкердің  ...  ...  ...  деңгейі,  санаты   бойынша)   әртүрлі   тәсілдері   бар.
«Персонал»  ...  ...  ұйым  ...  оның  ...   ... ... ... Негізгісі  болып  қызметкерлерді  санаты  бойынша
жіктеу болып табылады.
    АӨК ... ... ...  кадрлық  әлеуетті  қайта  өндіру  бір
тұтас жүйені құрауы,  ал  ол  ...  ...  және  ...  орта  ... ... институттар, колледждер, техникумдар), кәсіби-
техникалық  училищелерді  және  даярлау,  қайта  ...  және  ... ... арнайы курстарды кірістіреді.


    1.2 Сапа  ...  ...  ауыл  ...  сапалы  білікті  еңбек
ресурстарымен қамтамасыз ету құралы ретінде: түсінігі, мәні, ерекшелігі


    Сапа  –  ...  ...  және   ...   ... ... ... объектілердің  сипаттық  жиынтығы.
Бұл жерде объектіге, мысалы қызмет немесе үрдіс, өнім немесе қызмет  көрсету
нәтижесі, ұйым немесе жүйе, ... ... ... ...  Бұл  ...  ...  айтқан  кезде,  негізінен,  іс-әрекет  нәтижелерінің   сапасын
(үрдістің), үрдістердің өздерінің сапасы және жүйе  ...  ұйым  ... деп ...    АӨК ... ... ресурстарымен қамтамасыз ету үшін мамандар  даярлайтын
жоғары білім беру саласына  ...  ...  ...  беру  ...  ...  ...  түлегінің  білім  мен  ілімнің,  олардың  беделді   азаматтық
тұрпаттарының, мәдениет деңгейлерінің  ...  ...  ... сапасына, бір  жағынан  мазмұнымен,  ал  басқа  жағынан,  материалдық-
техникалық, ақпараттық және кадрлық ресурстармен  қамтамасыз  ...  ...  беру   ...   ...   сапасы   басқарудың   барлық
деңгейлеріндегі менеджмент сапасын және  көмекші  ...  ... қоса ... ... оқу ... ... жүйесінің сапалы қызмет  етуі
арқылы қамтамасыз етілуі ... ... ...  ...  оқу  ...  сапа
менеджментінің  жүйесі  халықаралық   стандартының   ИСО   9001   ... мен ... ... сапа ...  ұстанымдарына  сәйкес
құрылуы немесе «Бизнесте мүлтіксіз» сапасы бойынша Еуропалық  премияны  беру
кезінде  қолданылатын  сапа  ...  ...  ...   қор   ... ... ...  табудың  бұл  үш  жолы  өзіне  негіз  ретінде
үрдіссіз бағытталған жолды ұстанады, бір-біріне қарама-қайшы ...  ... ... ... және тек қана барлық жұмыс  үдерістерін  ұйымдастыру
ауқымының толықтығымен және тереңдігімен, сапа менеджменті жүйесінің  ... орны ...  ...  ...  ...  дәрежесімен  ерекшеленеді
[24].
    Қазіргі уақытта ... үшін ... ... ең ... ...  ... ... сапа менеджменті моделі, басқаша айтқанда TQM табылады [25].
    TQM бұл ... ... ... ұйымдық құрылым деңгейлеріндегі  және
барлық бөлімшелердегі  барлық  персонал  мүшелерінің  ...  ... ... талаптарын қанағаттандыру арқылы ұзақ  мерзімді  сәттілікке
және ұйым мүшелері мен қоғамның  табысқа  қол  жеткізуіне  ...  ... ... ... жаңа ... табу  [26].
    Сапа оны ... ... ... ... ұзақ  ...  табысқа  жету
мақсатында  ұйымның  ұзақ   мерзімді   даму   ...   ...   ... ... ... ...    Бұл өз ... халықаралық қабылданған TQM (Total  Quality  Managment)
аббревиатурасын имеденген жаңа сапа менеджменті  ...  жаңа  ... болу ... ... ... ...    XX ... аяғы XXI ғасырдың басын  TQM-ды  ұлттық  идея  деп  жариялау
арқылы білдірді.
    Қазір TQM-нің рөлі мен ...  ...  ...  экономикасы  үшін  қайта
бағалау қиын. Бірақ Қазақстан үшін TQM-ның үрдістері,  әдістері  мен  жүйесі
өте маңызды.
    ... ауыл ...  ...  ...  ...  қамтамасыз
ететін ЖОО алдында келесідей маңызды және қиын міндеттер тұр:
          - ... ... сай ... ... ... ...          - ... беру қызметінің сапасының тұрақты деңгейін ұстау және оны
            ... ... ...    Ауыл шаруашылығы мамандарын  даярлау  сапасына  ықпал  ететін  факторлар
туралы көптеген көзқарастар қалыптасқан. Жоғары ...  ...  ... ... талдауды зерттеушілер  сапаның неге байланысты  болатынын
анықтаудан бастайды, басқа сөзбен айтқанда, олар ЖОО-дың  ...  не  ... ... сұраққа жауап табуға тырысады.
    АӨК-ге  білікті  мамандарды  даярлау   ...   ...   ... деген ең кең тараған көзқарастардың тек бірнешеуін  ...  ...   Олар  ...  ...  ...  ЖОО   ...   үш   басты
негіздемеге  арқа  сүйеді.  Олар:  ЖОО  мақсаттары  мен   ...   ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  оқыту  үрдісінің  материалдық-техникалық  және   ғылыми-ақпараттық
базасының жағдайы».
    Ал, ... сапа ... ... ... ... үш топқа бөледі:
білім  беру  мазмұнының  сапасы  (білім  ...  ...   ...   ... ... оқыту және тәрбиелеу әдістерінің сапасы (тану  қызметін
ұйымдастырудың сапасы, оқыту қызметін іске асыруды бақылаудың сапасы,  оқыту
қызметінің ...  ...  ...  ...  ...  сапасы
(білімдердің  меңгерілуінің  сапасы,  машықтар   мен   ...   ... ... ... сапасы)» делінген [27] .
    Ауыл  шаруашылығы  ЖОО-дың  проректорларының  арасында  сұрау  ... олар ... ... ... ең көп ... ықпал ететін  факторлардың
арасынан келесілерді атап өтті: талапкерлердің  сапалы  құрамы;  білім  беру
бағдарламасының сапасы; оқытушылардың кәсіптік  ...  ... ... оқу ... ... оқуға қатынасы [28].
    Біздің ... ... ...  ойлардың  ерекше  маңыздылығы  сапа
менеджменті қандай ма бір жұмыс бағыттарының  жиынтығы  ретінде  ғана  ... ... ... ретінде анықталған:
    Бірінші кезең. Білім беру сапасы және сәйкес мақсатты  ...  ... ... ... (а);
    ... ... Таңдалған әдістер мен әсер  ету  құралдарын  жүзеге  асыру
(ә);
    Үшінші кезең. Қолданылатын ...  ...  ...  яғни  логикалық
мағынасы ауытқуларды бақылау және  талдау  жолдары  арқылы  сол  ...  (б)  және   ...   ...   әрекеттерді   қолдануға   ...    ... ... айтқанда аграралық білім  беруді  басқару  үдерістерінің
негізіне келесідей шынжырлы әрекеттерді қалыптастыру  қажет  деп  ...    (а)   ...   беру   ...   жоспарлау        (ә)   ...   ... мен ... ...      (в) ... ...    Сапа ... саласындағы мамандар үшін  бұл  шынжыр  «Деминг  ... «PDCA ... ... ... ... танымал (Сурет 1.5) [30].










                                                                   ...          ... 1.5 – Сапа ... ... кезендік үрдіс ретінде


    Осыған  орай,  аграрлық  білім  беру  ...   ...   ...   ... ... асыру, бақылау,  талдау  және  түзету  арқылы  білім  беру
қызметінің ... ...  ...  ...  ...  ...  ... әдістер мен қызмет түрлері.
    Қорытындылай ... ...  беру  ...  ...  ...  ...  ... сапа саласындағы зерттеу объектісі болып нарық жағдайында басқа  да
ұйымдар  сияқты  дамушы  және  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... Білім беру қызметінің сапасын басқару мәселелерін  шешуге
жалғыз дұрыс тәсіл – кешенді сапа менеджмент жүйесін құру.
    ... сапа ... ... Quality ... - UQM),  TQM-
нің  бір  бөлігі  бола  отырып  үнемі  даму  үстінде  және  оны   ИСО   ... ... ... ...    TQM  ...  кең  ...   ...   мүмкіндік   береді.   TQM-ды
құраушылардың барлығының өзара  байланысы  сурет  1.6  ...  [22,  ... ... талдау TQM-ды мазмұндаудың оңтайын  табуда  үлкен  шашырау  бар
екендігін көрсетті. Осылайша, доктор  ...  TQM-ды  14  ...  ... Ал, ... сапа  ...  4  ...  және  ... 14 қадамын  қарастырады.  Профессор  Хитоге  Куме  кейіннен  сегіз
бағытқа бөлінетін TQM-ның 2 негізгі ... ...    ISO 9001 ... 2000 ...  ...  ...  негізіне  алынған
сапа менджментінің 8 ұстанымын тұжырымдады [31].
    TQM-ның маңызын ашатын жоғарыда аталған ақпарат ... ...  ... табу ... көп ...  қарамастан  нақты  белгілерсіз  ... TQM деп ...  ... ...     ... оңтайын табу жолдарын  талдау  негізінде   қалыптастырылған  11
белгі төменде келтіріледі [32].
    ... ... ...        1. ... ... басымдылық тұтынушылардың  күтулеріне  сәйкес
           ... ... сол ... ... болуы  тиіс  сапаға  беріледі.
           ...  жүйе  ...  ...  ...  және   ...           қанағаттануын  бағалау  үшін  ...   мен   ...   ...           ...        2. Әр ... ...  ...  өнімді  ең  төмен  бағаға  ұсынуға
           ... ...  ...  ...  байланысты  жоғалтуларды
           ... ... ... үлгі ... болып «ақаулар жоқ»  немесе
           ... ... ... ... ... ...  ...  әр  уақытта
           ... ... ... ...  көмегімен  емес,  сәйкессіздік
           ...    ... ішкі ...        3. ... ... дейінгі ұйымның бүкіл персоналы  сапаны
           ... ... ... ... ...  ұйымның  ең  үлкен
           ... ... ... сонымен қатар  оның  шығармашылық
           әлеуетін барынша ашып ... үшін ... ... ...        4. Сапа  және  ...  төмендету  саласында  неғұрлым  жоғары
           ... қол ... ... ... тұрақты және кеңінен
           жақсарту  концепциясы  жасалынады.  ...  ...   ...           ... ... ... ... жиірек, әр жерде  және  әр
           ... ... ... бұл жолы  ...  ...  жағдайы
           болып табылады.
        5. ... ... ... ... ... ... Тұрақты  жақсарту
           бойынша ...  ...  ...  ұйымдастырылады  және
           жүргізіледі.    Ұйым    ...    ...    ...    ...           ... ...  қосындысынан  нақты  басым  болғанда,
           ... ... қол ...              Сурет 1.6 - ... ... ... кең ...        6. Әр  ...  мәселелерді  талдау  және  олардың  шешімін  табу
           ... ... ... ...  ...  жеті  ...  Ең
           ...  ақаулар  мен  сәйкессіздіктерді  ...  және   ...           ...  ...  жою  ...  ал  ...  ...   табылады.
           Сәйкесті  түрде,  жүйе  ...  ...   бас   ...           ... мен ... ... ...  карталары,  технологиялық
           құрал ... ... ... ... және  т.б.  ...           ... ... мен тәсілдерді қолданылады.
        7. Шешімдер кездейсоқ үзінді мәліметтер,  асығыс  пайымдаулар  ...           ... ... ... ал ... ... ... негізінде
            қабылданады. Мәліметтерді ... мен ...  ...  ...           ... персонал білетін қарапайым  және  түсінікті  статистикалық
           ... ...        8. Ұйым ... ...  және  ...  тәуелді  үдерістер  жиынтығы
           ... ... ... ...  қол  ...           ... мысалы, барлық мүдделі функциялардың  қатысуымен  мамандар
           ...   ...   ...   ...   әртүрлі    тәсілдер
           ...    ... ... ...        9.  Ұйым  ...  сапа  ...  және  тұрақты   жақсарту
           ... ... ... ... осы  ...  жеке  ...           сапа ...  әдістерін  білуі  және  оларды  қолдана  білуі
           ... ... ...       10. ... ... ... сапа ...  тәрбиелеу  бойынша,
           сапаны басқару және топта жұмыс істеу ...  ...  ...           ... жұмыс істеу.
    TQM-ның белгілер ... ... ... ... Дегенмен, егер жүйеге
жоғарыда аталып өткен белгілердің кемінде біреуі тән болмаса, онда  оны  TQM
деп қарастыруға ... [33].
    ИСО ... 9001  ...  2000  ...  ...  TQM-ін
талдау және оның тәжірибелерін ортақтастыру негізінде  ...  ... сапа ... ... ... ... [34].
    1-ші ... Тұтынушыға бағытталған ұйым. Бүгін, егер  де  ұйым  табысқа
қол  жеткізгісі   келсе,   жаңа   ...   ...   ... ... ... ...  не  сатып  алғылары  келетіндігін
анықтап алулары  керек.  Тек  ...  ...  жаңа  ...  мен  технологияны
тұтынушы  қалайтын  өнім/қызметке  максималды  жақындату   мүмкіндігі   үшін
ұяландыруға ұмтыла  ...  ...  ...  ...  ...  ... ұзақ мерзімді перспективада табысты  қалыптасуын  қамтамасыз  етеді.
Тұтынушының лоялдығына қалай қол ... ...  Бұл  ...  екі  ...  ...  –  келісім-шарт  немесе  техникалық  жағдайларда  көрсетілген
тұтынушылардың минималды талаптары қанағаттандырумен шектеліп  қана  қоймауы
керек,  ...  ...  ...  біліп   және   оны   ... ... ... ... ...  ...  –  жеке  ... жалпы өндіріс үдерісінен  бас  тартуға  әкеледі.  Мұнда  көлемді  азайту
емес, керісінше сұраныстың артуы ... оны  ...  ...  ...  отыр.
«Тұтынушы әрдайым дұрыс!» түсінігі жылдан жылға көп  қолданылады   және  ... ... ... ... ...    2-ші ... Басшылықтың қызметі.  Ең  алдымен,  жоғары  үзбе  ...  ...  ...  жеке   үлгісі   арқылы   көрсетуі   қажет.
Басшылықтың басты ... - ... ... және  ...  ...  істеуді
қамтамасыз ету, адамдардың  үлесін  талаптандыру,  мойындау  және  мадақтау,
ашық және  әділ  өзара  ...  ...  ...  табылады.  Мұндай
жағдай   персоналдың   шығармашылық   мүмкіндіктерін   ...    және    ... ... ... ... ... ... тигізеді.
    3-ші  қағида.  Персоналдың  шоғырлануы  (тарту).  Ұйымда  ...  ... ...  ...  оның  ...  қызмет  етсе,  онда  оның
алдына ашық мүмкіндіктер көбейеді. Персоналдың мінез-құлқына ұйым  мәдениеті
мен жетекші ... ғана әсер етіп ... ...  ...  ...  өз  ... Топ тәртіп бойынша, сайыс бойынша өз еркімен келгендерді  ...  және ... ... ... бірінші қадам-өкілеттілікті  делегирлеу.
Өкілеттілікті делегирлеу сенімділікке негізделген,  ал  сенімділік  –  ... ... ...  ...  беретін  шығармашылық  климаттың  маңызды
элементтерінің бірі. Ол топтағы ақпараттық ағымдардың ашықтылығына,  олардың
айқындылығына сілтеме  ...  ...  ...  ...  ...  ...  шоғырлануына  да,  өкілеттілікті  делегирлеуге   де
мүмкіндік туғызады.
    4-ші ... ... ...  ...  ...  2000  ...  болжам  жүйеге
мүлдем жаңа көзқарасты тудырды. Ол, біріншіден, өзара  байланысты  ... ...  ...  басқару  жүйесін  жобалаудың  алгоритмдік  оңтайын
табуды ұйғарады. Мұнда әрбір  үдеріс  өзінен  ...  ...  бар  ... қарастырылады:
    - үдерістің жолдары мен нәтижелері дәл анықтануы және өлшенуі қажет;
    -   ...   ...   ...   анықталады,   олардың   талаптары
теңестіріледі, олардың үдеріс нәтижелерімен қанағаттануы зерттеледі;
    -  ...  ...   ...   ...   ...   ...    - әрбір үдеріс басқарылуы  керек  және  үдерісті  басқару  өкілеттілігі,
құқықтыра және ... ... ...    - ... ... кезінде оның  ресурстық  қамтамасыз  етілуін  анықтау
қажет.
    5-ші  қағида.  Менеджментке  ...  ...   ...   ...   ... барлық аспектілерін реттеуді талап етеді.  Ең  алдымен  бұл  сапа
тұжырымдамасы ұйым мұраты, стратегиялық мақсаттар және  т.б.  ...  ... ... ... ...  ...  үдерісін  ұйымдастыру  әрбір
ұйымның қызмет нәтижелігін  бағалау  мәселелерімен  ...  ...  ... бойы бұл ... тек  таза  қаржылық  тәсіл  өз  үлестілігін  жүргізді.
Бірақ  соңғы  10  ...  ...  күрт  ...  ...  ... мен жеке ... ... үдерістердің  тиімділігін
қаржылық нәтижелерге қосу керек. Жүйелік тәсіл ұйым туралы көзқарасты  қайта
қарауға әкеледі. Бұл қағида,  басқалары  ...  ...  ...  ... ...    6-шы ... Үнемі жетілдіру  (үздіксіз  жетілдіру).  Бәрі  ...  ... тек ...  өздері ғана  өзгерілмейді.  Үнемі  жақсарту  үлесін
екі ынта-жігері бар. Ішкі ... ... Ол ... еш  ...  ... және ...  ...  бүгін  істегеннен  гөрі,  ертең  істеген  ...  ... ... жігер –  ұйым  қызметінің  барлық  аспектілерін  ... ...  ...  ...  ...  ...  жапондық  автокөлік
фирмалары американдық  нарыққа  кірген  болатын.  Олар  ...  ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие  болды,  яғни
табысты немесе демпингті төмендету есебінен  емес,  керісінше,  өзіндік  құн
мен бағаның ... тез ... ... ...  ...  Ішінде  ең
көп  тарағаны  –  Шухарт–Демингтің  ...  ...  Цикл  ...  ... төрт ...  ...  Сағат  тілі  бойынша  жоғарыда  әрбір
сегмент төрт қызметтің бірін білдіреді: жоспарлау (үдерісті немесе оның  бір
бөлігін ... ... ...  ...  ...  (көздеген  жоспарды),
тексеру немесе зерттеу (жасалған нәрсені)  және  келесі  аналогиялық  ... ... ... да  ...  ...  мысалы:  Исикава  диаграммасы,
Паретто диаграммасы және т.б.
    7-ші қағида. ... ...  ...  ...  Мұнда  алдымен  шешім
қабылдау үшін ...  ...  ...  ...  ...  ...  кезде  әрбір  кәсіпорынның  қызметін  толық   сипаттау   үшін   оның
стандартты ... ... ... ... еді.  ...   келе   ...   ...   бизнестің   иелеріне,    ... және т.б. ғана ... ... ... болды. Бірақ  бұл  барлық
қызығушы жақтар емес және барлық қызмет  аспектілері  емес.  ...  ...   ...   үшін   ...   ...    балансталған
көрсеткіштер   жүйесін   ұсынды.   Бірінші    топты    ...    ... ... бұл жүйе ... тағы үш  тобын  біріктіреді.
Екінші топ – тұтынушылардың қанағаттану ... ... топ  ішкі  ... ... ... Ал  төртіншісі  –  персоналды  оқыту  және  өсу  үшін
мүмкіндіктер   көрсеткіші.   Төрт   ...   ...   ... ... ... Олар ...  ...  стратегиясын  біріктіре
отырып,  керек  болған  жағдайда  жағдайды  түзетуге   бағытталған   басқару
шешімдерін  ...  ...  ...  ...   ...   шешімді
қабылдау – дұрыс  немесе  сенімді  ...  ...  ...  ... ... ... ... қабылдау кезінде тиімсіз басқарушылық  шешімнен
ауқымды жоғалтулар  ...  және  ...  ...  ...  ...    8-ші ... Жеткізушілер  мен  өзара  тиімді  ...  ...  ...... ... өте  ыңғайлы  болатын.  Қазір  басқа  кез  ...  жаңа   ...   ...   ...   ...  ...  ...  арзан  бағаға  сатып  алу  тиімді  емес,  ... бұл ... ... Тұрақты  қатынастарға  ұмтылу  керек.  Сонда
ғана құндылықтар ... ... ...  ...  Құндылықтар  шынжырын
басқару клиенттер үшін  жеткізушімен  тұтынушы  арасындағы  қатынастың  жаңа
түрін қалыстырады: «Бірге жасаймыз, бірге ...    ... ... көзқарасымыз  бойынша,   ауыл  шаруашылығы  жоғары  ...  сапа ...  ...  ...  ең  ...  және
тиімді әдістемелік негізі болып Халықаралық ИСО  стандартының  9001  ... ... күні дәл ИСО  ...  9001  ...  ...  ... құрудың әдістемелік негізі  болып  табылады.  ...  ...  ... ... ...  жағдайлары,  құру,  енгізу  және  жетілдіру
тәртібі  көрініс  ...  Олар   ...   ...   ...   беру   ...  ...  сапасының  жүйелі   оңтайын   табудың   деңгейін
арттыруға мүмкіндік беретін ... ... ... қазіргі  беталыстарды
ескереді.
    Бұл стандарттардың бірінші басылымы 1987 жылы ИСО (Қазақстанда  бұл  ... ... ... ...  ...  ...  ...  және
ИСО стандартының 9001 сериясы атауын алды.
    ИСО стандартының  9001  ...  ...  ...  ...  ... яғни ... ... екендігін көрсетеді,  бірақ  ешқашан  да  оған
қалай қол жеткізуге болатындығына жауап бермейді.  ИСО  ...  ... оны  әр ... ... ... қатар сапаны  қамтамасыз  етудің
ұйымдық  әрекеттері   бойынша   кепілдемелер   бере   ...   ...   ... ... мүмкіндік береді.
    ИСО стандарттарының 9001 сериясын  шығарудың  негізгі  мақсаттары  болып
мыналар ...    -  ...  ...  отыру  кезіндегі  әлемнің  ...  ...   ... мен ... ...  өзара  түсіністік  пен  сенімді
нығайту;
    - сертификациялық тексерулерді (аудит) жүргізу кезінде  бірегей  ... ... және ...  ...  ...  ...  әлемнің  әр
түрлі  елдерінің  сертификаттау  бойынша   аккредиттеуден   өткен   ... ... ... ... ... өзара мойындалуына  қол
жеткізу;
    - ... ... әр ... ...   әр  ...  ...  ... басқарудың тиімді қызмет ететін жүйелерін  құруға  жәрдем  беру  және
әдістемелік көмек көрсету [35]. 2000 жылы  ...  ...  ...  ... ... 2000 жылғы болжамы енді келесідей түрде сипатталады  (Сурет
1.7);


                        ИСО 2000 ... ...            ИСО 9000                                     ИСО 9001
                                       ИСО 9004


                  ... 1.7 - ИСО 2000 ... ...    1.7 - ... көрсетілген стандарттар келесідей жіктелінеді:
    - ИСО  9000  –  ...  ...  ...  ...  ...  ...    - ИСО 9001 – ... менеджменті жүйелері. Талаптары»;
    - ИСО 9004 –  «Сапа  менеджменті  ...  ...  ...  ...    ... қалаушылары  болып  құрамы  және  мазмұны  бойынша  өзара  толық
келісімге келген ИСО 9001 және 9004 ... ... Олар   ...  ... те ... ...  Стандарттардың  екеуі  де  сапа  менеджментінің
үдерісі моделіне негізделген ұқсас құрлымдарға ие, ...  ...  ... әр ...  Стандарттардың  екеуі  де  өнімнің  барлық  ... және ...  ...  ...  ...  ...  ...  үшін
негіз құрайды.
    ИСО 9001:2000  және  ИСО  9004:2000  ...  ...  ...  ...  ішінде  қоршаған  ортаны  қорғауды  басқару   ...  ИСО  14001  және  14004   ...   ...   ...    Жаңа  ...  ...  айырмашылықтары:  алдыңғы   жоспарда   клиенттің
күтулерін  анықтау  мәселелері  және  клиенттің  ...  тұр;   ...  ...  ...  атап  ...   ...   кәсіпорын
қызметіндегі нақты үдерістерге бағытталған; басқа жүйелермен  интеграциялану
мүмкіндігі жақсартылған (мысалға, ИСО 14001  ...  ...  ...  ...  ...  ...  көлеміне,  саласына  және  шығаратын
өніміне тәуелсіз кез келген  компанияның  стандарттарды  ...  ... ... қанағаттануын өлшеу талабы пайда  болды;  ресурстарды
басқаруға   қатысты   жаңа   ...    ...    ...    ...  ...  жойылды.   Жаңа   стандарттарда   «жабдықтаушы»
термині  ...  ...  ал   «суб   ...   ...   ... «өнімді алушы»  (ескіше  «тұтынушы»)  термині  тұтынушыны,  соңғы
қолданушыны  ...  ...  ...   ...   ...   ... ...    ИСО 9001:2000. Қайта қаралған ИСО  9001:2000  стандарты  ИСО  9001,  ... ИСО 9003 ... 1994  ...  ...  ...  Берілген
құжаттың құрамына жаңаларын қоса отыра, ИСО  ...  ...  ... ... Стандарттың  құрылымы  толығымен  өзгерді:  талаптарды  20
элементке «қатаң»  бөлудің  ...  5  ...  ......  ...  ...  ...  «Ресурстар   менеджменті»,   «Өнімнің
өмірлік циклының үдерістері», «Өлшеу, ... және ... ...    ИСО  ...   Ол   ...   барлық   мүдделі   жақтардың:   тапсырыс
берушілердің,  ...  ...   ...   ... ... ... және ... қанағаттандыруға бағыттайды. Мұнда  сөз
тапсырыс берушінің қанағаттандырылуын әрі  кәсіпорынға,  әрі  басқа  аталған
субъектілерге де тиімді тәсілмен  ...  ету  ...  ...  отыр.  ИСО
9004:2000 стандартының басшылығы «Қоршаған орта менеджментінің  жүйесі»  ИСО
14001:1996  стандартымен  сәйкестендірілген  және  бұл  ...  үшін  ... ... ... ...    ... уақытта сыртқы тұтынушылардың көбі  қазақстандық  компаниялардан
ИСО   9000   сериясы   ...   ...   ...    жүйелеріне    сәйкестік
сертификаттарын талап ... Бұл сапа ...  ...  бастауына  күшті
түрткі болып табылады.
    ИСО 9000  сериясы  стандарттарын  ...  ...  оқу  ... ... ... болсақ, онда  төмендегі  екі  жағдайға  көңіл
бөлу қажет. Біріншісі.  43-ші жыл сайынғы ЕОК  ...  ...  ...  ...  ...  бірінде  былай  делінген:  «ИСО   9000
стандарттарының құрамына бірнеше негізгі  жағдайлар  кіредi.  Олар  ... ... ... ... ... ... түрлеріне  талаптарын  белгілеуі
қажет деп  ұйғарады;  олардың  ұйғарымы  бойынша,  бұл  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...   ...   жеке
үдерістердің  қатарына  бөлінуі  мүмкін.  Бір   үдерістің   «шығуы»   ...  ...  жол  ...   ...   ...   ...   ...  өлшенеді  және  бекітілуі  мүмкін;  ...   ...   ... ... соңғы өнімге  айналатын  бастапқы  (шикізат)  материалдардан
басталады;  олар  үдерістердің  ішінде  бұл  қызметті  іске  ...   ... ... және ...  ...  ...  ...  талап
етеді [36].
    Екіншісі. Кейбір ...  бұл  ...  ...  оқу  ...  қатынасы  жоқ  деп  есептеуді  жалғастыруда,  себебі,  онда  берілген
стандарттарды білім беру және  ...  ...  ...  ...  түрлеріне
қолданылу мүмкіндігі  туралы  ештеңе  айтылмайды.  П.  Ф.  Друкер  [27,  ... ... ... ИСО  ...  ...  ...  «Қызмет
көрсетулер бойынша басшылық  нұсқаулары»  атты  2-бөлімінің  А  қосымшасында
жалпы білім беру бойынша ... ...  ...  және  ...  ... ... ... беру саласындағы қызмет көрсетулер туралы  ешбір  еске
алу жоқ. Бірақ ол ... олай ... Егер ...  ...  ...  ... халықаралық стандарт қолданылуы  мүмкін  көрсетілетін  қызметтердің
мысалдары келтірілген, онда «кәсіптік қызмет  ...  ...  ...  көрсету  түрлеріне  стандарт  бойынша  негізінен  ...  беру  ... ... ... қызметтер жатқызылғандағын көреміз [37].
    Осылайша, ИСО 9000 ... ... ...  беру  ...  ... ... жоқ, керісінше,  оқыту  орындарының  басшыларына  білім  беру
бойынша қызмет көрсетулер саласында бұл стандарттардың қолданылу  ... ... ...    ИСО 9000  ...  ...  ...  ...  оқу  орындарында
қолданылу қажеттілігіне келетін болсақ, онда келесілерді атап өту ...    ...  ИСО   9000   ...   ...   ...   ... ... моделдерінің негізінде жүйелі оңтайын табу жолы  жатыр.
Дәл  осы  берілген  негізді  ...  ...  ...   ...   ... ... жағдай сапа  менеджменті  үшін   айрықша  маңызды  болып
табылады,   себебі   сапа   ...   ...   ...   негізін
салушылардың өздері (Э.  Деминг,  Д.  Джуран  және  ...  ... ... ... ... ... ... рет атап  өткен.
Мұнда біздің жоғары оқу орындарының  ...  да  ...  ... [26, 33] ... ... делінген: «әдетте, кез келген жоғарғы  оқу
орындағы мәселелердің ... ...  ...  бір  ...  ...  ал  ...  ақаулардың  кесірінен   болады».   ИСО   9000   сериялы
стандарттарының  модельдеріне  негізделген  сапа  ...  ...   ... енгізу  көпшілік  мойындаған  жүйелі  оңтайын  табу  ...  ... ... ... ...  Мұнда  белсенді  өзара  байланысты
басқарудың астына білім беру ... ...  ...  ...  сатылары
қойылады. Дәл осындай оңтайын табу  жолының  бар  болуы  «сапа  ...  ... ... ... ... айналды.
    Осыған қатысты 1999 жылдың қазанында Бренскте болған халықаралық  ғылыми
–  техникалық  конференциясында   ...   ...   ...   «Жоғары   оқу
орындарымен көрсетілетін қызметтердің» сапасының  талап  ...  ... және оны ... ... ...  сапа  саласындағы  саналы  саясатты
жасап шығаруға және ...  ...  Бұл  ...  ...  саты  ... саясатты іске асыру құралы ретіндегі  сапа  жүйесін  және  ...  ...  ...  оқу  ...  ...  қызметтердің   сапасы
саласындағы мақсаттарды сәйкесті  деңгейде  ...  ...  және  ...  ... [38].
    Екіншіден,  Қазақстанда  сапаны  басқарудың   тиімді   әдістерін   ... ...  ...  ...  ...  ...  себепті  болды.
Мұнда, өкінішке орай, біз тек  қана  қуып  ...  ...  және  ... ... және ... ... ... жолдарын  қайталап  отырмыз.  Бірақ
нарық білім беру саласын да қозғағандығын атап ... жөн. ... бұл  ... ...  ...  өздері  бастайтындығы  таңдандырмайды.  Бүгіннің
өзінде ауыл шаруашылығы саласындағы білім беру жүйесінің тұтынушылары  білім
беру бойынша көрсетілетін ...  ...  ...  таза  ... ... [39]. ... ... жоғары оқу  орындары  өздерін  қалай
ұстайтындарын  елестету  қиын  ...  олар  ...  ...  оқу   орындарымен
салыстырғанда,  білім  беру  бойынша   анағұрлым   ...   ...   ... ...  отыра,  қажетті  студенттердің  ...  жай  ... Осы ... ... оқу ... мен  потенциалды  «клиенттерге»  ИСО
9000 сериялы стандарты көмекке келеді. Жоғары  оқу  ...  ...  ...   ...   ...   ...   сапа
менеджмент жүйесінің бар болуы дәлелді түрде  тартымды  сипаттамаға  айналуы
мүмкін. Бұл сипаттама барлық мүдделілерге  тікелей  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  беру  бойынша  дәл  сол  қызметтің
көрсетілуіне ... ... ... бар  екендігі  жоғары  оқу  орны  ... ... ... ... және  ...  Ал,  бүгінгі  күні
өте маңызды жайт болып отыр, себебі нарық біздің қоғамды  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ... көшуге мәжбүр етеді. Мұны жоғары  мектеп  өкілдері  де  түсінеді
және ол туралы  «халықтың  ...  беру  ...  ...  ...  ... ... болуы керек» дейді  [40].  Сапа  менеджменті  жүйелерін
жоғары оқу орындарына енгізу және сертификаттау – бұл  осы  ...  ... ... автордың нақты ұсынысы.
    Үшіншіден,  Қазақстанның  ...  оқу  ...  сапа   ...  ...  ...  нақты,  ал  кейбір  жағдайларда   ұйымның   ...  және  ...  ...  ...  өзгеруіне  алып   келетін
себеппен де қажет. Нәтижесінде бұған  сенімді  дәлелдер  ...  ... ...  ...  біз  2000  ...  ақпанында  «Quality  Progress»
американ журналында басып шығарылған тек  біреуіне  ғана  сілтеме  жасаймыз.
Онда өздерінің ... ... оң ... TQM әдістемесін  енгізудің
тікелей  салдары  деп  санайтыны   ...   ...   ...   ... ... қорытындылары келтірілген. Барлық  жауаптарды  өңдеуден
кейін алынған нәтижелер кесте  1.1  келтірілген  [41].  Сапа  ... ...  ...  ішкі  ...  мәдениет  жағдайында  тікелей  оң
нәтижелерге алып келетіндігінің пайдасына неғұрлым салмақты дәлелдерді  табу
қиын.


Кесте 1.1 – TQM-ді енгізу ...    ...                                   ... ...          |
|                                            ... ...      |
|                                            ... %                    ... ...                               |94                          ... ... арттыру мәселелеріне |91                          ... ... ...                     |                            ... ... ...                     |91                          ... қатынастарды жақсарту            |89                          ... ...   ...         |88                          ... ...                           |                            ... ... дәрежесін       |88                          ...                                     |                            ... ...                         |80                          ... ...                     |77                          ... ...                         |65                          |


    Сапа ... ...... ... ...  ...  іске  ...  үшін
қажетті ұйымдық құрылымның,  жауапкершіліктің,  әдістемелердің,  үрдістердің
және ресурстардың жиынтығы. Сапаға  жалпы  басшылық  ету  ...... ... ... және жауапкершілікті  анықтайтын,  сонымен
қатар сапа менеджмент  жүйесі  ...  ...  ...  ...  ... ... ету және  сапаны  жақсарту  сияқты  ...  ... ... ... жалпы қызметінің аспектілері [42].
    Сапа ... ... – бұл ...  ...  ...  ...  үдерістер  және  ресурстар  болып  табылатын  жүйе.  Дәл  осы
компоненттер бойынша сапа ... оған ... ... ... ...  ... ... Осы компоненттердің кез  келгенінің  жоқ  ...  ... ... ... ... қатар  сапа  жүйесі  -  әрбіреуі  қалғандарымен
белгілі   қатынастарымен   ...   ...    ...    ... ... [43].
    Сапа ... жүйесі – тұтынушының өнім (қызмет  көрсетулер)  сапасына
қоятын талаптарына бағытталған жүйе.  Сондықтан  оның  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  қамтамасыз
ететін механизм кіруі қажет.
    Сапа менеджмент жүйесі –  ...  ...  ...  ... ... Әлемдік тәжірибе бойынша, сапа  мен  іскерліктегі  сәттілік
арасында ... ... ... ... ...  өнім  (қызмет  көрсетулер)
өндіретін   кәсіпорынның   салған   қаражаттарының   қайтарымдылығы    ... ... 2,7 есе, ал  ...  2,4  есе  ...  ... Бұл ... сәттілік жоғары сапалы  өнімді  ұсынатын  және  тапсырыс
берушілердің қажеттіліктерін толық қанағаттандыратын  кәсіпорындарға  келеді
деген кең ... ... жай емес ...  ...  ...  бұл  ... ... нарықтың басты экономикалық  дәрежесі  болып  табылатын  ... ... ...    Сапа ... ... кәсіпорынның  нақты  қызметін  есепке  ала  отыра
жасалады, бірақ ол кез ... ... да ...  ...  ...  ... яғни «сапа иеліктерін» қамтуы қажет (Сурет 1.8) [45].


    ...  және  ...  ...                       ...  ...    ...   мерзімінің   пайдалы                                ... ...    ... ... ...    ... ...    Сатудан кейінгі қызмет                         ... ... ...    Техникалық көмек  және                           ...  ...  ...    ... көрсету


    Жүзеге асыру және бөлістіру                                ... ...                          ... 1.8 - «Сапа ілгегі»


    Мұндай сапа ілгегі сапа менеджмент жүйесі  ...  ...  ... оның ... ... етуін қамтамасыз  ету  үшін  сапаны  басқару  жүйесін
жасап шығаруда оны неге байланысты ... ... ...  ...    ... сапа менеджмент жүйесі сапаны  қамтамасыз  ету,  ...  ... ... үш ... ... ... жобаланады.
    Сапаны қамтамасыз ету - өнімнің немесе  көрсетілетін  қызметтің  ...  ...  ...   ...   үшін   қажетті
жоспарланған және жүйелі түрде өткізілетін шаралардың жиынтығы. Егер  сапаға
белгіленген ...  ...  ...  ...  ...  толығымен
сипаттамаса, онда сапаны қамтамасыз ету толық  болмайды.  Сапаны  ... ... ... жобаның өзінің қолданылу бағытына  сәйкестігіне  ықпал
ететін факторларды тұрақты бағалауды, сонымен қатар  өндірістік  үдерістерді
бақылауды және ... ... және  ...  ...  ... ... Сенімді қалыптастыру дәлелдермен  таныстыруды  білдіруі  ...    ...  ...  ету  бойынша  жүйелі  түрде  өткізілетін   ... ... ...  белгілі  кезеңділікпен  орындалатын  жұмыстар  мен
процедуралар  ...  ...  ...  ...  зерттеу,   персоналды
тұрақты оқыту және т.б. бойынша жұмыстар жатқызылуы мүмкін.  Бұл  шаралардың
ішінде  ...  ...  әр  ...  ...   ...   ...    Сапа ...  –  сапаға  қойылатын  талаптарды  ...  ... ... ... әдістер мен қызметтер. Түсініктердің  алмасуына
жол бермеу үшін «өндіріс үдерісіндегі сапаны басқару»  сияқты  тар  мағыналы
түсінікке ... ...  ...  ...  ...  ...  ... кең түсінікке сілтеме жасаған кезде анықтаушы сөзді  қосу  ...  ...  ...  ...  мен  түрлері  бір  уақытта   ...  және  ...  ...  қол  ...  үшін  ...   циклдың
сәйкесті   әдеттегі   сатыларындағы   қанағаттандырмайтын   қызмет    ... ... ...    ... ...  ...  –  бұл  өнімнің  техникалық  деңгейін,  оның
дайындалу, өндіріс элементтерін жетілдіру сапасын және  ...  сапа  ... ... ... ... [47].
    Сапа ... ...       1) «сапа ілгегінің» барлық учаскелерінде сапаны ...  ...          ...       2) ... барлық  қызметкерлерінің  сапаны  басқаруға  қатысуын
          ... ...       3) ... ... ...       4) сапа ... қызметтің шығындарды азайту бойынша  қызметпен  тығыз
          ... ... ...       5)  ...   мен   ...   ...   ...   алдын-ала
          тексерулердің жүргізілуін қамтамасыз ...       6) ...  ...  міндеттілігін  қамтамасыз  етуі  және  олардың
          ... және ... ... жол ...       7) ...  ...  ...  жүргізу,  жалдау  жасау  және  жетілдіру
          ... ...       8) ... ... процедураларының құжатты түрде рәсімделу тәртібінің
          бекітуі және қамтамасыз етуі қажет [48].
    Сапа ...  ...  ...  ...  ...  ... ... жаңа түрлерін жасап шығару мерзімдерін қысқарту;  қызметтер,
бөлімшелер  және  жеке  ...  ...  ...   ...   ету   ...  ...  және  ...  жақсарту   мен   оның   нашарлауының
себептерін  жою  мәселелерін  ...  ...  ...   ...  ...  ...  және  метрологиялық  қамтамасыз   ...    ... ...  беру  ...  сапа  ...  ...  ...  беру
бойынша  қызмет   көрсетумен   айналысатын   ұйымдардың   бірқатар   ... бар ... атап ...                 -  олар  ...   өнім   ...   ...                   ...   ... олар көрсетілгеннен  кейін  ғана
                   ...                 - ... беру ... ...  ұйымдарда  персоналдың
                   ...  ...  ...   ...   тікелей   ұштасады.
                   ...  ...  ...  ...   ...   ...                   ... қызметкерлерінің академиялық деңгейін,  кәсіптік
                   ...   ...   ...   ...   ...                   ...                 -  ...  ...  ...  әр  ...  ...                   ... олар стандартты білім  беру  бағдарламасы  немесе
                   ... ... ... іске ... ...  ...  көп
                   ...  қызметтер  білім  беру  ұйымы  мен  ...                   ... ... ... арасындағы келісім  негізінде
                   ...                 - ...  ...  беру  бойынша  көрсетілетін  қызметтерді
                   ... ... ...  ...  сипат  иеленеді.  Мұндай
                   ...  ...  және  ...  нәтижелерді  алу  және
                   ... ... ... ... [49].
    Бұл жалпы сипаттамалар  қызмет  көрсету  үдерісін  өндірістік  үдерістен
айырады  және  сапа  ...  ...  ...  беру  ...  ... ... үшін ... интерпретациялау қажеттілігіне алып келеді.
    Әлемдік  тәжірибенің  куәландыруы  бойынша,   сапа   ...   ... ... ... табу  ...  білім  беру  қызметтерін  көрсету
үрдісін әрдайым жетілдіруге қол жеткізуге және білім беру үрдісінің  ... ету ... ... ... ...  қол  ...  сонымен
қатар оқу орнының кадрлық,  материалды-техникалық   және  ...  ... ... ... береді.
    Білім беру мекемесінің  сапа  менеджмент  жүйесінің  ...  етуі  ... ... есебінен іске  асырылады,  жоғары  басшылық  атынан
Ректор (президент) сапа саласындағы саясаттың мақсаттарына қол жеткізу  үшін
барлық жауапкершілікті өз ... ...    ... ... ... ... ... ала отыра, «білім беру
бойынша   қызмет   көрсетулердің   сапасын   басқару    жүйесі»    ... ... ... сапа менеджмент  жүйесі  –  бұл  білім  беру
үдерісінің сапасын жоспарлау, басқару, қамтамасыз ету және  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...   қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін қажетті құрылым, әдістемелер, үдерістер  және  ...    ... ... ... сапасын арттыруға мүдделі  тұлғалар  –  мемлекет,
қоғам, АӨК кәсіпорындары (жұмыс берушілер),  студенттер  және  олардың  ... ... ... классикалық анықтамасын олардың біреуіне де  қолдану
мүмкін емес.  Біздің  ойымызша,  көбінесе  ауыл  шаруашылық  ...  ... ...  АӨК  кәсіпорындары  (жұмыс  берушілер)  табылады,  себебі
түлектің  білімі  мен  дағдыларында  ...  ...  ...  беру   ... қызметтің  нәтижесі  толық  дәрежеде  экономиканың  шынайы  ... ... ... ...  Сондықтан  потенциалды  жұмыс  берушілермен
қызмет  ете  ...  ауыл  ...  оқу  ...  ...   қандай
сипаттамалары олар үшін маңыздырақ екендігін анықтауы қажет.  Сонымен  бірге
қазір барлық жұмыс ... ...  ...  өз  ...  ... ... түрде тұжырымдай алу  жағдайында.  Демек,  потенциалды
жұмыс берушілер нарығындағы маркетинг  белсенді,  яғни  тек  қана  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  болуы
керек.   Нәтижесінде   түлектердің   дағдылары   мен   ...   ... ... ... ... ...    Белгілі мағынада тұтынушы деп білім беру бойынша  қызметтерді  тұтынатын
тікелей  объектілері  ретіндегі  ...  де  ...  ...   ...  ...  ...  беру  ...  білім   сапасын   бағалау   үшін
студенттерді сауалнамалауды жүргізеді.
    ... беру ... ... және ... сапа ... ...  ... бөлек білім беру ұйымының өзі де мүдделі. Себебі  білім  беру
бойынша көрсетілетін қызметтер нарығындағы оның бәсекеге  ...  ... ... ... ... Бұл ... ...  табудың  сызбасы
сурет 1.9 келтірілген [50].






    
















   Сурет 1.9 - ... ... оқу ... өнімін анықтаудың оңтайын табу
                                   ...    ... ЖОО  ...  ішкі  ...  ...  ... ... тигізетін оның жұмысының  әр  түрлі  жақтарына  ... (әр ... ... бойынша  қаржыландыру  және  өзін-өзі  қаржыландыру
көлемдері, аудиторлық қордың мөлшері және жағдайы, оқытушылардың  ... ... ... ... ... және құрылымы және т.б.). Қандай  білім
беру деген сұраққа анығырақ тоқталуымыз қажет. Бұл сұрақ әлі  де  әрі  ... ... әрі сапа ... ... ... ... ең  ... тудырып отыр.
    Тұтынушы типтерінің жіктелінуі мен олардың өнім  ...  ... 1.2 ... [51].
    1.2 - ... ... ... келесідей қорытынды жасауға болады.  Егер
мүдделі жақ ... ... ... ...  ...  кез  келген
басқа)  болса  және  ол  берілген  сипаттамаларды  қанағаттандыратын   ... ... өз ... хабарласа,  онда  білім  беру  ұйымы  ... ... ...     ... беру ... нарықта сұранысы бар өнім ретіндегі  маман  сапасын
үнемі арттырып ... ...  Егер  ...  ...  ... жақ деп санайтын болсақ, онда сөз, әрине, қызмет  көрсетулер  туралы
болуы керек.

Кесте 1.2 – Тұтынушы типтері мен өнім түрлерінің ...    ... және ... да ...   |Өнім                                 ...                            |                                     ...                         ... беру қызметтері (кейінгі       |
|                                    ... ... үшін ... ... |
|                                    |алу ... беру)                ... ... беру ...      ... беру қызметтері (ООП,          |
|көрсетілетін қызметтердің ішкі      ... ... ...   ... ретінде білім          ... ... ... және ...  ... ... ...    |жұмыстану үшін жағдайлар туғызу;     ... оқу ... ... ...  ... ... ... бойынша|
|отырған ұйымдар.                    ... өту үшін ...                                    ... ...                |
|Біліктілікті жоғарылату немесе      ... беру ... ... ... ... қайта даярлау келісімі    |беру, мамандану деңгейін жоғарылату  |
|бойынша оқытылатын ұйым және АӨК    ... ... ... ... ... ... ... оқу орнымен|арнайы білім беру бағдарламалары)    |
|мұндай келісім шартқа отырған АӨК   |                                     ... ...             |                                     ... ... ... алушы немесе    |Білім беру қызметтері ... ... ... ... ... ... жоғары|бойынша немесе сол мамандық, бірақ   |
|білім ... ...                ... ... ... ... қосымша|
|                                    ... және ... ...  |
|                                    |мен ... ... ... |
|                                    ... ООП)                          ... беру ......       |Түлектер (жоғары сапалы мамандар,    |
|оқытушылар, ғылыми қызметкерлер,    ... ... ... ... |
|басқа да мамандар ретіндегі         |құрамының жаңартылуы, білім беру     ... ішкі ...         ... ... мен          |
|                                    ... қызметкерлері)         |
|АӨК ұйымдары немесе ...    ... ... ... ...  ... берушілер, мамандарды        |білімді, дағдылар мен машықтарды     |
|тұтынушылар)                        ... ...                   ...                               ... ... мәдени және        |
|                                    ... даму ...       |
|                                    ... білім деңгейін арттыруға   |
|                                    ... ... үшін ...    |
|                                    ... беру ... сонымен қатар |
|                                    ... да ... ...      |


    ... көрсетудің сапасын бағалау, әдетте, оңайға  түседі,  ал  маманның
дайындық  сапасын  бағалау  ...  ...  ...  ...  Жиі  түлек
сапасын  білім  беру  ...  ...   ...   сапасы   арқылы
бағалауға тура келеді. Сондықтан оңтайын табудың екі жолы да ...  ... ...    Аграрлық жоғары оқу орнының сапа ... ...  ...  беру  бойынша
қызмет  көрсету  үдерісіне  бағытталуы  тиіс,  себебі  үдерістердің  сапасын
басқару  ...  ...  беру  ...  ...   ...   басқару
қамтамасыз етіледі. Мұны  дәлелдеу  үшін  қазіргі  қазақстандық  ...  ... сапа ... ... талаптарды талдап,  мұндай  жүйелердің
қалыптасу ерекшеліктерін анықтау қажет.
    ... ...  ...  ...  өз  ...  және  ...  стандарт   арқылы,   білім   беру    ...    ...    және    ...    жүйесі    арқылы     білдіреді.    АӨК
кәсіпорындары   ...   ...   ...   ...   ...   ...  нақты  мамандық  бойынша  мамандарда  ...  ...    ...    ...   ...    ...    көрсете    алады.   Студенттер
өздерінің  күтулерін  оқуға  түсу  ... ... ...  ...  бірақ
 берілген  өлшем білім  беру қызметінің сапалық   құрушыларын   қалыптастыру
үшін   ...   ...   ...  Талдаудың   қарастырылған   әдістері
тұтынушылардың барлық  дәрежелерінің күтулерін ескеруге мүмкіндік  бермейді.
Тұтынушылардың  ...   ...   ...   ...  ...  кәсіпорындар  сияқты  өлшемдер қамтылмаған  болып  қалады.  Мамандарды
даярлау қызметінің сапасын басқарудың оңтайын табудың  ...  ... ... ... ... табу ... сәйкес келетіндігін,  ал
басты үдеріс  білім  беру  ...  ...  ...  болып  табылатындығын
ескере отыра,  АӨК  жоғары  білікті  мамандар  ...  ...   ...  ...  кезеңдерін  қамту   жоспарындағы   өлшемдердің   өзгерісін
қарастырайық (Сурет 1.10) [52].  ...  оқу  ...  ...  ... ... АӨК ... ... мамандарға қажеттіліктерді  талдауға,
жоғары оқу орнының даму бағытын талдауға (әртүрлі  оқыту  ...  ... ... ... ашу, ... сату  ...  арттыру  бойынша
университет  қызметінің  тиімділігін  ...  ...  ...  ...  ...  жұмыс  берушілердегі  түлектердің  имиджін  талдауға
бағытталған [53, 54, 55].
    ... ... беру ... және ...  ...  ...  беру
қызметін жоспарлау үдерісі үшін анықтаушы шарт ... ...  Бұл   ...  ...  білім  беру  бағдарламалары,  оқу   -   ...   ... ... ету, ішкі ... актілердің   зерттемесі,  аралық
бақылауға  ...  ...  ...  бітірердегі  мамандық   бойынша
жұмыстарға  қойылатын  талаптар  зерттемесі,  оқытушылардың  оқу  ...  ...  түсу  ...  үшін   ...  материалдар  жинағының
зерттемесі  тәжірибелер  бағдарламаларының  ...   және   т.б.   ... [56,  57,  58,  59].   ...  ...  ...  ...  беру
қызметін  көрсету  үдерісі  құралады.   Білім   беру   қызметінің   ...  ...  ...  және   ...   жүйесі   арқылы
бағаланады, ал аккредиттеудің нақты өлшемдері арқылы ...  ...  ... сапа ... ... ... ...  ұсынылған  тізіміне
нақты тұтынушыларды қанағаттандыру және олармен кері байланыс орнату  пікірі
бойынша білім беру қызметінің  ...  ...  ...  ... ... ... 


             Сурет 1.10 - ...  беру ...  ...  ...    ... ең ... қызметтің сапасы нақты  тұтынушыға  бағытталған,  ал
өмірлік ... бұл ... ... ... бар ... өте  ... ... [60], ал басқа жағынан,  бұл  факторларға  ықпал  ете  ...   ...  Бұл  жүйе  ...  беру  ...  ...   талаптарын
қанағаттандыруға бағытталған сапа менеджмент жүйесі болады.


    1.3 Ауыл ...  үшін  ...  ...  ...  ...  даярлау
ерекшеліктері мен проблемалары


    Қазақстан Республикасы ... он ... ... ... ... 50 елдің қатарына қосылу міндетін алға қойып отыр.  «Осы  мақсатты
жүзеге  асыру  үшін  ...  2030  ...  ...  ...   ... ... бірқатар аса маңызды мәселелерді шешуіміз  керек»
деп ел Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан ... ... ...  ... 2  бет].  ...  орай,  үкіметтің  алдына  алты  басымдылықтан  тұратын
бірқатар  міндеттерді  шешу  ...  ...  ...   «Әлсіз   тұрғындарды
қорғайтын, елімізді және ... ... ...  жаңа  әлеуметтік
саясат» деп аталатын үшінші басымдылықтың төртінші ... жаңа  ...  ... ... ...  даярлау  жүйесін  дамыту  -  бұл  жолдаудың   маңызды
бөлігі.  Республикамызда нарықтық қатынастың даму ... АӨК  ...  ЖОО  ...  экономикалық  тиімділігі  мәселесі  білім  беру
қызметінің  нарығы  мен  еңбек  нарығында  ...  оқу  ...  ...  ... ... болуымен ерекше өзектілікті иемденуде.
    Қазақстан Республикасы  өзінің  мыңдаған  ...  бойы  ...  ... ... ел болды, онда ауыл  шаруашылығы  негізгі  қызметі  ... Ауыл ...  ...  ...  көп  ...  жерді  пайдалану
тәжірибесі болды.
    Жүйелендірілген аграрлық – ғылыми білім қоршаған ортаның ғылыми  ...   ...   ...   ...   уақытта   қалыптасқан   деп    ... ... ... бірқатар негіздер бар.
    В.Н.  Плаксин  ауыл  шаруашылық  білім   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  уақыттың   өзінде
аграрлық-ғылыми білім ғылыми ... ...  ...  ...  ... [61].
    Жаңа ... ғылыми-агрономиялық  білім  мазмұнды  табиғи-ғылыми  ... ... ... ауыл  ...  ...  ...  ... уақыт бойы өзінің  табиғаты  бойынша  кертартпалық  халықтық  агрономия
болған.
    Ауыл  ...  ...  ...  мемлекеттік  саясаттың  маңызды
бөлігі болып білім беру құрамдас бөлігі ...    ХIX ... ...  үш  бөлігі  Қазақстандағы  ауыл  шаруашылығындағы
білім берудің дамуының кезекті мерзімі ретінде мемлекеттің  өрісінде  ... ... ... ... ... Бұл жылдары Қазақстанда  кәсіби
ауыл шаруашылық білім беру пайда ... және дами ...    ... ... ... тарапынан  ауыл  шаруашылығын  күшейтілген
қамқорлыққа алу жүйесі ғылыми агрономия және агромәдениет  саласындағы  жеке
іскерлікті, бастаманы ... ... және ... отырды.
    Еуропада  мемлекеттің  ауыл  шаруашылыққа   араласуға   қарсы   ... ... ... ...  ...  ...  ...  жетістіктерін
кең қолдануға бастама әкелді [62].
    Аграрлық құлдырауды тереңдеткен қазақстандық ауыл шаруашылығының  тарихы
әлеуметтік-экономикалық салдармен  ...  ...  ХIX  ...  ... және ХХ ... ... ... құлдырауды жеңудің  бірден  бір
жолы  –  шаруалар  арасында  аграрлық-ғылыми  білімді  ...  ... ... мен амалдарындағы дәстүрлікті жою көзқарасы туындады.
    Қазақстан   халқының   ауыл   ...   ...    өмір    ...  ...   елінің   кейбір   жерлерінің   жоғары   өнімділігіне
қарамастан ауыл шаруашылығын жүргізудің ... ... ...  ... ... ықпал ететін,  өздерінің  білімі  бойынша  мықты  тұлғалар  жоқтың
қасы. Әрине, бұл ... ... тек  ...  ауыл  шаруашылығының
білім беру  жүйесі  арқылы  ғана  орындалатыны  сөзсіз.  Мұндай  білімі  ... ... ауыл ...  ...  ...  және  ... ... егіс меңгерушілері ретінде қажет. Сонымен  қатар  олар  ... ... оқу ... ... агроном немесе  агрономиялық
инспектор ретінде  де  қажет.  Әртүрлі  жағдайларда  тұрғындарға  ...  ... ...  ауыл  ...  ...  ...  және  ...  және
жергілікті мекемелерде үкіметтің атқарушы органы ретінде де елге керек  [13,
112 бет].
    ... ... ... кезінде өнеркәсіптің  капитализациясы  мен  ауыл
шаруашылығының  артта  қалу  кезінде  Европаның  ...  ...  ... ауыл ... саласы бойынша  бәсекелестікке  түсу  мүмкін  емес.
Мұнда  ауыл  шаруашылығы  ...  ...  ...   ...   ...  енгізу,  агрономия  саласында  білікті  мамандар  санын  көбейту
мәселесі үлкен мәнге ие болып отырды.  ...  ...  ...  ... беру ... ... сүйеніп отырғандығын түсінді,  өйткені  ауыл
шарушылығы білімін әлсіз дамыған халықтық білім беру  жүйесінде  кең  тарату
мүмкін емес. ... ... ... ... білім  беру  жүйесінің  әлсіз
жағдайына қарамастан ауыл шаруашылығы білім беру  мекемелерін  ұйымдастыруға
қандай ма бір ... ... бет ...    ...  ...  тырысуларының  арқасында  шаруалардың   жалпы   ... ... ... ...    АӨК  шаруашылығын   жүргізу   және   басқарудың   ...   ...  ...  ...  ...  ...  құрылуына  және  осы   саладағы
кәсіпорындардың  ...  есеп   пен   ...   ...   ... АӨК ... еңбек ресурстармен қамтамасыз ету  жүйесі  өндірістің
қажеттілігінен біршама артта қала бастады.
    АӨК-де ортақ ... ... ... ... ...  даярлайтын
жоғары оқу орындарын жеткіліксіз  бюджеттік  ...  ...  ...   салдарынан   материалдық-техникалық   базаның   қамтылу    деңгейінің
нашарлауы, оқу ... ... ... ... ...  ... артта қалуы және мамандар даярлау сапасының  төмендеуіне  ұшырады
[20, 98 бет].
    ...  ...  ...  ...  ...  қамтамасыз  ету  жүйесінің
қалыптасу үдерісі ұйымдық,  құралдық  және  технологиялық  ...  ...  ...  ал  ...  оқу   бағдарламалары,   бағдарламалық-әдістемелік
туындылар,  ...  ...  ...  ...   ... ... жұмыс кітапшалары, қашықтықтан оқыту жатады.
    Жүйенің өмір сүру қабілеттілігінң маңызды факторы ... оның  ...  ...  ...  ...  ақпараттық.   Кәсіби   даярлық
жүйесінің қажетті және жеткілікті құралдармен қамтылуы, сонымен  қатар  оның
дамуы және жетілуі ... ... және осы ... басқару жүйесі  мен
тетіктеріне байланысты.
    Тиімді жүйені ... ету үшін ... АӨК ... мамандарды  даярлау
бойынша мәселелерді  шешудің  нақты  жолдарын  ...  ...  ... реформа стратегиясы мен АӨК қажеттілігені сәйкес, ауыл  шаруашылығы
өндірісі  үшін  ...   ...   ...   ...   ...   ... мен бағытттарын ірілендіру; ЖОО-да білім берудің  көп  деңгейлі
жүйесі   мен   оқытудың   ...   ...   ...   жаңа    ... енгізу салдарынан оқу үдерісінің тиімділігін арттыру;  білім
базасының халықаралық бөлістіру  ...  ...  ...  ... оған студенттер мен оқытушылар үшін еркін  шығуға  жағдай  жасау;  ауыл
шаруашылығы жоғары оқу  орындарын  ...  және  ...  оқу  –  ...  ... ... ретінде құрылуы және дамуы; ауыл шаруашылық  жоғары  ...  ...  ...  үшін  жағдай  жасау;  ...  ауыл  ...  ...  ...  ...  жүйесіне   интеграциялау   және   еңбекті
бөлістіру;  ЖОО-ды  ...  ...   ...   ...   қызметіне   сапа
менеджмент жүйесін енгізу арқылы оны тұтынушылардың талаптарына бағыттау.
    ҚР Ауыл  ...  ...  ауыл  ...  ...  ... мен мамандардың даярлық және іскерлік сапа деңгейлеріне  байланысты
екендігін айтады. Нарықтық экономика  жағдайында  олардың  жағдайы  мағыналы
түрде  ...  Енді  ...  ...  ...  ...  ...  табылатын,
нарықтық ортада қызмет ететін ірі,  орта  және  ...  ...  ... жаңа ... ... жұмыс істеуге  тура  келеді.  Осыған  ...  ...  ...  ...  ...   ... қызмет есебінен  кеңейеді.  Сәйкесінше  аграрлық  өндіріске  сапалы
жаңа кадрлар қажет, олар тек жай ғана ... ...  ...  ...  ... ... және ... менеджментті иемденген,  ауыл  шаруашылығының
коммерциялық ұйымдарын басқара білетін,  шаруашылық  қызметті  терең  талдай
және болжай ... ... ... ... [54, 117 ...    А.В.Пошатаев және В.А.Беспалов басқаруды  елдегі  аграрлық  реформанының
жүзеге асырудың үнемі қолданыстағы тетігі,  ал  ...  ......  қол  ...  ...  ...  мақсат  деп   жазады.   Басқару
кадрлары, олардың  ойынша  нарықтық  қатынастағы  ең  ...  ...  ... ... - бригадир, агроном, зоотехник, механик, ферма  меңгерушісі
трактор,  ...  ...  ауыл  ...  ...  ...  ... екені сөзсіз. Бірақ олардың құны уақыт өте келе, ол ...  ... ... ... жағдайда ғана (тәжірибе  жинастыра  келе)  артатын
болады [22, 254 бет].
    Біздің  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ... деген талаптарды анықтауға болады. Олардағы  ең  бастысы:  жаңаны
түсіну, бастамашылық, ...  ...  ...  экологиялық  этика,
іскерлік  келіссөздер  жүргізе  білу,  ...   ...   ... және басқа да сапалар.
    ... ...  ...  білім  беру  мекемелері  агробизнес  менеджерлерін
даярлауы керек, сонымен қатар қызметтегі  ... мен  ...  ... мәселелеріне және кәсіпкерлікке, менеджментке,  маркетингке,  баға
белгілеуге,  салық  салуға,  банктік  іске  және   ...   ...  ...  ...  ...   ...   инфрақұрылымына,
сыртқы экономикалық қатынасқа, кәсіпкерлік мәдениетіне оқыту керек.
    Барлық аграрлық жоғары оқу орындары тек аграрлық ... ... ... кәсіби қайта даярлаумен де  айналысуы  керек.  Аграрлық  ...  ...  ...  көңіл  оқу  орындарының  профессор-оқытушылық  құрамының
деңгейін арттыра түсуге тиіс.
    Жоғарыда  аталған  ...  шешу   үшін   ...   ...   ...  ...  және  ...  ...  біріктіретін   салалық
университеттік кешендер құрылуы керек.  Бұл  өз  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  асыруда,  ауыл  шаруашылығының
барлық  тапсырыстарына  жауап  беретін   кадрлық   әлеуетті   ... ... ... ...    ... ... шағылысуына адекватты механизмі үшін негізгі мақсаты
тұтынушыға бағытталған, яғни олардың  талаптарын  анықтау  және  білім  беру
қызметі  ...  осы  ...  ...   ...   бағалау   болып
табылатын сапа менеджмент жүйесі қажет.
    ХХ ...  ...  ...  ...  ...  әлеуметтік-саяси
өзгерістер АӨК экономикалық тұрақтылығына кері  әсерін  тигізді  де  ауылдық
жерлердегі ... даму ... ...    Бұл ... ... болып  ауылдағы  демографиялық  жағдайларды
атауға болады. 90-жылдары ауылдағы демографиялық жағдай төмендеп кетсе,  ХХI
ғасырда бұл жағдай ... ... (1.3, 1.4 - ... [63, 64].
    ... ... облысы  бойынша  жылдан  жылға  демографиялық  жағдайдың
ахуалы  көтерілуде.  Мысалы,  1.3-кесте  мәліметтері  ...   ... саны БҚО ...  ...  артып  келеді.  2007  жылдың  2001  жылға
пайыздық қатынасын тапқан кезде бұл ... 133%  ...  ...  яғни  ... 7530 сәби келген болса, онда ол көрсеткіш жылдан  ...  ...  ... 10046 адамға жеткен.
    Соның ішінде 2007 жылы бұл көрсеткіштің 52% ауылдық  мекендерде  ... ... (5201 ... ал  ...  48%  ...  ...  дүниеге  келген
сәбилер (4845  адам)  құрап  отыр.  Қалалық  жерде  дүниеге  келген  ...  2007  ...  2001  ...  ...  ...  ...  ...   бұл
көрсеткіш 85 %-ға артқанын, ал ауылдық жерде 6%-ға ... ... ...     ...  ...  туылғандар  саны  мәліметі  бойынша  біз  ауылдық
жерлердегі туылғандардың  қалалық  жерлердегі  ...  ...  ... ... отырып, жас буынның  ауылдық  жерлерден  ...  ... ... ... ... келдік. Өлгендер саны 2001  жылы  6370
адамды құраса, соның ішінде 3191  адам  ...  ...  3179  адам  ... ал ... ... бұл ... 392-461  адамға  артты  да  2007
жылы 6416 адамды құрады, соның ішінде  қалалық  жерде  –  3352,  ал  ... – 3064 ... 2008 ... 2002 ... ...  ...  ...  кезде
бұл көрсеткіш қалалық жерде 5% артқан, ал ауылдық жерде 4% төмендеген.
    Табиғи өсім БҚО ... ...  ...  ...  ...  ...  ... артқан, соның ішінде қалалық жерде қалалық жерде де, ауылдық жерде  де
бұл  көрсеткіштің   артуы   ...   ...   ...   ...   ... ... ... отыр. 2001 жылдардың басында  еңбекке  жарамды
жаста ауылдық тұрғындардың 52,4%, еңбекке қабілетті  ...  ...  ...  жатты.  Соңғы  жылдары  зейнетақы  алдындағы  жасқа  жалпы   кәсіптік
жұмысшылардың көп бөлігі түсті. АӨК ... ... ауыр ...  ... ... ... тек кадрлық мәселелерді күшейтуде [65].

Кесте  1.3  -  Батыс  Қазақстан  облысы  ...  ...  жж.  ... ... және ... ... өсімі, адам

|Жылдар        |Туылғандардың саны |Өлгендердің саны   |Табиғи өсім        |
|              ... ...       ...       |
|              |ы     |             |ы     ......     |
|                                                                          |


    ... және ...  ...  ...  ...  ...  жаңа
талаптарды ескеретін ауыл шаруашылық  өндіріс  ...  ...  ... ... қалыптасуда.


Кесте 1.4  -  Батыс  Қазақстан  облысы  бойынша  туылғандар,  ...  ... ... ... ... ... 1000 ...                |Жылдар        ...          ...            ... өсім       |
|              ... ішінде:|Барлығы|соның       |барлығ|соның      |
|              |ы     |             |       ......    |
|                                                                          |


    ... ... ... ... дамыту, жас білікті кадрларды
тарту және ауыл шаруашылығын  білікті  еңбек  ресурстарымен  қамтамасыз  ету
мақсатында   келесі   оң   ...   қол   ...    ...  2000  ...  ...   жерлерді   Мемлекеттік   ...   ... ... ... ... жеке үй ...  ...  ауылды
газдандыру 2 есеге артты. Сонымен қатар ауылдық ...  ...  ... ауыл ... мамандықтары және т.б.  мамандықтар  бойынша  оларға
жоғары  білім  беру  жүйесіне  қалалық  ...  ...  қол   ...  ...  яғни   30%   ...   ...   [66].   Жыл   сайынғы
абитуриенттер саны  мен  ...  ...  ...  ...  гранттар  да
өсуде. Еңбек нарығына  қажет  жаңа  ...  ...  ...  ... ... ... ауыл шаруашылығының кадрлық  жағдай  күрделі
болып  отыр.  Зерттеушілердің  айтуы  бойынша  ауыл   ...   ...  ...  ететін  аграрлық  жоғары   білім   беру   мекемелерінің
түлектерінің  саны  ...  ...  ...   беру   ...   ... ... ... әлде қайда төмен [67, 68, 69].
    Ауыл шаруашылығы ... ... ЖОО ... ауылдық жерлерге
жұмысқа тұрмауының себебі айдан анық:
    Біріншіден, бұл мемлекеттік бөлудің алынып ...    ... ауыл ... және  ...  ...  ...  төмен
беделі.
    Үшіншіден,  төмен  және  ...  ...  ...  ақы   мен   ... ...    ... ауылдық әлеуметтік инфрақұрлымның төменгі жағдайы.
    БҚО ауыл шаруашылық мамандарын  ...  ЖОО  ...  ... нәтижесі жас мамандардың ауылдық кәсіпорындарға бармау  себебі
қарапайым өмір сүру жағдайларының жоқтығы немесе төмендігі екенін  көрсетті.
Жәңгір  хан  ...  ...  ...  ...  ...  «Ауыл  шаруашылық  кәсіпорындарына  ...  ...  ...  ... ... ... ... келесідей жауап берді:
    - тұрғын ... ... - 92%;
    - ... ... - 91%;
    - ... ... ... - 68%;
    - жұмыс төмен беделі - 54%;
    - ауылдық өмір сапасының төменгі ... - 48%;
    - ... ... еңбек жағдайының төмендігі - 41%;
    - ауыл ... ... ... - 41%;
    - ... алдындағы қорқыныш -36%;
    -  тікелей  басшымен  жақсы  ...  ...  ...   ... - 19%;
    - оны ... ... ... ұжымымен жақсы  қатынастың  болмай
қалуы алдындағы қорқыныш -11%.
    Ауылдық  ...  ...  ...  өз  еркімен  жұмыстан  босаушылар
үлесінің  жоғарылығы  (80-100%).  Мысалы  БҚО  ...  ...  ...   ...   ...   ...   жұмыстан   кетушілерді
қоспағанда) себептері келесідей:
    - ... ...    - ... ... жоқтығы;
    - тартымсыз еңбек жағдайы;
    - ... ... ... бар жұмысқа ауысу.
    Сонымен ... ... ... ... ... бағтталу мәселесі  туындап
отыр. Бір жағынан ауылдық жастардың  білімге  ...  ...  ...  ... ... ... ... ие бола алмаған жастар  мемлекеттік  ауыл
шаруашылығы ЖОО-ға қарағанда облыста ... ... емес ЖОО  ... ... ... (оқу ақысы төмен). Бұл ЖОО кез  –  келгені  АӨК
мамандарын дяарлауды қолдарына ала ... ... ...  жоғары  білікті
ПОҚ  мен  материалдық  базасы  жоқ.  ...  да  олар  ...   ... ... маманы, заңгер, кеден  ісі  мамандықтарын  даярлайды.
Әрине мұны бітірген түлек ауылдық ... оңай ... таба  ...  ... Олар болашақта жұмыссыздар қатарын  толықтырады  немесе  басқа  салаға
бағытталып кетеді.  АӨК  мамандарын  ...  ...  ...  емес  ЖОО
қызметінен жақсармайды, тек тұрғындардың ауылдық жерлерде сұранысқа ие  емес
мамандықтарға ақшалай құралдары ... ...    Ауыл ... ... қызмет ететін университеттер қызмет  көрсетуші
субъект  ретінде  ЖОО  қызметіне  ...   ...    ИСО   ...  ...  ...  ...   ...   ерекшеліктерді
иемденеді: білім беру үдерісі нәтижелерінің материалдық емес  сипаты,  ... ... ... ... ...  ...  ...  әдістемесін
таңдаудағы еркінділігі, білім беру жүйесінің жаңашылдықты  төмеңгі  деңгейде
қабылдауы, білім сапасының ішкі мониторинг жүйесі  құралдарының  жеткіліксіз
даярлығы және ... ... [70, 71, 72, 73].
    ...  қоймай ауыл шаруашылығы мамандарын даярлау үдерісіндегі жоғарғы
білім сапасын арттыру  жолдарын  ...  беру  ...  ...  ... ... іздестіру қажет.
    ЖОО-дың жұмыс берушілермен байланысы өте әлсіз болып қалды. ... ...   ...   қабылдайтын   мамандарын   даярлау   үдерісіне    ... ... ... ...  және  ...  ... тараптан еңбек нарығына сапасы төмен маман шығады. Егер  ол  тұтынушының
талабына сәйкес келмесе еңбек  нарығында  ешкім  ...  емес  ...  ... да  ...  беру  ...  ...  ...  мақсатында  ЖОО-дар
тұтынушыларымен (жұмыс  беруші)  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сапа  ...  жүйесін  енгізу  арқылы   жандандыруға
болады.
    ... ... біз ... ...  ...  ауыл  шаруашылығын
ғылыми  және  кадрлық   ...   ...   ...   ...   ... анықтадық:
    - ғылыми-техникалық салада нормативтiк құқықтық базаның жетілмегендігі;
    - ауыл шаруашылығы ғылымдарын (ауыл ... ...  iшкi  ... және кадр  ...  ...  және  ...  ... деңгейiнiң жеткiлiксiздiгi;
    - шектеулi ... ... ... кеңейтiлген  ғылыми  бағыттарға
бөлiнуi;
    - ауыл  ...  ...  ...  ...  ...  кадрлар
дайындауды жүзеге асыратын ғылыми-зерттеу ұйымдарының және  оқу  орындарының
материалдық - техникалық базаларының жеткiлiксiздiгi;
    - ...  ...  ...  ...  ...  ... деңгейi және ғылым жетiстiктерiн өндiрiске енгiзудiң оперативтiк  және
тиiмдi икемдi тетiктерiнiң жоқтығы;
    - аграрлық секторда ғылыми-кеңес беру  ...  ...  ... жүйесiнiң жетiлмегендiгi;
    -  ...  ...  ...  ...  ...   ...   әдебиеттерге   мемлекеттiк    органдардың    қол    ...    - ...  ...  үшiн  ...  ...  және  ...  жүйелi
мониторинг  болмауынан  еңбек  нарығында   сұраныс   пен   ...   ...  -  ...  ...  болуы,  сондай-ақ  ауыл   шаруашылығы
құрылымдары мен бiлiм  беру  ұйымдарының  ...  ...  ... ... ... ...    - аграрлық сектор үшiн мамандықтар бойынша кадрлар дайындаушы бiлiм беру
ұйымдарын   бiтiрушiлердiң   ...   -   ...    ... ... салдарынан олардың тәжiрибелiк дайындығының деңгейi  төмен
болуы;
    - мамандарды жұмысқа орналастыру ... ...    - ... ғылым және өндiрiс арасындағы ықпалдастықтың нашарлығы;
    -   ғылыми-зерттеу   ...   ...   ...   үшін
шарттардың халықаралық стандарттарға сәйкес келмеуі;
    - ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды ақпараттық ... ... ету ... ... ...    - ... бейіндегі ғылыми-зерттеу ұйымдары мен жоғары оқу  орындарының
білікті ғылыми ... ... ... ...  ғылыми  кадрлардың
қартаю үрдісі;
    - ғалымдардың жеткіліксіз ... ...    Осы ... ... ... ... отырып келесі міндетті  алға
алуымыз керек деп ойлаймыз:
    а) ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына аграрлық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жеделдету,  ғылыми
зерттеулердiң нәтижелiлiгін арттыру, инновациялық еңбектердi ынталандыру;
    б) ... ... ... ...  ...  ... ... беделiн көтеру.
    Осы аталған міндеттерге қол жеткізу үшін диссертациялық зерттеу  ... ... ... ...    -  ...  ...  ...  қорғау,  ғылыми-зерттеу  жетiстiктерiн
экономикалық   ...   ...   ...   ...    ... дамыту саласында нормативтiк құқықтық базаны жетiлдiру;
    - ғылыми зерттеулердi қаржыландырудың тетiктерiн жетiлдiру және ...  ...  ...  ...  ...  анықтау  және  қаржылық,
материалдық және еңбек ресурстарын бөлу жүйесiн жетiлдiру үшiн ұйымдық  және
экономикалық шаралар ...    -  ...  ...  ...  ...   ...   бағыттарында
шоғырландыру;
    - ... ... ...  ...  ...  ...  оларды
қаржыландыруды кезең-кезеңмен жақсарту;
    -  жеке   меншiк   инвестицияларды,   даму   ...   ... ... ... ...    - ғылыми-зерттеу мекемелерi  мен  бiлiм  беру  ...  ... ... ары қарай жаңғырту;
    - ғылыми әзiрлемелердi өндiрiске енгiзу жүйесiн және тетiктерiн жасау;
    -  ауыл  ...   ...   және   ...   инфрақұрылымның
(технопарктердiң, ғылым-бiлiм  орталықтарының  және  т.б.)  қазiргi  заманғы
элементтерiн құру және қызметiн қолдау;
    - ... ... ... ғалымдар мен мамандарды материалды  және
моральды қолдау;
    - ауыл шаруашылығының дамуын қамтамасыз ететiн  бiлiктi  жұмысшылар  ... ... ... ... ... ...    - ауыл ... дамуын қамтамасыз ететiн мамандықтар  бойынша  оқу
орындарын мемлекеттiк бюджет  есебiнен  ...  ...  ... ...    -  ауыл  ...  ...  және  ...  нарығының  қажеттiліктерiн
ескерiп, мамандықтардың мемлекеттiк жіктелуін жетiлдiру;
    - ... және ... ...  ...  ...  ... есебiнен кадрлар даярлаудың қажеттi көлемiн енгiзу;
    -  ...   ...   ...   шаруашылық   жүргiзушi   ...  ...  ...  ...  және   ...   қатарлы   ауыл
шаруашылығы   құрылымдары   базасындағы   ...   ...   ... ... ...    - ... бiлiм берудегi мемлекеттiк жалпы  бiлiм  беру  стандарттарын,
агроөнеркәсiп ...  ...  ...  ...  оқу  ...  жоспарларын,  оқулықтар  мен  оқу-әдiстемелiктерiн  және  оларды  ауыл
шаруашылығы саласындағы уәкiлеттi органмен келiстiру тәртiбiн ...    - ... ... ...  үшiн  ...  ...  ...  және
техникалық мамандарын және қызмет көрсету жұмыстары үшiн кәсiптiк  мектептер
(лицейлер), колледждер желiсiн кеңейту;
    -  оқу  ...  ...  ...  ...  бюджет   қаражаты
есебiнен  оқығандарды  мамандықтары  бойынша  ...  ...   ...  ...  ...  (тұрғын  үй  сатып  алуға,  жеке  меншiк  қосалқы
шаруашылық ашуға және т.б. жеңiлдiктер беру);
    - ... ... оқу ...  ...  ...  ... кәсiптiк мектептердiң (лицейлер)  инженерлiк-педагогтық  кадрларының
шетелдiк жетекшi  ...  ...  және  оқу  ...  ... және ... ...    -  жоғары  оқу   орындары   және   ...   ...   ... кешен кадрларын қайта даярлау және  бiлiктiлiгiн  жетiлдiру
жүйесiн ...    Бұл ... ... ... ... біз келесі  нәтижелерге  қол  жеткізе
аламыз:
    - ауыл ... ... ... ... ... бiрi ретiнде
аграрлық ғылымның қалыптасуы;
    - бiлiм, ғылым және ... ... ... ...    -   ...   ...   ...   тұтас    пайдалану,    бюджеттiк
қаржыландыруды  ...  жеке  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ғылыми    ұйымдардың    қаржылық
тұрақтылығын нығайту;
    - ... ... ... ауыл  ...  ... әлемдiк ғылымның даму тенденцияларына  сәйкес  қалыптастыру  және  iске
асыру;
    - ... ... ... ... ғылыми және  бiлiм  беру
үдерісінің нәтижелiлiгі мен тиiмдiлiгін арттыру;
    - аграрлық секторда ғылыми  ...  беру  ...  ...  ... ... ...    - ғылыми-зерттеу ұйымдары, оқу орындары мен әртүрлi меншiк  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тетiгiн
жасау;
    -  ауыл  шаруашылығын,  аграрлық  бағыттағы  ...  ...   мен   ... бәсекеге қабiлетті, жоғары бiлiктi,  кәсiби  мiндеттерiн  дербес
және шығармашылық тұрғыдан шешетiн кадрлармен қамтамасыз ету;
    - ауыл ... ... ...  ...  және  ...  ... ...    2 БҚО АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ БІЛІКТІ ЕҢБЕК  РЕСУРСТАРЫМЕН  ...  ... ... ЖОО -ҒА СМЖ ҮДЕРІСІН ЕНГІЗУДІ НЕГІЗДЕУ


    2.1 Батыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы мен  оның  ...  ... ... ... ...    Ауыл ... ...  еңбек  ресурстарымен  қамтамасыз  етілуінің
қазіргі жағдайы АӨК білікті еңбек ресурстарымен қамтамасыз  етуін  ... ... ... анықтайды.
    Реформалық кезеңге  дейін  Қазақстан  Республикасының  ауыл  ... ... мен  ...  ...  толы  болды.  Бірақ  та  ...  ...  ...  ...   ...   да,   ...  ...  ауыл   шаруашылық   өндірісінің    даму   қарқыны
төмендеді [74].
    АӨК ... ...  ...  ...  ...  күрделі  мәселеге
айналдыра отырып, оны  біріншіден,  сол  ...  ...  мен  оның  ... ... бастау керек.
    Батыс  Қазақстан  облысы  Қазақстан  Республикасының   ...   ...  және  алты  ...  ...  ...  ...   келесі
облыстарымен - оңтүстік батысында Астрахань облысымен;  батысында  Волгоград
және Саратов облыстарымен; ...  ...  ...  ал  ... ... және  оңтүстігінде  Атырау  облыстарымен.  Саратов  ... ... ... ... ... ... жалғасады.
    Облыстың территориясы – 151,3 мың км2, солтүстіктен оңтүстікке дейін 425
км және шығыстан батысқа дейін 585 км.
    ... ... ...... – Орал – ...  теміржол  линиясы  және
одан Урбах – ... ... Орал – ... ... ...  ... автомагистралі.
    Облыстың территориясы топырақтық – климаттық ... ауыл  ...   ...    ...    ...    шаруашылықтардың
мамандалуын ескере отырып үш табиғи –  ...  ...  ...  [75,
76, 77].
    Біріншісі  –  дән  шаруашылығы  -  мал  ...  ...... - дән шаруашылығы және үшінші – мал  шаруашылығы.  Бұл  аймақтар
шегінде табиғи  –экономикалық  ...  ...  ...  ...  үш  ... ... зонада  -  су эрозиясына ұшыраған топырақ  аймағы.  Екінші
және үшінші аймақтарда – жел эрозиясына ұшыраған топырақтың жалпы ...    ... ...  және  ...  ...  жердің  жіктелінуі  туралы
мәліметтер келтірілген.
    Батыс Қазақстан облысы бойынша жалпы  13566,9  мың  га  жер  бар,  ...  ......  ...  ...  ол  ...  ...    I (дәнді-мал шаруашылығы) – 2907,6 мың га (21%), II (мал  шаруашылығы  –
дәнді) – 2918,2  мың га (22%), III (мал ... – 7741,1 мың га ... 2.1 – ... ... ... жіктелінуі, мың га


    |Көрсеткіштер           ... ...                          |
|                       |I - ... - мал     |III - мал    ...    |
|                       ...  |шаруашылығы –|шаруашылығы  |бойынша  |
|                       |             ...       |             ...  ... жер             |2907,6       |2918,2       |7741,1       |13566,9  ... ...         |608,0        |69,7         |10,2         |687,9    ... ... ... |7,4          |-            |-            |7,4      ... мен жидек       |2,5          |0,2          |0,1          |2,8      ...                |             |             |             |         ...                 |603,5        |285,6        |12,3         |901,4    ... ...     |149,8        |393,2        |470,0        |1013,0   ... ... ...  |57,5         |147,1        |203,9        |408,5    ...             |1450,5       |2076,2       |6617,4       |10144,1  ...                 |4,5          |1,6          |-            |6,1      ...              |-            |0,8          |-            |0,8      ... ...    |2818,8       |2827,3       |7110,0       |12756,1  ... жер –   |             |             |             |         ...                |             |             |             |         ... да ... ...         |90,9         |631,1        |810,8    ... ... орман     |11,2         |4,1          |10,1         |25,4     ... ...    |             |             |             |         ... жер     |             |             |             |         ... %        |21,6         |2,5          |0,1          |5,4      ...                   |             |             |             |         ... мен        |56,8         |87,3         |99,7         |87,5     ...              |             |             |             |         ... - ... БҚО статистика басқармасының статистикалық мәліметтері  |
|негізінде дайындалды                                                       |


    2.1 ... ... ... біз БҚО  ...  ...  ...  ... 57%  мал шаруашылығы үшін қолданатынын айта ...    ... ...  ауыл  шаруашылығына  пайдаланылатын  жер  12756,1  мың  ... яғни ... ... 94% ...    ... да ... барлық жердің 6% құрайды, соның ішінде оның 3% орман мен
бұталар алып отыр.
    Батыс Қазақстан облысының ...  15133,9  мың  га  ...  ... ... – 12756,1 мың га, ... ... аңыз  -  677,1,  көп  жылдық
көшеттер  - 2,8,  шалғай - 901,4, шабындықтар – 10144,1, ... 6,9 мың  ...   ...   жалға   беру   жағдайы   негізінде   ...   ...   ...  101,9  мың  га  жер  және  ...  Федерациясының  әскери
полигонына -1465,1 мың га қолданылады [78].
    Ауыл ... ... ... жалпы ауданы 2007 жылы 3731,2 мың  га
немесе ауыл шаруашылық ... ... ... 26,7% ...    ... ... 2126,0 мың га ... алып отыр,  соның  ішінде  аңыз  ... мың га, көп  ...  ...  –  0,4  га,  ...  –  204,9  мың  ... – 132,2 мың га, ... – 1415,3 мың га және бақша – 0,3  мың
га.
    Тұрғылықты пункттерде 1679,1 мың га жер бар, ...  ...  4,4  мың  ... 0,4 мың га көп  ...  ...  9,5  мың  га  ...  5,0  мың  ... 1571,2 мың га жайылым және 4,2 мың га бақша.
    ... ... ...  және  ...  да  ауыл  ...  ... етушілердің барлық жері 34,3 мың га, су  қоры  -74,1  мың  га,  ... -206,1 мың га және қор ... – 7841,9 мың га.
    ... 2008 жылдың 1 желтоқсанында тұрғындар  саны  612,5  мың  адамды
құрады, соның ішінде 268,4  мың  ...  және  344  мың  ...  ... ... 2.2 - ... Қазақстан облысының халық саны, жыл  басына, адам

|          ... ...   ... ...           |Халық ... ...  |
|          |               |                        |% - бен                 |
|          |               ...    |ауылдық    |қалалық    |ауылдық    |
|2002      |601648         |245504     |356144     |40,8       |59,2       |
|2003      |600330         |249526     |350804     |41,6       |58,4       |
|2004      |602133         |255884     |346249     |42,5       |57,5       |
|2005      |603832         |259550     |344282     |43,0       |57,0       |
|2006      |606534         |262518     |344016     |43,3       |56,7       |
|2007      |609291         |267283     |342008     |43,9       |56,1       |
|2008      |612479         |268432     |344047     |43,8       |56,2       ... - ... ... ... ... ... ...          |


    БҚО-да жалпы 612479 адам тұрады, соның ішінде ...  44%  ...  ...  ал  ...  56%  ...  жерде.   2.7-кестеде   келтірілген
жылдардың  көрсеткіштерін  талдауға  ...  ...  ...  ...  ... тұрғындары өсуде, ал керісінше ауылдық жерлердің  тұрғындары  кемуде.
Қала тұрғындары соңғы 6 жыл ... 22928 ... ... ...  жер  ... ...    Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы  мен  12  ауданнан  тұрады:  Ақжайық,
Бөкей орда, Бөрлі, ... ... ... Казталовка, Қаратөбе,  Сырым,
Тасқала, Теректі, Шыңғырлау.
    Батыс Қазақстан  облысының  тұрғындарының  аудандар  ...  ... ... 2.3- ... көре аламыз.
    Мұнда біз бірінші кезекте тұрғындардың жалпы санының  өзгеруін  ... ... ... және ... мекендер арасында үлкен  айырмашылық  бар.
2008 жылғы  көрсеткіштерді  2002  ...  ...  ...  ... ... қалалық мекендердегі тұрғындар саны 9,3%-ға артқан  болса,  бұл
көрсеткіш ауылдық мекендерде 3,4%-ға төмендеген.
    Сондай-ақ ... ... да ...  бар.  Бұл  ...  бірінші
кезекте туылғандар мен өлгендердің  өзгерісі  әсерімен  ...  ... ... ...  2008  жылы  ...  өсім  облыс  бойынша  3630  адамды
құрады, бұл басқа ... ... ... бір  серпілісті  білдіреді.
2008 жылы облыста 2007 жылмен салыстырғанда 433 бала артық ... ... ... - ... ... ... ... жыл басына, адам


    |                                                                           |


    ...  ...  ...  мен  ...  ...   бөлінуі   2.1-суретте
келтірілген.
    1999 жылы ... ... ... ... ... ... 130-дан
астам ұлт өкілдері тұрады екен, соның ішінде  саны  көбі  ...... 64,7%,  ... – 28,2%, ... ұлт өкілдері – 7,1%.
    2008 жыл басына есептік мәліметтер бойынша тұғындар саны өзгерген, соның
ішінде қазақтар – 67,3%, ... – 26,3%, ал  ...  ұлт  ...  ... ... 6,4% ... алып ...    Жалпы облысқа 2008 жылы 13,7 мың адам ... ... онда бұл ... ... ...  ...  ...  тапқан  кезде  27,07%  артқанын
көреміз. Кеткендер саны 14,1 мың  ...  ...  ...  ол  өз  ...  ... ... 28,08% ... кеткен.
    Миграциялық үдерістегі  позитивті қозғалыстар, ТМД елдерімен  және  ... ... ...  ...  ...  ...  миграциялық  ауысымның  жақсару
нәтижесінде болды.
    Облыс экономикасындағы  нарықтық  реформалар  еңбек  ...  ... ... Халықтың жұмыспен қамтылуы  еңбек  нарығындағы  сұраныс
пен ұсыныстың әсерінен  қалыптаса  бастады.  Экономиканың  ...  ... ... ... жаңа ... болды [79].


                                    
    ...... ... ... ... ... құрастырылған


    Сурет 2.1 - 2008 жыл басына жасы мен жынысына қарай халық ... ...    ... ... 2002 ... бастап тоқсан сайын  жұмысбастылық
пен жұмыссыздық мәселесі ... ... ... ...  ... ... тұрғыдан белсенді халық 2008 жылы 321,3  мың  адамды  құрап
отыр, яғни ...  ...  ...  68,5%  құрап  отыр.  Жұмыспен
облыста 293,7 мың адам қамтылған, бұл көрсеткіш 2005 жылмен салыстырғанда  9
мың адамға ... ... ... ...  халықтың  91,4%  жұмыспен
қамтылған.
    БҚО үлкен экономикалық әлеуетке ие және оның  ...  ...  ... ауыл ...  алып  ...  ...  зерттеудің  міндеті  ауыл
шаруашылығын білікті еңбек ресурстарымен қамту мәселесі болғандықтан да  ...  ...  ...  ...   ...   және   ... анықтайық. Облысымыз қалалық елді  мекен  және  ауылдық  округ  пен
селолық елді мекендерге бөлінеді (Кесте 2.4).
Кесте 2.4 - ... ... ... ... ... ... 2008 ... атауы     |Халықтың саны, |Қалалар  |Ауылдық және  |Селолық елді  |
|                   |мың адам       |         ...       ...      |
|                   |               |         ...      |              ...            |612,5          |2        |159           |477           ...            |44,6           |-        |18            |53            ... ...       |18,2           |-        |7             |25            ...              |55,6           |1        |15            |31            ...           |23,7           |-        |9             |27            ...            |18,4           |-        |9             |20            ...            |53,9           |-        |24            |78            ...           |36,0           |-        |16            |54            ...           |19,5           |-        |9             |23            ...              |25,9           |-        |12            |38            ...            |19,0           |-        |9             |32            ...            |42,8           |-        |18            |60            ...          |18,8           |-        |9             |29            ... қ.            |236,1          |1        |4             |5             ... - ... ... ... ... ... құрастырылған          |


    Осы  ...  ...  ауыл   ...   ...   ...   ... 2.5 - Жыл аяғына есептегенде ауыл халқының саны және оның жас  ... ...    ... атауы    |2004 ж.|2005 ж.|2006 ж.|2007 ж.|2008  |              |
|                      |       |       |       |       |ж.    |2008 /2004    |
|                      |       |       |       |       |      |жж., %        |
|1                     |2      |3      |4      |5      |6     |7             ... ... мың адам  |346,2  |344,3  |344,0  |342,0  |344,1 |99            ... ... мына ...                                             |
|0-4                   |25,0   |24,2   |24,8   |24,9   |25,6  |102           |
|5-9                   |32,9   |31,0   |28,5   |26,9   |26,0  |79            |
|10-14                 |41,0   |39,7   |38,7   |37,1   |35,0  |85            |
|15-19                 |38,6   |39,0   |39,3   |39,0   |39,1  |101           |
|20-24                 |26,4   |27,3   |28,6   |30,3   |32,3  |122           |
|25-29                 |25,1   |25,1   |24,7   |23,8   |23,6  |94            |
|30-34                 |24,8   |24,5   |24,2   |23,9   |23,5  |95            |
|35-39                 |25,5   |24,7   |24,4   |23,8   |23,8  |93            |
|40-44                 |25,8   |26,0   |25,9   |25,3   |24,8  |96            |
|45-49                 |20,4   |21,3   |22,0   |23,0   |24,1  |118           |
|50-54                 |14,9   |15,7   |16,6   |17,4   |18,0  |121           |
|55-59                 |7,6    |8,8    |10,4   |11,7   |13,0  |171           |
|60-64                 |13,8   |11,6   |9,1    |7,4    |6,9   |50            |
|65 және одан ... |24,2   |25,4   |26,6   |27,5   |28,2  |117           ... ... ... санынан мына жастағылары:                              ... ...     |107,7  |103,6  |100,3  |97,1   |94,7  |              ... ...      |       |       |       |       |      |88            |


                                                           ... 2.5 жалғасы

|1                     |2      |3      |4      |5      |6     |7             ... ...  |202,4  |205,0  |208,1  |209,3  |213,4 |105           ... ...     |36,1   |35,7   |35,6   |35,6   |35,9  |              ... ...       |       |       |       |       |      |99            ... ... ... ... мың адам                                      ...              |172,4  |171,6  |171,5  |170,9  |171,9 |99            ...               |173,9  |172,7  |172,5  |171,1  |172,2 |99            ... - ... ... ... ... бойынша құрастырылған          |


    Ауыл халқы 2008 жылы 344,1  мың  ...  ...  отыр  және  2004  ... 1% төмендегенін байқаймыз. Ал, егер  де  бұл  ...  ... ... ... болсақ әртүрлі ауытқуларды  көреміз.  Соның  ішінде
диссертациялық  зерттеуіміздің  ...  ...   ең   ...   ... ауыл ... төмендеуі. Егер  де  біз  әңгімені  білікті  еңбек
ресурстары туралы қозғайтын болсақ, онда  оларды  25  ...  ...  ... 25-29 жас ... ... 6%-ға, 30-34 жас  5%-ға,  ... 7%-ға, 40-44 жас аралығы 4%-ға төмендегенін көріп отырмыз.
    Ауыл ... ... ... ...  мен  ...  ...  тең  ара
салмақты  иеленіп  отыр.  Облыстың  ауыл  ...   даму   ... ... оның ... ... ... қажет (Кесте 2.6).


Кесте 2.6 - Ауыл шаруашылық өндірісінің негізгі көрсеткіштері


    |Көрсеткіштер атауы         |      |      |      |2007  |2008  |          |
|                           |2004  |2005  |2006  |ж.    |ж.    |2008 /2004|
|                           |ж.    |ж.    |ж.    |      |      |жж., %    |
|1                          |2     |3     |4     |5     |6     |7         ... ...      |3956  |4148  |4422  |4487  |4561  |115       ... ... ауыл |      |      |      |      |      |          ... ...  |      |      |      |      |      |          ... аяғындағы) саны,      |      |      |      |      |      |          ...                     |      |      |      |      |      |          ... ...                                                           ... ... нысанды ауыл |371   |367   |367   |344   |282   |76        ... ...   |      |      |      |      |      |          ... ... ... |3585  |3781  |4055  |4143  |4279  |119       ... жеке ...  |102   |99,5  |98,6  |99,7  |97,3  |95        ... мың ... |      |      |      |      |      |          ... ... ...  |21,7  |24,1  |25,3  |22,9  |27,0  |124       |
|өнім ... ...   |      |      |      |      |      |          ... ... - ...      |      |      |      |      |      |          ... ...        |10,1  |11,6  |10,8  |5,7   |7,3   |72        ... ...            |11,6  |12,5  |14,5  |17,2  |19,7  |170       ... шаруашылығының жалпы  |113,2 |104,4 |87,8  |83,5  |109,1 |96        |
|өнімі өндіру ... ...      |      |      |      |      |          ... ... - барлығы  |      |      |      |      |      |          |

                                                           ... 2.6 ...                            |2     |3     |4     |5     |6     |7         ... ...          |126,4 |108,2 |70,5  |54,6  |127,7 |101       ... шаруашылығы              |102,6 |101,1 |103,6 |105,0 |103,0 |100       ... ... ... ауыл|100   |100   |100   |100   |100   |100       ... ... ...   |      |      |      |      |      |          ... - ...           |      |      |      |      |      |          ... ...          |46,5  |48,1  |42,6  |24,7  |27,2  |58        ... ...              |53,5  |51,9  |57,4  |75,3  |72,8  |136       ... ... - ... ... |705,5 |742,7 |774,5 |660,4 |97        |
|га                           |      |      |      |      |      |          ... ... мың тонна                                                    ... ...               |566,4 |611,1 |371,1 |149,6 |271,0 |48        ... ...          |1,3   |4,7   |2,7   |3,3   |6,4   |492       ...                       |28,7  |30,7  |32,8  |33,6  |34,5  |120       ...                      |28,3  |28,7  |30,2  |31,9  |30,0  |106       ... ...              |11,9  |13,5  |13,7  |14,8  |8,4   |71        ... ц/га                                                           ... дақылдар               |9,2   |10,1  |5,7   |3,9   |6,1   |66        ... ...          |2,9   |3,9   |2,5   |3,8   |3,2   |110       ...                       |93    |82    |83    |82    |110   |118       ...                      |98    |94    |99    |101   |118   |120       ... ...              |97    |98    |102   |104   |91    |94        ... мал шаруашылығының өнімдері                                    |
|ет ... ... мың   |32,9  |32,3  |33,3  |33,0  |34,2  |104       ...                        |      |      |      |      |      |          ... мың ...               |192,5 |203,5 |210,3 |213,9 |219,9 |114       ... млн. дана          |37,4  |40,3  |52,0  |95,5  |93,3  |249       ... ... ... ... |1856  |1878  |1551  |1612  |1614  |87        ... мен ... ...                                                 ... ... бір бас      |      |      |      |      |      |          ... ... ... кг    |      |      |      |      |      |          ... қара мал                 |311   |326   |318   |316   |317,3 |102       ... мен ешкі                 |41    |41    |39    |39    |38,5  |94        ...                        |97    |107   |102   |98    |99    |102       ... ... ... сүт, кг |1420  |1522  |1524  |1560  |1621  |114       ... ... ... орташа  |3,4   |3,5   |3,0   |3,1   |3,1   |91        ... жүн, кг               |      |      |      |      |      |          ... ... ... ...  |123   |124   |128   |159   |150   |122       ... дана      |      |      |      |      |      |          ... - Автормен ғылыми іздену нәтижелері бойынша БҚО Статистика        |
|басқармасының ... ... ...                         |


    ... 2008 жылы 4561 ... ... барлық нысандарындағы  ауыл
шаруашылық құрылымдары бар. Оны 2004 жылғы  көрсеткішпен  салыстырғанда  ... Оның 6% ... ...  нысанды  ауыл  шаруашылық  ...  ... 94% ... (фермер) қожалықтары алып отыр. Барлық меншік нысанды  ауыл
шаруашылық кәсіпорындары 2008 жылы 2004 жылмен  салыстырғанда   4%  ... ... ... ... 19% ...    Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 2008 жылы 27  ...  ...  ... 27%   -   ...  ...  ал  басым  бөлігін,  яғни  73%  -  ...  ...  ...  Айта  кететін  бір  жайт,  жылдан  жылға  өсімдік
шаруашылығының ... ... ...  отыр,  мал  шаруашылығынан  жалпы  өнім
артып ...    Ауыл ... ... ... ...  әр  жылы  әртүрлі  көрсеткішті
құрап отыр. Мысалы, дәнді дақылдар 2004 жылы 556,4 мың ... ...  ... бұл ... 11% ...  611,1  мың  ...  дейін  жетті.  Бірақ  осы
жылдардан соң бұл көрсеткіш төмендеп ... де, 2008  жылы  271  мың  ...  2008  ...  бұл  ...  2004  ...  ...   ... тапқан кезде 48% құрады. Оның есесіне техникалық дақылдар 4,9  есе
артқан. Сонымен қатар картоп пен ...  де  даму  ...  ...  орай  ...  ...  дақылдар,  картоп,  көкөніс   бойынша
байқалады.
    ... мал  ...  ...  ...  ...  ... кезде, тек өндірілген мал  өнімі  жүннен  ...  ...  ... ... [80]. Мал мен құс өнімділігінде жалпы  соңғы  бес  жыл
мәліметтері бойынша аса бір ауытқулар байқалмайды. Етке ...  бір  ... ... салмағы ірі қара мал  мен  шошқада  аз  ғана  даму  динамикасы
байқалады. 2008  ...  бұл  ...  2004  ...  салыстырғанда  2%
өскен, ал қой мен ешкі ... 6%  ...  Бір  ...  ... бір ...  ...  жылдық  жұмыртқалағыштығы  22%-ға  өссе,  ... ... ... жылдық жүн 9%-ға төмендеп кеткен.
    БҚО-да 2008 жылы 4561 ... ... ... ауыл ...  ... ... ... тіркелді (Кесте 2.7).

Кесте 2.7 - Барлық меншік нысанынды  ауыл  шаруашылығы  құрамаларының  бары,
жыл ... ... ... ж.|2005 ж.  |2006 ж.|2007 ж.|2008 ... жж., ...       |353    |374      |409    |453    |506    |143             ... ...  |329    |333      |390    |403    |414    |126             ...         |158    |169      |213    |246    |224    |142             ...      |305    |343      |352    |347    |347    |114             ...       |385    |365      |364    |337    |387    |101             ...       |485    |548      |641    |670    |708    |146             ...      |275    |284      |289    |317    |350    |127             ...      |261    |264      |241    |233    |234    |90              ...         |381    |392      |414    |415    |378    |99              ...       |360    |377      |378    |363    |334    |93              ...       |434    |448      |472    |451    |445    |103             ...     |145    |150      |151    |146    |140    |97              ... қ.       |85     |101      |108    |106    |94     |111             ...       |3956   |4148     |4422   |4487   |4561   |115             ... - ... ... іздену нәтижелері бойынша құрастырылған         |


    ... ... ...  ...  ...  Зеленов,  Казталов,  Теректі,
Жәнібек аудандарында және Орал қаласында ауыл шаруашылық  құрамалары  ...  ...  ...  ...  ...  Қаратөбе,   Сырым,   ... ... ... ...    Ауыл ... ... БҚО ... түрде даму динамикасы  Зеленов
және Ақжайық ауданындарында байқалады.
    Бұл аудандардағы ауыл  ...  ...  саны  2008  жылы  ... ... 43-46%-ға артқан.
    2008 жылдың 1 қаңтарына шаруашылықтың барлық ... ...  ...  бары  ...  ...  2.8-кестеден  көре
аламыз.


Кесте 2.8 - 2008 жылдың  1  ...  ...  ...  ... шаруашылығы құрамаларының бары, бірлік

|Аудандар    |Шаруа қожалықтарын|соның ішінде                               ...       ...  ... |                                           |
|            ... шаруашылық   |                                           |
|            ...     |                                           |
|            ...           |                                           |
|            |                  |       ...                    ...    |
|            |                  ...   |                         ... |
|            |                  ...                         ...            |                  |лық    |                         |ары      |
|            |                  ...                         |         |
|            |                  ... |                         |         |
|            |                  |       ...      |       |         |
|            |                  |       ... ...   |         |
|            |                  |       ... ...  |қосалқы|         |
|            |                  |       |     |ар    ...         |
|            |                  |       |     |      ...  |         |
|            |                  |       |     |      |р     |       |         ...     |4561              |282    |220  |4     |15    |43     |4279     ...     |506               |16     |10   |-     |1     |5      |490      ... ордасы|414               |9      |3    |-     |-     |6      |405      ...       |224               |31     |28   |-     |1     |2      |193      ...    |347               |6      |4    |1     |-     |1      |341      ...     |387               |3      |2    |-     |-     |1      |384      ...     |708               |50     |42   |-     |1     |7      |658      ...    |350               |11     |7    |-     |2     |2      |339      ...    |234               |5      |-    |1     |3     |1      |229      ...       |378               |23     |21   |-     |1     |1      |355      ...     |334               |14     |10   |-     |3     |1      |320      ...     |445               |31     |29   |1     |-     |1      |414      ...   |140               |22     |14   |-     |1     |7      |118      ... қ.     |94                |61     |50   |1     |2     |8      |33       ... - Автормен ғылыми іздену нәтижелері бойынша құрастырылған          |


    2008  ...  1  ...  ...  қожалықтарын  есептегенде  4561  ауыл
шаруашылық құрамалары ... Оның  ...  94%  ...  ...  ... ... ал қалған 6% ауыл шаруашылық кәсіпорындары. БҚО бойынша 282  ауыл
шаруашылық кәсіпорындарының 78% серіктестіктер құрап ... ал  ...  5%  ... ... 1% - акционерлік  қоғамдар,  16%  -  өзге  ... ... ... Орал ...  ...  ...  басым
құрылған. Оған себеп олардың басты кәсібі (мал шаруашылығы және  егіншілік).
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі ағымдағы бағамен   2008  жылы  27049,8  ... ... ... ... 2.9 - Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі (ағымдағы бағаларда, млн.теңге)

|Көрсеткіштер     |2004 ж. |2005 ж.|2006 ж.|2007 ж.|2008 ж. ... ...            |        |       |       |       |        |%             ... ... санаттары                                               ... өнім -     |21709,9 ... |125           ...          |        |       |       |       |        |              ... ...                                                             ...          |10102,5 ... |7345,1  |73            |
|шаруашылығы      |        |       |       |       |        |              ... ...  |11607,4 ... |170           ... ... кәсіпорындары                                             ... өнім -     |3585,2  |4048,0 |3909,2 |2189,7 |2354,4  |66            ...          |        |       |       |       |        |              ... ...                                                             ...          |3322,2  |3820,9 |3537,8 |1396,9 |1641,4  |49            ...      |        |       |       |       |        |              ... ...  |263,0   |227,1  |371,4  |792,8  |713,0   |271           ... ...                                                         ... өнім -     |5945,6  |7198,8 |6768,1 |3760,5 |5923,9  |99            ...          |        |       |       |       |        |              ... ...                                                             ...          |5153,6  |6153,0 |5471,1 |2125,9 |3818,7  |74            ...      |        |       |       |       |        |              ... ...  |792,0   |1045,8 |1297,0 |1634,6 |2105,2  |266           ... ...                                                  ... өнім -     |12179,1 |12862,4|14658,2|16967,0|18771,5 |154           ...          |        |       |       |       |        |              ... ...                                                             ...          |1626,7  |1614,1 |1791,0 |2137,7 |1885,0  |116           ...      |        |       |       |       |        |              ... ...  |10552,4 |11248,3|12867,2|14829,3|16886,5 |160           ... - ... ... ... ... бойынша құрастырылған         |


    Бұл ... 2004 ...  ...  25%-ға  ...  ...  шаруашылық
санаттары бойынша өсімдік шаруашылығы бойынша  ...  өнім  ...  ...  2004  ...  ...  27%-ға  ...  ал  мал  шаруашылығы
бойынша  жалпы  өнім  2008  жылы  19704,7  ...  ...  2004  ... 70%-ға артқан. 2.9  -  кесте  мәліметтерін  ...  ... ... ... өнімді салыстырмалы бағада  жалпы  өнімнің  көлеміне
пайызбен қарастырайық (Сурет 2.2). ... ... ... ... ... ... ... жалпы өнімнің  басым  көлемін  жұртшылық  шаруашылығы
құрап отыр: 2004 жылы – 56,1%, 2005 жылы – 53,3%, 2006 жылы  –  57,8%,  ... 74%, 2008 жылы -69,4%.
                                    


    ... - ... ... ... нәтижелері бойынша құрастырылған


     Сурет 2.2 - Барлық шаруашылық санаттарындағы ауыл шаруашылығы жалпы
        ... ... ... бағаларда, жалпы көлеміне; %


    Ауыл шаруашылығы өнімдерінің нақты көлемі индексін өткен жылға  пайызбен
қарастырған ... ... 2.3) ... ауыл ... үшін 2006, 2007  ... тиген, соның ішінде өсімдік шаруашылығы. 2008 жылы өсімдік  шаруашылығы
өткен жылмен салыстырғанда 27,7%-ға өсіп,  2004  ...  ...  ... ... Ал, жалпы мал шаруашылығы үшін  бұл  ...  ...  ... жыл аса бір ... әкелмеген.
                                    
    ... - ... ... ... нәтижелері бойынша құрастырылған


   Сурет 2.3 - Ауыл шаруашылығы өнімдерінің нақты көлем индекстері, өткен
                               ... ...    Ауыл ... ...  базасы  оның  тиімді  қызмет
етуін қамтамасыз етеді. БҚО  аудандар  ...  ... ... көре ... 2.10 - ...  ...  ауыл  шаруашылығы  техникасының  бары,
             ...   ...       ...      |ар       |дар      |п       |         ...   |автомо-бил|
|           |         |         ...         ...   ...     |
|           |         |         ...  |         |арналган  |          |
|           |         |         |        |         ...  |          |
|                                                                          |


    ... ... ... ... БҚО ауыл ... ... базасының 45,7% тракторлар алып отыр. 21,5% сепкіштер, 13,6%  ... ... ...  арналған  құралдар  8,6%,  комбайндар  8,4%
құрап отыр.  Жоғарыда  аталған  ...  ...  ...  ...  ...   басқа  аудандармен  салыстырғанда  көп   ...  ...   ...   ауыл   ...   ...... оның экономикалық тиімді даму жағдайын сипаттайды.  Өндірілген
өнімнің өткізілу нәтижелері қаржылық-экономикалық дамуды сипаттайтын бірден-
бір маңызды көрсеткіш (Кесте 2.11).
    ... ауыл  ...  ...  өзіндік  құны  2008  жылдың  нәтижесі
бойынша 1464,3 млн.теңгені құрады, соның ішінде өсімдік  шаруашылығы  48,5%,
ал мал  ...  51,5%  ...  ...  ...  ...  –  29,4  млн.теңгені
көрсетіп отыр. Соның ішінде ... ...  ...  ...  ... 25 ...  құраса,  ал  мал  шаруашылығы  өнімдері  бойынша  54,4
млн.теңгені көрсетіп отыр.


Кесте 2.11 – 2008 ... ауыл ... ... ... ... ...                |Аудандар атауы |Барлық ауыл        ... ...                          |
|               ... ...  |                                      |
|               ...      ... шаруашылығы|мал шаруашылығы    |
|               |к құн ...           ...           |
|               |      |     |лік   |                   |                   |
|               |      |     ...                   |                   |
|               |      |     |і, %  |                   |                   |
|                                                                          |


    БҚО ауыл ... ... ... ... көлемін соңғы бес  жылдың
көрсеткіштері  бойынша  қарастырсақ  ...  2.12)  2008  жылы  2004   ... 19,5 мың га ... яғни 3% ... ... 2.12 – Ауыл шаруашылық дақылдарының егістік көлемі, мың га


    |Көрсеткіштер атауы    |2004  |2005  |2006  |2007  |2008 ...    |
|                      |ж.    |ж.    |ж.    |ж.    |       |жж., %       |
|1                     |2     |3     |4     |5     |6      |7            ... ... ...  |679,9 |705,5 |742,7 |774,5 |660,4  |97           |
|Дәнді ... -      |617,8 |626,6 |667,1 |701,6 |570,6  |92           ...               |      |      |      |      |       |             ... ...                                                            ...                 |461,6 |470,7 |505,8 |526,8 |356,3  |77           ... қара ...     |17,2  |11,6  |8,8   |8,2   |7,9    |46           ... арпа           |128,9 |131,6 |135,6 |131,5 |162,2  |126          ...                  |0,9   |0,9   |1,5   |3,9   |3,7    |411          ...                  |8,4   |10,9  |14,2  |29,2  |34,8   |414          ... ... – |4,7   |12,0  |12,8  |11,9  |21,9   |466          ...              |      |      |      |      |       |             ...              |      |      |      |      |       |             |

                                                          ... 2.12 ...                     |2     |3     |4     |5     |6     |7             ... ...       |2,0   |2,6   |4,4   |6,8   |19,0  |950           ...                  |0,2   |0,3   |-     |0,0   |0,0   |-             ...               |2,4   |8,8   |8,2   |5,1   |2,9   |121           ... ... және  |7,2   |8,1   |8,2   |8,7   |7,1   |99            ... ...       |      |      |      |      |      |              ...              |      |      |      |      |      |              ...                |3,1   |3,7   |3,9   |4,1   |3,3   |106           ...               |2,9   |3,0   |3,0   |3,2   |2,7   |93            ... ...       |1,2   |1,4   |1,3   |1,4   |1,1   |92            ... азықтық  дақылдар |50,3  |58,8  |54,5  |52,2  |60,8  |121           |
|- ...             |      |      |      |      |      |              ... - ... ... іздену нәтижелері бойынша құрастырылған         |


    2008 жылы 2004 ... ... ... ... ... ... 47,2 ... картоп, көкөніс және бақша дақылдары 0,1 мың гектарға ...  ... ... ... ... 17,2 мың ... мал азық  дақылдары
10,5 гектарға артқан.
    Негізгі  ауыл   шаруашылық   ...   ...   ауыл   ... ішінде  (Сурет  2.4)  дән  өндіру  бойынша  басым  көп  ... ... ... алып ... 2004 жылы - 61%; 2008 жылы - 66%.



    ... - ... ғылыми іздену нәтижелері бойынша құрастырылған


    Сурет 2.4 - Негізгі ауыл шаруашылық дақылдарын өндірудегі шаруашылық
                            ... ... %


    ... және ... ... ... ... шаруашылығы басым бөлікті
алып отыр. Мысалы, жұртшылық шаруашылығы облыс  ...  ...  ... жылы 94,4% ... бұл көрсеткіш  2008  жылы  81,7%  құрады.  Көкөніс
өнімдері  ...  да  ...   ...   ...   ...   мерзім
аралығында басым бөлікті иемденуде.
    Жалпы  ауыл  шаруашылығы  өнімдерінің  ...   ...   бес   ... ... 2.5 – ... келтірілген.
                                    
    ... - ... ... ... ... ... ...   Сурет 2.5 - Негізгі ауыл шаруашылық өнімдерінің өнімділігі, 1 гектардан
                                   ...    2.5- ... ... ... дәнді дақылдар өнімділігі 2008 жылы  2004
жылмен салыстырғанда 1 гектардан 3,1 центнерге  төмендеп  ...  ...  ... алынып отырған мерзімнің соңғы үш жылын салыстырсақ 2008  жылы  бұл
көрсеткіш  2006 жылға қарағанда 0,4  центнерге,  2007  ...  ...  ... ... ... және  ... ... 2008 жылы  өткен  жылдарға
қарағанда  артқан,  ал  ...   ...   ...   ...   ... ... кеткен.
    Мал шаруашылығы БҚО бойынша талдауға алынған әр көрсеткіш бойынша  жалпы
даму динамикасын көрсетіп отыр. Мысалы, мал мен  құс  саны  2.13  –  ...    ... ірі қара мал бас саны ... ... отырған жыл аралығында  19%-
ға артқан. Соның ішінде: сиырлар, қой және ... ... түйе және  құс  ... ... өсу ... байқап отырмыз.  Ал,  шошқа  өсімі  БҚО  ... ... ...    ... ... мегежіндер 27 пайызға төмендеген, ал құс саны жылдан  жылға
артып отыр.


Кесте 2.13 - Мал мен құс ... мың ...    ... ...    |2004 ж|2005  |2006  |2007  |2008  ... жж., %|
|                      |      |ж.    |ж.    |ж.    |ж.    |                ... қара мал          |355,2 |386,0 |410,3 |416,7 |422,9 |119             ... ішінде:                                                             ...               |146,7 |155,7 |161,7 |161,5 |162,4 |111             ... мен ешкі          |588,7 |627,4 |661,8 |674,1 |707,5 |120             ... ...         |      |      |      |      |      |                ... мен ...  |364,5 |394,4 |401,7 |401,7 |473,8 |130             ...               |      |      |      |      |      |                ...                 |46,6  |48,3  |49,6  |48,8  |53,3  |114             ... ...         |      |      |      |      |      |                ...                |18,0  |18,1  |18,6  |18,6  |20,0  |111             ...                 |32,0  |35,8  |28,1  |25,4  |28,5  |89              ... ішінде:                                                             ...            |6,4   |5,1   |4,1   |4,1   |4,7   |73              ...                  |3,3   |3,5   |3,6   |3,4   |3,4   |103             ...                   |473,5 |573,7 |857,2 |929,6 |881,8 |186             ... - Автормен ғылыми іздену нәтижелері бойынша құрастырылған         |


    2.14 – ... мал  ...  ...  ...  ...  бойынша
мәліметтерді көруге болады.


Кесте 2.14 - Мал шаруашылығының негізгі өнімдерін өндіру

|                          |2004  |2005  |2006  |2007  |2008  ...   ... ...        |ж.    |ж.    |ж.    |ж.    |ж.    |жж., %      ... шаруашылық санаттары                                              |
|Ет ... ... мың  |65,0  |63,7  |66,0  |68,1  |70,9  |109         ...                     |      |      |      |      |      |            ... мың ...            |192,5 |203,5 |210,3 |213,9 |219,9 |114         ... млн. дана       |37,4  |40,3  |52,0  |95,5  |93,3  |249         ... (нақты салмақпен),    |1856  |1878  |1551  |1612  |1614  |87          ...                     |      |      |      |      |      |            ... ... ...                                            |
|Ет ... салмақпен), мың  |1,8   |1,5   |1,6   |2,0   |1,8   |100         ...                     |      |      |      |      |      |            ... мың ...            |1,6   |1,4   |1,5   |1,2   |1,2   |75          ... млн. дана       |3,6   |2,6   |11,3  |49,4  |39,6  |1100        ... ... ...    |107   |76    |69    |62    |67    |63          ...                     |      |      |      |      |      |            ... ...                                                        |
|Ет ... ... мың  |5,2   |6,5   |7,0   |7,7   |8,7   |167         ...                     |      |      |      |      |      |            ... мың ...            |9,0   |10,9  |13,1  |13,8  |16,2  |180         ... млн. дана       |1,5   |1,6   |1,6   |4,5   |9,7   |647         ... (нақты салмақпен),    |196   |248   |237   |281   |305   |156         ...                     |      |      |      |      |      |            ... ...                                                    |
|Ет ... салмақпен), мың  |58,0  |55,7  |57,4  |58,4  |60,4  |104         ...                     |      |      |      |      |      |            ... мың ...            |181,9 |191,2 |195,7 |198,9 |202,5 |111         ... млн. дана       |32,3  |36,1  |39,1  |41,6  |44,0  |136         ... ... ...    |1553  |1554  |1245  |1269  |1243  |80          ...                     |      |      |      |      |      |            ...... ... іздену нәтижелері бойынша құрастырылған        |


    2.14–кесте ... ... ... ... ...  5  ...  барлық
шаруашылық санаттары бойынша ет, сүт, жұмыртқа ... ... ...  ... байқалып отыр. Мысалы, ет өнімдерін өндіру 9%-ға, сүт ...  ... ... өнімі - 149%-ға артқан. Жүн өнімі 2008  жылдың  2004  жылға
қатынасын қарастырған кезде 13%-ға төмендеген. Ет, сүт,  жүн  ...  ... ... өсу ... ... қожалықтарында  байқалып  отыр.  Жұмыртқа
өнімдерін өндіру  ауыл  шаруашылық  кәсіпорындарда  даму  ...  ... Мал мен ... ... ... келтірілген.

Кесте 2.15 - Мал мен құстың өнімділігі


    |Көрсеткіштер атауы            |     |     |     |     |     ...   |
|                              |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |жж., %      |
|                              |ж.   |ж.   |ж.   |ж.   |ж.   |            ... ... ... орташа   |1420 |1522 |1524 |1560 |1621 |114         |
|жылдық сүт, кг                |     |     |     |     |     |            ... ... ... ...   |123  |124  |128  |159  |150  |122         ... дана       |     |     |     |     |     |            ... ... ... ...   |3,4  |3,5  |3,0  |3,1  |3,1  |91          ... жүн ... ... |     |     |     |     |     |            |
|кг                            |     |     |     |     |     |            ...... ... ... нәтижелері бойынша құрастырылған          |


    ...  ...  ...  негізінде  бір  сиырдан  сауылған
орташа жылдық сүт ... 2008 жылы 1621 кг ... бұл  ...  ... ... 14%-ға ... деп айтуға болады. Бір  мекиеннің  орташа
жылдық жұмыртқалағыштығы  талдауға  ...  ...  ...  22%-ға  ... ... ... Бір қойдан қырқылған  орташа  жылдық  жүн  жылдан
жылға төмендеп, 2008 жылы 2004 жылмен салыстырғанда 9%-ға ...    БҚО  ...  жыл  ...  мал  саны   ...   ...   ...    ... – Автормен ғылыми іздену нәтижелері бойынша құрастырылған


                 ... 2.6 – Жыл ... мал ... мың бас
    ... ... ... бойынша ірі қара мал,  қой  мен  ешкі
және жылқы саны өсу ... ... ал ...  саны  2006  жылдан  бастап
азаю қарқынын иемденіп отыр.
    ... мал ... ... ... өндіру бойынша  мәлімет
келтірілген.

    Ескерту – Автормен ғылыми іздену нәтижелері бойынша құрастырылған


           ... 2.7 – Мал ... ... өнімдерін өндіру


    БҚО бойынша шаруашылық санаттарының мал шаруашылығының ... ... үлес ... 2.8- ... ...    ... – Автормен ғылыми іздену нәтижелері бойынша құрастырылған


  ... 2.8 – ... ... мал ... ... ...                         ... үлес салмағы, %
    2.8-суреттің мәліметтерін  талдай  отырып,  мал  шаруашылығының  негізгі
өнімдерін ... ... ...  ауыл  шаруашылық  кәсіпорындары  мен  шаруа
қожалықтарына қарағанда жұртшылық шаруашылығы  ...  ...  ... ... ...    ...  беру  ...  табыстар  «социализмнің»  бірден  бір   ... ...  ...  ...  білімділік  деңгейі  экономикалық  даму
деңгейлерін салыстыруға  болатын  басқа  ...  ...  ...  ...    ... ... реформа жылдары  білім  беру  жүйесі  ...  ... Бұл  ...  ...  ...  ...  беру  жүйесін
қаржыландыру деңгейінің  өзгерісімен,  білім  берудегі  нормативті  ... мен ... беру ...  ...  ...  жағдайына  бейімделу
процестеріндегі өзгерістермен байланысты болды.
    ... ... ... беру  ...  ...  ...  ...  болды,
соның ішінде тестілеу  негізінде  талапкерлерді  қабылдаудың  жаңа  жүйесіне
көшу, мемлекет есебінен жоғары білім ... ...  ...  ...  ... орай ... соңғы жылдары оң өзгерістер байқалуда.
    ... 1999 жылы ... ... ... ... халықтың  білім
деңгейлеріне талдау жүргізген болатынбыз [83]. Зерттеу  мәліметтері  бойынша
ҚР халқының тек 12,4 % ғана жоғары білімді азаматтар ... ал  ...  ... % ... ... ... иеленген.
    Бұл  талдау  диссертациялық  ...  ...   және   ...   ... ...  Қазақстанның  Батыс  аймағының  тұрғындарының  білім
деңгейлері,  оның  осы  аймақтың  ...  ...  ...  ...  ... ... оның аймақтың экономикалық дамуындағы үлесі туралы  талдау
жүргізейік. Жалпы тұрғындардың білім деңгейлері  сол  ...  ... ... зор ... ... мәлім.  Бұл  жағдайды  талдау  үшін  2.16-
кестеге назар аударайық [84, 85].


Кесте 2.16 – ... ... ... ... ... белсенді  халқы
білім деңгейі бойынша, мың адам


                 ... ...             ... ...                            ...        |                    |                                        |
|             |                    ...               ...             |
|                                                                           |


    ... келе БҚО  ...  ...  ...  ...  білімді
иеленген бөлігінен жалпы орта білімді иеленген халқы  басым  болып  ...    ... ... ... оның ...  үшін  жоғары  білім  беру
қызметін көрсетумен айналысатын білім беру мекемелерін  қарастырайық  (Кесте
2.17).


Кесте 2.17 - Батыс ... ... ... оқу ...  оқу   жылының
басына


                   |Оқу ...   |   |       ... ... оқу ... ... ...       |
|              ... бойынша    |                               |
|              ...    |                |                               |
|              |ы  ...   |                |                               |
|              |   |       |                |ЖОО   ... ... оқу|
|              |   |       |                ...  |ер саны ... ...   |
|                                                                           |


    ... ... бойынша соңғы 6 оқу жылы бойынша ЖОО санын  көріп
отырмыз. 2007-2008 оқу жылы барлығы 9 ЖОО болса (оның  2  ...  ... оның 2 ... ЖОО. ...    1. ... хан ... Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті;
    2. М.Өтемісұлы ... ... ... ... ...    3. ... Қазақстан инженерлік-техникалық университеті;
    4. Еуразия тілдер және менеджмент институты;
    5. ... ...    6. ... ақпараттық –технологиялық университеті;
    7. Дәуір академиясы;
    8. ... ... ...    9. ... - орыс ...    Осы ... ЖОО  ...  Орталық  азиялық  университеті  мен  Қазақ-орыс
институты филиалдар болып ...    Бұл  ...  ЖОО  ...  БҚО  және  ҚР  ауыл  ...   ... ЖОО  ...  хан  атындағы  Батыс  Қазақстан  аграрлық-техникалық
университеті  мен  ...   ...   ...   ...    ЖОО ... алып жатқан студенттер туралы  мәліметті  қарастырайық  (Кесте
2.18).


Кесте 2.18  -  Батыс  Қазақстан  облысы  ...  ...  оқу  ... саны, оқу жылының басына, адам


                 |Оқу ...       |С.і. ...           ... ...     |
|           ...               |                    |                 |
|           |       |       |       ...   |білім беру |      |қазақ    |
|           |       ...  |
|           |       |і      |       |ы       ... алу  |р     ...    |
|           |       |       |       ...   |      ...  |
|2002/2003  |16566  |9316   |7250   |3488    |13078      |9217  |4198     ...  |23784  |9968   |13816  |3535    |20249      |13699 |6539     ...  |27286  |11466  |15820  |4110    |23176      |15960 |8636     ...  |30378  |13345  |17033  |4623    |25755      |17950 |11142    ...  |31172  |14889  |16283  |4983    |26189      |18412 |11774    ...  |30168  |15708  |14460  |5363    |24805      |17851 |12123    ... - ... ғылыми іздену нәтижелері бойынша БҚО Статистика        |
|басқармасының ... ... ...                          |


    БҚО ЖОО ... ... талдауға салатын болсақ, 2.18-кесте мәліметтері
көрсетіп отырғандай соңғы  6  оқу  жылында  бұл  ...  өсу  ... ... ... оқу жылы бұл ... 16566 ... құраған  болса,
ал 2007-2008 оқу жылы 30168 адамға жеткен,  яғни  талдауға  салынған  6  оқу
жылының ... оқу ... ... оқу жылға пайыздық қатынасын  тапқан  ... бұл ... 82%-ға ... ...  ...  ...  2007-2008  оқу
жылы білім алып жатқан 30168 адамның  күндізгі  және  ...  оқу  ...  аса  бір  ...  ...  52%   ...   ...   оқу
бөлімінде, ал қалғаны сырттай оқу бөлімінде ... алып ...  Бұл  ... ... (58%) және ... ... (56%) керісінше болды.  Білім
гранттары есебінен оқып жатқан студентер ... ... 21% ... ... ... бұл ... төмендеп 17% құрап  отыр.  Оқитындардың  талдауға
алынған 6 жылда да ... тобы ... ...  ...  ...  ... ... 59%.
    Батыс Қазақстан облысындағы жоғары оқу орындарының ... ... ... ... көре ...  2.19  -  ...  Қазақстан  облысы  бойынша  жоғары   оқу   орындарына
студенттерді қабылдау, оқу жылының ... ...                  |Оқу       ... ...  ...            ... санынан   |
|жылдары   |ған     |               |                     |                |
|          ...               |                     |                |
|          |ер,     |               |                     |                |
|          ... |               |                     |                |
|          |        ...    ... беру ...   |
|          |        |гі    |       ...       |тілінде |
|          |        |      |       ... ... алу  |       ...   |
|          |        |      |       |         ...   |       |бойынша |
|2002/2003 |4427    |3134  |1293   |873      |3554       |2560   |1525    ... |10246   |2858  |7388   |1006     |9240       |5738   |3141    ... |8375    |3786  |4589   |1329     |7046       |4966   |3099    ... |9683    |4220  |5463   |1145     |8538       |5725   |3943    ... |7632    |4271  |3361   |1320     |6312       |4483   |3016    ... |7420    |4135  |3285   |1491     |5929       |4475   |3113    ... - ... ғылыми іздену нәтижелері бойынша БҚО Статистика        |
|басқармасының мәліметтер ... ...                          |


    ... ... ... отырып жоғары оқу орындарына қабылданған
студенттер санын талдауға салатын болсақ 2007-2008 оқу  ...  ...  оқу  ...  ...  ...   ...   тапқанда   бұл
көрсеткіштің 67% артқанын көріп отырмыз. Талдауға алынған алты  оқу  ... ... оқу жылы  ЖОО  ...  ...  саны  10246  ... ... 2007-2008 оқу жылының көрсеткішін бұл  көрсеткішпен  салыстырсақ
27,5%  төмендеп  ...  ...   ...  ...  ...  оқу   ... ... оқу бөлімін таңдаулары әр оқу жылы  құбылып  отыр.
Мысалы,  2002-2003  жылы  қабылданған  студенттердің  70,7%   ...   ... ... ... 2003-2004  жылдары  керісінше  72,1%  студенттер
сырттай оқу бөліміне түсуді ұйғарған. 2007-2008 жылы бұл көрсеткіш  арасында
ара ... бір ... деп ... ...  яғни  55%  ...  ...  ... оқу бөлімінің студенттері. Сонымен қатар  жыл  сайын  қазақ  ... ... ... ... саны ...  Мысалы,  2002-2003  оқу  ... ... ... 34,4% ғана  қазақ  бөлімін  тандаған  болса,
2007-2008  оқу  жылы  бұл  ...  41,9%  ...  ...  ...   ... ... оқу орнына қабылданған студенттердің  жыл  сайынғы  артуына
байланысты оны ... ... саны да ... ... (2.20-кесте).
Кесте 2.20 - Батыс Қазақстан облысы бойынша жоғары  оқу  орындарын  бітірген
студенттер саны, оқу ... ... ...                |Оқу       ... ...  ...           ... санынан   |
|жылдары   |студентт|               |                    |                |
|          |ер,     |               |                    |                |
|          ... |               |                    |                |
|          |        ...    ... беру|әйелдер|қазақ   |
|          |        |і      |       ...       ... |
|          |        |       |       ......   |       |оқыту   |
|          |        |       |       |         |алу       |       ... |
|          |        |       |       |         ...  |       |        ... |2060    |1274   |786    |899      |1161      |1215   |300     ... |3010    |1567   |1443   |875      |2135      |1712   |498     ... |3761    |1753   |2008   |678      |3083      |2404   |757     ... |4749    |1619   |3130   |526      |4223      |2749   |1166    ... |5632    |1947   |3685   |909      |4723      |3604   |1901    ... |6619    |2300   |4319   |1020     |5599      |4004   |2117    ... - ... ... ... ... бойынша БҚО Статистика        |
|басқармасының мәліметтер негізінде құрастырылған                          |


    ...  оқу  ...  ...  ...   ...   ...   бітірген
студенттер саны 2.20-кесте мәліметтерінен көріп ...  ... ... ...  оқу ... бұл  ...  ...  оқу  жылының
көрсеткішімен салыстырғанда  жоғары  оқу  орындарын  бітірген  студенттер  ... ... ... ... ... ... оқу бөлімін бітірушілер,  білім  беру
қызметтерін сатып алу есебіне аяқтаушылар, қазақ тілінде білім алғандар  жыл
сайын артып ...    Ауыл ... ...  ...  ...  ...  облыстағы
Жәңгір хан атындағы Батыс  Қазақстан  аграрлық  –  техникалық  университетін
тәмамдаған ... ... ... ... ... ...  келе
ауыл шаруашылығына қатысты даярланған түлектер  саны  соңғы  ...  бес  ... ...    ... біз ауыл ... ... ... түлектердің жылдан жылға
артып  отырғандығын,  бірақ  та  ауыл  ...  ...  ... ... ...  ...  отырған  мерзімде  тұрғындардың  жоғары
білім деңгейі ретінде көрініс табатын маңызды ... ...  ... ... ...    БҚО АӨК ... экономикасының маңызды бір секторы. Оның құрамына жүздеген
ауыл шаруашылық кәсіпорындары жатады. Нарықтық қатынас  жағдайында  облыстың
ауыл ... ... ...  басынан  кешірді.  Оның  басты  себебінің
бірі ... ... ...  ...  ...  ...  жұмысшылар  мен
мамандардың сапалы құрамының азаюы. Бүгінгі таңда Қазақстан  ...  ...  ...  мәліметтері  бойынша  (Кесте  2.21)  ауыл
шаруашылығы  кәспорындарындағы   басшылар   мен   ...   ... алып ... ... яғни ... ...  ...  жоқ  кадрлар
екендігін мәлімдейді.


Кесте 2.21 - БҚО ауыл ... ... ... мен  ... ...    |                             ... ... бар, адам          |           ... ...                |                                 ...  |
|                             |                                 |жж., %     |
|                             |2004  |2005   |2006  |2007  |2008  |           |
|                             |ж.    |ж.     |ж.    |ж.    |ж.    |           ... мен ... барлығы|6723  |4530   |5840  |5518  |5470  |81,4       ...                     |605   |584    |568   |566   |568   |93,9       ... ...                 |2597  |2563   |2409  |2296  |1483  |57,1       ... ... бас ...  |544   |484    |455   |443   |405   |74,5       ... ...             |376   |339    |322   |269   |260   |69,1       ... ...               |370   |379    |344   |310   |278   |75,1       ... ... ...       |389   |395    |382   |352   |340   |87,4       ... ...              |543   |505    |479   |465   |457   |84,2       ... ...             |352   |363    |359   |353   |345   |98,0       ... буын ...          |590   |553    |581   |509   |446   |75,6       ... қызметінің басшылары    |109   |101    |99    |110   |115   |105,5      ...                     |2436  |2324   |1970  |1835  |1923  |78,9       ... ...              |315   |316    |268   |239   |206   |65,4       ...                 |176   |183    |157   |100   |97    |55,1       ...                |221   |214    |188   |143   |165   |74,7       ... ...            |533   |488    |366   |354   |289   |54,2       ...                  |162   |155    |123   |70    |64    |39,5       ...                 |638   |593    |573   |626   |790   |123,8      ... және ...          |186   |151    |93    |92    |93    |50,0       ...                 |      |       |      |      |      |           ... ...            |19    |14     |25    |38    |46    |242,1      ... істер бойынша   |31    |22     |21    |19    |12    |38,7       ...                     |      |       |      |      |      |           ... - ... ... іздену нәтижелері бойынша БҚО Статистика         ... ... ... ...                           |


    Әр жыл ... ...  жас  басшылар  мен  мамандар  (30  жасқа
дейін) саны азаюда.
    БҚО ауыл шаруашылық ... ... ... жоғары білікті  еңбек
ресурстарының жетіспеуі  үлкен  проблемаға  айналып  отыр.  2008  жылы  ... ... ... тек  79,5%  жоғары  білімді  иемденген.
Бас мамандар арасында жоғары білімді 58,5% иемденген.


    2.2 СМЖ ... ... ... ... ... ... және ... алдын-алу бойынша ұсыныстарды дайындау


    Білім беру ұйымдарында СМЖ қалыптастыру және енгізу  ...  ... ... мен ... ... қалыптастыру үшін, біз  ми
шабуылы сериясын өткізуді қолға алдық [86, 87, 88].
    Біздің ми ... ... ... ... ...  сай  анықталды.
Жағымсыз нәтижеге  әкеліп  соқтыратын  мүмкін  факторларды  анықтау  ... ... ...  ...  ...  Бұл  ...  шынайы  болып
жатқан үдерістерде жиі әрекет  ететін   ...  ...  ...  ... ... ... береді [89].
    Бұл мнемоникалық тәсіл ағылшын тілінде төменде  көрсетілгендей  тек  ... М ... ...  сөздердің алынуына негізделеді [90]:
    1. Manpower  (персонал)  –  орындаушылардың  ...  ...  ...  ...  өтілі,   жынысы   және   т.б.   бойынша   мәліметтердің
біріктірілуін қарастыратын ... ... ...    2. Machine ... ...  ...  –  машиналардың,  станоктардың
және құрал-жабдықтардың ерекшеліктеріне негізделген (жаңа және  ескі  құрал-
жабдықтар бойынша, ... ... ... фирма бойынша  және  т.б.)
себептердің топтарын бөліп көрсетеді.
    3.  Material  ......  ...   ...   ... ... (табылған орны немесе өндірісі бойынша,  дайындаушы-фирма
бойынша,  шикізат  ...  ...  ...  ...  ...  және   т.б.
стратификациясы) түрлерінің әсеріне назар аудартады.
    4. Method (әдіс, технология) - орындалатын жұмыстың тәсілі  мен  ...  ...  ...  ...  технологиялық   тәсіл   бойынша,
бригада, учаске нөмірі бойынша, мамандығы бойынша және  т.б.  ... ... ...    5. ... (өлшем)  -  өлшеу  әдісі  бойынша,  ...  ...  ... ... ... ... бойынша және т.б. стратификациялау.
    6. Media (қоршаған орта) – бөлмедегі ауа ылғалдығы, температура бойынша,
электрлік және ...  өріс  ...  ...  ...  ...  ... ... бойынша және т.б. мағлұматтардың біріктірілуі.
    Көбіне себептердің бірінші  4  тобы  жиі  ...  (4М  ... [91].
    ... ... бұл ...  тәсіл  РММММЕ  әріптерінің  қосылуы
түрінде, яғни  Personnel  (персонал,адам);  Machine  (машина,  құрал-жабдық,
станок,  ...  ...  Material   ...   шикізат,   іріктеуші
бұйымдар); Method (әдіс,  технология,  режим,  тәсіл);  Measurement  ... ... ... ... ...    Білім беру ұйымында СМЖ  қалыптастыру  және  ...  ...  ... факторлар мен себептердің тізімін  анықтау  кезінде  тақырыптары
4М...6М мнемоникалық тәсілге сай анықталған бірнеше ми шабуылы өткізілді.
    ... ... ...  ...  ...  сай  ...  ми  ... келесідей үлгіде қалыптасты [89, 211 бет]:
   1. «Профессорлық-оқытушылық персонал  және  қызметкерлердің  жұмыстарымен
      ... ... беру  ...  СМЖ   ...  және  ...  ...      жұмыстарды қиындататын қандай факторлар  мен  себептер?»  Бұл  тақырып
      ... ... ... ... ... сай келеді.
   2.  Соған сай, ми ... ... ... ...  ...      ...   3.  «Білім беру ұйымында СМЖ дайындау  және  енгізу  бойынша  орындалатын
      ... ... ... қиындататын қандай  факторлар  және
      себептер?» Бұл «Method» ағылшын сөзіне сәйкес келеді.
   4.  ...  беру  ...  СМЖ  ...  және  ...  ...  ...      ... байланысты жұмыстарды қиындататын  қандай  факторлар  және
      ...  Бұл  ...  ...  ...  сөзіне   сәйкес   келіп,
      «құрылғының (нұсқаулықтың)» әсерінің  ...  яғни  СМЖ  ...      ...  ...  ...  ...  үшін  ...   ұйымдық   құрылымын
      білдіреді.
    «Білім беру ұйымында СМЖ ... және ... ...  ...  ... ... ... жұмыстарды қиындататын  қандай  факторлар
және себептер?» Бұл тақырып 4М...6М мнемоникалық тәсілінің  «Material»  ... ... ... ...    ... ... ... өлшемдер және бағалаулармен,  (Media  немесе
Environment)  қоршаған  орта   ...   ...   ...   есептеу
мақсатымен ми шабуылдары өткізілді.  Қорытынды  нәтиже  мұндай  факторлардың
әсері  ...  ...  ...  төрт  ми   ...   ...  ...  ...  байланыстарымен   салыстырғанда   төмен
ықтимал.
    Ми шабуылдары үдерісінде  вербалды  ақпарат  түріндегі  ...  ... ... және ... ... 2.9  -  ...  ... себеп-салдар диаграммасы  құрылды  [92].  Бұл  диаграммада  бағдарша
түрінде біздің орындаған зерттеулеріміз ... ...  беру  ...  ...  және  ...  ...  ...   мен   күрделіліктер
тудыратын ең ықтимал факторлар деп есептеуге  болатын  ...  ...    ... беру ... СМЖ ...  ...  және  енгізу  бойынша
жұмыстарды  қиындататын  бөлімшенің   профессорлық-оқытушылық   құрамы   мен
қызметкерлерінің  ...  ...  ...  мен   ...   ... мен ... ... талқылау кезінде, біздің  пікірімізше,  Исикава
диаграммасының  «басты   бөлігіне»   жақын   орналасқан   ...   ... ... қою ... ...  айтқанда  «жоғарғы  басшылық  тарапынан
қолдаудың ... Бұл ...  ...  ...  табылады.  Көбіне
СМЖ  енгізу  жобасы  бойынша  жұмыстарды  бәсеңдететін  осы   фактор   ... ... ... басшылық  СМЖ  қажеттілікті  сезінбегенше  ...  беру  ...  СМЖ   ...    туралы   шешім   қабылдамағанша   ... ... ... ... ... ... Бірақ, жоғарғы  басшылықтың
(ректордың)  СМЖ  қалыптастыру  қажеттілігін  ашық  хабарлағаннан  кейін  ... ... ... ...  ...  ...  туындап  қалатын
жағдайлар кездесуі  мүмкін.  Сапа  менеджменті  мәселелері  бойынша  ұйымның
барлық мүшелерін оқыту және ...  үшін  ...  ...  және  ...  да
ресурстардың түрлерінің бөлінуі де кідіріп жататын жағдайлар  болуы  ... ... ... ... жеңу  ...  ...  ретінде  келесілерді
айтуға  болады.  Жоғарғы  басшылыққа  СМЖ   ...   ...    ...  тек төмендегі






    Ескерту - Автормен дайындалған
    Сурет 2.9 - ... СМЖ ... ... күрделіліктер мен қиындықтардың
                        ... ... ...                      ... ... ... толықтай дайын болғанда ғана кірісуге болады [94]:
    - СМЖ ... ... ...    - СМЖ ... беру ... сапа ...  ...  нәтижелілігін
және тиімділігін жақсартуда   оның  жеке  қажеттіліктерін  қанағаттандыратын
құрал ретінде қызықтырады;
    -  ...  беру  ...  СМЖ  ...  ...  ...  ...    - тек ...  бастауға  ғана  емес,  сонымен  ...  СМЖ  ... ... кезеңдерін толық  масштабта  орындау  үшін  де  ...    - егер  ...  ...  ...  мүмкіндігі  болмаса  және  күтілетін
экономикалық нәтиже алатынына сенімсіз болса, онда СМЖ ...  ... ... ... ... жөн ...    -  сапа  менеджменті  бойынша   білікті   ...   ...  ... беру ...  СМЖ  қалыптастыру  және  енгізу  бойынша  жұмыстардың
кідірісін тудыратын фактор ... ... ...  табылады.  Бұл
кемшілікті жеңу үшін бірнеше  ықпалдарды  қолдануға  ...  [95].  ... сай, ... ... немесе  шет  елдерден  тәжірибелі  мамандарды
шақыруға ... ... ... ұйым ...  сапа  менеджменті  мәселелері
бойынша оқытумен және кеңес ... ...  ...  ...  оқытуға
және/немесе сынақ ісіне жіберуді қарастырады. Ұстануға болатын  ықпал  болып
білім беру ұйымының персоналын оқытуды  ...  ...  СМЖ  ... ... ... шаралар жоспарын жасасуға  көмектесетін,  сонымен  қатар
СМЖ сертификаттау аудитін ... ... ... ...  беру  қызметтерін
көрсететін мамандары бар консалтингтік  (кеңес  беру)  фирмаларының  бірімен
шарт жасасу табылады;
    - ... беру ... ... ... және ... басшылары арасындағы
  менеджер-практиктердің  үлесі.  Бұл   фактордың   ...   етуі   ...  яғни  ...  беру  ұйымының  барлық  деңгейлеріндегі  басшылар
құрамына , ережеге сай, ... ... ... бар  10%  аспайтын  мамандар
кіреді.  Басшылардың  көпшілігі  базалық  білім  және   ...   ... және т.б.) ... ... Олардың барлығы  ғылыми  дәреже
және атақ иемденеді, бірақ менеджер іскерлігі  және  ...  көп  ... ... ... ... Озат ...  көпшілігі
өздеріне жүктелген ұжымдарының бағыныштыларымен  жұмыс  істеуде  қалыптасқан
жеке   қабілеттіліктерімен   және   ...   ...    ...  теріс  әсерін   жеңу   үшін   ...   беру   ...   ...  әсіресе,  білім  беру  ұйымында  сапа   менеджменті   ... ... ... ... ... ...  ... қажет;
    -   СМЖ   енгізу    кезіндегі   ...   ...    ... ... және  оқытушылардың  көпшілігі  ғылыми  дәреже
және атақ ... ... ... ... білікті маман болып  табылады
және  білім  беру  ...  ...   ...   ... - ... құрамның  көпшілігі  өздерінің  дағдыланған  жұмыс
тәртібін дұрыс санап және қандай да ...  ...  ...  ... СМЖ ...  және  енгізу  бойынша  жұмыс  көбінесе  ...  ... ... ... ... ... ...  қайта  құруды  талап
етеді.  Сондықтан,  білім  беру  ...  СМЖ  ...  ...   ... негізгі факторлардың бірі ретінде болып жатқан  өзгерістерге
қарсы туындайтын жағдайлар табылады  [96].  Бұл  ...  ...  ... СМЖ ... және енгізу мәселелерін талқылау кезіндегі  жиналыстар
мен отырыстарда күтілетін позиция (осыдан не  шығады  екен,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бастап,  ашуға  салып   ...   ...   ...   ...   Кейбір   жағдайларда   болып   жатқан
өзгерістермен ... ... мен ... өз ...  жұмыстан
босатылуы кездесуі мүмкін.  Қарастырылып жатқан фактордың теріс әсерін  жеңу
үшін білім беру  ...  ...  ...  ...  беру  ұйымында  болып
жатқан үдерістерге қатаң, белсенді және ... ... ...  ...  соның
ішінде [97]: оқытушылармен және қызметкерлермен  тікелей  ...  ... ... керек, неліктен және өзгерістерді қалай жүзеге асыру  керек  екенін
хабарлау;   болып  жатқан  өзгерістерге  ...  және  шын  ...  ... ... уақытқа созылатыны  және  оның  қорытындысы  нені  беретіні
жөнінде ақпаратты дәл, ... әрі ... ... СМЖ ...  ...  жеткізетін  пайда  және   артықшылықтар   жөнінде   оқытушыларды   және
қызметкерлерді ...  ...  ...  емес  ...  озат
профессорлар мен мамандарды, кәсіподақтар, кәсіби  және  жастар  ұйымдарының
жетекшілерін   тарту;   СМЖ   ...   және    ...    ...  ... ...  үшін  материалдық  марапаттаудан  гөрі
моралдық құрмет көрсету (әрбір  табыс  үлкен  ...  ...  болу  ... ... ...  олардың  өзгерістерге  деген  дұрыс  көзқарасын
оятып, ал қажет жағдайларда ұйымның  басқа  ...  ...  ... ... Қалыптасқан ұсыныстар ұйымның  жоғарғы  басшылығына  ұйымға
СМЖ енгізу кезіндегі персоналдың өзгерістерге  қарсылығын  жеңуге  ...    - СМЖ ...  және  ...  ...  персоналды  жігерлендірудің
әлсіздігі және ынталандырудың жеткіліксіздігі.  Бұл  ...  ...  ...  ...  ...  тек  сәтті  өткерген  емес,  сондай-ақ,
ұйымда болып жатқан өзгерістерді қабылдап  және  мақұлдаған  оқытушылар  ... ... да орын ...  Бұл  фактордың  теріс  нәтижесін  жеңу
үшін  [91,  98  бет]:  ...  ...  ...  ... және т.б.) ... ... ...  және  нәтижелілігін
жақсарту үшін  мерзім  белгіленгенін  хабарлау;  қызметтің  ... ... ... қол ... дәрежесін бағалауға  мүмкіндік  беретін
анық және ... ... мен ... ...  әр  ... қаржылардың қызметтің көрсеткіштерінің  бекітілген  мәндеріне  қол
жеткізу дәрежесімен мөлшерін  байланыстыру,  ал  сәтсіздік  болған  ... ... ... ... ... қолданудан қалдыру  немесе
бұл  бөлімшені  жабу  түрінде  бекіту;  ...   ...   ... және еңбегін ескеру ретінде моральдық марапаттау шараларын  кеңінен
қолдану қажет. Осы арқылы бөлімшенің, сондай-ақ, әр ...  ...  ... тәртібі мен  шараларын  бекіту  бойынша  жоғарғы  басшылықтың
белсенді жұмысы білім беру ұйымында СМЖ  қалыптастыру  және  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ...   (ішкі
ынталандыру)  қалыптастыруға  мүмкіндік  береді.  Білім  беру  ұйымында  ... және ... ... бес ... ... ...  ... басқа да факторлар болуы мүмкін. Мысалы, қазіргі кезде білім  беру
ұйымдарының көбіне ... ... ... тән. ...  ... үлкен бөлігінің білім беру ұйымдарынан жоғары  еңбекақы  төлеу
мүмкіндігі бар акционерлік қоғамдарға немесе  жеке  ...  ... ... нәтижелер орын алып жатады.
    СМЖ үдерістерін қалыптастыру және  енгізу  ...  ...  ...   ...    әртүрлілігімен    және    инерциялылығымен
байланысты факторлар мен  себептер.  Бұл  ...  мен  ...  ... ...  оларды  2.9-суретте  көрсетілгендей  тәртіпте  орналастыру
қажет:
    - әр мамандық бойынша ... беру ... ... ... ...  аға  ...  ...  және  қызметкерлер  санының  көп
бөлігінің  қатысуына  негізделген  білім  беру  ұйымдарында   ...   ... ... инерциялылығы.  Төрт-бес жыл оқу  кезінде  студент  50-60
пән бойынша дәріс тыңдап, емтихан  және  ...  ...  Бұл  әр  ... 100-150 ...  және  ...  ...  құрамынан  50-100
қызметкер жұмыс  жасайтынын  білдіреді.  Осымен  байланысты  ...  ... ... ... ...  өте  ...  ...  басқа  жағынан,
үдерістерді орындаудың  қалыптасқан  тәртібінде  үлкен  өзгерістерді  жүзеге
асыру көп ... және ... көп ... ...  ...  ететінін
ескеру қажет. Бұл фактордың теріс әсерін сәтті жеңу үшін  әр  жеке  үдерісте
оңай және аз  ...  ...  ...  ...  ...  асыруға
болатынын есте  сақтаған  жөн.  Бір  уақытта  үлкен  үдерістерге  өзгерістер
енгізу  мүмкіндігі  ...  ұзақ  ...  ...  адам  ...  ... ... ... байланысты [98];
    - білім беру ұйымында жүзеге ...  ...  ...  және
күрделілігі.  Әрбір  білім  беру  ...  ...   ...   ... ...  ...  ...  магистранттар,  аспиранттар  және
докторанттар  дайындау  жүргізілетінін   айта   кету   ...   ...   ... орындалатын үдерістердің  күрделілігі  және  әртүрлілігі  туралы
тезисті дәлелдеу үшін осы тізімді айту жеткілікті [99].
    Бұл ... жеңу үшін ... ... ... ... ... шегін
анықтау және бекіту қажет:  үдеріс  төңірегінде  ...  ...  ...  асыруда  ресурстарды  орналастыру  және   өзгерістер   ...   ...  ...  үдеріс  иесін;  үдеріс  төңірегінде   ... ... ... ... ... ... ... менеджерін.
    Үдеріс иесі ретінде көп  ...  ...  ...  ... ... ал ... ... болып әр  жеке  пән  ...  оқу  ... және ... ... ... ... мен  дәріс  берушілер
табылады.
    - ҚР СТ ИСО 9001-2001 талаптарында қарастырылған білім  беру  ... ...  ...  ...  СМЖ  қалыптастыру  және  ...  ... ... ... ... ... беру ұйымдарында  бекітілген  СМЖ
халықаралық стандарттар  талаптарын  орындау  үшін  қажет  үдерістер  болмай
қалып жатады [100]. ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үдерістер;   тұтынушылардың  қанағаттануы;  ішкі
аудиттер  ...  ...  және  ...  өлшеу;  мәліметтерді
талдау; үнемі жақсарту; түзету әрекеттері;  ескерту ...  ...  ... СМЖ  ...  ...  жоқ  ...  анықтау,  бейнелеу  және
енгізу қосымша күрделіліктер мен  қиындықтарды  тудырады.  Бұл  ...  үшін  ...  ...  тарту  қажет.  Кеңес   берушілер   көмегімен
қызметкерлердің қажет көлемін оқытып және ...  ...  СМЖ  ... анықтау, бейнелеу және енгізу қажет;
    -  СМЖ  үдерістерінің  шектерін  ...  және  ...   ... Көптеген  білім  беру  ұйымдарына  оқытушылар  мен  ... (СМЖ ... ... жұмыстарды бастағанға дейін)  СМЖ  деген
не және мұндай жүйе  не  үшін  ...  ...  ...  біле  бермейтіні  тән.
Менеджмент  мәселелері  туралы  персонал  дайындығының  және  ... ... ... осы ... өзі  жеткілікті  түрде  дәлелдейді.
Осыған байланысты  СМЖ  ...  ...  ...  ...  ... беру ... СМЖ процестерін  белгілеу  және  олардың  шегін  анықтау
білімі мен тәжірибесін  тасымалдауыштардың  толығымен  жоқтығы  ...  ... 56 бет].  Бұл ... ... жеңу  үшін  ...  СМЖ  ... ... және анықтауға қабілетті мамандардың жеткілікті  көлемін
оқыта алатын сырттан кеңес берушілерді тарту ұсынылады;
    - ... беру ... сапа ... жүйесін қалыптастыру және  енгізу
кезінде СМЖ үдерістерін бейнелеудің күрделілігі. Білім беру ұйымдарында  СМЖ
үдерістерінің шегін белгілеу және анықтау тәжірибесін иемденетін  ... ... ... төмендегілерді жеткілікті толық  анықтайтын
қысқа уақыт мерзімінде үдерістердің бейнесін дайындауға  қабілетті  мамандар
тапшылығы білінуде:
       1) ... ...       2) ... ... үшін ... ресурстар;
       3) қажет етілетін басқарушы ықпалдар;
       4) ... ...    Тағы  да  ...  қиындықтар  әртүрлі  үдерістер   шегінде   қызметтердің
нәтижелілігін  және  ...  ...  ...  ...  анық   ... көрсеткіштерді анықтаумен байланысты.
    Қарастырылатын факторлардың теріс ... жеңу ...  ... ... және ... сапа ...  ...  сонымен  қатар,  СМЖ
құжатталған процедураларында және  ...  да  ...  СМЖ  ... ... ... ... үйретуге міндетті  сырттан  тартылған
кеңес берушілердің ...  ...  СМЖ  ...  ...  шектерін
анықтау және бейнелеу  кезінде  қарастырылмаған  басқа  да  факторлар  ...  ...  ...  ...   СМЖ   ...   ...   басқа
факторлардың  ықпалы,  біздің  пікірімізше,  көп  ...  ... ... ...    ...  беру   ...  дәстүрлі   ұйымдық   құрылымымен   байланысты
факторлар мен ...  Бұл  ...  ...  мен  ...  ... ... тәртіпте қарастыру қажет:
    - СМЖ ... ... ... ...  ...  ұйымдық  құрылымның
күрделілігі.  Көптеген  білім   беру   ...    СМЖ   ...   ... атап  айтсақ,  СМЖ  құжаттамасын  қалыптастыру  үшін  ... ... ...  ...  күрделі  иерархиялық  ұйымдық  құрылым
тән. Ұйымдық ... ... ,  бір  ...  ...  ... осы бөлімшелер арасындағы  өзара  байланыстардың  көптеген  санымен
негізделеді.  Әрбір  бөлімше  (кафедра,  бөлім)   ...   ... ... мен ... ...  ...  олардың  алдында
жауап береді. Бұл,  біріншіден,  үдерістерді  бейнелеу  және  олардың  ... ... ... СМЖ ...  оның  ...  дайындау
кезіндегі енгізуде күрделіліктер  мен  қиындықтар  тудырады.  Бұл  ... ... ... үшін ... ... шегінде  тапсырма  беруді  және
жұмыс нәтижесі туралы мәліметтер есебін ұсынуды талап ететін басшылар  ... ... ( шама ... біреуге шейін), бөлімшелер  арасындағы  өзара
қатынасты ... ... ...    - ... беру  ұйымының  бөлімшелері  арасындағы  тығыз  өзара  әрекеттің
жеткіліксіздігі. Өкінішке орай, көптеген  бөлімшелерге  ...  және  ... ... мен ...  ...  ...  бөлімдердің  және
қызметтердің әріптестерімен тығыз өзара әрекеттесуге қызығушылықтың  жоқтығы
тән. Бұл қорытындысы бойынша келесі ... ...  оқу  жылы  ...  мен  ...  ...  мөлшері   анықталатын   бөлімшелер   арасындағы
қалыптасқан   жарысу   ...   ...   ...    ...    ...  ...  ...  үдерістер   иелері   арасындағы   өзара
әрекеттесу  интерфейстерінің  нақты  анықталған  ...  ...  ...  ...  әр  иесі  ...   ...   өзінің   тұрақты
тұтынушыларының  (сызба  ...  ...  ...  ...  ...  беру  ...  ...  соңғы  тұтынушылардың   мүддесін   толықтай
қанағаттандыруға дайын болуы қажет. Сөйтіп,  СМЖ  қалыптастыру  және  ... ... ... ... ... ал  ...  ...  беру  ұйымы
қызметінің соңғы тұтынушыларының  қызығушылығын  еске  ала  ...  ...   ...   ...   ...   және   ...  ...  арасындағы  өзара  әрекеттесу  интерфейстері  ...  ...  ...   ...  ...  ...   факторды   өткеру
персоналдарға сапаны басқарудың қазіргі әдістерін оқыту  арқылы,  сондай-ақ,
тұтынушыларға және жеткізушілермен өзара  ...  ...  ... және  ...  ықпалға  көшумен  байланысты  өткеруге  бағытталған
персоналды  ынталандыру  және  ...  ...  ...  ...  мүмкін
[101].
    ҚР СТ ИСО 9001-2001 талаптарымен қарастырылған білім беру  ұйымында  СМЖ
үдерістерін енгізуге  бағытталған  ...  ...  ...  ... беру ... осы кезге дейін СМЖ үдерістерінің  жүзеге  асырылуына
жауапты бөлімдер мен қызметтер болмай жатады, ... ...  [102,  ...    -  ...  маркетинг  қызметінің  жоқтығы   (Тұтынушылармен   байланысты
үдерістер; Тұтынушылардың қанағаттануы);
    - көбіне ... ... ... ...  ...  жоқтығы  орын  алып
отыр  (Ішкі  аудиттер  (тексерулер);  ...   ...   ...   ... ... Жақсарту).
    Осымен байланысты, білім беру  ұйымында  СМЖ  қалыптастыру  және  ...  ...  ...  ...  ...  қандай  да   болмасын
бөлімшеге ... ... ұйым ... ... енгізіп, атап  айтсақ,
маркетинг қызметін, сапаны басқару  бөлімін  және  басқалары  сияқты  ... ... ... тура ...    Жоғары   білікті   мамандардың   болмауынан,   жаңадан   ұйымдастырылған
қызметтерге ... ... ... үшін  және  ...  толық  қайрат-
жігермен бастау үшін біршама уақыт өтуі қажет. Бұл фактор, сондай-ақ,  ... ... СМЖ ...  кезінде  қосымша  күрделіліктер  мен  ... Бұл ...  ...  нәтижесін  жеңу  үшін  мамандарды  сырттан
шақыру,  немесе   ...   мен   ...   ...   ... ... ...    Қарастырылған  ұйымдық  құрылыммен  байланысты  факторлар   білім   беру
ұйымында СМЖ қалыптастыру  ...  ...  ...  толық
тізімін  жоққа  шығармайды.  Бірақ,  жоғарыда  қарастырылған  факторлар   ең
негізгі болып және білім беру ... СМЖ ... және ...  ... ... ... ...  соған  шоғырландыру  қажет.  Қажет
жағдайда, ұйымдық құрылым типін өзгерту мүмкіндіктері  ...  ... ... ... ...  матрицалыққа  көшу,  атап  айтқанда,
жоспарлау кезінде әр бөлімшелерде, мүмкін болған жағдайда,  тұтастай  ұйымда
жұмысты ... ... ... ... көшу ... ...  ...    Білім беру ұйымдарында СМЖ ... ... және ...  ...  ...   және   ...   қамтудың   жеткіліксіздігімен
байланысты факторлар мен  себептер.  ...  2.9-  ...  ... ... мен себептер қарастырылған:
    - білім беру ұйымдарында СМЖ  үдерістерін  қалыптастыру  және  енгізудің
таңдалып ... ... қол ...  ...  Ашық  ... беру ...  СМЖ  қалыптастыру  мәселелерін  талқылауға  арналған
көптеген басылымдар жеткілікті [105, 106]. ... бұл  ...  ... ... ... ...  орындалуы  қалай  жоспарлануда,  және  нақты
жиналған тәжірибе негізгілері және ...  ...  ...  ... ... беру ұйымдарының аз ғана бөлігі ИСО 9001-2000 (ҚР СТ  ИСО  ...  ...  ...  ...  ...  сапа  ...  жүйесін
енгізуді және сертификаттауды жүзеге асырды. Мамандардың нақты кеңестер  алу
немесе СМЖ қалыптасқан ... ... ... СМЖ ...  және
процестерін  қалыптастыру  бойынша   практикалық   жұмыстардың   жинақталған
тәжірибесі  ...  ...  ...  ...  ...   ... болып табылатыны  мәселесіне  әкеліп  ...  ...  ... СМЖ ... ...  ...  мән-жайы  және  бөліктері  туралы
мағлұмат алу қиын («ноу-хау» қымбат бағаланады). Бұл фактордың теріс  ... үшін ... беру ... (өздерінің СМЖ сәйкестік  сертификатын  алған)
тәжірибе алмасу бойынша семинарлар өткізген және  білім  беру  ... ... ...  және  әдістемелік  ұсыныстар  жиынтығын  сатып
алуды ұсынған ... ... ... ... [98, 63 ...    -  СМЖ  процестерін  қалыптастырған  кездегі  шығындарға   ... ... беру ... СМЖ ...  ...  ...  ... берушілерді тартпай жүзеге асырылған жағдайда, мұндай  жұмыс  қаржылық
қаражаттарды ...  ...  ...  ...  ...  және  өте  ... атап айту  ...  Сондықтан,  ұйымдық  құрылымға  сапаны  басқару
бөлімін (секторын), ал штаттық кестеге бөлім ...  ...  ... ... екі  ...  лауазымын  енгізуге  тура  келеді.  Сырттан  кеңес
берушілерді тартқан жағдайда ... ... ... ... одан да  көп
шығындар талап етіледі. Едәуір қаржылық құралдар ... СМЖ  ... үшін ...  және  ...  құралдарды  сатып  алуға  ...  Сапа  ...  ...  ...  ...   ...   ...   мүшелерінің   жұмыстарына   ...   және   ... ...  ...  ...  ...  бюджеттің  қаржыландыру
құралдары жеткіліксіз екені бәрімізге  мәлім.  Бұл  фактордың  теріс  ... үшін ... тыс ... қосымша құралдарды тартуға тура келеді.


    2.3 Сапа менеджмент  жүйесін  ЖОО-да  енгізудің  тиімділігін  ... ...    ... ... зерттеудің түрі мен әдісі оның алдына  қойған  мақсатына
байланысты. Зерттеудің мақсаты мен міндеттерінен туындай келе ...  ... Орал ... ... ...    ...  объектісін  таңдау  келесі  мәліметтер  бойынша  жүзеге   асты:
Қазақстан ... ...  ...  мәліметтері  бойынша
Орал қаласы Батыс Қазақстан аймағы типтік облыс [107].  ...  орай  ... ... ... ... шаруашылық субъектілер саны.
    2008 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында тіркелеген ...  ауыл  ... - 1360. Бұл  ...  ...  ...  ...  қалаларымен
салыстырғанда орташа болып  табылады,  сәйкесінше  Орал  ...  және  ... ... ... ... ... бойынша дамыған  шегіне  кіреді
[108].
    ... ... әдіс ... ... таңдауға кірістірілген бірлік
жиынтыққа қайтып оралмайды, соған орай  ...  ...  ...  ... ......  ...  яғни  кездейсоқ  сандар  генераторы
негізінде басты ... ... ... [109].
    ...  саны  ...  ...  ...   негізінде   анықталды.
Негізінен статистикада 10% таңдау қолданылады, бірақ та,  ...  5%  ... ... ... ...  ...  шегінде  және  автордың
күшімен өтті (бұл ... ... ... ... [110].
    ... ... БҚО және Орал қаласы үшін  шаруашылық  субъектілерге  басты
жиынтықтан таңдау коэфициентін есептейміз:


           Kт х N          5 х 1360
    n        =        ...        =        ...         =68
                                  (2.1)
             100 %         100 %


    ...    Kт – ... коэфициенті, N – зерттеу объектісінің саны.


    Шыққан нәтижеден көріп отырғанымыздай, мәселені ...  үшін  ...  саны  68  ...  бұл  ...  ...  және   шекті   өлшемін
куәландырады және сәйкесінше 5 % құрайды.
    ... атап ... сапа  ...  ...  қалыптасуы  мен
тиімді  қызмет  етуі  ...  ...   ...   ...   ... ... және  өнімнің  (біздің  мысалымызда-  жас  мамандар)  осы
талаптарға сәйкестік дәрежесін бағалау.
    ... ЖОО ... ... ... ... өзінің оқуы аяқтаған  соң
орналасатын кәсіпорынын жатқызамыз. Олардың аграрлық ЖОО-ға  жас  ... ... ... ... сол ... жұмыс  жағдайына  сәйкес
келетін даярлық деңгейі және ЖОО қызметінің сапасы.
    Басшылық  үшін  мұндай  ...  ...  ...  ...  ... ... ұйым тиімді қызмет етеді. Сондықтан да  жұмысқа  қабылдар
алдында басшылық бірінші кезекте  болашақ  жұмыскердің  еңбек  ... ... ...  еңбек  потенциалы  сапалы  көрсеткіштер  жүйесі
арқылы бағалауға болатын алты негізгі құраушылардан қалыптасады [111,  112]:
Білім  ...  ...  ...  ...  ...  беру   деңгейі,   біліктілік
деңгейіне сәйкестік дәрежесімен, сонымен қатар оқу  орынында  ...  ... ...  ...  ...  ...  Іскерлік  деңгейі,
маманның тәжірибелік даярлау  процесінде  есептік,  курстық  және  ...  ...  және  ...  ...  өту  ...   осы   сапаның
қалыптасу дәрежесімен анықталынады;  Физикалық  денсаулық  деңгейі,  болашақ
жұмысшының  жұмыс  орнының  ...   ...   ...   ...  ...   Тұлғаның  психологиялық  саулық   деңгейі,   жас
маманның жұмыс орнының талаптарына тұлға, темперамент және  ...  ... ... ... Өнегелі сапаны иемденуі,  оған  ықыластық,
сынды қабылдай  білу, тілектестік, ... ...  ...  қиярлық,  сыпайылылық,   әділеттілік   және   т.б.   ...   ... ... ... ... ...  дербестік,  дәлдік,
еңбекқорлық, бастаған  істі  аяғына  ...  ...  ...  ...  орындаушылық,  мақсатқа  ұмтылушылық,   адамды   тыңдай
білушілік, табандылық және т.б. қасиеттерді көрсету дәрежесімен ...    Осы ... мен ... берушілердің ұсыныстарын ескере отырып БҚО 68
ауыл шаруашылық кәсіпорындарында ... ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  ...  кадр  жұмысымен  айналысатын   тұлғалар
сұрауға  алынды.  Сұрау  Жәңгір  хан  атындағы  ...  ...   ...   университетінің,   М.Өтемісұлы   атындағы    Батыс    Қазақстан
мемлекеттік   ...   ...    ...    ... ... тілдер және халықаралық байланыстар  институтының,
Қазақстан   ақпараттық-техникалық   ...   ...   ... ... болды.
    Сауалнамада (Қосымша А)  келесідей  өлшемдер  ұсынылды:  білім  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  ... жеке қасиеттер (Кесте 2.22).


Кесте 2.22 - Тұтынушылардың жас ... ...                   ... қасиеттердің болуы                  |
|1. |ЖОО ...                 |- ... ... орын алатын ЖОО қатысы.|
|2. |Білім деңгейі              |- ... ... ... ...       |
|   |                           ...                                 |
|   |                           |- жаңа ... даму ... қойып  |
|   |                           ... ... ... ...       |
|   |                           ... сәйкестігі;                   |
|3. ... ...        |- ... ... ... шешу   |
|   |                           ... теориялық білімді қолдануға      |
|   |                           ... ... ... пен ...   |                           ...                                   |
|   |                           |- ... айғақтар негізінде қабылдай    |
|   |                           ...                                   |
|   |                           |- ... ... ... жаңа ...   |                           ...                                   |
|   |                           |- ... ... ...            |
|   |                           ...                            |
|4. ... ...             |- ...                         |
|   |                           |- ...                             |
|   |                           |- ... бақылау;                      |
|   |                           |- ... ... ... ...   |
|   |                           |- ... ойлау қабілеті;                |
|   |                           |- ... ... ... ... үлесін |
|   |                           ... ...                          |
|5. ... және             |- сол ... ... ... ...   |
|   ... ...    ... денсаулықтың болуы;            |
|   ...                    |- сол ... ... ... ...   |
|   |                           ... ... болуы;        |
|   |                           |- ... ... ...             |
|   |                           |- ...  ... деген            |
|   |                           ... ...                    |


    ... көрсеткендей, ауыл шаруашылығы бағытта  білім  алған  түлектерді
еңбекке   қабылдаған  кезде  жұмыс   ...   ...   ...   ... ...  Ол ... келесі мәліметтерден көре аламыз (Сурет 2.10).





    Ескерту – Автормен ғылыми іздену нәтижелері негізінде құрастырылған


    ... 2.10 - ... ... маңыздылығы туралы жұмыс берушілердің
                            ... ...    Бұл ... ... ... ...  ...  бөлігі,  яғни
86,76 % түлектерді жұмысқа алған кезде  олардың  ...  ...  ...  ... роль ...  деп  ...  тек  ...  6,1  %  ғана  жұмысқа  алу
процесінде олардың бітірген ЖОО-ның беделіне  аса  маңызды  көңіл  ...    ... 7,2 % бұл ... ... ... бас ... ма,  әлде  бұл  ... әлі ойланбаған  ба,  әйтеуір  «білмеймін»  деген  жауапты  белгілесе
керек.
    Жүргізілген зерттеу біз  ...  ...  ...  практикалық
қызметтерінде жоғары деңгейдегі теориялық білім деңгейлерінің  болуының  аса
маңызды  еместігін  ...   ...   та   ...   ...   ... респонденттер  бағалаған  сәтте  төмен  ...  ... 2.11).
    ... ... ... жаңа  ...  даму  деңгейінің
қоятын талаптарына ЖОО-да мамандардың алған білім деңгейінің  маңыздылығының
жоғары пайызын көреміз.
    Сонымен қатар  ... ... ... ... ...  білімге
қарағанда аса маңызды  деп  ...  ...  ...  жасауға  болады.  Бұл
ұйымда жас мамандарда білім деңгейі мен  нақты  ...  ...  ... бар ... ...    Жас  ...  ЖОО-да  алған  білім  ...  ...  ... ... ...  ...  мақсатында  сауалнамада  осы
мәселеге орай құрастырылған сұрақ болды.



    Ескерту – Автормен ... ... ... негізінде құрастырылған


      Сурет 2.11 - Жас ... ... ... ... ...           ... мен оның ... қызметте жүзеге асыруы


    Оған жауап берген респонденттердің жауаптарының ... ... ... көре ...    ...... ғылыми іздену нәтижелері негізінде құрастырылған


   Сурет 2.12 - Жас ... ... ... ... ... ...                    ... талаптарына адекваттылығы


    2.12-сурет мәліметтерінен ... ... ... ... 58,82%
бұл адекваттылықты өте жақсы деп бағалайды, 27,94% ... ... баға  ... ал ... 11,76% ... деп  ...  1,47%  ...  берушілер
жас түлектердің ЖОО-да алған білім деңгейлері қазіргі  нарық  қатынастарының
талаптарына мүлдем адекватсыз, яғни «қанағаттанарлықсыз»  деген  баға  ... ... жас ... ЖОО ... шығып  өндіріске  барған
кездегі теориялық білімдерін практикалық мәселелерді шешу барысында  қолдана
білу қабілеттіліктері аса маңызды (2.13-сурет).





    ...... ... ... ... негізінде құрастырылған


   Сурет 2.13 - Өндіріске барған кездегі теориялық ... ...          ... шешу барысында қолдана білу қабілеттіліктері


    2.13 -сурет мәліметтері ... ... ...  ...  ... 50% - «өте жақсы»; 39,71%   -  ...  7,35%  -  ... - ...    ... ... шешім  қабылдай  білетін  мамандарды  даярлау  жүйесі
сапалы және ... ... ... Бұл ... де ... зерттеуімізде  орын
алған болатын. Оның қорытынды мәліметтерін 2.14 - ... ... ...    ...... ... ... нәтижелері негізінде құрастырылған


    Сурет 2.14 -  Жас мамандардың айғақтар ... ... ... ...    ... ... бұл ... «өте жақсы» және «жақсы» деген  баға  беріп
отыр. Ескере кететін бір  ...  68  ...  еш  ...  бұл  ... жас ... ... ... бермеген.
    Әр жас түлек  өзінің  кәсіби  саласындағы  ...  ...  ... да ... бұл қабілеттерін бағалау үшін сауалнамада  осыған  орай
сұрақ қойылды (Сурет 2.15).





    ...... ... ... ... негізінде құрастырылған


     Сурет 2.15 - Жас ... ... ... ... ... білуі


    Бұл мәселені жұмыс ... ... ...  45,59%  ...  ...  ... 39,71% «өте жақсы»  деп  бағалады.  10,29%  қанағаттанарлық  деп,  ал
қалған 4,41% жас ... өз ... ... ...  білу  деңгейлерін
«қанағаттанарлықсыз» деп бағалады.
    Келесі   2.16-суреттен   жас    ...    ...    ... ... ... ... ... мәліметтер көреміз.





    Ескерту – Автормен ғылыми іздену нәтижелері негізінде құрастырылған


   ... 2.16 - ... ... ... ... қабілеттіліктері
    Әлеуметтік зерттеудің бұл сұрағы бойынша жауаптардың жіктелінуі  бойынша
жас мамандардың қабілеттерін орташа «жақсы» деп  ... ...    ... ... ... ... ...  беру  қызметінің
сапасымен қанағаттану саласындағы нақты жағдайды талдау қажеттілігі  туындап
отыр.
    Бұл ... ... ... әлсіз, тиімді  немесе  тиімсіз  ... ... мен ... анықтау және мүмкіндігінше оларды  ең  алдымен
модернизирленген нұсқада кірістіру және әрі қарай келесі ...  ... ...  ...  өмірге  сәйкес  емес  шешімдерді   түбегейлі  ...  ...  ...  мен  ...  ...   ... ... жоққа шығару керек. Тек  осындай  тәсіл  білім  беру  қызметі
сапасының  экономикалық  тиімділігін   ...   ...   ...   ... ... да  ...  ...  әсерін  зерттеу  үшін  жұмыс
берушілердің қызмет сапасын бағалауды дамытудың эконометрикалық  модельдеуге
қажеттілік туындайды.
    Осы ... ...  ...  ...  ...  ауыл  шаруашылық
саласына мамандар даярлаумен  айналысатын  ЖОО,  с.і.  ...  хан  ... ... беру ... ...  ...  ...  68  жұмыс
берушіге сауалнама жүргіздік.   Біздер  ...  ...  және  ең  ... ... ... талдадық: ЖОО  беделі;   теоретикалық
білімнің  бағамы;    нарықтық   қатынастардың   ...   ...  ... қолдана  білу  бағамы;  нақты  деректерге  негізделген
шешімдерді  ...   ...   ...   ...   ...   ...  ...  эконометрикалық  модельді  құрастырмас  бұрын  ... ... ... ... құрастырдық (Сурет 2.17) [113].





    Ескерту – Автормен ғылыми іздену ... ... ...                  ... 2.17 – ... ... ...    ... ...  негізгі  әдісі  –  регрессиялық  теңдеу  құру
арқылы ... ... ...  ...  ...  ... әсерін бағалауға мүмкіндік беретін модель  құрастырайық  (Сурет
2.18).





    ...... ... ... ... ... ...                 Сурет 2.18 – ... ... ...    Өңдеуге  алынған  сауалнама   мәліметтері   бұл   ...   үшін   ... ... ... ... түрін  алуға мүмкіндік берді:


    Y=2.33+1.88*X1-0.12*X2+0.29*X3-0.23*X4+0.04*X5+0.12*X6+0.01*X7
(2.2)


    мұнда:
    Y - ... ... ... ... ... ...    X1 – университет беделін бағалау;
    X2  - ... хан ... ... ... ... ... ...    X3  -  мамандардың  ЖОО-да  ...   ...   ...   қатынастар
талаптарына адекваттылығы;
    X4 - жас мамандардың  практикалық  мәселелерді  шешу  ...  ... ... ...    X5 - нақты деректерге негізделген шешімді ... ...    X6 - ... ... ... ... білу және ...    X7 - түлектердің өз-өзін жетілдіруге деген ұмтылыстарының бағасы.


    Теңдік параметрлеріне интерпретация берейік.
    ... ... ... ой ЖОО ... ... ... оң рольге ие.
    Жас маманды жұмысқа қабылдау кезінде оның ... ЖОО ...  ... ... респонденттер университеттің жалпы бағамы  ішінен  орташа  1,88
баллды құрап отыр.
    X2-   ...   хан   ...   ...   ...    ... ...  ...  білімінің  бағамы.  Бұл  бағаның  1
бірлікке  ...  ...  ...  ...  0,12  ...  ... мұнда фактордың және нәтиженің кері корреляциясы байқалады.  ...    ...     ...    ...    ...    кезінде
түсіндірілетін болады.
    Келесі  фактор  –  ...  ...  ...    ...   нарықтық
қатынастар талаптарына адекваттылығы. Респонденттердің  ойлары  бойынша  бұл
маңызды фактор. Оның 1 ... ...  ... ... 0,29 ... ...    ... қатар сауалнамаға «Жас  мамандар  практикалық  мәселелерді  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   сұрақ
кірістірілген  болатын.  Мұнда  нәтижемен  кері  ...  ...  ... айтқанда түлектер практикада қаншалықты жақсы  білімдерін  қолданған
сайын, соншалықты университеттегі білім сапасы төмен бағаланады.
    ... ... ... ... ... ... беру сапасының жалпы
бағасын 0,04 бірлікке артуын береді.
    Келесі фактор – кәсіби  салада  инновациялық  ...  білу  ... ... ...  көрсеткіш  нәтижеге  тікелей  әсер  береді.
Түлектегі бұл сипаттың бағасы жоғары болған ...  (1 ... ...  ... ... ... (0,23 ...    X7 – бұл түлектердің өз-өзін жетілдіруге  деген  ұмтылыстарының  ... ... ... 1  ...  ...  ...  бағаның  0,01  бірлікке
өсуін береді.
    Модельдің нақты  үдеріске  адекваттылығы  корреляция  және  ... мен  F  ...  ...  және  t  –  ...  ... ...    Байланыстың мағыналы  формасы  болып  коррелляцияның  индексына  барынша
сәйкес келетіні   табылады.  Бұл  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  байланыстылықтың  болғаны  жөн  екенін
білген дұрыс [114, 115, 116].
    ... ... мәні ... жоғары болып шықты – 0,85, ол өз
алдына факторлар мен нәтиженің  арасында  тығыз  байланыстың  бар  ... ... ... ...     ... ... мәні 0,72-ге тең  деп  анықталды.  Басқаша
айтқанда сауалнамада қарастырылған факторлардың 72%  университеттегі   білім
сапасы ... ... ... ойын түсіндіреді. Модельде  қарастырылмаған
факторлардың әсері 28%. Мұндай ара  қатынас  осындай  модельдер  үшін  нақты
сенімді деп ... ...    ...  ...  ...  ...   қалдық   дисперсияның   деңгейін
сипаттайтын 21,95 тең F- өлшем  төменгі мәнді (2,25) асып ...    t - ... ... баға X2-  ... білімнің  бағасы  және  X4  –  оны
қолдану  қабілетінің  бағасы   ...  ...   ...   сипатты
білдіретіндігін көрсетіп отыр. Модельдің барынша  статистикалық  сенімділігі
үшін  бұл факторларды ... ... ... ...  тастау
керек.
    Ол үшін қалған 5 фактор бойынша регрессиялық модель ...  ... [117, 118].
    ... ... көптік регрессияның соңғы теңдігі келесідей болады:


    Y=7.89+1.51*X1+0.16*X3+0.0002*X5-0.12*X6+0.002*X7
                    (2.3)


    ...    Y - ... ... ... ... ... сапасы;
    X1 - X7 - жүргізілген зерттеудің негізгі мәселелері.


    Нәтижеге  ...  ...  әсер  ...  ол  ЖОО  ...  ...   ... ойы. Оның университеттегі білім  беру  сапасы  туралы  оң  әсер
етуі   ...   хан    ...    ...    ...    ...  ...  ...  жақсы  беделінің  қалыптасқандығы  туралы
айтуға мүмкіндік береді.





    Ескерту – ... ... ... ... негізінде құрастырылған


                   ... 2.19 – ... ... ...    Мәні  ...  ...  ...  ЖОО  алған   білімдерінің   нарықтық
қатынастар талаптарына адекваттылығы.
    ... ... ... ... ... ... иеленді.  Одан  әрі  өз-
өзін  жетілдіруге  ...  және  ...  ...   негізделген
шешімдерді қабылдай білуі.
    Осыған орай,  сапа  менеджмент  ...  ...  беру  ...  енгізу
үдерісі  кезінде  және  оның  одан  әрі  ...  ...  ...   ... осы ... көңіл аудару аса қажетті.
3 БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН  ...  ...  ... ... ...    3.1 ... ... еңбек  ресурстарын  даярлау  сапасына  қоятын
талаптарын анықтау бойынша ұсыныстар


    Зерттеу барысында білім беру ... сапа  ...   ...  ... ... ... талаптарын қанағаттандыратындай  болып  құрылуы
қажет екендігі дәлелденген болатын. Осыған орай ... ЖОО  оның  ... ... ... ... ... ... және білім беру  қызметінің
қол жеткізілген сапасының деңгейін ұстап отыра алады деген  сенімділікке  ие
болу керек.
    ...  ...  беру  ...  сапасына  деген  талаптары  мен
күтімдерін әлеуметтік зерттеу бірнеше кезеңдермен жүргізіледі [119]:
    1. ЖОО  ...  ...  ...  ...  ...  анықталған
мамандарды даярлау мәселесіне деген әртүрлі тәсілдерді анықтау.  ... ... ... сұрау  өткізуді  кірістіреді.   Жинақталған  ақпарат
реттелген  сандық  және  ...  ...  ...   жас   ...   ... ... береді.
    2. ЖОО түлектерінің әлеуметтік-кәсіби  және  еңбекке  деген  ойларындағы
тенденцияларды ... Бұл ... ... бақылау  еңбек  нарығында
жас  жұмыс  күші  туралы  жағдайды  болжамдауға,  жастардың  әлеуметтік  ... ...  және  ...  ...  ...  бағдарламалардың
тиімділігі туралы мәліметтерді алуға  мүмкіндік туғызады. Зерттеу  объектісі
–  4  курс  ...  ...  ...  -   ...   ...   ... ... орналастыруға анықталғандық  дәрежесі,  әлеуметтік  хал
ахуал. Мәліметтерді жинастыру әдісі – сауалнамалық сұрау.
    3. ... ... ... жоғарғы оқудың сапасы,
мамандарды  даярлау  мәселесіне  ...  ...  ...  ...  ... ...  ...  деген  қажеттілік  туралы  ойларын  анықтау.
Алынған  ақпарат  ғылыми  ...  ...  ...  ...   ...   ...   анықтауға,   оқытушының    әлеуметтік    тұлғасын
сипаттауға,  ...  ...  хал  ...  ...   ...  ...  объектісі  –  оқытушылар,   аспиранттар,   қызметкерлер.
Мәліметтерді жинастыру әдісі – сауалнама жүргізу.
    ...  ...  ...  ...  ...  ...   анықтау
мақсатында сарапшы сұрау (ректорларды,   институт  директорларын,  факультет
декандарын,  кафедра  меңгерушілерін)   ...   ...   ... ... ... ... ... еңбек  ақысында,  оқу
процесін  материалды-техникалық  ...   ...   ...   практика
саласында, ғылыми жұмыспен айналысу мүмкіндігінде  ...  ...  ... ... кәсіпорындармен, басқада ЖОО-мен байланыс деңгейі.
    4. Орта мектеп түлектерінің кәсіби білім алуға деген талаптарын анықтау.
Жастардың  ...   ...   ...   ...   нақты   түріне   деген
қатынастары,  жоғары  білім  алуға  деген  ...  ...   ... алу ... Бұл ... ...  қандай  ма  мамандықпен
білім  беру  түріне  қалыптастыру,  ...  ...  ...   ...  ...  ...  ...  –  жалпы   орта   білім   беру
мектептерінің   бітіруші   сынып   ...   мен   ...    ... жинақтау әдісі – сауалнамалық сұрау.
    Жинақталған мәліметтер негізінде тұтынушылық  қанағаттанудың  профильдік
картасы  ...  ал  ...   беру   ...   ...   жоспарлау
мақсатында сапаның қызметін құрылымдау технологиясы қолданылатын болады.
    Білім беру қызметін тұтынушылардың кейбір категорияларының  ... ... ... бар:
    1. Талапкерлердің білім беру қызметінің сапасына қажеттілігін анықтау.
    Кабинеттік  зерттеу.  ...  ...  ...  бар   ...   талдаудан
басталады. Бұл кезде  ондай  ақпарат  болып  ...  ...  ҰБТ  ... ... саны мен атауы туралы есептер,   сонымен  қатар  сол  ... ... ... ...  жүргізу  (студенттік  декандар,  белсенді
студенттер, студенттермен  көп  жұмыс  ...  ...  ...  Бұл
жерде  факультеттер  мен  мамандықтардың  ...  ...  ...  ... ... 3.1 - ... білім беру қызметінің сапасына  деген  талаптарын
талдау үшін ... ...    |р/с ...                     |Алу ...                            |
|1.  ... танымалдығы    |ҰБТ нәтижелері, даярлық курстары,      |
|    |                            ...                             |
|2.  ... ...     |ҰБТ ... ... ...      |
|    |                            ...                             |
|3.  ... ... ... ...                              |
|4.  ... ...     |ҰБТ                                    |
|    ... ...          |                                       |
|5.  ... ... ...    ... ...                       |
|    ... ...      |                                       |
|    ...                    |                                       |
|6.  ... ... ...         |ҰБТ                                    |
|    ... саны          |                                       |
|7.  ... ... ... |ҰБТ                                    |
|    ... түсушілердің         |                                       |
|    ... ...      |                                       |
|8.  ... ЖОО ... ...  ... ...                   |
|    ... ...            |                                       |
|9.  ... ...          ... курстар                        |
|    ... ... ...   |                                       |
|    ...                 |                                       |


    Бұл ... ... беру қызметін тұтынушының  қажеттілігін  нақты  анықтау
үшін, сонымен қатар қалыптасқан ... бір  ...  ...  ... ... анықтауға мүмкіндік береді [120].
    ... біз ... ... ... ... аламыз:
    - ең танымал факультеттер мен мамандықтар, яғни  қызметті  ...   ...   ...    бар    және    олар    ...  (бір оқу ... ... саны);
    - оқуға түсу үшін   ...  ...  ...  қажеттіліктерді  анықтау,
яғни қанша қосымша даярлық курстарын ашу ...  ...  ...  ...  ... ... пен ... деген ақшаны үнемдеу);
    - қажеттілікті одан әрі  ...  үшін  ...  көп  ...  ... ... ... жинастыру;
    - анықталған мамандыққа қажеттіліктің өсу, төмендеу тенденциясы;
    - ... ... ... мамандығына түсу себептері.
    Далалық  ...  Одан  әрі  ...  ...   жүргізу   қажет,   ... ... үшін ... жинастыру.  Бұл  мақсаттар  үшін  біз
сауалнаманы қолдануды және фокус – топты құруды ...    ... ... ... бір ... ... болады,  бірақ  та
сауалнама әртүрлі жерде жүргізілуі мүмкін. Сауалнаманы құрастырған  соң  оны
толтыру керек. Оны келесі жерлерде тарату ЖОО ... ... [121]:
    1) ... мен орта ... оқу  ...  ЖОО  ...  ... беру кезінде;
    2) даярлық курстарында;
    3) ... ... үшін ... ... «Ашық есік күні» шарасында;
    4) қабылдау комиссиясы жұмысы кезінде.
    Сауалнамамен қатар, біздің көзқарасымыз ...  ең  ...  деп  ... ... да ... еді. Бұл  үшін  келесілер  қажет:  ЖОО  потенциалды
немесе потенциалды емес абитуриенттері арасында  ...  ...  ... ... ... ми ... әдісі  болып  адам  өзі  әлі  ...  алу,  бұл  өз  ...  ...  кезінде  анықталған  күрделі
қажеттіліктерді  тиянақты  талдаудан  өткізуге  және  ұсақ   ... ... ...  Фокус-топты  10-11  сынып  оқушылары  арасында,
сонымен қатар 11-сыныпты бітірген түлектер ... да ... ...    ... ЖОО-ң штатында иемденуге болады немесе сырттан да шақыруға
болады,  бірақ  та  ең  бастысы  ол   ...  ...  үшін  ... ...    ... ... ... алдын-ала  тиянақты  түрде  қалыптастырып  алу
керек.
    ... ... ... ... ... ...    1. Сіздің ЖОО-на түскісі келмейтін абитуриенттер – егер де  олар  ... ... ... онда  ...  беру  ...  оларды  қандай  ма  бір
себептер бойынша ...    2.  ...  ...  ...  ...  ...  абитуриенттер  –  оларды
мектептерде, арнайы даярлық  ...  ...  ...  ... ...  топ  ...  ...  таңдаған  болғандықтан  олардың  негізі
қажеттіліктерін  сіз   қанағаттандырып   отырғандығыңыз   анық.   ... ... ... ...  және  ...  жақтарыңызды  анықтауға
болады. Фокус-топты қолданған кезде мәселені шешу үшін  бағыт  жасақтап  алу
керек.
    3. ... ... ... ...    ...  орай  талапкерлердің  білім  беру  ...  ... үшін біз ... ... ...  сонымен  қатар  фокус-
топтарды қолдануды ұсынамыз.
    ... ... беру ... ... ...  ... және ... анықтау.
    Білім алуға келісім-шарт толтырғаннан  соң  (студенттермен  жеке  немесе
ұйымдармен ... ...  ЖОО  ...  ...  ...  ... анықтау мақсатында өзара қарым-қатынасқа түсу қажет. Бұл  келісім
білім ... ... ... ... ұзақтылығында жалғасын табуы керек.
    Кабинеттік  зерттеулер.  Мұнда   талапкерлердің   ...   ...  ...  ...  ...   ...   бастау   алу   керек.
Студенттерге:  сарапшы   бағалаулар   (белсенділер,   студенттік   ...  ...  ...   ...   ...   ... ... қатысуы.
    Қажет болған жағдайда далалық зерттеу жүргізуге болады.
    ... ... ... ... ...  ...  ...  үш
түрін қолдануға болады: сауалнамалау, фокус-топты құру, ғылыми жобалар.
    ... ... ... ... ...  ...  керек.  Фокус-
топта талапкерлермен секілді,  тек  топ  ...  және  ...  құру  ...    Топ ... келесідей болуы мүмкін:
      - бір курстың ...      - ... ... ... (3, 4 немесе 1,2);
      - еркін таңдалған топ студенттерінен.
    ... құру ... біз қол ... ... ...  ...  алу
керек және фокус-топтағы жұмысты жүргізу жоспарын құрастыруға ... [122].
    ...  ...  анықтаудың   тағы   бір   әдісі   бұл   ... ... ...    ... сапасымен  қанағаттану  деңгейін  анықтау  үшін  аграрлық  ЖОО-ға
қосымша  білім  үшін  ...  ...   ...   ...   ...   ... осы  ...  екінші  жоғарғы  білім  алуға  келгендерге  сандық
талдау жүргізу. Біліктілікті  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сол  ...  білім  беру  қызметімен  тұтынушылардың
қанағаттану дәрежесінің объективті көрсеткіші болып ... ... 3.2)
    ... ... ... ...  беру  қызметінің  сапасына  қоятын
талаптарын  ...  (жас  ...  ...   арқасында).   ЖОО-ң   өнімінің
тұтынушылар  талаптарына  ...  ...  ...  мақсатында   біздер
тұтынушылар тұрғысынан жас мамандарды даярлау  сапасын  бағалау  әдістемесін
жасақтадық.


Кесте  3.2  -  ...  ...  ...  білім  беру  қызметінің
сапасымен қанағаттану деңгейін талдау үшін ақпараттар көздері


    |р/с|Ақпарат         ...                       ...              |
|1. ...       ... ... арналған      |Қажетті жағдайды ... |
|   ...   ... ... ... ...                       |
|   |                ... ... мен     |                       |
|   |                ... ... бар       |                       |
|   |                ... және т.б.            |                       |
|2. ...          ... ...       |Ең ... ...  |
|   |тақырыптар      |тақырыптарды талдау           ... ...   |                |                              ... және ...      |
|   |                |                              ... ... ... |
|   |                |                              ... ... ...     |
|   |                |                              ... оқу          |
|3. |Бос уақыт       ... ... бос      ...          |
|   |                ... ... ...  |қызығушылықтарын       |
|   |                ... ... ... ...   |анықтау керек және     |
|   |                ... ... ... көңіл   |оларды қанағаттандыру  |
|   |                ... ...                ... ... жиі бос  |
|   |                |                              ... ұйымдастыру    |
|   |                |                              ... ... ...   |                |                              ... уақыт бөлу        |
|4. |Практика        ... ... ... ... берушілермен     |
|   |                ... үшін ... ...    ... ...            |
|   |                |                              ... орнату,  |
|   |                |                              |ол өз ... ...   |                |                              ... ... ...    |
|   |                |                              ... т.б.              |
|5. |Оқу             ... ... ... ... нәтижелерге     |
|   |бағдарламасын   |нәтижелері                    ... ... және    |
|   ...       |                              ... жою ...      |
|   ...       |                              |                       |
|6. ... ... ...             |
|   ... ...   ... ... әдістерін    |тұтынушалрдың күтімі   |
|   ...       ... ал олар өз ...  ... өздерінің оқу   |
|   |дәрістерге,     |студенттердің қажеттілігін    ... ...    |
|   ...    ... мүмкін.     |керек                  |
|   ... ... ... ... ...       |                       |
|   ...         ... ... ...   |                       |
|   |                ... ... ... бар |                       |
|   |                ... теориялық сұрақтарға  |                       |
|   |                ... ... ... ...  |                       |
|   |                ... студенттері оқытудың     |                       |
|   |                ... ...        |                       |
|   |                ... ...       |                       |
|   |                ... оқу ... ...  |                       |
|   |                ... ... ...  |                       |
|   |                ...                        |                       |


    ... студенттерін  даярлау  процесінің  сапасының  сәйкестік  дәрежесін
бағалау  үшін   ...   ...   ...   ...   ... басшыларын сараптама бағалаудан өткізу.
    Бұл сұрау бірнеше кезеңдерде өткізіледі. Бірінші  ...  ...  ...    Одан  әрі  ...  ...  ...   ...   ұсынылады.   Олар
толтырылған соң алынған ақпаратты  ...  ...  Бұл  ...  қойылған
сұрақтардың түрлері ескеріледі: ашық немесе жабық. Жабық ...  ... ... және  ...  солардың  біреуін  таңдайды.  Ал
ашық сұрақты  өңдеу  әдістемесі  мағынасы  ...  ...  ...  ... ... ... барлық  жауаптарды  талдап,  бір  жалпы  ...    ... ... ... үшін  ...  ...  графиктер,  суреттер,
диаграммалар арқылы көрсеткен жөн.
    Білім  беру  қызметінің  сапасымен  ...   ...   ...    1.  ...  ...  ...   келетін   талданып   отырылған   ЖОО
түлектерінің үлесін анықтау және ЖОО ... ...   ...  беру  ...  ... кезінде алынған ақшалай құралдарының мөлшерін  анықтау.  Басқа
ЖОО-ң ... ... ... ... түлектерінің үлес салмағын анықтау және  ақы
сомасын есептеу.
    2. Студенттердің ... ... яғни ... ...  кәсіпорын-
жұмыс  берушілеріне  қамқоршылық  қорға  жарналарының  сомасына   байланысты
өздерінің  мамандарын  ...  ...  Бұл  ...   ...   ... ... ... төлеу  мүмкіндігі болады және қандай  ма  бір
уақытты күтпей, сол арада талап еткенді алуға болады.
    ...  орай  ЖОО  ...  беру  ...  сапа  ...   ...  ...   болатын   тұтынушылардың   ...   ...   ... деңгейінің көрсеткішімен  білім  беру  қызметінің  сапасына
деген талаптарды анықтау ... ...    ... беру ... сапа  ...  жүйесінің  қалыптасуы  бойынша
тәжірибелік ұсыныстарды жасақтау  нәтижесінде  білім  беру  қызметінің  ... ... ...  ...  ...  ...  етуге  мүмкіндік
беретін ЖОО-да сапа  менеджмент  жүйесін  қалыптастырудың  ұйымдық  ...    ... ... ... беру қызметін көрсету процесінің сапасын  жақсарту
әдістемесі болып  табылатындықтан  білім  беру  ...  сапа  ... ... ... ... ...    ... ұсыныстар ұсынылды:
    - талапкерлердің білім беру қызметінің  ...  ...  ... ...    -    студенттердің    білім    беру    ...    ...    ... ... мен ... ... ...    - потенциалды жұмыс берушілердің білім беру  қызметінің  сапасына  деген
талаптарын анықытау мен талдау бойынша;
    - ... ...  ...  беру  ...  сапасымен  қанағаттанушылық
деңгейін өлшеу бойынша.


    3.2 АӨК білікті еңбек ресурстарын даярлау жүйесін  жетілдіру  үшін  ... ...    SWOT ... ... арқылы [123]  еліміздің  ауыл  шаруашылығы  ... ... ... оқу  ұйымдарына  тән  күшті  және  әлсіз  ... ... ... орнатуға және сыртқы  қауіп  пен  мүмкіндіктерді
анықтауға болады.  SWOT ... ең ...  ...  және  әлсіз  жақтардың
әсерін, сонымен қатар қауіптер мен мүмкіндіктерді  ...  ...  ...  ...   олар  ...  ...  ...  орнатады,  ал  оны   өз
кезегінде жоғары білім беретін  ұйымдардың  ...  ...  ... ... ... 3.3, ... 3.3 - БҚО ауыл шаруашылығы саласына мамандар даярлайтын  жоғары  білім
беру ұйымдарының күшті және ... ...    ... ...                            ... ...                      |
|1                                       |2                                 |
|1) ... ... ... және       |1) ... ... ...    ... ... беру және ...          |академиялық дәстүрлер мен         ... ... ... ... рух;                |
|2) ... ауыл ... білімі        |2) ЖОО-ның Батыс Қазақстанның 4   |
|беделінің төмендеуі, ... ... үшін ... және          ... ... ...        |аграрлық-техникалық кадрларды     |
|мамандықтарға, ғылыми зерттемелерге     ... жұрт ...        ... ... ...                 ... ретіндегі беделі;        |
|3) ... беру ... ... ... ...    ... мазмұнының студенттерді қоғам       |және бюджеттен тыс жүйесінің      |
|өміріне құзыретті, ... және         ...                          ... тұрғысынан қатысуға        |4) Қазақстан Республикасы         ...                           ... ...              |
|4) ауыл ... ...       |Республикасының 2003-2015 жж.     ... ауыл ... ...    ... даму    |
|бастапқы білімдерінің төмендігі;        |Стратегиясын жүзеге асыруды       |
|5) ПОҚ ... ... ... ...  |қамтамасыз ету үшін техникалық    |
|төмендігіне байланысты оқу жүктемесін   |мамандықтар бойынша елімізде      ... ... ... ...        ... ... мамандарды даярлау |
|ұмтылыстары;                            ... ... ...           |
|6) ПОҚ мен ... қайта оқыту   |5) ірі кітапханалық қордың болуы; |
|мен біліктіліктерін арттыру жүйесінің   |6) студенттердің тұрақты          ... ...                        ... және ... ...   |
|7) оқыту, зерттеу және тәрбиелеудің     |потенциал;                        ... ... ... ... |7) ... дамыған инфрақұрылымды |
|өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың       ... ... ...  ...  ... деңгейі;                    ... ...            |
|8) ... ...       |8)  университеттің біліктілік     |
|моральды-техникалық ... ...   ... сәйкес келетін        |
|үдерісін жеткіліксіз ақпараттық және    |физикалық ... ...  ... – техникалық қамтылуы;           |жер участкелері);                 |
|                                        |9) ... ... ... алуға   |
|                                        ... ... ...          |


                                                           ... 3.3 ...                                    |2                                   |
|9) ... жүйелер, мұнай-газ және|10) ПОҚ, кафедралар мен факультеттер|
|жалпы ... ...      ... бағалаудың рейтингтік      |
|бойынша жоғары ... ...    ... ... ... ... ...                           ... ... ...         |
|10) оқу үдерісінде оқытудың          |11) ... және ...            ... ... және        ... жүйесінде             ... ...      ... ИСО ...      ... қолдану;                 |халықаралық талаптарына ...      |
|11) ПОҚ ... ... ...       ... ... ...      |
|деңгейінің төмендігі.                ... ... ... ...    ... 3.4 - БҚО ауыл ... саласына мамандар даярлайтын жоғары білім
беру ұйымдарының мүмкіндіктері мен қауіптері

|Мүмкіндіктер                               ...                         ... ... ... ерекшеліктері |1) жалпы білім даярлықтарының |
|бойынша жоғары және жоғары оқу орнынан     ... ...              ... ... ... беру ...  |талапкерлермен келісім-шартқа |
|жүзеге асыру үшін жағдайының молаюы;       ... ...             |
|                                           ... ...    |
|                                           ... өсуіне байланысты       |
|                                           ... ... ...    |
|                                           ... ...          ... ... 2005-2015        |2) ПОҚ ... ...     ... арналған инновациялық-индустриялық|мықты білікті оқытушылардың   |
|даму стратегиясының, АӨК және мұнай-газ    ... ... ...   ... дамытудың, шағын және орта     |айлықтың төмендігіне          ... ... ...                ... экономиканың нақты |
|бағдарламаларының өңірлік деңгейде белсенді|секторына ПОҚ ауысу           ... ... ...                   ...                  ... жастары үшін  жекелеген мамандықтар   |3) ... ... ... ... ... ... 30 ... бағдарламалар және |
|квота енгізу;                              ... мен ... ... тыс ... ... көбеюі,|кешендердің жетіспеуі         ... ... ... ... ... жоғары оқу орнынан  |
|физикалық және еңбек ... ...    ... ...  |
|пайдалану;                                 ... ...  ...  ... беру ... бағалаудың ұлттық жүйесі|жүзеге асырудың күрделілігі.  |
|міндеттерінің аясында жоғары және ...   |                              ... ... кейінгі кәсіптік білім беру    |                              ... ...                           |                              ... ... ... ...           |                              ... ... оның ... ҚО;      |                              |
|7) ... ... ... |                              |


    ... оқу орындарының әлсіз және күшті жақтары, сонымен қатар қауіптері
мен мүмкіндіктерінің  нақты  тізімі  құрастырылған  соң  ...  ... ...  ...  ...  Бұл  ...  орнату  үшін  SWOT
матрицасы құрастырылады (Кесте ... 3.5 – SWOT – ...    |                                 ...                                 ...                                |
|                                 |1. жаңа ... ...            |1. ... ... ...        |
|                                 ... бойынша жоғары және жоғары оқу |деңгейлері төмен  абитуриенттермен   |
|                                 ... ... ... білім беру          |келісім-шартқа отырған ...     |
|                                 ... ... ... үшін ...   ... мағыналы түрде     |
|                                 ...                                      ... ... ... ...   |
|                                 |2. ... ... ...       ... ... мүмкіндігі;       |
|                                 ... ... ...  |2. ПОҚ жастарының ұлғаюы, мықты      |
|                                 ... ... АӨК және ...      ... ... жетіспеу       |
|                                 ... ... ... және орта       ... орташа айлықтың          |
|                                 ... ... ... ... байланысты экономиканың  |
|                                 ... ... ... ... ...     ... секторына ПОҚ ауысу            |
|                                 ...                                    ...                         |
|                                 |3. ауыл ... үшін  ... мамандықтар  |3.  білікті кадрлардың, типтік       |
|                                 ... ... ... 30 ...  ... бағдарламалар және        |
|                                 ... ...                                ... мен ...        |
|                                 |4. ... тыс ... ...       |кешендердің жетіспеуі себебінен      |
|                                 ... ... ... ...       ... оқу ... ...           |
|                                 ... ... және ... ... |ғылыми-педагогикалық білім беруді    |
|                                 ... ...                            ... ... ...       |
|                                 |5. ... беру ... ... ...      ...                         |
|                                 ... ... аясында жоғары және     |                                     |
|                                 ... оқу ... ... ... білім    |                                     |
|                                 ... ... ...                        |                                     |
|                                 |6. ... ... ... ...          |                                     |
|                                 ... ... оның ... ҚО;        |                                     |
|                                 |7. ... ... ...   |                                     |
|                                 |8. ... ... етіп келе жатқан СМЖ      |                                     |
|                                 ... ... беру және ......   |                                     |
|                                 ... ... ... ...           |                                     |
|                                 |9. ... ... ... өңірлерінің   |                                     |
|                                 ... оқу ... ...           |                                     |
|                                 ... ...                     |                                     |

                                                           ... 3.5 ... ...                    |К және М ...                               |К және Қ ...                       |
|1. ... ... ...   ... ... және      ... ... оқытушылардың жетіспеу |
|академиялық дәстүрлер мен        |азық-түлік бағдарламаларын жүзеге ...    ... ... ... ...   |
|корпоративтік рух;               ... ... ...                    ... докторларын тарту бағдарламасын|
|2. ЖОО Батыс Қазақстанның 4      ... ... ...    ... ...                        ... үшін ... ...    ... ... ... ... ҒЗЖ|Орташа айлықтың төмендігіне          |
|даярлаудың жұрт ...       ... ... ...                ... ... ...        |
|«ұстасы» ретіндегі беделі;       |Мемлекеттік тапсырыс ... ...    ... ПОҚ ... ... ПОҚ,|
|3. қаржыландырудың мемлекеттік   |студенттер мен магистранттар ... ...  ... мен факультеттер қызметін |
|және бюджеттен тыс жүйесінің     |Бюджеттен тыс қаржыландыру үлесінің ... ... ... ... арқылы  |
|бірігуі;                         ... ... ... ...   ... ... нәтижесі бойынша  |
|4. Қазақстан Республикасы        |физикалық және еңбек ресурстарын ұтымды      ... ... ... ... ... 2003-2015 жж.         ... үшін ... және ...         ... ... ...           ... даму    |шаруашылық субъектілерімен келісім-шартқа    |Білікті кадрлардың, типтік магистрлік|
|Стратегиясын жүзеге асыруды      ...                                       ... және ... мен     ... ету үшін ...   |Абитуриенттерді жан-жақты тарту және елімізге|оқу-әдістемелік кешендердің жетіспеуі|
|мамандықтар бойынша елімізде     |кадрлар даярлап шығару үшін ... оқу      ... ... оқу ... ... ... білікті мамандарды даярлау|факультетін кезең-кезеңмен қашықтан оқыту    ... ... ...    ... жағдай туғызуы;          |орталығына қайта құруды қамтамасыз ету.      ... ... ...       |
|5. ірі ... қордың болуы;|Ресей Федерациясымен шектес өңірлерімен      ... ... ...     |
|6. ... тұрақты         |Халықаралық ынтымақтастықты кеңейту үшін     ... ... ҚР ...           ... және ... ...  ... оқу ... ...          |нормативтері бойынша жаңарту.        ...                       ... ...                       |                                     |
|7. ... ... ... қанағаттану деңгейлері мен    |                                     ... ... ...  ... ... анықтау үшін үнемі әлеуметтік     |                                     ... ...           ... ... ...                   |                                     |
|8. ... ...     |Жоғары оқу орнының көрестіп отырған          |                                     ... ... ...       ... ... арттыру мақсатында жұмыс  |                                     ... ... ... ... ... ... ...          |                                     ... ...                ... күнгі инновациялық оқыту             |                                     |
|9. ... ... ... ...  ... ... еңгізу үшін ПОҚ және  |                                     ... ... ...         ... үшін                            |                                     |
|10. ПОҚ, ... мен          |                                             |                                     ...                     |                                             |                                     |

                                                           ... 3.5 ... ... ...   |семинарлар мен тренингтер ұйымдастыру және   |                                     ... ... ...      ... ... оқытудың инновациялық    |                                     ... ... ...      ... ... бойынша сайыс өткізу.   |                                     ...                          ... мен ... ...  |                                     |
|11. ... және ...         |құралдармен толық қамтылуын ... үшін     |                                     ... ...          ... жоспарларының орындалуын қадағалау   |                                     ... ИСО ...   |(ҚР ... ... ...             |                                     ... талаптарына сәйкес   |монографиялар, оқулықтар мен ОӘҚ, университет|                                     ... ... ...   ... ОӘҚ)                                  |                                     ... ... ... болуы; |                                             |                                     |
|12. ... ... ...        |                                             |                                     ...                         |                                             |                                     |
|13. ішкі ... ...    |                                             |                                     |
|14. ... және ...      |                                             |                                     ... ...          |                                             |                                     ...                       |                                             |                                     |
|15. ҒЗЖ және СҒЗЖ үшін база ...                                             |                                     ... акредиттелген сынақ    |                                             |                                     ... ...               |                                             |                                     ... ...                    |Ә және М ...                               |Ә және Қ ...                       |
|1. ... ... ... және|Елдің әкімшілік, қаржылық және жетекші білім |Ауыл шаруашылық мамандықтарына       ... ... беру және ...   ... және ... орталықтардан территориялдық|түсетін ауыл мектептері түлектерінің |
|орталықтардан территориялдық     |алшақтығын Ресей Федерациясымен ...       ... ... ...      |
|алшақтығы;                       ... ... оқу ...           ... ... бойынша         |
|2. жоғары ауыл шаруашылық білімі |Халықаралық ынтымақтастықты кеңейту ...   ... ... ...        ... төмендеуі, аграрлық    |қол жеткізуге болады.                        ... ...                   ... ... ... ауыл шаруашылық білімі беделінің      |ПОҚ басым бөлігінің орташа айлықтың  |
|жекелеген ... ...  ... ... ... дағдарыстың   |төмендігіне байланысты оқу жүктемесін|
|зерттемелерге деген сұраныстың   |салдарынан жекелеген ... ...   |1,5-1,7 ... ... көбейтуге     |
|азаюы;                           ... ... ... ... жаңа   ... ... ...           |
|3. білім беру бағдарламаларының  |маманандықтардың көптеген ерекшеліктері      ... ... ...      ... мен ...          ... ... және жоғары оқу орнынан       |зерттеу жұмыстарымен айналысу        ... ... ...       ... ... ... беру ...    |мүмкіндіктерін жою мүмкін.           |
|құзыретті, жауапты және          ... ... үшін ... ... ... ...  |ПОҚ мен ... қайта оқыту   |
|шығармашылық тұрғысынан қатысуға |Білім беру бағдарламаларының құрылымы мен    |мен біліктіліктерін арттыру ...                    |                                             ...                              |

                                                           ... 3.5 ... ауыл ... ... ... қоғам өміріне        |деңгейі оқу процесінің сапасын       ... ауыл ...          ... ... және ...         ... ... туғызуы мүмкін.     |
|түлектерінің бастапқы            ... ... ... ... беру |Оқыту, зерттеу және тәрбиелеудің     ... ...          ... ... ... жүйесі             ... ... ...          |
|5. ПОҚ ... ... ...    ... ... ... және жоғары оқу |студенттерді қоғам өміріне құзыретті,|
|айлықтың ... ...  ... ... ... ... беру мен      ... және шығармашылық тұрғысынан |
|оқу жүктемесін 1,5-1,7 бірлікке  |тәрбиелеу үдерісінің сапасын жақсарту арқылы |қатысуға бағыттау жұмыстарын жоққа   ... ... ...     |қол ... болады.                        ... ...                      |
|6. ПОҚ мен ... ...  ... шаруашылық мамандықтарына түсетін ауыл  |Материалдық-техникалық базаның       |
|оқыту мен біліктіліктерін арттыру|мектептері түлектерінің бастапқы ... ... ...   ... төменгі деңгейі;       |төмендігін арттыру үшін ауыл ... үшін    ... ... ...          |
|7. ... ... және           |жекелеген мамандықтар бойынша мемлекеттік    ... ... ...      ... бірлескен жүйесінің |тапсырыстан 30 пайыздық квота енгізу керек.  |ақпараттық және ғылыми – техникалық  |
|жоқтығы, студенттік өзін-өзі     ... ...               ... ... ... ... ұйымдастырудың         ... ... ... тыс     |тудыруы мүмкін.                      ... ...             ... ... ... ... |ПОҚ ... тілдерін меңгеру деңгейінің|
|8. материалдық-техникалық базаның|тарту, қаржылық, ақпараттық, физикалық және  |төмендігі Елбасының ЖОО ... ... ...       |еңбек ресурстарын ... ... ...    |«үш ... оқыту міндетін жүзеге     |
|жаңадан ашылған мамандықтар      |жаңартуға болады.                            ... ... ... ...        ... ... үдерісін      |ПОҚ ... ... ... ...        |Оқу ... ... ... ақпараттық және      |төмендігін жою мақсатында оларды тілдік      ... және ...      ...... ...    |даярлықта және университет ішілік            ... ... ...  |
|9. ... ... ... |ұйымдастырылатын курстарда оқыту;            ... ... ... жаңа ... |
|және жалпы университеттік        |ПОҚ жастарының ұлғаюы, мықты ...         |мен ... ... ...   ... ... ... білікті|оқытушылардың жетіспеуін ЖОО-ның түлектері   |меңгере білмеген мамандарды шығаруды |
|кадрлардың жетіспеуі;            ... жас ... ... ... шешу.  |туғызуы мүмкін.                      |
|10. оқу ... ...      |                                             |                                     ... ақпараттық және    |                                             |                                     ... ...  |                                             |                                     ... ...             |                                             |                                     |
|11. ПОҚ ... ... ...   |                                             |                                     ... ...            |                                             |                                     |
    ... ... үшін ... және ... оқу ...  кейінгі  кәсіби
білімді аграрлық және  техникалық  кадрларды  ...  ...  хан  ... ... ... Университет осы кезеңге дейінгі қызметінде  (45
жыл  ішінде)  Батыс  Қазақстанның  төрт  облысының  ...  ...  ... ... және ... ... ... 21  мыңнан  астам
мамандар дайындады. Батыс Қазақстан облысы Қазақстан мен  Ресей  шекарасында
орналасқан. Осындай ерекше географиялық орналасу  ...  ...  беру  ... ... өткізу нарығын РФ-ның көршілес  5  облысында  ... ... ... [124]. ... экономикасында дәстүрлі ауыл  шаруашылығы,
орта машина  жасау,  жеңіл  және  ...  ...  ... дүние жүзіндегі ірі Қарашығанақ  газ  конденсаты  кенішін  ... және ... ...  ...  ...  газ  ...  облыс
бойынша қоры 805 млн.тонна, табиғи газ қоры – 1337  млрд.шаршы  метр,  мұнай
қоры – 194 ...  2008  жылы  ...  ауыл  ...  өнімдерінің
жалпы көлемі – 35,5 млрд.теңге, оның ...  ...  ...  ... мал ... ... -18,5 ...    Мүмкіндіктерді  бағалау  үшін  әрбір  нақты   мүмкіндікті   мүмкіндіктер
матрицасында орналастыру ... ... ... 3.6, ... 3.6 – ... ... және оларды қолдану мүмкіндігі


    |Мүмкіндіктерді    ... ету                                              ...           |                                                      ...       |                                                      |
|                  ...                  ...                         ...            |Ж және К ...         |Ж және Ә ...                |
|                  ... инновациялы-  |Еңбек нарығы мен технологияның|
|                  ... және      ... ...          |
|                  ...             ... және ...  |
|                  ... ... ... ... ...    |
|                  ...  үлес қосу     ... мамандарды даярлау  |
|Орташа            |О және К ...         |О және Ә ...                |
|                  ... ...  ... мен ... алушылардың|
|                  ... ...  ... мүмкінділігін    |
|                  ... ...         ... және жеке ... асыру |
|                  ... ... ... ... ...             |
|                  ... қалыптастыру   |                              ...             |Т және К ...         |Т және Ә ...                |
|                  ... қызмет    |Көрсететін қызмет             |
|                  ...                ... ...         |


    2007 ... 1 ... облыс экономикасын 7913 шаруашылық  субъектілері
құрады, оның ішінде өнеркәсіпте -604,  ауыл  шаруашылығында  –  3546,  ...  –  3763  ...  Ауыл   ...   3546   ...  ішінде  -  өндірістік  кооперативтер  –   20,   акционерлік
қоғамдар -15, ЖШС -179 және ... ...  ...  -3332  ...    ...  Қазақстанның  басқа  облыстарының  (Ақтөбе,  Атырау,   Маңғыстау)
экономикасындағы шаруашылық субъектілерінің саны да шамамен осыған  ... ауыл ... ... мамандар даярлайтын ЖОО-ны  ағымдағы  жай
– күйін талдау негізінде келесі мәселелерді шешу керек [125]:

Кесте 3.7 – ... ...    ... ... ... салдар                                        ...      |                                                             ... ... |                                                             |
|             ...   |критикалық жағдай    |ауыр жағдай    ...     |
|             |           |                     |               ...   |
|1            |2          |3                    |4              |5          ...       |Ж және Қ   |Ж және К ...       |Ж және А ... |Ж және Ж   |
|             |алаңы      ... ... ...        ...      |
|             |           ... мен          ...    |           |
|             |           ...        ...         |-          |
|             |           ...          ...     |           |
|             |           ... ...  |           |
|             |           ... ... ... |           |
|             |           ... ...       |мен            |           |
|             |           ... ...   |оқу-әдістемелік|           |
|             |           ...   ...    |           |
|             |           ... ...  ...      |           |
|             |           ... ПОҚ нашар|себебінен      |           |
|             |           ... ... оқу     |           |
|             |           |оқу ... мен      ... ...           |
|             |           ... қызметінің |ғылыми-педагоги|           |
|             |           ... ...  ... ...    |           |
|             |           ... ...     ...         |           |
|             |           ... ...        |(магистратура) |           |
|             |           ... ...   ... ...           |
|             |           ...                ...    |           ...       |О және Қ   |О және К ...       |О және А ... |О және Ж   |
|             ...      |ПОҚ ...       |Жалпы білім    |алаңы      |
|             |           ... ... ... |           |
|             |           ...        |деңгейлері     |-          |
|             |           ... ... ...          |           |
|             |           ... ...      |абитуриенттерме|           |
|             |           ...          |н              |           |
|             |           ...           ... |           |
|             |           ... ...   ...        |           |
|             |           ... ПОҚ ...  ...      |           |
|             |           ...          ...           |
|             |           |                     |ің ...    |           |
|             |           |                     ... ...   |           |
|             |           |                     ...     |           |
|             |           |                     ...       |           |
|             |           |                     ...        |           |
|             |           |                     ...      |           |
|             |           |                     ...       |           |
|             |           |                     ...     |           |


                                                           ... 3.7 ...            |2          |3                    |4              |5          ...        |Т және Қ   |Т және К ...       |Т және А алаңы |Т және Ж   |
|             ...      ... ...    ...       ...      |
|             |           ... жөніндегі      |қалпында ұстау»|Мемлекеттік|
|             |           ...            ... ...   ...    |
|             |           ...         ...   |оқулықтар  |
|             |           ... мен    ...  ...    |мен        |
|             |           ... ...    ...        ...             |           ... ...   ...   ...       |
|             |           ... ... ... ...  ...             |           |мен ... ... нашар|қамтамасыз |
|             |           ... ...   |               ...      |
|             |           ... шетелдік        |               ...             |           ... ... |               |           |
|             |           ...          |               |           |


    - ... үшін ауыл шаруашылығы субъектілерінің жыл сайынғы қарқынды дамуы
және ауыл шаруашылығы  саласын  дамытудың  қажеттілігі  ...  сай  ... ... ... ...    -  ...  ...  оқулықтар   мен   оқу-әдістемелік   ... ... ...    - ... қалпында ұстау» әдісі басым, инновациялық және  білім берудің
интерактивті технологиясын пайдалану нашар;
      -   ...   ...   ...   ...   ...   ... мен ... орындау жөнінде өндіріспен және шетелдік  қорлар
мен жобаларды орындау жөнінде өндіріспен және шетелдік қорлармен  интеграция
жеткіліксіз;
    - ... жаңа ... ... ... бойынша материалдық-
техникалық жабдықталуы жеткіліксіз, жекелеген дәстүрлі  мамандықтар  бойынша
физикалық   және   моральдық   ...   ...   ...    ...    - ... ... ... мен бағдарламалық жеткіліксіз  қамтамасыз
етілуінен,  ақпараттық  технология   бойынша   жоғары   білікті   ... және  ...  ...  ПОҚ  ...  ... оқу процесі мен әкімшілік қызметінің ақпараттану  деңгейі  жоғары
мектептің  қазіргі ... ... ... ...    Бұл  ...  ...  төменде  көрсетілген  ұсыныстар   арқылы   қол
жеткізуге болады:
    - ... ... мен ... ...  яғни  ... ... ... болып табылатын тұтынушыларға бағытталу;
    -  ...  және  ...   ...   ...   халықаралық,
республикалық және өңірлік ЖОО аралық байланысты қамтамасыз ету;
    - ... ... ...  сапа  ...  жүйесінің  нәтижелерін
үнемі жақсарту;
    - тұтынушылардың сұранысын үнемі талдап, қанағаттандырып отыру;
    - ИСО 9001 және ИСО 14000  ...  ...  ...  арқылы
интегрирленген менеджмент жүйесін құру;
    - ... сапа ... ... мен ... ...    - мониторинг және университеттегі басқару ... ...    - ... ... бейіні бойынша мамандарға қажеттілікті ұзақ   мерзімге
болжау жөніндегі маркетингтік зерттеу жүргізуді кеңейту;
    - ... ... ... ... ету;
    - ... қаржыландыру жүйесін жетілдіру;
    - барлық деңгейде көшбасшы болуды ынталандыру;
    - сапа ... ... ішкі ... ...  сапа  ... мен ... құруға қатыстыру арқылы қызметкерлерді  университетті
басқару ісіне тарту;
    - ЖОО-ның түлектері ... ... жаңа ... ...    - сапа ... ...  жақсарту  жөніндегі  ұсыныстарды  жинақтайтын
ішкі ақпараттық арнаны жетілдіру;
    - бірлескен ғылыми-техникалық  жобаларды  ...  өңір  ... ... инновациялық технологиялар дайындап,  енгізу  мақсатымен
халықаралық қорлар мен ұйымдардың консультативтік орталықтарын ашу;
    - ... ... ... және ... ... және ҒТЖ ... енгізу
және бірлескен ҒЗЖ жүргізу;
    -  студенттер  мен  ...  ...  ҒЗЖ   ... ...  ...  ...  субъектілеріне  практикалық  көмек
көрсетуге кең қатысуын қамтамасыз ету;
    - ... ... ... тәрбиелеу  қызметінің
ролін арттыру, жаңа өмірлік ұстанымдарды қалыптастыру;
    - ... ... ... жаңа ...  ...  ...  ... шеберлігін арттыру.
     Ауыл шаруашылығы саласына жоғары білікті кадрлар ... ... хан ... ... сапа ... ... ... қызмет етуі  үшін
SWOT әдісімен  табысты  талдау  үшін  оның  тек  ...   мен  ...  ғана  ...  сонымен  қатар  оның  ұйым  стратегиясына  әсер  ету
маңыздылығы мен ... ... да ... білуі керек.


    3.3 СМЖ үдерістерін АӨК білікті еңбек  ресурстарымен  қамтамасыз  ететін
ЖОО-да қалыптастыру


    Бұл ...  ...  ...  алуан  түрлерін  шығарумен  айналысатын
ұйымдарда СМЖ  қалыптастыру  және  ...  ...  ...  кейін  өзіміз
дайындаған  білім  беру  ұйымында   СМЖ   ...   ...   ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  білім   беру
ұйымында  СМЖ  қалыптасуын  қиындататын  арнайы  факторлары  мен  себептерін
жеңуге ... ... ... ... ...    3.3.1 ...  ...  түрлерін   шығаратын  ұйымдарда  СМЖ  ... ... ... ...    ... ... ... әрекет ететін халықаралық стандарттар баспасы  2000
жылғы ИСО сериялы 9000  нұсқасы  2001  жылдың  аяғында  ...  ... ҚР СТ ИСО ... ҚР СТ  ИСО  9004-2001  айналды,  ал  2004
жылы ҚР СТ  ИСО ... ... ... ...    СМЖ ... және оны ...  ...  сертификаттауға  дайындау
әдістемесінен тұратын алғашқы басылым болып 2002 жылы шыққан кітаптар  ... ... беру ... СМЖ ... ... 2002 жылы  шыққан
препринте, кейіннен кітаптарда басылып шықты.
    Өнеркәсіптік  кәсіпорындарда  СМЖ  ...  және   ...   ... ...  СМЖ  ...  әдістемесінің  мазмұны  және
негізгі  ережелері  ...  ...  ...  тапқанқандай   ұсынылуы
мүмкін [127].
    СМЖ ... ... ... Ең ... СМЖ ...  үшін
қажет ресурстарға  көңіл  бөлінген.  Маңызды  ресурс  болып  жұмылдыру  және
ұйымдастыруға ... ... ...  Процестік  ықпал  кезінде  адамдарды
ұйымдастырудың неғұрлым тиімді және қазіргі заманғы нысаны болып  командамен
жұмыс жасау табылады.Ұйымда СМЖ ... үшін 5 блок ...  ...  бас  ...  және  5  ...  ...  ...  команданы
қалыптастыру қажет.
    Мамандарды команда құрамына кірістіру  үшін  ұсыныстар  қалыптастырылған
[128].
    1 ... ... (СМЖ ... ...    - ... бас ... –бригада жетекшісі.
    - Сапа бойынша бас директордың орынбасары.
    - ЖОО ... ҒЗИ ... ... ...    2 ... ... ... саласындағы стратегияны анықтау):
    - Кәсіпорынның бас ...... ...    - ЖОО немесе ҒЗИ ғылыми қызметкері.
    - Маркетинг бөлімінің басшысы.
    - ... ... ... басшысы.
    3 шығармашылық бригада (Бизнес-процестерді анықтау және бейнелеу):
    - ... ... бас ... ... (қаржы немесе
коммерциялық директор) – бригада жетекшісі.
    - ЖОО немесе ҒЗИ ғылыми ...    - Бас ...    - ... ... ...    - ... бөлімінің басшысы.
    - Жабдықтау бөлімінің басшысы.
    - ... ... ...    - Бас ...    - Бас ...    - Бас ...    - Бас пісіруші.
    - ... ... ... ...    - ... және еңбекақы бөлімінің басшысы.
    - Маркетинг бөлімі басшысының орынбасары.
    - ... ... ...    - ... ... ... бөлімінің басшысы.
    - Негізгі өндірістік цехтардың басшысы.
    4 шығармашылық ... (СМЖ ... ... және бейнелеу):
    - Кәсіпорынның бас инженерінің ...... ...    - ЖОО немесе ҒЗИ ғылыми қызметкері.
    - Экономика-жоспарлау ... ... ...    - ... ... ... орынбасары.
    - Бас бухгалтер орынбасары.
    - Бас конструктор орынбасары.
    - Бас ... ...    - Бас ... ...    - Бас пісіруші орынбасары.
    - Жабдықтау бөлімі басшысының орынбасары.
    - ... ... ...    - ... ... ... басшысының орынбасары.
    - Құжаттау бөлімі (техникалық бөлім) басшысы
    - ... және ... ... басшысының орынбасары.
    - Бас механик (құрал-жабдық бөлімі).
    - Кадр бөлімі басшысы.
    - ... ... ... ...    - ... цехтардың басшылары.
    5 шығармашылық бригада (СМЖ құжаттау және сертификаттауға дайындау):
    - Сапа ... бас ... ... – бригада жетекшісі.
    - ЖОО немесе ҒЗИ ғылыми қызметкері.
    - Сапа ... ... ...    - ... бөлімінің басшысы.
    Команда мүшелерінің әрбірі – бұл ұйымның қандай да  болсын  ... ... да ... ... ... ... үшін  ол  ... жұмысшыларын жұмылдыра алады.
    Шығармашылық бригадалардың іс-қызметтерінің мазмұны. Енді  әрбір  ... ... [129] ...    СМЖ ...  басшылық.  1  шығармашылық  ...  ең  ...   ...   және    бас    ...    ИСО    халықаралық
стандарттарының 9001 сериялы 2001 ж. ... жаңа  ...  ... 1 бригаданың  негізгі  функциясы  болып  сапа  менеджментінің
(ИСО 9001:2001) 8 принципін ... ...  және  ...  оларды  жүзеге  асыру
бойынша   ...   ...   ...   ...   Бұл    ...    ресей
компанияларының спецификасын ескере отырып, персоналды  ынталандыру  жүйесін
әзірлеуге, сапа жүйесін  қалыптастыру  да  ...  ...  ... назар аудару қажет. Содан кейін 1 бригада СМЖ дайындау бойынша алдын-
ала мақсатты бекітуді жүзеге асырады. ...  ...  СМЖ  ... ... ...  оны  бұл  бағдарлама  оларға  ...  ... ... 2, 3, 4, 5 шығармашылық бригадаларға  жеткізеді.  1  ... ... ...  пайда  болған  дау-жанжалды  шешеді  және  ... ... ... [130].
    Сапа ... ... ... Бұл ... 2 шығармашылық бригада
сапа саласындағы келесі міндеттерді шешеді [131]:
    - ұйымның мақсаттары мен міндеттерін өңдеу;
    - ұйым ... ... ... ...    - іс-әрекеттер принциптерін бекіту;
    - ұйымның ұстанатын негізгі ұранын қалыптастыру.
    Бұл  ...  шешу  ...   сапа   ...   ...   ... рәсімделуі қажет.
    Бизнес-процестерді анықтау және бейнелеу. 3 шығармашылық бригада [51, 52
бет] ИСО 9004:2000  жылғы  жаңа  ...  ...  ...  ... ... ... процестік  ықпалды  тарату  қажет.  Процестер
менеджментінің принциптері жұмысты орындау  кезінде  қандай  да  ...  ... ... ... Бұл ... кәсіпорынның тиімді қызмет етуі  үшін
көптеген өзара байланысқан процестерді, әсіресе, өзара қызмет ететін бизнес-
процестерді анықтау  және  ...  ...  ...  3  шығармашылық  бригада
ұйымда әрекет ететін негізгі бизнес-процестерді сәйкестендіру және  бейнелеу
керек.
    СМЖ ...  ...  және  ...  4  ...  ...  ...   ...   талаптарын   ескеріп,   кезегімен    келесідей
әрекеттерді  анықтап  және  ...   ...   ...   әрекет   ететін
процестерді анықтайды және бейнелейді [132]:
    1. ... ...    2. ...       - ... ... және ... тұтынушылары;
       - кіріс ағымдары және ... ...       - ... ықпалдар;
       - қажет ресурстар.
    ... ... ... ... ... өзара байланысқан графикалық
моделдерінің жүйесі құрылады.
    СМЖ құжаттау және оны сертификаттауға дайындау. 5 блок СМЖ  қалыптастыру
моделінің аяқтаушы ...  ...  ...  СМЖ  жобалау  процесінің  бұл
кезеңінде алдыңғы  2,  3  және  4  шығармашылық  ...  ...   ...   ақпарат   сұрыпталып   соңғы   құжаттау    үшін
процестердің, ... ... ... 5 ... бригада  СМЖ
құжаттау және оны сертификаттауға дайындау бойынша жұмыстарды  (кәсіпорынның
бөлімшелерінен қажет мамандарды тарту арқылы) ұйымдастырады және орындайды.
    ИСО ...  ...  ...  СМЖ  ...  ...  құрамы
анықталады:
    а)  ...  сапа  ...  ...  және   ...   ... ...    ә) сапа бойынша басшылық;
    б) алуан түрлі құжатталған процедуралар;
    в) ... ... ... ...  және  ...  басқаруды
қамтамасыз ету үшін қажет құжаттар;
    г) сапа ... ...    СМЖ  ...   ...   кезекті-параллельді   процесін   орындау
нәтижесінде 2000 жылғы версиялы ИСО үш негізгі  стандарттарының  талаптарына
сәйкес  ...  ...  сапа  ...   ...   ...    Бейнеленген әдістемемен сәйкес жүйені өңдеуді және енгізуді ұйымдастыру,
кәсіпорынның  бәсеке  қабілеттілік  және   экономикалық   ...   ...   ...  және  TQM  (ИСО  ...  ...  ... жақындауды ескере  отырып,  кәсіпорында  ИСО  9001:2001  халықаралық
стандартының   талаптарына   сәйкес   ...   сапа   ...   ... ... ... СМЖ ... үшін қарастырылатын  ықпал
9001  сериялы  ИСО  халықаралық  стандартын  ...  ...  ...   ... ... ...    3.3.2 ... ЖОО-ға СМЖ дайындау және енгізу әдістемесі, пайда болатын
негізгі мәселелер және оларды шешудің жолдары


    ... ... СМЖ  ...  ...  ...  және  ... ... келтірілген мысалдарда қарастырылған.
    Әдістемелік ұсыныстарда 3.1-суретте он блок графикалық түрде көрсетілген
аграрлық  ЖОО-ға  СМЖ  ...  ...  ...  және  ...  ...   ...   Аграрлық   ЖОО-да   СМЖ   қалыптастыру   ... ... ... ...  ...  ...  комментарийлер
келтірілген [133]:
    1. Білікті еңбек ресрустарын даярлау нарығының,  ...  күші  ... ... мен ...  ...  (ЖОО  ...  қоса)  ағымдағы
және перспективалық қажеттілігін жан-жақты зерттеу  және  ...  ... ЖОО  ...  мен  міндеттерін  анықтайтын  ЖОО  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  перспективада
болашақ көрініс (vision), стратегия және саясат әзірленуі қажет.
    2. Аграрлық  ЖОО  ...  ...  және  ...  ...  ...  және  құрылымдық   бөлімшелеріне   жеткізіліп,   нақты
әрекеттер  мен  шаралар,  ...  ...  ...  және   оған   ... ... ... табуы қажет. Мұндай әрекеттер мен  шаралар
қатарында, көбіне, сапа ... ... құру ...  ...  ... ... болуы мүмкін. Стратегиялық жоспарлау, ЖОО мақсаттары  мен
міндеттерін қалыптастыру  және  бұл  ...  мен  ...  ... ... мен ... ... ...  (проекциялау)  SWOT-
талдау (ЖОО дамуы үшін күшті және әлсіз жақтарын,  ...  мен  ... ... ... көрсеткіштер әдісі (Balanced Score Card)  және
т.б.сияқты әртүрлі әдістерді пайдалануы мүмкін.


    |1. Білім беру қызметтері нарығының, ... күші ... және ... да    ... ... ... ... Сапа саласындағы жоо-ның          |
|миссиясын, көрінісін, стратегиясын, ... ... мен ...  |
|қалыптастыру керек.                                                       |


    |2. Сапа ... ... және ... ... ... ...    |
|деңгейлеріне және құрылымдық бөлімшелеріне толықтай көрсету               |


    |3. СМЖ ... ... ... және ... ...               |


    |4. ... өзін-өзі бағалауы (жұмыс процестерін тексеру) және жұмыс істеп ... ... ...                                                   |


    |5. ... ... ... және ... бар ... ... келтіру  |


    |6. ИСО 9001:2000 бойынша СМЖ құжаттамасын өңдеу (жұмыс нұсқаулықтары,     ... ... сапа ... ...                              |


    |7. ... ... ... көрсеткіштері мен сипаттамаларын өлшеу     |
|жүйесін өңдеу                                                             |


    |8. ... және ... ... ... ...                   |


    |9. Ішкі ... және ... бағалауды жүргізу (мысалы, EFOM үлгісі   |
|бойынша)                                                                  |


    |10. ... СМЖ ... және ... ... ... ... ...   |
|(PDCA циклі)                                                              |


    ...... ...         ... 3.1 – ... ... СМЖ құрудың негізгі кезеңдері


    3. СМЖ ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін  барлық
деңгейдегі басшылардың барлық  өкілеттіктері  мен  жауапкершіліктерін  ... сапа ...  ...  ...  ЖОО  ...  бөлімшелерін  және   құрылымдық   бөлімшелерде   сапа   топтарын
қалыптастыру, ... ... СМЖ ...  және  ...  және  оның
құжаттамасы кіреді. Аграрлық ЖОО қызметкерлерін сапа  менеджменті  саласында
оқыту процесі 3 кезеңмен шектелмейтінін  айта  ...  жөн,  ...  ... және ары қарай жетілдірудің  барлық  кезеңдерін  қамтитын  ... ... ...    4. ...  қадам  болып  ЖОО  және  бөлімшелердің  лауазымды  тұлғалары,
басшылары және қызметкерлер  үшін  ...  ...  ...  ...  ... ... оның негізгі жұмыс  процестерін  алғашқы  кешенді  өзін-өзі
бағалау  (өзін-өзі  ...  ...  ...  СМЖ   ...   және   енгізу
мақсатымен ЖОО (оның құрылымдық бөлімшелерін)  алғашқы  өзін-өзі  бағалаудың
әртүрлі  әдістемелері  бар.  ...  бұл  ...  ҚР  СТ   ИСО   ...  ...  ...  ҚР   СТ   ИСО   ...   стандартында
келтірілген өзін бағалау бойынша ұсыныстар негізінде ЖОО қарапайым  өзін-өзі
бағалау жүргізуі мүмкін [134].
     5. ИСО ... ... ... ... ...  ...  да  ... қазіргі заманғы  үлгілерінің  негізіндегі  процестік-бағдарлы
ыңғай, ол ЖОО жұмысының барлық негізгі және  ...  ...  ... ... ... ... сипаттама  айтарлықтай  ұзақ  рәсім  болып
табылады және ЖОО-ның  СМЖ  құру  кезіңінің  ...  ...  ...  ...  ...  кезеңде  ЖОО-да   негізгі   процестер   ...   ... ... ... ... және  т.б.  түрінде  стандартты
сипатталуы мүмкін. Негізгі жұмыс процестерін ретке келтіру процесі  кезінде,
қажет болған жағдайда, бірыңғайланған  ...  ...  ... [128, 74  бет].  ИСО  ...  ...  ...  талаптарына
сәйкес  процестерді  анықтау  және  сипаттау  кезінде  келесідей   процестер
ескерілуі керек:
       - ... ... ... және ЖОО-ны басқару;
       -  ...  ...   ...   ...   ... ... ресурстарды және инфрақұрылымды басқару);
       -  тұтынушылармен  байланысты  (еңбек  және  ...  беру   ... ... ... ... ... ...       - білім беру бағдарламаларын дайындау және жобалау;
       - оқу ... ... ... ... ...  мен  дағдыларын
бақылау;
       - ғылыми-зерттеу қызметі және т.б., ...  ...  ...  ... (оқыту процесі).
    6. Алдыңғы процеспен  қатар  ҚР  СТ  ИСО  ...  ...  ...  және  сапа  ...  Басшылықты,   негізгі   жұмыс   процестерінің
құжатталған  процедураларын,  ...  ...  және  ...  ... СМЖ ... ... процесі жүру  керек.  Аграрлық  ЖОО  СМЖ
құжатамасының құрылымы.
    7. ИСО ... ...  ...  ...  TQM  ...  принциптері
жұмыс процестерінің  негізгі  параметрлерін  және  сипаттамаларын  ... ... ... бақылауды, мақсаттарға қол жеткізу  дәрежесін  талдауды
және ... ... ... ... ...  да  СМЖ  ...  кезінде
ЖОО-да негізгі жұмыс процестерінің өлшеу және мониторингінің  жалпы  жүйесін
жасап шығару, сонымен  қатар,  бұл  ...  ...  ...  ...       -  ішкі  және   ...   тұтынушылардың   –   студенттердің,   жұмыс
берушілердің,  персоналдың  (профессорлық-оқытушылық  және  көмекші  ... және т.б. ... ...       - ... ...  ...  аймақтарды  олардың  жіберілетін
және мақсатты мағыналарын  бекіту  қоса  алғандағы   ЖОО-ның  ...  ... ... ...       - студенттердің алған  білімдерінің,  дағдыларының,  шеберліктерінің
сапасын  бағалау  (ағымдағы  және  ...  ...  ...   ...    8. ...  қатар,  сәйкессіздік  бола  қалған  жағдайда  мүмкін  түзету
әдістерін және бұл сәйкессіздіктердің пайда ... ...  ...  жою
үшін  алдын-ала   әрекеттерді   қарастыратын   ...   және   ...   ...  жүйесі  дайындалуы  қажет.  ҚР  СТ  ИСО  9001-2000  стандарты
ескерту  және  ...  ...  ...   ...   ... ... ...    9. ИСО 9001:2000 сериясы стандартының  талаптары  мен  ...  ...  ...  ...  тұтастай   СМЖ-ның   ішкі   тексерулердің
(аудиттердің)  уақтылы   жүргізілуін,   ...   ...   ...   ...  ...  ...  EFOM  үлгісі  бойынша  ...   ... ... ... және тәртібі, сондай-ақ, аудиторларға  талап
қазіргі кезде ИСО 19011 «Сапа менеджменті жүйесінің және/немесе  экологиялық
менеджмент  ...  ...  ...  ...  ...  ... регламенттеледі [131, 59  бет].  Өзін-өзі  бағалау  және  аудит
нәтижелері ЖОО-да жұмыс процестерін жақсарту және ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қатар,   қосымша
ресурстарды неғұрлым  ...  зер  ...  және  ...  ...  ...  ... ...  сәйкестендіруге  мүмкіндік  береді.  Жеке  міндетті  ...  ...  СМЖ  ИСО  ...  (ҚР  СТ  ИСО  ...   ...  ...   ...   дайындаумен   және   жүргізумен
аяқталуы мүмкін.
    10.  ИСО  9001:2000  ...  ...  ең   ...   талаптарын
қанағаттандырғаннан кейін ЖОО-ның СМЖ кейінгі дамуы  және  ...  ... ... және EFOM ... ... жүргізілуі  мүмкін.  Бұл
кезең EFOM үлгісінің құраушылары және критерийлеріне сәйкес,  жоо  жұмысының
өзгешелігіне  ...  ...   үшін   ...   бөлінген   айрықша
проблемалы кей  жерлерді  және  мүмкін  әлеуетпен  қоса  ...  ... ... ... сырт көздер бойынша өзін-өзі бағалауды  әлсін-
әлсін жүргізуді кірістіреді.
    Жаңа ғана ... ... ... ҚР СТ ИСО ... талаптары
бойынша сертификаттауға СМЖ қалыптастыру, енгізу және дайындаудың  тағы  ... ... Дәл осы ... [130, 105  бет]  ...  ... кейінгі зерттеулердің негізіне кірістірілген.
    Жоғарыда баяндалғанның негізінде бұл бөлімде  СМЖ  ...  ... ... ... ...  беру  ...  пайда  болатын  негізгі
қиындықтар көбіне келесідей мәселелермен негізделген деп  қорытынды  жасауға
болады:
    1. ... беру ... ... ... ... үлкен серпіні.
    2. Білім беру ... СМЖ ... ... ...  төлеуге
қаражаттардың жеткіліксіздігі.
    3. Білім беру ұйымдарында СМЖ енгізу кезіндегі өзгерістерге  персоналдың
қарсылығы.
    4. СМЖ ...  ...  ...  білім  беру  ұйымының  жоғарғы
басшылығы тарапынан қолдаудың жеткіліксіздігі.
    Қалыптасқан мәселелерді сәтті шешу  үшін  ...  ...  ... ...    ... ... ...  беру  ұйымының  ректоры  және  жоғарғы  ...  СМЖ ...  және  ...  бағытталған  іс-қызметті  күшті
және батыл бақылау және басшылықты қамтамасыз ету.
    СМЖ ... ... ... ... ... және  ...  ... етеді:
    - жұмыстарды қолдаудың жоғарғы деңгейі;
    - ұйымда болып жатқан өзгерістерге ... ... ...    - ... ... ... орындау мерзімін қысқарту;
    -  жұмыстарды төлеуге қаражаттарды сәтті табу және ...    ... ... беру ұйымының ректоры  және  жоғарғы  әкімшілігі  тарапынан
белсенді бақылаудың және батыл басшылық көп жағдайларда оң  ...  ... үшін ... ...  ...  Бұл  ...  ...  сипатталады,
яғни көп адамдарға жұмысқа белсенді кірісу үшін ... ...  ... үлгісі қажет болады.
    Екінші ыңғай. Ұйымның ең  жақсы  (озық)  бөлімшелерінде  ...  ...  ...  Егер  де  ...   ...   үлгілері   болса,   онда
жағдайлардың   көбінде   қойылған   ...   шешу   және   ... қол ... ... ... ...    Осымен  байланысты  біз   ...   СМЖ   ...   ... ... ... ... ...    1) СМЖ құжаттамаларын және процестерін сәтті енгізудің дәлелді ... ... ... бар озық ... анықтау;
    2) бұл алдыңғы қатарлы бөлімшелердің жетекшілері мен ...  ... және ... дайындауға тарту;
    3) СМЖ ... ... мен ...  ...  беру  ...  ... бұл ... қатарлы бөлімшесіне енгізу;
    4) СМЖ ... ... және ... ...  ...  ... ... негізінде оған өзгерістер енгізу;
    5)  ...  ЖОО  ...  ...  өңделген  СМЖ  құжаттамалары   мен
процестерін енгізу.
    СМЖ қалыптастыру ... ...  ...  ...  ...  ... бөлімшенің жұмысының арқасында мүмкіндік береді:
    - СМЖ қалыптастыру және енгізу мерзімін қысқарту;
    - ... ... ... қажеттілікті  төмендету,  әсіресе,  СМЖ
құжаттамалары мен процестерінің пайдалану білім беру ұйымының,  ең  ... бір ... ...  ...  бөлімшесінде  жүзеге  асырылатын,  яғни
жұмыстарды орындаудың бірінші кезеңі.
    Аграрлық ЖОО-ң СМЖ ... ... және  ...  ...  ЖОО   сапа   ...   ...   ...   енгізу   және
сертификаттау әдістемесін дайындау нәтижесі Б қосымшасында графикалық  түрде
көрсетілген. Бұл әдістеме төрт сатыны кірістіреді.
    1. ... ... ...    2. ... ... жұмысы.
    3. СМЖ қалыптастыру бойынша негізгі ...    4. Сапа ... ... сертификациясы.
    Бұл  әр  сатының  ...  ...  ...  мазмұнын   толық
қарастырамыз.
    1. ... ... ... беру ұйымының  ректоры  және  жоғарғы  басшылығы
олардың ұйымына сапа ... ... ... енгізу  және  кейінгі
сертификациясының қажеттілігі және пайдалылығы  туралы  ...  ... рет ... ... ...    ... ... «жақын топ» деп атауға болатын проректорлар, декандар,
кафедра  меңгерушілері,  оқытушылар  және  ...   ...   ...  ...  ...  СМЖ   ...  және   сертификаттау   бойынша
мамандар болып табылатын басқа ұйымдардың өкілдері  тартылады.  Түрлі  ... ... ... ... әртүрлі уақыттарға  –  бірнеше  айлардан
бірнеше жылдарға дейін созылады.
    Егер ... ... ... ректор және жоғарғы  басшылық  білім
беру ұйымында СМЖ  ...  және  ...  ...  ...  туралы
шешім қабылдауға тоқталса, онда бұл  кезең  ректордың  мұндай  ниеті  ... ... ...  ...  ...  оқытушылар  мен  қызметкерлердің
өндірістік жиналысында) ресми мәлімдемесімен аяқталады. Бұл мәлімдемені  дәл
ректордың өзі  жасауы  маңызды,  ...  бұл  ...  беру  ...  ... ... және ... сол сәттен бастап  жоғарғы
басшылықтың ниетінің қиындығын сезінуге және ... ... ...  ...  ...  ...  мерзімде  алда  тұрған  жұмысқа  персоналдың  күдіктігін,
тұрақсыздығын және ... ... жол ...    ... ... ... аяқталатын сәтте (ректордың жұрт  алдындағы  сөз
сөйлеуі  сәтінде  дұрыс  болар  еді)  әдетте,  ...  беру   ...   ...  миссияларының,  көріністерінің  саясаттары  мен   ... ... ... және ... жарияланады.  СМЖ  сертификаттауға
дайын шағында бұл құжаттар бірнеше рет қайта қаралатынын  тәжірибе  ...    2. ... ... ...  ...  бірқатар  жұмыстарды  орындауды
кірістіреді. СМЖ қалыптастыру ... ... ... ... және  сапа
мәселелері бойынша басшылықтың өкілін  тағайындау  туралы  бұйрықты  шығару.
Бұл ... ... ... түрде жұмыстың басталғаны туралы  хабарлайды  және
ары қарай білім беру ... СМЖ ...  ...  және  ... ... ... болып табылатын басшылықтың  өкілі  ретінде  нақты
адамды тағайындайды.
    Басшылықтың өкіліне, ...  ...  ...  ...  ...  ...  беру  ...  барлық   процестерін   білуге   және   кафедралардың,
факультеттердің, институттардың, бөлімдер және қызмет орындарының (бұл  ...  ...   ...   ...   ...   ...   проректор
және/немесе бөлім басшысына шейінгі  жеке  ...  ...  бары  ... еді) ... туралы  жақсы  түсінігі  болуға;  ұйымда  танымал  және
беделді адам ... ... ... бойынша  басшылық  өкілі  ретінде  сырт
жақтан адам ... ... ... та ол ... беру ... жеке  ... бары ... болар еді); сапаны және  сапа  менеджменті  ... ... ...  ...  ...  сапа  ... жақтаушысы болуына міндетті.
    СМЖ қалыптастыру, енгізу және сертификаттауға ... ...  ... ... практикалық жұмысына СМЖ құжаттамасын жасау  және  процестерін
енгізу   ...    ...    ...    СМЖ    ...    ... кейін ол  ұсынылатын  білім  беру  қызметтерінің  ... ... ... СМЖ ...  ...  ...  ету  және
жақсарту бойынша жұмыстарға жетекшілік етеді.   Білім  беру  қызметінің  СМЖ
қалыптастыру кезінде басшылық өкілі ...  ...  оқу  ...  ... ... айта кету жөн.
    ... ЖОО СМЖ  ...  бойынша  жұмысқа  консалтингтік  фирманы
тарту қажеттілігі  туралы  шешімнің  қабылдануы.  Сапа  ...  ... ... ... ... ... және  ...  үшін
қажет жағдайда консультанттар (кеңес беруші) шақырылуы мүмкін.
    Алдағы жұмысты ұйымдастырудың балама нұсқасы болуы ...    ...  ...  –  сапа  ...  ...  ...  дайындық
кәсіпорынның  жұмысшыларының  күшімен.  Ол  үшін   не   ...   ...  ...  не  оларды  сапа  менеджменті   жүйесін   сертификаттауға
персоналды оқыту және дайындау тәжірибесі бар ұйымдарда ... және  ...    ...  ...  –   бірінші   кезеңде   персоналды   9000   сериялы   ... ... ...  мен  ...  белсенді  оқытатын,
кейін жүйені сертификаттауға  дайындауға  белсенді  қатысатын  консалтингтік
фирмалардың   мамандарын   ...    ...    сапа    ...    жүйесін
сертификаттауға дайындық. Бұл нұсқа, көп жағдайларда,  ең  қолайлы,  ...  беру  ...  СМЖ  ...  және  енгізу  мерзімін  қысқартуға
мүмкіндік береді.
    Сапаны басқару бөлімін құру және сапа ... ... ... ... ... ... жұмысшылары кейін оған  сапа  менеджменті  ...  ...  ...  ...   беру   ...   ... ... және бақылауға көмектесетін сапаны басқару  бөлімін
қалыптастырады.
    ... ... ... ... ... Сапа  ...  басшылықтың
өкілі, білім беру ұйымының жоғарғы басшылығы және  кеңес  берушілер  бірігіп
жұмысқа ... ... ... анықтайды және ректор  бұйрығымен  сапа
менеджменті жүйесін сертификаттауға дайындау бойынша  жұмысқа  жұмылдырылған
барлық  бөлімшелердің  әкімшілік  ...  ...  сапа  ...  ... Сапа бойынша Кеңес өкілі болып ректор, ал оның орынбасары  ... ...  ...  ...  табылады.  Сапа  бойынша  Кеңестің  мүшелері,
әрбірі өздерінің бөлімшелерінде сапа бойынша жұмыстарға  жауапты  ... ... ... сапа ... ...  ...  ететін  комиссия
құрылады. Ары  қарай  бұл  ...  ...  ...  көп  ... бөлімшелерін, алдыңғы қатарлы бөлімшелерді және білім беру  ... ... ... ... ... арнайды,  бірақ  олардан
негізгі қызметтерінің міндеттері, ереже  бойынша,  алып  тасталмайды.   ...  ...  ...  ...  ...  бұйрығымен  сапа   бойынша
тұрақты әрекет ететін комиссия   құрамына  ...  ...  бұл  ... сапа ...  бойынша  бөлімше  басшысының  орынбасары  мәртебесін
берілуі мүмкін. ... ... ... ...  ...  ...  жасауға  ұмтылатын  және  білім  беру  ...  ...   ... бөлімшенің формалді емес жетекшілері кірістірілгені жөн.
    Ұйымның практикалық іс-қызметіне СМЖ құжаттамасын өңдеу және ...  үшін  ары  ...  ...  ...  қолданылатын   алдыңғы   қатарлы
бөлімшені  анықтау.  Жоғарыда   баяндалған  ұсыныстар   негізінде,   ...  ...  ...  ...  ...  олардың  арасынан,  СМЖ
құжаттамасын  және  процестерін  өңдегеннен   үшін   білім   беру   ... ... ... ... кезінде  ары  қарай  полигон  ретінде
болатын алдыңғы қатарлы бөлімшені белгілеу қажет.
    ... ЖОО ... ... ... ... ... ... мүмкін:
    - бірнеше факультеттерді біріктіретін институт;
    - факультеттердің ...    - ... ...    ... алдыңғы қатарлы бөлімшені  таңдау  кезінде  келесілерді  ескерген
жөн.
    ... бұл ... ...  сапа  ...  жүйесі  бойынша
мамандар болып табылатын  оқытушылар  мен  ...  саны  ...  жөн  (бұл   ...   ...   немесе   кафедрада   ...  сапа  ...  ...  ...   және   ... және/немесе  сертификатталуымен  байланысты  бағыттар  бойынша
жас мамандарды дайындау ... ...    ... алдыңғы қатарлы бөлімшенің оқытушылары  мен  қызметкерлерінде
оларға тапсырылған жұмысты сәтті орындауға бағытталған жеткілікті  көлемдегі
ынталандырудың жоғарғы деңгейінің болуы  жөн  ...  еді.  Бұл  ... ... ... ... және ... берекесінің артуына  және
т.б. сенуге мүмкіндік  беретін  қызмет  баспалдағы  бойынша  жоғарыға  ...  ...  ...   ...   ...   және   ... ... мүмкін.
    Алдыңғы  қатарлы  бөлімшені,  оның  ...  СМЖ   ...   ... ... ... ...  ... таңдаудан өте үлкен  дәрежеде
кейінгі жұмыстың табыстылығы тәуелді болады.
    ... ... ... ... ... ... ... түрінде ұсынылғанын айтып кеткен жөн. Бұл  осыған  дейінгі  жарияланған
әдістемелерде ... ... ... ... ...    СМЖ  ...  ...  бойынша  негізгі   шаралардың   жоспарын
дайындау. Жұмыстардың бұл сатысында сапа мәселелері бойынша басшылық  ... ... ... ... олар  бар  болса),  сапа  бойынша  Кеңес
мүшелерімен бірігіп, тікелей алдыңғы  ...   ...  ...  ... қатысуы  кезінде  білім  беру  ұйымының  СМЖ  қалыптастыру,
енгізу және сертификаттауға  дайындау  ...  ...  ...  ... ... ... шаралардың жұмыс жоспарын жасайды.
    СМЖ процестерін ... ... ... ... СМЖ  қалыптастырудың
бұл сатысы мазмұны төменде қарастырылған ... ...  ...  ...  Осы  ...  ...   ...   қарастырылатын   барлық
жұмыстардың  орындалуына  алдыңғы   ...   ...   ...   ... белсенді және тұрақты қатысуын қарастыратынын  айта  кеткен
жөн;
    Персоналды оқыту және  біліктілігін  жоғарылату.  Сапа  ...  ...   ...   беру   ...   ...   басшылығын,    бөлімшелердің
жетекшілерін,  оқытушыларын,  қызметкерлерін  оқыту  келесідей   мәселелерді
меңгеруді қарастыру ...    - ... ... ... және ... ұғымдар;
    - 9001 сериялы ИСО стандарттарының негізгі тұжырымдамалары;
    - сапа ... ... беру ... ... және ...    - сапа ... ... құжаттамасының иерархиясы, оны  жасау  және
енгізу тәртібі;
    - ... ... және ... ... ... ...    - сапа менеджменті шеңберіндегі ішкі тексерулер.
    Оқытудың келесідей ... ...    - ... ... үшін – ... 18 сағатқа дейін (1-3 күн);
    - ... ... үшін – ... 50 ... ... (1 ... дейін);
    - мамандар үшін (СТӘК  мүшелері,  құжаттаманы  дайындаушылар  және  ішкі
таудиторлар) – ... 90 ... ... (2 ... дейін);
    - қатардағы жұмысшылар үшін – 8-ден 10 сағатқа дейін (1-2 күн).
    ...  ...  және  ...  ...  үшін  ...   ...  профессорлар  мен  оқытушыларды  тартады.  Егер  де  білім  ... СМЖ ... ...  және  ...  ...  игерген
өздерінің оқытушылар мен қызметкерлері болса, онда жоғарыдағы атап  айтылған
мәселелерге қызметкерлерді  оқыту  бойынша  жұмыс  ...  ...  ...  ...  және   ...   ...   ...   қаржылық
қаражаттардың шығындарын айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік береді.
    СМЖ  дайындауға  және  ...   ...   ...   қалыптастыру.
Аграрлық ЖОО-ның СМЖ  дайындау  және  ...  ...  (  сапа  ...  ...  саясатя  мен  мақсаттарының  қалыптасуы  кезінен
бастап СМЖ толықтайенгізуге және оны  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  Бұл  кезеңдердің  ішіндегі  әрқайсысын
сәтті  орындау  үшін  ...  ...  беру  ...  СМЖ   ... үш команданың құрылуын қарастырады.
    Бірінші ... ... ... етеді. Бұл команданың құрамына  барлық
проректорлар, сапа  мәселелері  ...  ...  ...  жоспарлы-қаржылық
басқарманың жетекшісі, бас бухгалтер  кіреді.  Бірінші  команданың  жұмысына
қатысу  үшін  оқу  және  ...  ...  ...  маркетинг  қызметінің
жетекшісі, сапаны басқару бөлімінің ... ...    Бұл ... СМЖ ... ... ...  ...  ішінде
жоғарғы деңгейдің СМЖ құжаттарын дайындауды ұйымдастырға жауапты:
    - ... және ...    - сапа ... ...    - сапа ... ...    - сапа бойынша басшылық.
    Бұл команда  ...  ...  ...  ...  процесін
ұйымдастырады, СМЖ қалыптастыру және енгізу бойынша  іс-қызметке  персоналды
жұмылдыру және ынталандыру үшін ұсынылған жігерлендіру  жүйелерін  әзірлейді
және ... ...  ...  ...  бірінші  команда  сапа  саласындағы
миссияны,  көріністі,  Саясатты   және   ...   ...   ... ... және ... да құжаттарын келіседі және  бекітеді.

    Бірінші  команданың  кейінгі  міндеттері  болып   СМЖ   ...   ... ... СМЖ ... және ... беру қызметтерінің  өмірлік
циклінің   процестерін   жақсарту   ...   ...   ...   ... ... ...    СМЖ  енгізгеннен   және   сертификаттаудан   кейін   бұл   ...   ... ... ...  және  ...  ...  ...  асырады,
түзету және ескерту  әрекеттерінің  орындалуын  ...  СМЖ  ...  ...  ...  және  сапа  ...  ... жүзеге асыру үшін қажет ресурстарды бөледі.
    Екінші ... сапа ...  ...  ...  өкілі  (әдетте  оқу
жұмысы жөніндегі проректор) басшылық етеді. Бұл  команда  ...  ... ... ...  сондай-ақ,  білім  беру  ұйымында  СМЖ
процестерінің шекараларын анықтау және теңестіру болып табылады.
    Екінші ... ... ... ... ... ... кезеңдеріне
(фазалары) жауапты бөлім басшылары (соның ішінде  сапаны  басқару  бөлімінің
басшысы), декандар және кафедра меңгерушілері:
    - ... ... және ...    - ... беру ... ... және ...    - процестерді жоспарлау және дайындау;
    - сатып алу (материалдық-техникалық жабдықтау);
    - ... беру ... ... және ұсыну;
    - сапаны тексеру және бақылау және т.б.
    СМЖ процестерін енгізу  тәртібін  ...  ...  бұл  ...  ... келесі әрекеттерді орындайды:
    - процестерді теңестіру, соның ішінде оларға атау беру;
    - ... ... ...    -  СМЖ  ...  үшін  ...  ...  ...  және   басқарылатын
ықпалдарды теңестіру;
    - СМЖ ... ... және ... ... ...    ...  команда  жұмысының  нәтижесінде   процестердің  тізімдері  пайда
болады, процестердің иелері және ... ... ... анықталады.
    Мұндай  жұмыстардың  нәтижелері  СМЖ  процестерінің  ...   ... ...    ... ... ... СМЖ ...  тізімі  СМЖ  құжатталған
процедураларында  және  басқа  да   құжаттарында   бұл   ...   ... ... ... ... ...    ... команда сапа менеджменті жүйесінің  процестерін  құжаттауды  және
оларды білім беру ұйымының  іс-қызметіне  енгізуді  ...  ...  ...  ...  ...  ...  командалардың  жұмыстарының   нәтижесі
нақтыланады.  Команда  жетекшісі  болып  ...  ...  ...  басшысы
табылады. Команда құрамында бөлімшенің басшылары  және  ...  ...  ... ... өкілетті қызмет етеді.
    Үшінші команданың жұмысына  қатысуға  осыған  ...  ...  ... бөлімшенің  оқытушылары  мен  қызметкерлері  ...  ... ... ... ... СМЖ ...  ...  өңдеуге  және
енгізуге жауаптылар тағайындалады.
    СМЖ процестерін қалыптастыру және енгізу бойынша шаралардың  ...  ...  ...  қарастырылған   үш   команданың   әрқайсысы   СМЖ
процестерін қалыптастыру және енгізу  бойынша  ...  ...  ... кезде  бірінші  команданың  жұмыс  жоспары  ...  ...  ... ... ... ... Өз кезегінде, екінші команданың іс-
әрекеттер  жоспары  үшінші   ...   ...   ...   жоспарын
қалыптастыру үшін негіз ретінде қолданылады.
    Бұл кезең жұмыстарын орындау нәтижесінде үш команданың әрқайсысының  ... ... ... ... ...    СМЖ ... дайындау үшін  жұмысшы  топтарды  қалыптастыру.  Үшінші
команданың   жұмыс   жоспарында   ...   ...   ...   ...  ...  және  ...  енгізуге  жауаптылар  анықталады.
Мұндай жауаптылар ретінде  әдетте  бөлімшенің  (бөлімдердің,  кафедралардың,
қызмет орындарының) ... ... Бұл ...  жұмысшы  топтарды
өздерінің  бөлімшелерінің  қызметкерлерінің  арасынан  ...   ... ... ... екі-үш адамнан құралатын, алдымен СМЖ  процестер  мен
бөлімшелердің   қызмет   етуінің    тәртібін    ...    ...  ...  ...   ...   бөлімшелер   туралы
ережелерді, лауазымдық нұсқаулықтарды  және  т.б.)  дайындаумен  айналысады,
содан соң білім  беру  ...  ...  ...  ...  ... ...  және  ...  енгізуді  жүзеге  асырады.  Қажет
болған  жағдайда  жұмысшы  топтардың   ...   ...   ... ... ... ... ... мүмкіндік берілуі мүмкін.  Жұмысшы
топтардың  іс-әрекеттерінің  тиімділігі  мен  нәтижелілігін  жоғарлату  үшін
оларға не консалтингтік фирмалардың ... ... ...  ...  ...  болса),  не  сапа  менеджменті  жүйесі  ...   ...   ... алдыңғы қатарлы бөлімшенің оқытушылары мен қызметкерлерінен  кеңес
алуға ... ... ...    Қалыптасқан жұмысшы топтар бұл кезеңде СМЖ құжаттамасын дайындауға  ... ...    Сапа  ...  ...  ...   ...   және   ...  жауапты  жұмысшы  топтар  бұл  ...  бар  ... үшін ... ... ... ...  жағдайда,  олардың  жаңа
редакциясын артық ... ... ...    Сапа бойынша басшылық дайындау үшін жұмыс  тобын  ҚР  СТ  ИСО  ...  ...  СМЖ  ...   және   ...   ...   бойынша
дайындалған ерекше тәжірибелі мамандар арасынан  қалыптастырады.  Бұл  жұмыс
тобына   ...   ...   ...   ...   мен   қызметкерлерін
кірістіреді. Егер жұмысқа консалтингтік  фирма  жұмылдырылатын  болса,  онда
оның мамандары сапа бойынша ...  ...  үшін  ...  жұмыс
тобының мүшелерімен тығыз өзара әрекет жасайды.
    Құжатталған процедураларды, ұйымның  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...    және
нұсқаулықтарын, әдістемелік нұсқауларды және  т.б.  ...  ... да ... ... ... көңіл бөлінуі қажет.
    Бұл жұмысты орындау ... ... беру ...  СМЖ  ... нұсқасы пайда болады.
    Бұл кезеңде қалыптасқан құжаттар жинағы СМЖ процестері мен іс-қызметінің
барлық  ...  ...  ...  ...  дәл  ...   және   ... ... сенімділік болуы мүмкін  емес.  Сондықтан  да  ... беру ... СМЖ ... әдістемесіне төменде қарастырылған  екі
жаңа кезеңді (Қосымша В) кірістіруді ұсындық.
    ... СМЖ ... мен ... ... қатарлы бөлімшенің
практикалық іс-қызметіне енгізу. Әрбір  жаңадан  дайындалған  СМЖ  құжатының
дайындығына байланысты ... ... ... аяқталуын  күтпестен),
оны  білім  беру  ұйымының  алдыңғы  қатарлы  бөлімшесінің  практикалық  іс-
қызметіне  ...  ...  Бұл  ...  бір  ...  ...   бөлімше
масштабында СМЖ жазу санауға болады. Бұл кезеңде алдыңғы  ...  ... ... ... ... ...  ...  осындай  немесе
қалай болғанда да тұтастай білім беру ұйымы масштабында СМЖ  жазу  ... ... ... ... Бұл ...  ...  ...  СМЖ
құжаттамасын дайындау кезінде жіберілген дәл емес, жеке атап  айтқанда,  СМЖ
процедуралары   мен   процестерін   ...   ...   ...   ... ... ...    ... оған алдыңғы қатарлы  бөлімшенің  практикалық  іс-қызметінің
тәжірибесі негізінде  ...  ...  ...  түзеу.  Алдыңғы  қатарлы
бөлімшенің іс-қызметінде СМЖ дайындалған  құжаттамасын  ...   ... ... ... дәл емес және  есептеудегі  қателіктер
білініп  жатады.  ...  ...  ...  және  оған  ... ... ...    Бұл кезеңнің негізгі міндеті болып СМЖ құжаттамасын түзеу  бойынша  және
бұл  ...  ...  ...   ...   ...   бойынша   барлық
жұмыстарды толық көлемде орындау табылады.
    Жоғарыда   қарастырылатын  кезеңдер  ...  ...  ...   ... және ҚР СТ ИСО 9001-2001 талаптарын орындау тәртібін  жеткілікті
көлемде толық және ...  ...  ...  ...  қатарлы  бөлімшенің
масштабында құптайтын дәлел алынбағанша жалғаса береді.
    СМЖ ... беру ... ... ... жазу. СМЖ білім беру  ұйымының
тұтас масштабында жазу СМЖ дайындалған  құжаттамасының  талаптарымен  ... қана ... ... ... ... ... ...  білім  беру  ұйымының
бөлімшесінің сапа менеджменті ...  ...   ...  ... ... Бұл ... ... беру ұйымының барлық бөлімшелеріне  СМЖ  толық
масштабта енгізу туралы бұйрыққа ректор қол  қойған  сәттен  ...  ... СМЖ ... ... бұл ... ...  жағына  сияқты,  дәл
солай, тартылу  жағына)   іс-қызметке  жұмылдырылған  ...  ... ... ...    Бұйрықты  шығарғаннан  кейін  білім  беру  ұйымының   ...   ... ...  СМЖ  ...  ...  ...  ... жасай бастайды. Мұндай жұмыс  барысында  шешілетін  негізгі  ... ... ...           1) СМЖ ... ... және  ...  ...  іс-
              ... барлық түрлерін ҚР  СТ  ИСО  9001-2001  талаптарына
              ... ... ... ... ... ... ...           2) ... ... ...       а)  СМЖ   ...   талаптары   бойынша   практикалық   ... ...       б) ...  ...  ...  әсер  ...  ...  қажет  іс-
әрекеттерді орындауды және білім беру қызметтері сапасының  көрсеткіштерінің
бекітілген мәніне қол ... ... ... ...  ...  ... ... жету;
    3) ішкі аудиттерді (тексерулерді) жүргізу барысында барлық бөлімшелердің
қызметкерлерін  сапа  менеджменті  жүйесін  ...  ...  ... комиссиясының  мүшелері  жүргізетін  сыртқы  (сертификаттау)  аудит
кезінде оларды не күтіп ... ... ... қажет.
    Бұл кезеңде маңызды міндеттердің бірі  ...  СМЖ  ...  ... ... бастапқы сатысында сапа  мәселелері  бойынша  біліктілікті
арттыру курстарында оқытылған ... ... ... күшімен  толық
масштабты ішкі аудиттердің (тексерулердің) сериясын өткізу табылады.
    Ішкі  ...  ...  ...  барлық   тексерілетін   бөлімшелердің
қызметкерлері    анықталған    сәйкессіздіктерді    ...    ... ...  түзету  және  ескерту  әрекеттерін  жоспарлау  және
орындау тәжірибесін игереді.
    Сапа ... ... ...  ...  проректорлар,  декандар,  кафедра
меңгерушілері, оқытушылар және қызметкерлер жоғарғы басшылықпен  орындалатын
сапа туралы мәліметтерді талдауға қатысады. Бұл  ...  ...  ... дұрыс бағалауға, және  сәйкесінше,  қажетті  қаржылық,  материалдық
және адам ресурстарын бөлу ... ... ... бойынша  іс-әрекеттер
жоспарын белгілеуге мүмкіндік береді.
    СМЖ толық масштабта жазу процесінде  СМЖ  ...  ...  ...  мен  жазбалар   қалыптастырылады.   Бұл   жазбалар   кейін   ... ... ... сараптау комиссиясы мүшелеріне  көрсетіледі.

    Білім беру ұйымында СМЖ жазу ... ... ...  алдындағысы
болып  дағдыландыру  аудиттерін  жүргізу  табылады.  Дағдыландыру  аудитінің
мақсаты ... ... және ... СМЖ  ...  ...  ... ИСО ... талаптары бойынша  сертификаттауға  дайын  екендігі  туралы
мәліметті алу табылады.
    Дағдыландыру ... ... ... үшін ... мамандарды –  сапа
менеджменті жүйесін сертификаттау бойынша сарапшыларды,  ...  ...  ... беру ... ...  жасамаған  консалтингтік  фирмалардың  ... ...  ...  СМЖ  ...  бойынша  органнан  тікелей
сарапшыларды шақыруға болады.
    Егер де дағдыландыру аудиті нәтижесінде білім  беру  ...  ... СМЖ  ...  ...  дайын  екендігі  жөнінде  растайтын
дәлел алса, онда жарлықты беру жарияланады:
    - ... ... ... ... (мысалы,  ай  ағымында)  бұрын
бекітілген өзгерістермен  ...  ...  ...  алып  келу  ...    - бекітілген күнге толық көлемде барлық жоспарланған түзету және ... және ... ... ...  ...  ...  ...  туралы
ұйғарым;
    - енгізілген СМЖ  процестерін  өзгерту  бойынша  және  ...  ... да ... жаңа ... ... және  ...  тартыну  (сыртқы
сертификаттау аудиті аяқталған сәтке дейін) туралы ұйғарым.
    Сапа  ...  ...  ...  ...  беру   ...   ... ... сертификаттау бойынша  органға  сертификаттау  аудитін
жүргізуді өтіну туралы тапсырыс берген сәттен басталады.
    ҚР СТ ... ... ... ... ...  процедурасы
жан-жақты анықталған.
    Сертификаттау  ...   СМЖ   ...   ...   ...   ... жұмысын және оның «орнындағы» сұрауын бақылау арқылы ҚР  СТ  ИСО
9001-2001  талаптарына  сияқты,  солай  СМЖ  ...  ...   ...   ...   сапа   ...   ...   сапа   ... құжатталған  процедураларды,  жұмыс  нұсқаулықтарын  және  т.б.)
талаптарына секілді білім беру ұйымындағы істің ... ...  ... сарапшылар комиссиясымен жүргізіледі.
    Сертификаттау аудиті нәтижесінде, ереже бойынша,  нақты  сәйкессіздіктер
шығып  жатады.  ...  беру  ...   ...   ...   сондай-ақ,   ескерту
әрекеттерін  жоспарлау  және  орындау  арқылы  анықталған  сәйкессіздіктерді
жоюға нақты ... ...    ... ... ... ... ... бойынша  орган  өкілі
белгіленген түзету әрекеттерін ... ... ...    ...  ...   бар   болған   жағдайда   «орнында»   түзету
әрекеттерінің нәтижелілігіне  көз  жеткізу  үшін  ...  ...  ... келуі мүмкін.
    СМЖ  сондай-ақ,  орындалған  түзету   әрекеттерінің   ...   ... ...  ...  ...  ...  ...  сертификаттау
тексерісінің  актін  қарастырып,  СМЖ  ҚР  СТ  ИСО   ...   ... ... ... беру ... шешім қабылдайды.
    СМЖ сәйкестік сертификатын білім беру  ұйымының  басшылығына  табыс  ...  ...   ...   хабарламаны   жаппай   ақпарат   құралдарына
(газеттерде, журналдарда, радио  және  ...  ...  ...  ...    СМЖ ... ... ... кейін білім беру ұйымы жылына бір
рет  инспекциялық  бақылаудан  өтуі  ...   ...   ...   ұйым   ... бақылау жүргізуге сертификаттау бойынша орган  арасындағы  шарт
тапсырыс берушіге ... ... және ...  ...  ... ... қатар бір уақытта жасалады.
    Инспекциялық  бақылаудың   мақсаты   –   ...   СМЖ   ... ... ... және бекітілген талаптарға сәйкестігін  жалғастыруы
туралы құптайтын дәлел алу.
    Инспекциялық бақылаудың ... ... СМЖ ...  сертификатының
әрекетіне расталады, не тоқтатылады.
    СМЖ бекітілген  талаптарға  сәйкестік  сертификаты  үш  ...  ... ... ... екі ... ... ... мүмкін.
    Сәйкестік сертификаты берілгеннен үш жылдан кейін, білім  беру  ... ... ... ... сертификаттаудан өтеді.
                                  ...    ҚР ... және ҚР Ауыл ... ... соңғы жылдары  ауыл
шаруашылық  кәсіпорындарын  білікті  ...  ...  ...  ...   бағытталған   құжаттарында   оны   ...   ... ... ... ЖОО сапалы даярлау  ыңғайы  айрықша  ескеріліп
отыр. Сондықтан да, осы ... ... ... ... ...  ...  аймақтық  аграрлық  білім  беру   ...   ...   ... ... сай ... ... қалыптасу керек.
    Бұл  міндетті  шешу  үшін  ЖОО-ға   тұтынушылардың   ...   ... ... өз сапа ... ... құру ...    ... та, жоғарыда аталып  өткендей  мұндай  жүйелерді  құру  әдістемесі
бүгінгі таңда жоқ, яғни осы мәселе ...  беру  ...  сапа  ...   ...   ...   ...   соғады.   Осы   аталған   мәселе
диссертациялық жұмыстың мақсатын ...    ... ... ... ...  ...  ...  нәтижелерге
қол жеткізілді:
    1. АӨК білікті еңбек ресурстарымен аграрлық  ЖОО  СМЖ  ...  ... ... ... басымдылық бағыттары анықталды.
    Шетел және отандық  әдебиеттерді  талдау  нәтижесінде  диссертант  ... ... ... ... оны ... ...  ... қабілеттілігі ретінде көрсетеді. Ол  өз  алдына  үздіксіз  бәсекелестік
артықшылықтарды қалыптастыру және осы  ...  ...  ... сол  ...  ...  ...  ...  ұстап  отыруды
көздейді.
    2. Аграрлық білім  беру  қызметінің  «тұтынушысы»  айқындалды  және  ...  мәні  ...  ...  ...   беру   ...   тұтынушысы:
талапкерлер, студенттер; мамандарды  даярлау  бойынша  ЖОО-мен  келісім-шарт
жасасатын ұйымдар;  біліктілікті  ...  ...  ...  ...  ...  бойынша  білім   алып   жатқан   ...   мен   ... ... ... ... алып  жатқан  немесе  орта  кәсіби  білім
базасы негізінде жоғары білім алып жатқан  ...  ...  беру  ...  ...  ...  (жұмыс   берушілер);   кадрлық   агенттіктер;
қоғамдар.
    ...  ...  ...  алушылардың  барлық  категориялары   тұтынатын
сапалық қасиеттерді және білім беру қызметін ... ... ...  ... талап етілетін мамандар (түлектер).
    3. ... ... ... жүргізілген  талдау  нәтижесінде  ауыл
шаруашылығына білікті еңбек ресурстарды даярлау үдерісіне  СМЖ  ... ... ... ... ...  асыруды  қиындататын  көптеген  мағыналы
себептердің бар екендігін анықтауға мүмкіндік берді. Соның ішінде:
       - ауыл ... ... ...  ресурстарды  даярлау  үдерісінің
үлкен инерттілігі;
       - СМЖ ... және ... ...  ...  ...  ... жетіспеушілігі;
       - СМЖ енгізу кезінде ұйым персоналдарының қарсылығы;
       - СМЖ ... ... ... ... жоғары  басшылық  тарапынан
жеткіліксіз қолдау.
    4. ... ... ...  жаңа  ...  ...  ...  СМЖ  ...  қиындататын  себептердің   алдын-алуына   мүмкіндік
беретін әдістеме ...       - ... ... ... бөлімді анықтау арқылы  СМЖ  үдерістері
мен құжаттарын табысты енгізуге нақты мысалдар мен тәжірибе алынады;
       - ... ... СМЖ ... мен ... ең ... ... енгізу;
       - алдыңғы қатарлы бөлімде жинақталған практикалық тәжірибе негізінде
СМЖ құжаттары мен үдерістерін даярлау;
       - ... ... ... ... ...  ...  басқа
бөлімдерге СМЖ толық ұйым көлемінде жазу барысында тарату.
    5.   Аграрлық   ...   беру    ...    ...    ... бағытталған ЖОО-да  сапа  менеджмент  жүйесін  қалыптастыру
қажеттілігі негізделді. Бұл үшін Орал ...  ...  ЖОО   ... ... ... ... ... жүргізілді.
    6. Жұмыс берушілердің жас мамандар сапасына  талаптарды  талдау  кезінде
Орал  ...  ...  ...  ...  ...  ...   тұтынушылардың
ойларын ескермейтіндіктері байқалды.  Сәйкесінше,  түлектер  «өнім»  ретінде
«қолдану»  үшін   ...  ...  ...  ...  ...  яғни   нарықтық
жағдайда мұндай өнім талап етілмейді.
    7. Диссертациялық зерттеу шегінде Батыс ... ... ... ... SWOT –  ...  және  оның  жағдайы  мен  проблемаларын  бағалау
арқылы олардың орта ... ... Даму ...  ...  ... ... ...    8.  Сонымен  қатар  жұмыста  корреляциялық  ...   және   ... ... ...  ауыл  шаруашылығына  білікті  еңбек  ресурстарын
даярлау үдерісіндегі сапа ... ...  ...  ...  ... ... ... құндылығы бар ұсыныстар келтірілді.
    Осыған   орай,   ...   ...   ...   ...    бәсекелестік
қабілеттілігін қамтамасыз етуге әсер ететін  жаңа  тенденцияларды  анықтауға
мүмкіндік берді:
       - ... ... аясы ... ... ... жатқан тез  өзгерістерге
үлгермеуде. Мамандар арасындағы бәсекелестік өмірге ...  ...  ... ... жаңа ... ... ... да  ЖОО-ға  өздерінің
жұмыстарын  нарық жағдайларына сәйкес  түзету  және  өздерінің  ... ... ... ... ...       -  ауыл  шаруашылығына  жоғары  білікті  ...  ...  ... бәсекелестікті күшейту  нәтижесінде  нарықтық  сипатты  иемденуде.
Бүгінгі күні аграрлық ЖОО алдында ... ... ...  ЖОО  ... ... ... жасай алады және жоғары  сапалы  өнім  шығара  ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қабілеттері  олардың
білім беру қызметі нарығында бәсекелестік қабілеттіліктерін анықтайды.
    Осыған    орай    ...    ...    ...    ... ... ... талаптарына адекватты  ауыл  шаруашылығы
нарығында  бәсекелестік  күрестің  күшейген  жағдайында  ...  ... ... ... ... беру ...  сапа  ...  жүйесін
қалыптастыру керек екендігін айтуға болады.
    9.  Жаңа  ...  ...  ...  ...  СМЖ  ...   ...  ...  мүмкіндік   туғызатын   СМЖ   процестерін   ... ...    10. Сапа ... ... ... ... мен ... бағалау
әдістері анықталды. СМЖ қызмет  ету  тиімділігін  сандық  бағалау  анықталды
және СМЖ-нен болған тиімділікті ... және ... ... ...    11.  ...  ...  ...  беру  қызметінің  сапасына  қоятын
талаптарын  анықтау  және  ...  ...  ...  ...  бойынша
практикалық   ұсыныстары   ...   ...   ...    ... ... ...                       ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


    1  2005-2010  жж.  арналған  Қазақстан  ...  ...  ... ... ... ... ... 2004 жылғы  11
қазандағы № 14597 бұйрығымен бекітілген.- Астана, 2004
    2 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың білім және ... ... ... ... ... - ... 2007. – 125 бет
    3 ... развития образования в  Республике  Казахстан  до  2015  г.-
Астана, 2004
    4  ...  Н.К.  ...  ...  ...  сферы   АПК
//Аграрн.экон.наука на  рубеже  веков:  методология,  традиции,  перспективы
развития. – М., 2002. – ...    5 ... ... ...  проблемы  формирования  и  ...  ... ... В.Т.-Том 1.– М.:Наука, 2007. – 124 с.
    6 Аверьянов А.Н. Системное познание  мира:  ...  ... 1995. – 98 с.
    7 ... М.В. ...... ... 2003. – 368 с.
    8  Воспроизводство   трудовых   ...   в   ...   ... /Под ред. ... Т. – ... ... 2000. – 112 с.
    9 Тронев К.П. Кадровый потенциал ... ... – М.: ...  ... 168 с.
    10 ... Т. Наставники по  качеству:  Сб.  кратких   ...  о  ... ... ... в ... ... /  Пер.  с  англ.-М.:  РИА
«Стандарты и ... 2000. – 125 с.
    11 ... А.А. ... ... ...... ВИСИ, 2006. – 230 с.
    12 Заславская Т.И. Трудовые ресурсы. – М.: 2003. – 263 с.
    13 ... В.В. ... ... ... – М.: ... 2001.  –  275
с.
    14 ... Н.Я. Экономика предприятии. - Саратов: ВолгИзд, 2000. –
221 с.
    15 Леднев В.С. Содержание ... ... ... ... М.: ... 2001. – 189 с.
    16  ...  CO.,  ...  И.Б.  Комплексная   система   управления
качеством труда и продукции (опыт Львовского  производственного  объединения
«Электрон»). - М.: ... 2001. – 175 с.
    17 ... Б.З. ... ... – М.: ... 2006. – 124 с.
    18 ... Е.А. ... организации. – Алматы: Кітап, 2003. – 430 с.
    19 Личностный потенциал работника: ... ...  и  ...  /
под ред. ... В.Т. Том 2. –М.: ... 2007. – 198 с.
    20 Львович Я.Е. Рынок труда. – М.: Наука, 2004. – 193 с.
    21  ...  А.В.  ...  и  ...  ...  саморазвивающейся
организации. – Екатеринбург: УрОРАН, 2001. – 301 с.
    22  ...  А.В.,  В.А.  ...   ...   ... – М.: ... 2005. – 301 с.
    23 ... В.Ф. ... решают все. -  Питер:ЗАО, 2004. – 136 с.
    24 Киянский В.В. Менеджмент качества – ... ... ... 2002. –114 с.
    25 ... Ю. ... ... ... меняют мир //Стандарты и качество.
- 2001. - № 5-6.- С.19-23
    26  ...  ...  ...  ...  -   М.:   ... 1999. – 196 с.
    27 Друкер П.Ф. Задачи менеджмента  в  XXI  веке  /  Пер.  с  ...  ... - М.: ... дом ... 2000. – 356 с.
    28 ... ... Дж, Линдсей Дэйвид Е. Рынок: микроэкономическая модель. -
СПб.: Автокомп, 2003. – 165 с.
    29 Peters, T., Waterman, R. Jn Search in ...  New  York:  ... 1992
    30 Astin, F. ... for ... New York: ... 1991.-  141
с.
    31 ... ... конференции  «Высшее  образование  в  XXI  ... и ... ... ... F1, 1998. – 24 с.
    32 ... Т.К. ... және ... елдеріндегі жоғары білім берудің
сапасын бағалау //«Жаңартпашылық экономика үшін мамандарды дайындаудағы ЖОО-
ның рөлі: Білім, ғылым және өнеркәсіп  ...  ...  ...  ... ... ... ... 2006.- 162-163 бет
    33 Семенова Е.И. и др. Управление качеством. М.: Колос, 2005. – 201 с.
    34 ... Ш.М., ... В.К. ... ... качества в  высшем
образовании. Астана: Издательство «Фолиант», 2006. – 424 с.
    35  ...  ...  ...  ...  ...   ...   высшего
образования (проект  TUNING)  /Под  науч.  ред.  Доктора  пед.  наук,  ...   ...   ...   ...   подготовки
специалистов, Национальный аккредитационный центр  Министерства  ... ... ... ... 2006. – 366 с.
    36 ... В.А.  Сертификация  систем  менеджмента:  ...  или  ... ... – ТQM – XXI. ... ... перспективы.  Выпуск  1.–
М.: ИздАТ, 1997. – 131 с.
    37 J.M. Juran. Quality Control, ... – NY.: ... 1997. –  311
с.
    38 TQM XXI. ...  опыт,  перспективы.  Выпуск  1.  –  М.:  ... ... ... 2000. – 155 с.
    39 ... И.И., ... В.Д. ... качеством: учебное  пособие  .-М.:
Издательство Омега – Л, 2006. – 200 с.
    40 ...  В.Ф ... ... ...  -  ...  Ред.-
изд.центр «Яртелекомсервис», 2001. – 145 с.
    41 Нив Г.Р. Пространство доктора Деминга:  Пер. с ... ... ... ... ... ... 2000. – 305 с.
    42 Джуран Д. Все о ... ... ... ... 2.  ...  ... и качество. - М.: НТК «Терек», 1993. – 366 с.
    43 ... М.А., ... А.П.  К  ...  о  первом  этапе  разработки
системы качества для высшего учебного заведения.  В  сб.  ...  и  ...   ...   ...   ...   под   ...   ... наук, профессора В.Н. Азарова. М.: Фонд «Качество», 2002. –  305
с.
    44 Системы менеджмента качества в ... ... К.К.,  ... ... В.Н., Киянский В.В., Кунашева  З.Х.,  Молдашев  Г.К.  ... ... 2005. – 220 с.
    45 ... ... и ... образования: Учебное пособие /  Под
ред. А.П. Егоршина. – Н.Новгород: ... 2001. – 269 с.
    46 СТ РК ... ... ...  ...  ...  беру  ...  сапа
менеджмент жүйелері. Негізгі ережелер. Астана: Білім, 2002. – 78 б.
    47 ... В.А. О ... ...  по  ...  качеством  в
вузах и стандартов ИСО серии 9001//Стандарты и качество. – 2000. -  №  10  –
с. 96-100
    48 ... Ж.А., ... Г.Г., ... М.Р., Каланова  Ш.М.,  Падиарова
И.П.  Системы  менеджмента  качества  в  ...  ...... 2004. – 298 с.
    49 ... А.Е., ... Ю.А. ... менеджмента качества.- М.: Дело и
Сервис, 2003. – 256 с.
    50  Шонбергер  P.  ...  ...  ...  ...  ... ... ... пер.  с  англ.  /Науч.  ред.  и  авт.  ...  ... - М.: ... 1988. – 311 с.
    51  ...  Т.А.  О  ...  ...  системы  качества   //Качество.
Инновации. Образование: Материалы первой научной конференции  под  ... ...  Ю.В.  ...  ...  ...  В.Н.  Азарова.  М.:
Европейский центр по ... 2003. - С. 52-53
    52  ... В.В. ... ... ... для ... 2-е  изд.  ... ОАО «Издательство Наука», 2000. – 402 с.
    53 Орешин А.В. Стоимость несоответствий или ... ... на ...  ... менеджмента качества. – 2006. - №6. -  С. 23-25
    54  Ильин  Г.Л.  О  ...   ...   и   ...   ... ... В сб. ... методологии, теории  и  практики
проектирования,  согласования  и  развития  ...  ... в ...  непрерывного  образования».  –  М.:  Исследовательский
центр проблем качества подготовки специалистов, 2003. – 255 с.
    55  ... ... ... ... заңы //  ...  ... ... 2007 ж. № 319. – 3 б.
    56 ... и ... ... ... ... Учебник /Под  ред.
В.И. Кошкина - М.: ИКФ «Экмос», 2002. – 255 с.
    57 ... Т.К. ... беру ... сапа ... ...  ... ... талаптарды талдау. Елбасы  Н.Ә.Назарбаевтың  Қазақстан  халқына
жолдауы және ... ... ... ... ...  ...  Қазақстан
мемлекеттік  университетінің  75-жылдық  мерейтойына  арналған   ...  ...  ...  жинағы.–   Орал:   М.Өтемісов
атындағы БҚМУ БАҚ және баспа орталығы, 2007. – 36-40 бет



































                           ...      ... ... ... ... ... және ... деген
                     ... ... ... ...               ... саны және жыныс-тық—жастық құрамы

                            ... ...                   Жеке үй ... ...       Жеке ... ... саны, сонымен қоса фермерлер

                   Үй ... ... ...             ... дардың механи-калан-дыру-дың өсімі (көшуі)

                          ... ...                   ... қатысу-шы мүге-дектердің саны

 Еңбек ресурстары мен оларға деген қажеттілік тепе-теңдігін қамтамасыз етуші
                                    ...    ... ... ... ... ... ... сектордағы
                            ... ...          ... ... ... (аумақтық) орналасуы

           ... ... ... ... пайдалану тиімділігі

  Өндіріс көлемі өсу қарқынының, қызмет түрлерінің және басқалардың өзгеруі

          ... ... мен ... ... ...      Ауылдық жерде еңбек ресурстарының қалыптасуына және оларға деген
                     ... ... ... факторлар

                          ... өнім ...                                ... ... ...                               Ф А З А Л А Р Ы

                                   ...                                    ...                                   ...                                   ...                                   ...                               ... ...                               ... ...                              ... ресурстары

                       ... ... ...                                 ... ...                                  Е Ң Б Е К

                          ... ... заң

                                  Құн ...                      ... күші ... өтеу ...                     ... ... ... заңы

                Жеке және ... ... ... ...                            ... ... заңы

                              ... бөлу ...                                 ... ...   Демографиялық саясат; жалпы білім, кәсіби және мәдени деңгейді арттыру

                              ... ... ... ... ... біріктіру, аймақтар бойынша тиімді орналастыру,
                              ... ...                               ... ...                                   ...   ... ... және орналастыруды оңтайландыру; артық жұмыс күшін
  босатып алуды ынталандыру; өндірістік үдерістерді кешенді ...                             және ...   ... ... және ... ... ... еңбекті
   ұйымдастырудың прогрессивті түрлерін енгізу; қызметкерлердің өндірісті
                              ... ...       ... ... ... ... еңбек қарқындылығын
     оңтайландыру; әлеуметтік саланы дамыту; шығармашылық белсенділікті,
                              ... ...                               ... ӘЛЕУЕТ

                             ... ...                                 ...                                  ...                                   ...                                   ...                              ... көрсетуші

                              ... ...                                Бас ...                         ... ... ...                         ... ... ...                                  ... (А):                       ... ... ... ...              - ... ... түзету                       - ... ...                                - ... ...        жоспарын жасау






                                  ... ... (D):
                                  - іс ... ... (С):                           - ... ... тексеру                      - ... ...                                      4

                                      1

                                      2

                                      3

                             ... ...               ... ... (жеткізу мерзімін қоса айтқанда)

                                 Өнім ...                               ... ...                               Бес «М» ... ...                                   Milisu

                                    ...                                   ...                                  ...                                   ...                                     ... ... үшін ... алынатын материалдар (шикізат, жинақтандырушы бұйым)

-жабдық
-лайықтау
-құралдар

-ақпарат
-жігерлендіру
-біліктілік
-оқыту
-еңбек ұжымы

                              ... ... ...    - ...    - ... ... ...    - экономикалық  табыс;
    - ... ... ...    - ...                  ... өмірлік циклінің типтік кезеңдері

                      ... ... оқу ... ...    ... ... және тәжірибелік білімдері мен дағдылары, интеллект
  деңгейі, тәрбие және ойсана деңгейі, ... ... ... ...                 ... бағдары бар адамдар (тұлғалар).

 Теориялық білімдердің берілуі, тәжірибе жүзінде оқыту, жалпы білім деңгейін
 көтеру (білімділік және мәдениет деңгейін), құндылықтар, көзқарас ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық
         және ғылыми жұмыстану үшін жағдайлар қалыптастыру және т.б.

        ...  беру  ... ...  ...  ...  сатылары

                     ...  және ...  ...   Білім беру қызметінің орындалуын  талдау және оның  сапасын  жоғарылату

               ... ... ...  ...         ... беру қызметінің сапасына  қойылатын талаптарды талдау

                      ... беру  ... ...                     ...  беру ... ... ...     ... беру ... сапасын өлшеу  және монитоингін өткізу үрдісі

2008

                 ... және ... ... ету

                   СМЖ ... ... ...                   ... СМЖ кейбір үдерістерінің болмауы

                  ... ... мен ...            ... ... жатқан үдерістердің жоғары инерциялылығы

                 ... ... ... ...        СМЖ ... ... ... бағытталған бөлімнің болмауы

                   ... ... ... ...                          СМЖ ... қиындықтар

             ... ... ... ... ...                     ... ... жеткіліксіздігі

        Персоналдарды ынталандыру мен жігерлендірудің ...    СМЖ ... үшін ... ... ... ... болмауы

    СМЖ құжаттарын даярлау үшін техникалық және бағдарламалық құралдардың
                                  ...         СМЖ ... ... ... ... ...                    ... өзгерістерге қарсылығы

                                  ...                                  ... ...  
        
      

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 137 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жазаны өтеуден босату65 бет
Жер сілкінсе, жағдайымыз не болмақ? Мекемелер мен мамандар ойлары3 бет
Ресейдегі педагогикалық мектептер9 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
«инновация», «жаңа құбылыс», «жаңа енгізулер»10 бет
«Қоғамдық тамақтану орындарына қойылатын санитарлық-гигиеналық және эпидемиологиялық талаптар»13 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь