ҚР-да жергілікті және өзін-өзі басқаруды жетілдіру жолдары

Жоспар:

Кіріспе.

I. ҚР жергілікті және өзін.өзі басқарудың теориялық бастамалары

1.1. Жергілікті басқарудың мәні мен теориялық негіздері

1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару түсінігі мен даму ерекшеліктері

II. . ҚР жергілікті және өзін.өзі басқарудың жағдайы мен оның мәселелері

2.1. Қазақстанда жергілікті өзін.өзі басқарудың экономикалық және қаржылық мәселелері.

2.2. Жергілікті басқарудың ағымдық жағдайы және оны жетілдіру жолдары

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе

Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік бақару жергілікті өкілді органдар мен жергілікті атқарушы органдардан тұрады. Ол мемлекеттің құрамдас бір бөлігі болып табылады және Республика үшін біртұтас мемлекеттік қызмет принциптерін басшылыққа алады. Демек, жергілікті мемлекеттік басқару мемлекеттік биліктің туындысы. Бұл жергілікті мемлекеттік басқару жалпы жергілікті ерекшеліктерді есепке алмайды және проблемаларды шешпейді дегенді білдірмейді. ҚР-дағы жергілікті мемлекеттік басқару мемлекет тетігінің ерекше бөлігі болып табылады. Және белгілі бір дербестікке ие болады. Бірақ дербестік жергілікті органдар мен жергілікті атқарушы органдарда ұйымдық және құзыреттілік тұрғысынан өзіндік ерекшелікпен көрінеді. Жергілікті өкілді органдар – маслихаттар Республиканың өкілді органдар жүйесінің бір бөлігі болып табылмайды. Қазақстан Республикасының Парламенті жергілікті өкілді органдар – маслихаттарымен ұйымдық тұрғыдан да, құзіреттілік тұрғысынан да байланыспаған. Тек Конституция көздеген екі жағдайда ғана маслихаттармен Парламент өзара байланысқа кіреді. Маслихаттар Сенаттарды сайлайды, ал Парламент Сенаты маслихатты тарата алады. Сондықтан өкілді органдар ретінде маслихаттар Республика Парламентінен тәуелсіз. Жергілікті атқарушы органдар - әкімшіліктер, керісінше, біртұтас атқарушы органдар жүйесінің құрамдас бір бөлігі болып табылады. Және олардың ұйымдығы мен қызметі жоғары тұрған атқарушы органдармен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Конституциясында көрсетілгендей, жергілікті атқарушы органдар тиісті аумақтың мүдделері мен даму қажеттіліктеріне тіркестікте атқарушы үкіметтің жалпы мемлекеттік саясатын жүргізуді қамтамасыз етеді.
Жергілікті мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару ұғымдарының арақатынасына байланысты мәселені қарастырған жөн.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Баянов Е. ред. "Мемлекеттік және құқық негіздері", Оқулық, Алматы, "Жеті жарғы", - 2001ж.
2. "Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін" Президенттің Қазақстан халқына Жолдау / Егемен Қазақстан, 19.03.2004ж.
3. Хайдар А., "Жергілікті басқару жүйесінің күшті және әлсіз жақтары", "Саясат және парасат", №2, 2003ж, 5-7 бет.
4. Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми Web-сайты: www.government.kz.
5. Нүкенов А.: "Жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері". "Саясат" №7., 2003ж., 26-31 бет.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
«Жергілікті өзін-өзі басқару» пәні бойынша
Тақырып: ҚР-да жергілікті және өзін-өзі басқаруды жетілдіру жолдары
Жоспар:
Кіріспе.
I. ҚР ... және ... ... ... ... ... басқарудың мәні мен теориялық негіздері
2. Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару түсінігі ... ... . ҚР ... және өзін-өзі басқарудың жағдайы мен оның мәселелері
2.1. Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... ... және оны жетілдіру жолдары
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік бақару ... ... мен ... атқарушы органдардан тұрады. Ол мемлекеттің
құрамдас бір бөлігі ... ... және ... үшін ... ... ... басшылыққа алады. Демек, жергілікті
мемлекеттік басқару мемлекеттік биліктің туындысы. Бұл ... ... ... жергілікті ерекшеліктерді есепке алмайды және
проблемаларды шешпейді дегенді білдірмейді. ҚР-дағы жергілікті мемлекеттік
басқару мемлекет ... ... ... болып табылады. Және белгілі бір
дербестікке ие болады. Бірақ дербестік ... ... мен ... ... ... және ... тұрғысынан өзіндік
ерекшелікпен көрінеді. Жергілікті өкілді органдар – ... ... ... ... бір ... ... ... Республикасының Парламенті жергілікті өкілді органдар ... ... ... да, ... тұрғысынан да
байланыспаған. Тек Конституция ... екі ... ғана ... ... байланысқа кіреді. Маслихаттар Сенаттарды сайлайды, ал
Парламент Сенаты маслихатты тарата алады. ... ... ... ... ... ... тәуелсіз. Жергілікті атқарушы
органдар - әкімшіліктер, керісінше, біртұтас атқарушы органдар жүйесінің
құрамдас бір бөлігі болып табылады. Және олардың ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясында көрсетілгендей, жергілікті атқарушы органдар тиісті
аумақтың мүдделері мен даму ... ... ... ... ... ... жүргізуді қамтамасыз етеді.
Жергілікті мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару ұғымдарының
арақатынасына ... ... ... ... ҚР жергілікті және өзін-өзі басқарудың теориялық бастамалары
1. Жергілікті басқарудың мәні мен теориялық негіздері
Жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... органның құзыретін, қызметінің
ұйымдастырылуы мен тәртібін, сондай-ақ, маслихаттар депутаттарының
құқықтық жағдайларын белгілейтін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Конституцияның 8-
ші бөлімінің 85 бабында жазылған жергілікті мемлекеттік басқару ... ... жай - ... ... ... өкілдікті және атқарушы
органдар жүзеге асырады.
Жергілікті мемлекеттік басқару дегеніміз - бұл заң ... ... ... ... өкілді және атқару органдарының
тиісті аумақта мемлекеттік саясатты жүргізуді, оны ... ... ... және ... ... ... ... жауапты болып
табылатын қызмет.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшілік-аумақтық бөліністің
әр қилылығы көрініс табады. Оның ... ... және ... ... ... коммуналдық, заңды тұлғаларға бекітілген
мүлік құрайды. Мәслихаттар мен әкімшіліктерге ... ... ... ... ... ... келесілер жатады:
1. Қызметінің қоғамдық маңызы бар салаларында бекітілген ... ... ... Жалпы мемлекеттің сыртқы және ішкі ... ... ... ... жол ... Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуын қамтамасыз ету.
4. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... дамытуға байланысты мәслихаттар мен әкімшіліктердің қолданатын
жоспарлары елдің ... даму ... ... ... тиіс және ... еңбек нарығын, капиталды, қаржыны қалыптастыруға, тауарлар мен
қызметтер көрсетуді еркін алмасуға ... ... ... ... ... ... орган мәслихат халықтың, өкілдік бірыңғай жүйелерінің
ажырамас бөлігі бола отырып, осы ... тән ... өз ... ... Республикасының "Жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... өкілді орган - мәслихат - бұл облыстың,
республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, ... ... ... халқы сайлайтын, халықтың ... ... және ... ... ... оны іске ... үшін қажетті шараларды
белгілейтін және жүзеге асырылуын бақылайтын сайланбалы орган".
Жергілікті ... ... ... ... ... өзінің
қызметтік сипаты жағынан жергілікті тұрғындардың мұң-мұқтажына байланысты
мәселелерді шешуге құқылы халықтың кең тараған өкілді органы. ... ... ... ... ... ... ... заңдылықты, азаматтардың заңды құқықтарын қорғау, еліміздің
қауіпсіздігін күшейту мәселелерімен ... ... ... ... функциясын іс жүзіне асыруға халықты кеңінен
қатыстырушы әкімшілік-аумақтық бөліністердегі өкілді орган болып табылады.
Мәслихат ... ... - бұл ... ... оның органдары мен
депутаттарының қызметін қамтамасыз ететін, әрі жергілікті бюджет ... ... ... ... ... басқарудың қызметтері:
1. Негізгі өкілеттікті анықтайтын жалпы мәселелер:
- тиісті аумақты дамытудың жоспарлары, әлеуметтік және ... ... ... және олардың атқарылуы туралы
есептерді бекіту.
- Тиісті аумақтарда қоршаған ... ... және ... ... ... және ... ... қорғау, сауықтыру жөніндегі
шығыстарды бекіту және осы мәселеге қатысты өзге де жағдайларды шешу.
- әкімшілік ұсынысы бойынша әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының шешімімен ... ... ... бекіту.
- Халықты жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу және кедейлікпен ... ... ... айрықша өкілеттігі:
- өздерінің қарауына жатқызылған әкімшілік-аумақтық құрылыс және ... ... ... ... ... ... ... органдар басшыларының есептерін қарау және тиісті ... ... ... үшін ... органдардың лауазымды
адамдардың және ұйымдарды жауапқа тарту туралы ұсыныстар енгізу.
- Қазақстан Республикасының әкімішілік-құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... үшін ... ... ... бекіту.
- Тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністі дамыту жоспарларының экономикалық
және әлеуметтік бағдарламалардың жергілікті бюджеттің атқарылуына бақылау
жасау.
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыру.
- ... ... ... өзге де ... ... ... ... есептерді тыңдау тағы да басқа мәселелер.
Жергілікті атқарушы органдары келесі мәселелерді қарастырады:
- аумақты дамыту жоспарларын, экономикасын ... ... және ... ... жергілікті басшыларын
қызметке тағайындау бюджетті әзірлеу және ... ... ... ... ... атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындау және
қызметтен босату, жергілікті атқарушы органдардың ... ... өзге де ... ... ... ... басқару.
- жергілікті мемлекеттік басқару мүддесіне сай республика
заңдарымен жергілікті атқару органдарға ... өзге ... ... және ... ... Мемлекеттік билік - бұл мемлекеттік-
құқықтық құралдар, әдістер мен тәсілдер жүйесі. ... ... ... ... ... іске ... немесе қоғам өмірінің
экономикалық, әлеуметтік және рухани салаларын басқару жүзеге асырылады.
Мемлекеттік билігі таралатын барлық жер ... ... ... ... - ... ... болып табылады. Ал мемлекеттің территориялық
құрылымы - мемлекет пен оның ... ... жеке ... қарым - қатынасқа негізделеді. Бұл жерде мемлекеттің рөлін
үкімет ... ... ... жеке ... қызметін облыстар,
өлкелер мен аудандар атқарады. Бұның түрлері әр елде әр түрлі (провинция,
департамент, ... ... өз ... ... ... үшін ... - территориялық
бөліктер құрады. Солар арқылы үкімет өзінің билігін жүргізеді., жалпы
мемлекеттік саясатты ... ... - ... ... ... ... үлкен
айырмашылығы бар, себебі бұл жерде жергілікті биліктің жүйесін ... бір ... ... ... ... ... бірге олардың өзінен
жоғары тұратын билік деңгейімен және ... ... ... ... ... ... көп қырлы қызметі өзінің сипаты мен табиғаты, тікелей бағыты
мен қалыптасу бағыттары, ... мен ... ... ... ... ... әр түрлі мемлекеттік құрылымдар жүйесі
арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... олардың алдында тұрған міндеттерді шешуге мүмкіндік
береді.
Мемлекеттік билікті жүзеге асыру ... ... ... ... жетекшілік, басқарушылық, бақылаушылық, ұйымдастырушылық
және реттеушілік ... - ... ... ... ... оның ... бағыты, тактикалық міндеті мемлекеттің
механизмімен жүзеге асырылады.
Жергілікті өкілетті органдар парламентпен бір ... ... ... ... - аумақтық құрылымдардың өмірінде маңызда роль атқарады,
бюджет мәселелерін шешеді және олардың орындалуы ... ... ... ... ... ... қатынастарды заң шеңберінде
реттейтін актілер қабылдайды.
Көптеген елдерде жергілікті өкілетті органдарға ... ... ... бірігіп кеткен. Қазақстан Республикасының Ата заңына сәйкес
жергілікті өзін-өзі басқару халықтың жергілікті ... бар ... ... ... ... ... ... басқаруды тұрғын халық
тікелей сайлау жолымен, сондай-ақ халық топтары ... ... ... ... және қалалық жергілікті қауымдастықтардағы сайланбалы
және басқа жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырады.
Жергілікті әкімшілік-территориялық бөліктерде ... екі түрі ... ... ... ... ... басқару жергілікті өзін-өзі
басқару.
Жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... өкіметтің атынан немесе жоғары тұрған
әкімішліктің атынан жүргізілетін ... бір ... ... басқаруды жүзеге асыратын адамдарды ... ... ... орындары тағайындайды. (Мысалы, ауылдың әкімін
аудан әкімі тағайындаса, аудан әкімін ... ... ... ... өзін-өзі басқару дегеніміз, сол ... ... ... бұл ... сол ... ... сайланып
қойылатын органдардың қызметі арқылы жүзеге асады. Осы жерде "Жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... ... анықтамасын алуға
болады:
"...1. Жергілікті тұрғындардың мүддесін қорғай отырып, заң шеңберінің
көлемінде мемлекеттік істердің негізгі бөлігін ... ... және ... ... нақты мүмкіншілігі мен құқығына ие болуды - жергілікті
өзін-өзі басқару деп түсеніміз.
2. Бұл құқықты жалпыға бірдей, ... ... және ... ... беру
арқылы сайланған мүшелері бар кеңестер мен жиналыстар жүзеге ... мен ... ... ... есеп ... ... атқарушы
органдарды пайдалана алады. Бұл ереже азаматтардың кеңеске тікелей
шығуына, референдум ... және сол ... ... ... ... да ... ... асыруына бөгет бола алмайды.
Европалық жүйе бойынша жергілікті ... ... мен ... ... ... жүреді, екеуі бірге отырып, бір жүйені береді.
Басқарудың екі түрінің араласуының да ... ... бар. ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесіне байланысты әр
түрлі міндет ... - ... ... ... ... "қамқорлығына
алуы".
Бұл жағдайда жергілікті өзін-өзі басқару органының шешімі жергілікті
мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... ене алмайды.
Қысқасы, сол шешімді жергілікті әкімшілік (губернатор, әкім, бургамистер,
т.б.) қолдауы не бекітуі шарт. Оны қолдаудан бас ... да екі ... бар. ... - ... орындары өзін-өзі басқару органының
шешімін заңсыз деп ... ... - ... ... деп ... Демек оның "қажетсіз" не "қажетті" екенін халық ... ... ... Өркениетті елдердің көпшілігінде дәл ... ... ... ... ... келмеске кеткен.
Екіншісі - әкімшілік тұрғысынан жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
қадағалау.
Бұл - бүгіңдері көптеген мемлекеттерде кездесетін, ... ... ... тараған түрі. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шешімін
мемлекеттің өкілі ... тек сол ... ... ... ... ... алады. Әдетте шешімді тексеруге аз ғана уақыт беріледі, егер сол
мерзімде әкімшілік тарапынан ... ... ... басқару органының
шешімі күшіне енеді. Соңғы уақытта кең етек ... бір ... - ... ... сот тәртібімен ғана тоқтата алады. Өз кезегінде жергілікті өзін-
өзі басқару да сот арқылы ... ... ... шыға алады.
Көптеген елдерде жалпы мақсатты жүзеге асыру бірнеше жергілікті өзін-өзі
басқару органдары бас қосып, бір ... ... Осы ... арқылы
жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіне қажетті заңдарды қабылдатуға күш
салынады, жергілікті ... ... ... ... ... ... бағдарламалар жасалынады, тәжірибе алмасып, бірлесе ... ... ... анықталады.
1.2. Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару ... даму ... ... қазіргі кезде өзінің мемлекеттік дамуында жаңа
бір сапалы деңгейге шықты. Мұндай жағдай ... ... мен ... түпкілікті қайта құруды талап етеді. Аталған ... ... ... ... өз үлесін қосты.
Бірақ қазіргі кезде мемлекеттік құрылымда бұл жүйенің қызметтері
қоғамның және ... ... ... әсер ... кемшіліктерін
байқатып отыр. Әсіресе, бұл қатынаста жергілікті мемлекеттік басқару
жүйесін атап ... ... ... кездегі жергілікті жерлердегі билік
қазіргі кездегі талаптарға толық сай емес, жергілікті халықтың ... ... ... тым ... ... ... ... себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі сайлау
туралы заң, жергілікті мемлекеттік басқару ... заң, ... ... ... ... ... есептеледі.
Осыған байланысты республикадағы мемлекеттік құрылыстың жалпы
стратегиясының бір ... ... ... ... өзін-өзі
басқаруды қалыптастырып, жергілікті билік органдарын реформалау ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасын жасау және қабылдау
ұсынылады.
Жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметінің бюджетаралық
қатынастарды жетілдіру, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бұл реформа билік өкілеттіктерін ... (тік) ... ... яғни ............ және ауылдық
пунктер” жүйесін қалыптастыру және жергілікті жерлердегі қаржы -
экономикалық ... ... ... ... басқару жүйелерін
жетілдіруге бағытталған. Ол реформа ... ... ... ... ... ... ... арақатынасын жетілдіруге және
дұрыс жұмыс істеуі үшін жаңа әкімшілік және экономикалық механизмдерді
құруға негізделеді.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... ішінде жергілікті өкілді органдар - маслихаттар
өкілеттіктерін кеңейту және күшейту және де жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесін ... ... бұл ... ... ... перспективада
қалып отыр. Бұл мәселені мемлекеттік аппараттағы мемлекеттік билік
органдарының ... және ... ... ... бағыттарындағы бірліктің болмауы қиындатып жібереді.
Орталықсыздандыру процесінің сәтті дамуының және ... ... ... ... басты факторы біздің еліміздің билігінің
саяси еркіндігі болып есептеледі. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... байланысты мемлекеттік басқару жүйесі
және, сонымен қатар, жергілікті деңгейде ... ... ... ... ... жүйесін реформалау және жергілікті өзін-
өзі басқаруды ... – бұл ең ... ... ... ... ... ... Ол маңыздылығы ... ... ... құқықтары мен бостандықтары, эконмикалық өсу
немесе ұлттық қауіпсіздік мәселелерінен кем емес. Сондықтанда бұл мәселеде
саяси еркіндік мемлекеттік ... ... да ... ... ... сәйкестендірілуі тиіс.
1990 жылы КСРО-ның басқару билігін ... ... ... ... және ... өзін-өзі басқару туралы” заңы
қабылданды. Бұл заң ... ... ... ... жергілікті басқару реформасының негізі болып табылады.
1990 жылы 15 желтоқсанда “Қазақ ССР-нің меншігі туралы” заң қабылданды.
Осы заңға сәйкес меншіктік құқық ... үш ... ... ... ... ... ... ақпан 1991 жылы “Қазақстан ССР-нің ... ... ... және ... ... ... заңы ... Бұл заң жергілікті
басқарудың меншіктік материалды және қаржылық базасын қамтыды. Сонымен
қатар, өкілетті ... ... ... ал ... ... атқарушы комитеттің өкілі болып ... ... ... ... мен ... басқару арасында шектеулер болмады.
Жергілікті мемлекеттік органдар біртұтас билік ... ... ... ... ... село мен ауылдарға жергілікті
халық депутаттары арқылы басқарады. Алайда, мемлекеттік ... ... ... ... шек болмағандықтан, жергілікті органдар
мемлекеттік біртұтастығы билігі принциптері шеңберінде ... ... ... ... ... селолық жерлерде
сайланған өкілетті депутаттар кеңесі ... ... осы ... ... орган болып табылады. Яғни, құрылған депутаттар кеңесі
жергілікті және өзін-өзі басқару органдары болып есептеледі.
13 қаңтар 1992 жылы ... ... ... ... ... және ... басқару туралы” заңға өзгерістер енгізіледі.
7 ақпан 1992 жылы “Экономиканың ... ... ... ... ... жүзеге асыру туралы” жарлыққа Президент
қол қойды. Осы ... ... ... ... ... дейін “Барлық вертикальды атқарушы бөліктердің оперативтік
басқаруы бойынша ... ... ... ... ... қарастырылды.
28 қаңтар 1993 жылы ... ... ... Республикасының
Конституциясын қабылдады. Конституцияда жергілікті өкілді органдар
сақталып қалды. Территориялық ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы Жоғарғы Кеңес “Жергілікті өкілді және атқарушы
органдар туралы” заң қабылдады. Бұл заң ... ... ... бір ... ... ... Бұл:
Біріншіден, Мемлекеттік басқару органдары және атқарушы кеңес ұйымы
жойылды.
Екіншіден, өкілетті органдар (маслихаттар) әлі ... ... ... еді. ... ... басшысы жергілікті халықтың өкілі
емес, президенттің өкілі болып ... ... ... ... ... ... ... ауыл және селолы жерде құрыла бастады. Осы өкілетті органдар
халықтың өкілетті органныңболғанының өзінде жергілікті ... ... ... аталмады.
Төртіншіден, заңда “Жергілікті өзін-өзі басқару” ұғымы ... ... ... ... ... ... өкілетті мүшелері жиналысы
ұғымы қалыптасты. Өкілетті мүшелер жиналысы бір жағынан ауылдық жерлерде
мемлекеттің функциясын атқарушы орган ... ... ... ... кейбір белгілерін көрсетеді. Көше мен ... ... өкіл ... жиналысқа жіберіп отырды.
30 тамыз 1995 жылы қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясы
бойынша мемлекеттік басқару жүйесін рефоормалаудың ... ... ... ... Осы ... бойынша Қазақстан Республикасы
унитарлы мемлекет болып ... Осы ... ... ... ... ... ... жүйесін
орнықтырды.
II. ҚР жергілікті және өзін-өзі басқарудың жағдайы мен оның мәселелері
2.1. Қазақстанда жергілікті ... ... ... және
қаржылық мәселелері.
Көптеген мемлекеттердегі мемлекеттік және муниципалдық құрылымды
тәжірибесі ЖӨӨБ ... ... ... ... ... ... ... осы көздер қалыптасу үстінде және
ол заңдарда, басқа да нормативтік құқықтық актілерде жан-жақты таразыланып
бекітілуін қажет ... ... ... мына ... ... қауымның меншігі;
б)Мемлекеттік меншіктің ЖӨӨБ органдары басқаруына берілген мүлігі;
в)қолданыстағы заңға сәйкес ... ... ... ... бар ... меншік түрлері;
г)жергілікті қаржылар.
ӨӨБ-дың экономикалық негізін тану тек берілген негіздегі құрылымдық
компоненттерін білу ғана емес, сондай-ақ ... ... де білу ... ... заң негізінде бірқатар түсініктер қолданылады:
меншік, ... ... ... ... алып ... ... ... меншікті
муниципалды органдарға беру тәртібімен анықталған коммуналдық заңды ... ... ... ... мен ... тұратын тікелей
коммуналдық меншікке қатысты болады. Мысалы: қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... субъектілеріне беру
тәртібі қабылданған.
Коммуналдық меншік жергілікті (коммуналдық) тұлғаларға ... мен ... ... ... ... Егер ... коммуналдық меншікті иелену, қолдану және басқаруды алса,
онда олар нақты меншік иесі болады. Бұл құқықтық ... ... ... ... ... муниципалды бірлестікке қызмет көрсету үшін тек
кәсіпорындар ғана емес, сонымен ... жер, ... ... ... ... ... ... және мәдени ескерткіштер, яғни
жергілікті мүлік қорын құрайтын барлығын да жатқызу ... ... ... ... ... ... құрамдас бір
бөлігі ретінде аймақтық ұдайы ... ... ... ... жалпы
макроэкономикалық құрылым деңгейінде де әрекет етеді. Дегенмен коммуналдық
меншіктің басты ерекшелігі, оның жергілікті шаруашылықта жұмыс істеуінің
экономикалық ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде болуы. Осы тұрғыдан алғанда ... ... бір ... аумақтық құрылым деңгейіндегі объектілерді
бірлесе ... ... және ... ... ... бір жағынан,
жергілікті құрылымның экономикалық субъектілерінің ... ... сол ... ... ... ... сипаттайды.
Осы мақсатқа орай ... ... ... ... ... өндіріс циклының кезеңдерінде көрсетуді қажет етеді.
Ұдайы өндіріс процесіндегі өндіру кезеңінің маңызын ... ... ... ... ... ... үшін тұтыну кезеңінің ерекшелігін атап
өту керек. Себебі коммуналдық меншіктің шын ... ... ... ... ... ал ... өндіру коммуналдық меншіктен басқа
меншіктің басқа нышандарында жүзеге асырылуы әбден мүмкін.
Өндіру кезеңіндегі ... ... ... ... жұмысшы-
қызметшілерді белгілі бір қоғамдық нышанда (иемдену ... ... Егер ... ... ... меншікте болатын
болса, ондай иемдену жергілікті басқару органдарының араласуымен ... Ол ... ... ... ... ... түрде ондай иемденудің көлемін, мерзімін және нышандарын
анықтайды. Ал өндіріс құрал-жабдықтары меншіктің ... ... ... ... ... онда ... жер тұрғындарының мүддесін
қорғайтын әлеуметтік институттар ... ... ... жоқ, ... тұтынылатын арнаулы игіліктерге тапсырыс бере отырып өндіріс құрал-
жабдықтарын иемденіге олардың жұмысының нәтижесіне ақы төлеу арқылы жанама
түрде әсер ... ... ... ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтарын иемденудің негізінде еңбектің ерекше
сипаты жатыр. Бұндай еңбектің шығыны, дербес сұраныммен ... ... ... ... ... ... ... еңбек
сипатында болады. Одан басқа, өндіріс құрал-жабдықтарын ... ... және ... органдар арқылы жүзеге асырылатын
болғандықтан, айырбас кезеңіне ... ... ... ... еңбекті
қоғамдақ есепке алу орын алады. Қоғамдық меншіктің ... ... ... ... ... ... буындық
құрылымы кеңістікте еңбектің шығынының көрінуіне мүмкіндік бермейді, бұл
оларды тікелей өндіріс кезеңінде ... ... ... ... ... тұтыну кезеңіне аударады.
Коммуналдық меншіктің арнаулы өндіріс құрал-жабдығы, маңызды объектісі
жер б.т. Жерге коммуналдық меншік ... ... ... ... ... Жер ресурсын меншіктің әртүрлі нышанында
иемдену оны басқа ... ... ... ал ол жер ... және ... ... деп есептейтін қоғамдық игіліктерді иемденуге
кедергі жасайды. Нәтижесінде коммуналдық ... ... ... ... ... ретіндегі жердің құндылығы ... ... ... ... ролі ... ... әсіресе жерге
жеке меншік енгізілуі жағдайында артып ... ... ... ... ... ... ... мен субъектілері орналасатын
коммуналдық жерлерді негізгі және барынша болашағы бар меншік объектісі
деп ... ... ... мен коммуналдық меншік объектісіне шаруашылық
жүргізудің жалпы шарты, оның нәтижесіне жатады. Осы ... ... ... ... ... қызмет көрсету саласы коммуналдық
меншіктің маңызды құрамдас бөлігі б.т.
Қазақстандағы 5175 мемлекеттік ... ... 90,4% ... ... ал ол ... 85-90% қызмет көсетуді өндіру ролін
атқарады.
Қызмет көрсету саласы материалдық және ... емес ... ... ... қызметі материалдық және таза қызмет
көрсету болып бөлінеді. Материалдық қызмет ... ... ... оны ... ... коммуналдық меншік объектісінің экономикалық
өткізілуін сипаттайды. Саяси-экономикалық тұрғыдан материалдық игіліктерді
иемдену қатынасы өндірістің ... ... ... ... бөлігі б.т.
Коммуналдық қызметке барынша тән жергілікті басқару, білім беру,
денсаулық сақтау, ... және тағы да сол ... ... таза ... өрісіне жатады. Әрине бұл салалардың игілігі зат нышанында
көрінбейді, ... олар ... ... ... ... құрал-жабдықтардан мықты тәуелді болады. Таза қызмет көрсетуді
өндіру қоғамның жеке тұтынуының құрамдас ... ... ... құрал-жабдықтар қоғам үшін ерекше сипаттағы тұтыну заты ... ... ... ... тағы бір ... – бұл ... ... құн
жасалмайды және қажетті материалдық шығындардың құнын еңбектің ... Бұл ... ... құны ... іс-әрекет ретінде тірі еңбектің
өзі түрінде көрінеді ... ... ... дәрігердің
консултациясы т.с.с.). Нарықтық экономика жағдайында материалдық емес
өндірістің игіліктері ақшалай ... және ... ... ... ... ... нарықта материалдық өнімдердің тұтыну
құны және құны ... ... ал ... ... ... ... құны
және айырбас құны болады”.
Коммуналдық меншіктің қызмет көрсету ... ... ... ... ... жасауды қажет етеді.
1-ден, бұл объектілер коммуналдық құрылым субъектілерінің мүддесін
өткізетін ... ... ... алу ... ... ... зор материалдық және материалдық емес
қызмет көрсету салалары нарықтық қатынастар ортасында әрекет ететінін
тұрақты ... ... жөн. ... ... ... ... ақшалай
бағаланатын болғандықтан, олардың тарифтері халықтың төлем қабілеті бар
сұранымына сәйкес болуын қадағалап реттеп отыру орынды.
3-ден, ең ... ... ... экономикалық және құқықтық
статустарын барынша нақты ... ... ... олар өздерінің әлеуметтік-
қағамдық ролін тиімді атқара алмайды.
Көп жағдайда қоғамдық игіліктерді өндіретін мекемелердің тиімді жұмыс
жасауы коммерцеиялық емес ұстанымдар ... ... ... ... өндірудің барынша сәйкес механизмі, сол мекемелердің ... ... салу және ... ... құқы ... қоғамдық таңдау
механизмін пайдалану негізіндегі бюджеттік қаржыландыру б.т.” ... ... ... ... ... және бюджет қаржы процесін
бақылау, аккредитация, ... ... ... да ... ... ... ... меншік объектілері болып табылатын көптеген әлеуметтік-
мәдени салалар “квазиқағамдық”, басқаша айтқанда аралас қоғамдық қызметтер
көрсетеді.
Сондықтан оларды ... ... ... ... емес мекемелер мен
ұйымдардың болуын қажет ... ... ... ... негізделіп
құралады. Бір жағынан мұндай мекемелерде пайда табу ... ... ... түрткісі бола алмайды, ал екінші жағынан дербес игілік
қасиеті бар ... таза ... ... орындалуы мүмкін.
Басқаша айтқанда, азаматтар үшін ... және ... ... ... нарықтық және рақымшалық негізде көп арналы
қаржыландыруды көздейді. Жалпы аралас ... ... ... бір ... бар: ... жергілікті қауымдастыққа неғұрлым маңызды
болса, солғұрлым ол пайдалы, ... ... ... ... бар ... оны ... дайын. Пайда алу мүмкіндігі, ... ... ... ... ... емес сипатын көрсетеді.
Игіліктің жоғарғы ... егер ... ... мен заң
тарапынан бөгет болмаса, объектінің нарықтық ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде коммуналдық меншік
объектілерін иеленуге байланысты қатынастарға талдау жасалды.
Бірақ меншік объектісі меншік қатынастарының пассивті жағы ... жөн. Ал оның ... ... меншік субъектілері құрайды. Себебі
меншік иесінің меншікті иемдену құқы, оны ... ... ... ... ... жеке ... топтар, немесе адамдардың
қауымдастығы жатады, шын мәнәнде меншік құқы сол тұлғалардың ... ... ... ... ... ... «субъект-объектң, «субъект-субъектң
болып айрықшаланады. Субъектілік-объектілік қатынастар меншік қатынасының
бастау және материалдық алғы ... б.т. Ал ... ... ... ... және ... иелерінің
арасында мүлікті, өнімдерді, тауарларды, ... да ... ... ... ... айтатын болсақ меншік қатынастарының пайда
болуы үшін субъектінің өзін-өзі ... ... деп ... объектінің және басқа субъектілердің болуы қажет.
Коммуналдық меншік субъектілерінің ұдайы өндіріс процесіне қатысу
ұснанымы және ... ... иесі ... ... ... ... ... болады. Коммуналдық меншіктің негізгі субъектісі – жергілікті
билік органдарына меншік иесі функциясына ... ... ... тұрғындары. Жергілікті деңгейдегі ауқымды қажеттіліктердің
негізінде ... ... ... ... ... тұрғындарын өздерінің қажеттіліктерін ... ... ... ... асыруға түрткі ... Көп ... ... ... мүдделері пәрменді,
олар жергілікті адамдардың тұрмыс, әдет, дәстүрлерімен байланысты болады.
Сондықтан жергілікті басқару ... ... ... ... ретінде жергілікті өндірісті тұтынуға бағдарлауға, онда болатын
өзгерістерге ... ... ... ... етеді. Шын мәнінде аумақтық
жергілікті мүдделер коммуналдық меншік қатынастарының көрінісі б.т.
Коммуналдық ... ... ... ... ... ... және шарттарын, әлеуметтік сала ... ... ... билік органдары мен билік басында тұрған мемлекеттік
органдардың арасында, меншік ... мен ... ... ... ... ... топтары мен кәсіпорынның
ішкі ұжымдары арасындағы экономикалық қатынастарды анықтайды.
Коммуналдық меншік субъектісіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... құрылым мәселелерін
шешуде қолбайлау болуы, тіпті жергілікті ... ... ... ... ... ... ... және иелік етуге
байланысты билік жолсыздықтарына жол беруі мүмкін.
Соған сәйкес Қазақстандағы «субъектілік-объектілікң ... ... ... ... (6-сурет).
Шын мәнінде коммуналдық меншік субъектілерінің құрылымына мемлекеттік
биліктің коммуналдық органдары, жергілікті билік және басқару ... ... ... ... ... аралас, мемлекеттік
емес нышандардағы шаруашылық жүргізу субъектілері, ... ... ... ... ... ... ... Коммуналдық меншік
субъектілерінің күрделі құрылымын осылайша
анықтау олардың арасында орын алатын экономикалық қатынастардың ұдайы
өндірісінің ... ... ... ... жүзеге асыруға
мүмкіндік берер еді.
Ұдайы өндіріс процесін бөлу кезеңінде коммуналдық ... ... бөлу және ... өндіру шартының ұстанымдарын айқындау қажет.
Коммуналдық меншік игіліктерінің ерекшеліктеріне қарай олардың елеулі
бөлігі жергілікті ... ... ... қажеттілік бойынша
бөлінеді. Бірақ субъектілердің ... ... және ... ... ... ... ... игіліктерін
тұтынуда теңсіздік орын алады.
Бөлу кезеңіндегі «субъектілік-объектілікң қатынастар ... ... ... ... ... ... ... өздерінің жеке бастарының мүдделерін басшылыққа ала отырып
өндірілген өнімдерін бөледі. Екіншіден, жергілікті коммуналдық институттар
айырбас кезеңінде ... ... ... ... ... ... орай ... байланысты қайшылықтар орын алуы мүмкін. Айталық, бөлу принципі
бойынша жергілікті басқару ... мен ... ... ... ... ... алу құқы бар және ... қалған топтарының мүдделеріне сәйкес болмауы сияқты құбылыстар.
Мұндай қайшылықтарды шешу қоғамдық өзін-өзі басқаруды дамытуды, тұрғындар
тарапынан коммуналдық құрылымның ... ... ... ... ... етеді.
Ұдайы өндіріс процесінің “субъектілік-субъектілік” ... ... ... кезеңінде орын табады. Айталық, айырбас
кезеңінде коммуналдық ... ... ... тауар нышанында
болмайды, олар тұтынушыға тауар-ақша қатынасының ... ... ... ... ... ... таратылады деген пікір тумауы керек.
Оларды төлеу ... бір ... ... ... алынатын
салықтар, басқада ақшалай міндеттемелер арқылы жүзеге асырылады. Себебі
қендай да бір болмасын игілікті ... ... ... болады және
жергілікті шаруашылықта қолданылатын өндіріс құрал-жабдықтары мен жұмыс
күшінің тауарлы нышанында көрінеді. Нәтижесінде айырбас саласында ... ... ... тауарлы, құндық нышанда болмайды. Мұндай
сәйкессіздікті жергілікті әлеуметтік институттардың ролімен түсіндіруге
болады, ... олар бұл ... ... ... бола ... тиісті ұстаныммен сипатталатын қоғамдық игіліктерді өздерінің
мүддесіне икемдейді.
Айырбас процесінде әлеуметтік ... ... ... ... орын
алуы мүмкін, олар тек қана жергілікті қауымдастық тұрғындары ... ... және ... ... бола ... ... ... коммуналдық
меншік субъектілерінде алынатын игіліктерді төлеудің шамасы мен көлемі
бойынша проблемалар ... ... ... ... игіліктерді өндірушілерден тікелей ... ... ... ... өндірушілерді таңдауда белгілі бір
монополиялық үстемдікке, яғни игіліктің бағасын белгілеуде де артықшылыққа
ие болады. ... ... ... ... ... бар ЖӨӨБ
органдары тарапынан тұрғындар үшін тиімсіз баға ... ... ... ... ... ... шығынын өтеу үшін
мемлекеттік және жергілікті бюджет тарапынан дотация берілуі қажет.
Ұдайы өндіріс процесінің түпкі нәтижесі тұтыну. Ол ... және ... ... бөлінетіндігі белгілі. Коммуналдық құрылым деңгейіндегі
қоғамдық игіліктерді тұтыну өндірістің жеке ... ... оның өзі ... ... ... ... ... Жергілікті
қажеттіліктерді қанағаттандыратын игіліктерді өндіруде ... ... ... оның ... мен ... ... құрылымның өндіріс процесін ұйымдастырушы жергілікті ... ... ... ... Бұл ... ескеретін бір жайт – ... ... ... ... ... ... ... басқа меншік нысандарында да болуы ықтимал. Жергілікті басқару
органдары ондай субъектілердің ... ... ... мен ... ... жер салығын азайту сияқты шаралар арқылы өтеуге мүмкіндігі
бар. Бұл арада ондай ... ... ... басқа тұрғындармен бірге коммуналдық меншіктің түпкі объектісі
болып табылатын түпкі игіліктерді тұтынатынында есептен ... ... ... ... ... ... алу нарықтық
экономика жағдайында табиғи туындайтын мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... бесеңдетуге және
үйлестіруге қолайлы ортаны қалыптастыруға мүмкіндік берер еді.
Жалпы, коммуналдық меншікті ... ... ... ... ... ... тұрғысынан талдау оны экономикалық
категория ретінде мойындауға, оның ... ... ... ... ЖӨӨБ ... ... меншікті басқара алады, бұл
коммуналдық меншік ... ... ... ... ... құқығын
білдіреді.
Осыдан, ЖӨӨБ органдары заңға сәйкес коммуналдық меншік объектілерін
уақытша немесе мерзімсіз жеке және ... ... ... беруге,
жалға беруге, оларды белгіленген тәртіпте босатуға және ... ... құқы ... заң ... мемлекет муниципалды округ халқының
тікелей меншік иесі ... ... ... ... ... ... құруда ЖӨӨБ органдарының оперативті
басқару және шаруашылықты жүргізу ... ... ... ... ... бағасы мен тарифтерін реттеуді;
-олардың жарлығын бекіту;
-ұйымның басшысын тағайындау;
-жергілікті ... ... ... даму ... ... ... ... ұйымдардың қатысуын үйлестіру;
-қабылданған заң шеңберінде сыртқы экономикалық қызметті жүзеге асыру.
Коммуналдық меншіктің берілу жолдары.
1.Жергілікті қауымға берілетін объектілер мен ... ... ара ... ... принциптерін шығару;
2.ЖӨӨБ жүйесіне берілетін объектілердің тізімін жасау;
-Объектілерді ЖӨӨБ органдарына берудің тәртібін дайындап ... ... ... ... ... ... қауымның коммуналдық меншігіне берілуге тиісті объектілер
төмендегі принциптерге сай алынады;
-сол ... ... ... ... ... билік органдардың сол объектлерідің қызметін қаржыландыру
мүмкіндігі.
Ерекше бір жағдайда жергілікті ... ... ... тарихи-мәдени қазынасы болып табылатын объектілер де
беріледі. Ал кейбір объектілерді ЖӨӨБ ... бере ... ... қоры оны ... ... беруге немесе сатуға болмайтынын
заңдастырады:
*жергілікті қауымның коммуналдық меншігіне берілген объектілерді басқару
сол ЖӨӨБ жүйесінің Жарғысына сай ... ... ... ... ... ... объекті дәлелді
себептермен өзінің қажеттілігінен айырылып қалса, ол туралы мемлекеттік
мүлік қорына хабарланады;
*жергілікті қауымға берілген объектілерді ... беру ЖӨӨБ ... ғана ... ... ... ... республикалық және коммуналдық меншік
мойындалған. Бірақ Қазақстандағы муниципалды ... ... ... ... заңдарынан айрықшалығы, біздің елдегі
муниципалды меншік мемлекеттіктен бөлінбеген, ал ... ... және ... ... ... және осы ... коммуналдық
меншік мемлекеттік меншіктің туындысы болады.
Тәжірибе көрсеткендей түрлі меншік ... ... ... ... әдістерді қолдануда тек заң аясындағы актілерге сүйену
жеткіліксіз болып отыр. Объектілер бір разрядтан басқа разрядқа жиі ауыса
алады. Сондықтан аймақтық ... ... ... ... мүмкіндік беретін
арнайы “Коммуналдық меншік туралы” заңды қабылдау қажет.
Объектілерді басқаруды құқықпен қамтамасыз етуді реттеу мәселесіндегі
құқықтық жиынтықты ұсынады. Мұнда екі ... әдіс ... ... ... ... ... ... – мұнда реттеу тек
“жоғарыдан” жүреді; 2) ... ...... ... ... қатынас сфералары орын алады.
Коммуналдық меншіктің түрлеріне қарай дифференцияция екпініндегі түрлі
объектің түрлері құқықтық режимде болуы керек. Соңғысын үш ... ... 1) ... ... орындауға қажетті объектілер. Бұл ... ... және ... емес ... ... ... ... органдарына иелік ету, қолдану және басқаруға берілген
басқада ... ... ... ... ... 2) ... жүйесі (шаруашылығы), яғни меншік ... ... бір ... ... шаруашылық жүргізу
құқығы жатқызылатын муниципалды кәсіпорын мүліктері; 3) ... ... және ... ету құығын жүргізетін мүліктерге
оперативтік басқару ... ... ... ... кәсіпорындар мен
мекемелер.
Жергілікті қауымның қаржылық ресурстары Конституция және басқа ... ... ... ... ... керек. ЖӨӨБ-дың құрылу тәжірибесі
ӨӨБ принципіндегі жоспарлар мен ... ... жаңа ... ... ... ... кеңейтуде барлық жұмысты белсенді
орындалуын ұсынады.
ЖӨӨБ-дың қаржылық базасы бюджет есебінен құралады;
-жергілікті бюджет құралдары;
-бюджеттік емес құралдар, ... және ... да ... ... ... қаржылық ресурстары.
Егер жергілікті бюджеттің кіріс құрылымын қарастыратын болсақ, ... ... ... болады;
-жергілікті салық түсімдері;
-республикалық салықтардан аударылымдар;
-жергілікті алым, төлем және басқада міндеттемелер;
-жерге, қозғалмайтын және ... да ... ... ... ... құқықтық меншігіндегі тұрғын ғимараттардан
алынған квартплаттар;
-жергілікті құнды қағаздардан алынған табыс, акционерлік қоғам ... пай ... ... ... ұйымдарына берілген
заемның пайыздық төлемдері;
-муниципалды кәсіпорындардан және басқа ... ... ... ... ең маңызды қаржылық негіздері, алдымен жеткілікті
қаржы құралдары түсімдерінің ... ... ... б.т. Дәл осы ... ... Хартиясы келесі жағдайларда басшылық жасауды ұсынады:
-ЖӨӨБ органдары ұлттық экономикалық ... ... ... жүзеге асыруда жеткілікті меншікті қаржы ... ... ету ... ... ... ... негіздері ел конституциясы мен заңдарына
сәйкес атқарылатын жұмыс ауқамына сай ... ... ... ... ... ... құралдарының азғана бөлігі ЖӨӨБ органдарының заңмен
белгілінген құқық шеңберінде өздері ... ... алым ... есебінен түсуі керек.
ЖӨӨБ органдарының қаржылық жоспарының әлсіз жақтарын ... ... ... ... ... ... бөлу және олардың
шығындарына жататын қаржы теңсіздігі нәтижелерін іріктеп, оларды ... ... мен ... ... ... етеді. Мұндай әдістер мен
шаралар ЖӨӨБ органдарының міндеті шеңберіндегі сайлау еркіндігін шектемеу
қажет.
Құралдарды қайта бөлуді жүргізу ... ЖӨӨБ ... ... Жергілікті органдағы ЖӨӨБ-ға берілген субсидиялар нақты жобаларды
қаржыландыруғы бағытталмауы қажет. Берілген субсидия ЖӨӨБ ... ... ... ... ... ... залалына кетпеу
қажет.
ЖӨӨБ органдарының капитал салымдарына кеткен шығындарды ... ... ... ... ... ссудалық капитал нарығына шығуды
қолға алу қажет.
Бюджеттік ... ... ... ... бөлу) жергілікті бюджет
кірістерін ... ... ... ... Егер А.И ... ... ... онда бюджеттің дербес негізін барлық топтағы
бюджет жүйесінің кіріс көздері және осы құралдардың бюджетке бекітілуімен
сәйкес қолдану меншікті және бекітілген ... ... ... Бірақ
бұл жерде ЖӨӨБ органдарының кіріс көздерін ... ... және ... ... беретін бюджеттің құқығын иемденбейтінін ұмытпау
қажет.
Егер ҚР-ның “Бюджет туралы” ... ... ... онда ... бюджетті толықтаратын табыс көздері келесідей болады;
-аудан меншігіне қатысты коммуналдық кәсіпорын, ... ... мен ... ... салық;
-тұтынушы коорпотация кәсіпорындары мен ұйымдарының табысына салынған
салық;
-мемлекеттік аударылымдар;
-жоғарғы бюджеттен берілген дотациялар мен субвенциялар;
-әлеуметтік және ... ... ... ... өткізген шаралар
есебінен түскен қаржылық ресурстардың үнемделуі мен қосымша табыстар.
Аудандық бюджеттің ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... алынған табыс салығы;
-кәсіпорын, ұйым, мекеме, меншік формасына тәуелсіз (коммуналдықты қоса
алғанда), сонымен қоса шетелдік және ... ... ... ... ... ... ... түскен салық.
Бюджеттік түсімдарден басқа арнайы шоттағы ... емес ... ... ... ... ... есебінен толықтырылады.
-тауарлардың (қызмет, еңбек) бағасын негізсіз көтеруіне ... ... ... ... және табиғи ресурстарды тиімсіз
қолданғаннан, және ... да ... ... ... ... ... ... мен ережені сақтамағаны үшін төленген төлемдер;
-аудан терриоториясында орналасқан ... мен ... ... көрсеткені және тексеру нәтижесінде табыстарын жасырған үшін, жалпы
табысының 50% алынғаннан;
-мүлікті тәлкілеуден және ... ... ... ... ... ... еркін салымдары және қайырымдылық көмектері;
-аудандық заемнан түскен табыс, аудандық ақшалай-мүліктік лотереялар
және аукциондар;
-басқа да ... емес ... және ... да ... ... ... ... қаржылық
негізін құрайды. Тәжірибеде мемлекеттік басқару органдарының жергілікті
бюджет аударылымын нормативтерін ... ... ... ... реттеуші кірістері белсенді қолданады.
Жергілікті бюджетті ретеуші құралдарға дотацияларды жатқызуға болады
(жергілікті бюджетке республикалық бюджеттен мақсатсыз берілген ... ... ... ... ... ... бюджеттік жүйеге кіретін, бюджеттің жеке түрлерінің арасында бөлінген
шығындар;
б) бюджеттің жеке түрлеріне бекітілген кірістердің ... ... ... жеке ... ... ... ... бюджетаралық дотация;
д) бюджетаралық несиелеу.
Жергілікті қауымның негізгі бөлігі жергілікті бюджет құралдарын құрайды.
Әр ЖӨӨБ өз ... ... және ... ... ... ... ... алуға құқылы деп есептеу келісілген. Бірақ
тәжірибеде Отра Азия мен ... ... ... ... оның органдары мен ЖӨӨБ органдарының қаржылық өкілеттіктері
шектелгеніне байланысты бірқатар ... ... бар ... Егер ... ... ... ... тауып жатса (құралдарды
қайта бөлу), онда жергілікті бюджеттің жеке кірістері ЖӨӨБ ... жоқ ... ... ... ... Бірақ жергілікті бюджеттің
реттеуші кірістері бар.
Салықты белгілеу субъектісі ... ... бір ... ... ... ол ... ... б.т. Қандай да бір құқықтық актімен салықты
енгізген орган, тек мемлекетті ғана көрсетеді. Осы ... осы ... ... ... ... онда ... тек біржақты
мемлекет белгілейді. Бірақ жергілікті салықтар мен ... ... ... “бірақ” деген туындайды – олар (жергілікті қауым) салық ... ... ... ... ма? ҚР-ның Конституциясы бұл сұраққа нақты
жауап бермейді. Муниципалды билік мемлекеттік биліктен бөлек болады ма ... ... ҚР ... ... өзге қабылданған заңдарда ... ... мен ... ... ... және жеке ... ... салығы;
-транспорттық құралдарға салық;
-кәсіпкерлік қызметпен айналысатын заңды және жеке ... ... ... ... түрлерімен айналысу құқығынан түскен жинақтар;
-аукциондық сатудан түскен жинақтар;
-басқа да жергілікті кіріс көзі болып табылатын жинақтар.
Осы арқылы жергілікті бюджеттің кіріс ... ұзақ ... ... және заң күші бар ... ... ... ... Бұл заңды ереже
төтенше өте маңызды болады, ол ... ... ... муниципалды
бірлестік әкімшілік-териоториялық бірлікке сәйкес құрылатын болса, ... және ... ... (аудан, микроаудан) сәйкес
келгенде.
2.2. Жергілікті басқарудың ... ... және оны ... жолдары
Қазіргі таңда еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ... ... әр ... ... ... ... мен халық билігінің
маңызды элементі ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесін
ендіру өте өзекті мәселелердің қатарында. Бұл биліктің бөлінуі ... ... ... ... ... анықтайтын демократиялық
нышандардың бірден-бірі. Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, бүкіл
қоғам проблемаларын шешеді деп ... да ... ... ... ... орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі тұрақтылығын
қамтамасыз ете алады, бірақ оның ұзақ уақытқа ... ... ... ... уақытында жауап бермеуі) саяси жағдайдың
тұрақсыздануына алып ... ... ... Ал ішкі саясатта тұрақтылықты
қамтамасыз ету саяси режимді орталықсыздандыру, жергілікті ... ... ... ... да ... ... асыруды талап етеді.
Қазақстанның қазіргі сатыдағы дамуы реформа үрдістерінің арасалмағын
орталықтан жергілікті деңгейлерге ... ... ... және де оны ... ... да ... Оған тағы бір ... 2003 жылдың 3 сәуірінде
өткен Ұлттық кеңестің кезекті отырысы толықтай осы ... ... де бұл ... ... ... ... ... әзірлеген — "Мемлекеттік
басқару - деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және ... ... ... Дәл сол ... ... осы ... жөнінде былай деп өз пікірін білдірді: "Бәрін бір
қолға тастай қысып, айырылмайтын әдет біздің ... ... ... ... ... ... орталықсыздандыру проблемасы
саяси міндеттердің алғашқысы болып аталды. Бірақ бұны елімізде ... ... ... ... қиынға соғуда.
Саяси орталықсыздандырудың табиғатын, оның қаншалықты таралғанын, жүзеге
асыру ... ... ... ... және ... ... қашанда қоғамның ұлттық ерекшеліктерінен бастау
алатын демократиялық мемлекет құру процесі жетістікке жетпейді. Әлбетте,
орталықсыздандыру ... ... ... ... ескеруі тиіс,
оның ішіне: тұрғылықты халықтың менталитеті, әдет-ғұрпы, рухани мәдениеті,
демократиялық дәстүрдің орнығуы және де сол ... ... ... ... ... тек ... жүзінде көшіру мүмкін емес,
ол қоғамда орын алып отырған нақты жағдайларға сүйенуі тиіс. Керісінше
жағдайда, оның арты ... ... ... ... ... алып ... ... түсінігінің көптеген анықтамалары бар. ... ... ... ... атап ... болады:
1. Орталықсыздандыру - басқару ... ... ... ... ... ... басқару органдарының құзырлық шеңберін
жоғарғының арқасында кеңейту.
2. Орталықсыздандыру — орталықтандыруға қарама-қарсы ... ... ... ... ... мен өзін өзі ... қоғамдық
мекемелерінің билігі мен құзыры шеңберінің кеңейтілуі .
Бірінші ... ... ... ... отырып, өкілеттіктерін
орталықтан одан төменгі билікке ... ... Бұл ... ... ... ... жасай отырып, үкіметті
халыққа жақындата ... деп ... ... ... ... ... функциялардың бір бөлігі (меншік,
қаржы және ... да сол ... ... өзін өзі басқару органдарына
тапсырылады. Олар өз кезегінде осы орталықсыздандырылған ... ... ... жүгінбей-ақ, өз жеке атынан өкілетін іске
асырады. ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Бірақ жергілікті органдар белгілі өкілеттерді іске асыру ... ... ... ... артады. Жергілікті тұрғындардың әлеуметтік
жағдайы олардың қызметінің басты көрсеткіші болуы тиіс.
Сонымен ... ... ... жүргізбеу елде сепаратистік
пиғылдардың пайда ... оның ... алып ... ... ... жөн. Мысалы, 'Лад" славяндық ... ... ... ... "Орыс ұлттық-мәдени автономиясын ... ... ету. ... ... ... ... ... өмір
салтына байланысты өмір сүру құқығын толықтай қалпына келтіру".
Сонымен қатар орталықсыздандырудың екі түрін ... ... ... ... және деволюция.
Шоғырландырудан алшақтауды мемлекеттік басқару функцияларының
мемлекеттік билік жүйесі иерархиясы ... ... ... ... ... ... бұл ... мемлекеттік басқарудың вертикальды жүйесін
еш босатпауы тиіс: төменгі мемлекетгік басқару құрылымдары ... ... ... қала ... аймақтық, жергілікті басқару органдары өзінің деңгейіндегі
мәселелермен, жағдайлармен, орталық органдарға қарағанда, тікелей ... ... ... өкілеттіктерді қолына алады. Осы шоғырландырудан
алшақтау үрдісі төменгі құрылымдарға жергілікті проблемаларды шешуге ... ... ... Сол ... де аталмыш үрдісті
"әкімшіліктік орталықсыздандыру" деп те атайды. Осы ... ... ... ... ... ... тапсыру жергілікті органдарға
үлкен жауапкершілік те артады дегенбіз. Сондықтан, белгілі ... ... оны іске ... ... ... ... анықтап
алған орынды. Ал Қазақстан жағдайында, еліміздің ... ... өзін өзі ... ете ... ... кезде, бұл өте маңызды.
Жалпы айтқанда, мемлекеттің аяққа тұруы кезеңінде, көптеген елдердің
тәжірибесі ... ... ... билік, керісінше,
орталықтануға тырысады, тек осылайша ғана ол мемлекеттің ... ... қоя ... Ал бұл ... ... ... ... нығайтып жатқан ел үшін өте маңызды және өзекті, екінші жағынан,
өзінің ... ... ... ... ... ... абзал. Соңғы кездері Орта Азия аймағында қалыптасып ... ... ... де бұл ... ... ықпал етеді.
Тым қатты орталықсыздандыру, яғни әкімшілік-аумақтық басшыларын ... ... ... заң ... ... ... ... нығайту,
негізінде, жекеленген субъектілерден тұратын федеративтік құрылымды
мемлекеттерге тән, ал біз — ... ... ... мемлекеттер,
керісінше, өзінің тұтастығын сақтауға ұмтылып, елдің саяси ыдырауына жол
бермейді. Бұл ... ... өте ... әрі ... ... ... ... "жеті желдің өтіндегі" аймақ болып саналады.
Шығыс пен солтүстік жағымызда орналасқан екі алып мемлекет бізге ... ете ... ... құрылым ғана емес, сонымен қатар әсері зор
мәдениетті тасымалдайтын күш. Орта Азия ... ... ... ... ... кезде өзінің идеяларын қазақ жеріне таңуға ... ... ... ... болсақ, онда Батыстан да белгілі леп ... ... ... ... ішкі сепаратистік пиғылдарды да естен
шығармаған жөн.
Орталықсыздандыру ... үш ... ... ... етеді:
• біріншіден, аумақтық бірліктер қоғамдық заңды тұлғалар ретінде нақты
белгіленген өкілеттіктерге ие болуы шарт;
• екіншіден, олар өз ... ... ... шешуге арналған
органдар мен құралдарға ие болуы керек;
... ... ... ... мемлекеттік әкімшілік органдар
тарапынан бақылау барынша шектелуі тиіс.
Қазақстанда ... өзін өзі ... ... ... баса ... ... 1995 жылы қабылдаған Конституцияның 89-бабына сәйкес,
Қазақстан Республикасында жергілікті өзін өзі басқару ... Және ... ... ... ... екі жыл ... жүзеге асуы тиіс.
Әрине, бұл ... осы ... ... ... келе ... заңға қайшы,
оны бұзушылық. Дегенмен, бұл Заң ... ... ...... бар Заң, сол ... де оны асығыс түрде қабылдау, басқасын
айтпағанда, мемлекеттілігімізге нұқсан келтіруі мүмкін.
Соңғы ... жыл ... ... өзін өзі ... проблемасына
қоғамдық ұйымдар тарапынан да мұқият назар аударылуда. Қоғамдық ұйымдар,
саяси партиялар мен ... ... ... ... осы мәселенің
төркінін шеше алмауда. Нәтижесінде көптеген ұсыныстар да жасалды, бірақ
нақты бір тоқтамға келе қойған жоқ.
Жергілікті өзін-өзі ... - "... ... ... неғұрлым адамдарға
жақындату, олардың сөзсіз жүзеге асуына мүмкіндік береді, өйткені барлық
үдерісте оны орындағанға дейін олар ... ... ... сәйкес, жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік
істердің мардымды бөлігін ... және де оны ... ... ... ... деп ... ... басқару Еуропалық Хартиясының негізінде субсидиарлық
принципі жатыр. Оның басты мәні: төменгі (жергілікті) деңгейлерде шешуге
болатын мәселелерді биліктің ... ... ... ... кездегі әлем елдерінде жергілікті өзін өзі басқару органының екі
түрі бар; тиісті әкімшілік-аумақтық, бірліктік тұрғындарымен сайланатын
және аса ... ... ... ... ... ... ... екіншісі — әдетте оперативтік басқаруды жүргізетін атқару органы.
Дегенмен, оған кейбір ... ... да ... мүмкін.
Жергілікті органдардың өкілеттіктері арнайы заңдармен, соңдай-ақ
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жалпылама ол Конституцияда орын табады.
Халықаралық тәжірибеде ... ... ... екі моделі
қолданылады: англосаксондық (ағылшындық) және ... Бұл екі ... ... ... органдардың
өзара, сондай-ақ жоғарғы биліктермен қатынастарынан негіз ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттіктен
төменгі барлық деңгейлерде орын алады. Бұл ретте мемлекет саналы түрде
өзіиің биліктік ықпал ету салаларын ... ... ... ... тиісті деңгейдегі барлық мәселелерді ... ... ... ... ... ... поселке деңгейлерінде.
Екінші, континентальды модель жергілікті жерлерде тікелей мемлекеттік
басқару мен жергілікті өзін-өзі басқарудың үйлесуіне ... ... ... ... ... ... ... — аралас
түрін белгілейді. Бұндай жүйе ... ... ... мемлекеттерде орын
алады.
Көріп отырғанымыздай, бұл үрдіс әр елде әртүрлі өтеді, ол мемлекеттің
қандай модельді таңдағанына байланысты. ... ... ... тек ... ... ... қалу дұрыс емес, аталған жүйе конструкциясы
нақты қоғамға тән көптеген ... ... ... ... ... көбінде федеративтік құрылымды мемлекеттерде қолданылады, ал
континентальды — көбінесе унитарлық елдерде. Бұның да ... ... ... ретте АҚШ, Ұлыбритания сынды басқа да англосаксондық мемлекеттерде
жергілікті органдар қызметінде "позитивті" реттеу принципі орныққан. Бұл
принцип бойынша ... ... ... көлемі олардың құқықтары мен
міндеттерін тиянақты атап шығу ... ... ... ... тек заң жүзінде белгіленген аяда ғана іс-әрекет етуге хақысы бар.
Кері жағдайда, жергілікті биліктердің іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... қайшы.
Назар аударатын жайт, "Жергілікті басқарудың дамуы" жобасымен айналысып
жүрген Д. Бирд, Құрама Штаттарындағы жергілікті өзін өзі ... ... ... атай ... осы жөнінде Қазақстан мен
АҚШ арасындағы айырмашылықтарға көңіл бөле тұра, ... ... ... алу ... деп ... "1) екі ел де үлкен ... және ... бай; 2) екі ел де ... этникалық базаға ие;
3) екі ел де жалпыәлемдік жағдайлармен салыстырғанда, жоғары ... ие; 4) екі ... де ... ... өте ... Оның ... факторлар АҚШ-тың осы реттегі белгілі тәжірибелерінің ... ... ... ... ... бұл ... ... негізделген пайымдау. Осындай пікір айта отырып,
ол әр елдің саяси құрылымын анықтайтын өте маңызды бір факторды ескермейді
— бұл екі ... ... ... ... Әр ... жеке адам
сияқты өзінің ішкі дүниесінің негізінде болашағын қалайды. Және де, бұл
ретте екі ... ... ... ... жөн. Басқа елдің үлгісін
формалды ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстық жағдайдың пайда болуына
алып келуі
Қазақстан саясаттанушысы А. ... ... ... ... елдердің заңдарында жергілікті өкілді органдардың өкілеттіктері
міндетті мен ... ("өз ... ... атап ... өкілет жергілікті органдардың өз ... ... ... ... ... ... қатарына, әдетте,
қоғамдық саябақтарды, кітапханаларды ұстау, мүгедектер мем кедейлерге үй
салу сияқты әртүрлі ... және ... ... ... органдар өзінің қызметін орталық биліктердің бақылауыңда
атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы мүмкін.
Орталық ... ... ... ... ... ... актілерін бекіту және олардың ... ... ... салу құқықтарын қолданады, сонымен ... ... ... лауазымды қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
Орталық органдар өзіңің ... ... ... ... ... ... де қолданады. Жергілікті
органдардың қаржысы өздерінің жеке табыстары мен ... ... ... құралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші жағынан өздерінің
белгілі ... ... ... ... жағынан, жалпымемлекеттік
деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік басқару жүйесіне кіретіндігін
білдіреді.
Сонымен қатар жергілікті ... ... сот және т.б. ... ... Бұл ... сот ... жергілікті атқару органдарынан
тәуелсіздігі қамтамасыз етілуі өте маңызды.
Орталықсыздандыру мен ... өзін өзі ... ... ... ... тұрғындар алдындағы жауапкершілік мәселесін көтереді. ... ... ... жұмыс барысында тұрғылықты халыққа жауапты болуы
шарт. ... ол ... ... ... жағдайда, оны арнайы
бақылау механизмдері арқылы тарату қажет. Мысалы, жапон ... ... ... ... риза ... ... белгілі саңда
қол жинап, петиция арқылы сенімсіздік білдіріп, оның өкілетін қайта
шақырып ала алады. ... ... ... алу мақсатында, жергілікті өзін
өзі басқару органының құрамын, құрылысын және ... ... ... ... ... ... жергілікті қауымдастықтың тікелей қатысуы
шарт.
Жергілікті өзін-өзі басқару органының жергілікті мемлекеттік басқару
органынан айырмашылығы сол: ... ... ... ... ... құрылады, ал жергілікті өзін-өзі басқару органы
- жергілікті азаматтардың таңдауы арқылы. Десе де, ... ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... өкілеттіктерге ие болуы керек, олай болмаған
жағдайда, оның мәні жоқ. Оған дәлел — Қазақстанда экспериментальды ... ауыл ... ... ... көрсетіп отырғандай,
оларды сайлағаннан ешнәрсе өзгермеген. Сайланған әкімнің ... ... ... ... ... ... онда оның тағайындалған
басшыдаи айырмашылығы шамалы.
Сонымен, билікті орталықсыздандыру және жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... ... қоғам дамуының
тетігі болса, екінші жағынан, ол - сол ... ... ... ... ... алып қарайтын болсақ, онда "1982 жылдан бастап
жүргізілген атқарушы билікті орталықсыздандыру реформасы әлеуметтік-саяси
сала жағдайын шешуге бағытталды: ... ... ... 1960-70 жылдардағы
қалалық емес тұрғындардың жалпы білім деңгейінің жылдам ... ... ... жай ғана ... ... келмейтіндігін
білдірді, олар өзекті мәселелерді шешуге тікелей ... ... ... ... ... ... мақаласында К. Шәріпбаев осы
мәселенің Қазақстанда дамуына әсер етіп отырған кедергілерді ... ... ... ... ... өту қажет: Қазақстан Республикасының
қазіргі заңнамасы аумақтар мен ... ... даму ... мен ... жалпымемлекеттік саясатпен үйлесуіне жауап
бермейді. ҚР Конституциясының 85-бабы бойынша, ... ... ... үшін ... ... және ... оргаңдар жауапты болып
табылады. Өйткені атқарушы орган жалпымемлекеттік саясатты жүргізу үшін
жауапты болса, онда азаматтардың ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, жергілікті өзін өзі басқару ... ... ... және ... ... ... жағдайда, олар
шындығында биліктің өкілді органдарымен жүзеге асырылады. Польшаның
биліктің жергілікті ... ... ... ... ... Ежи ... ... үрдісін бастау жолында келесі
проблемаларды шешу қажет деп ... ... және ... ... ... ... ... деңгейдегі мәселелерді шешуге қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі мақсат пайда болып отыр:
... және ... ... ... құру және ... ... алшақтату үрдісі;
• азаматтық қоғамды құру үрдісінің басталуы.
Посткеңестік елдерде ... ... ... ... жүйе ... ... ... мүлде өзгеше
өтуде. Бұрынғы социалистік мемлекеттерде жүйелі орталықсыздандыру жалпы
саяси жүйені құрумен қатар өтіп жатыр. Яғни ... ... ... ... ... жоқ, ... айтқанда,
тәжірибенің жетіспеушілігі анық. ... ... ... ... ... пайда болуы тиіс. Қазақстан Республикасында да
орталықсыздандыру мен ... өзін өзі ... ... ... бірі осы. Бұл бір. Екіншіден, өзін өзі басқару, ... ... ... ... формасын іске асыру тамырын он
жылдап қалыптасқан адамның ойлау қасиетінен ... ... ... ... ... жалғасып келе жатқан саяси сана қоғамдық еркіндікті қолдануда
қиындықтар туғызады. Осындай ... ... да ... ... ... ... отырғаны анық. Заң мен адамның ойлау
қасиеті арасында байланыс бар екеніне күмән жоқ. Ал белгілі бір негізге
бейімделу ... олар оны ... ... Түсінуі үшін, олар оның мәнін
білуі шарт. Егерде ... жаңа ... ... онда ... ... Сондықтан да Қазақстанда саяси білім беру, ағарту
жұмыстарын жүргізу - өте өзекті ... М. ... ... ... ... геосаяси орналасуының
демократиялық өзгерістерде маңызы зор. "Дәстүрлі демократия ... ... ... ... түсуіне елеулі әсер етеді. Сонымен
бірге геосаяси жағдайдың қиын ... ... ... ... тежеуі
мүмкін".
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі жергілікті мәдениет пен ... ... және де ... сол сияқты жергілікті
қауымдастықтың өміріне әсер ететін мәселелерге ... ... ... ... тұрады, соған орай жүйе де сәйкес болуы тиіс, ол
жергілікті ... ... ... қажет. Осыған байланысты жүйе үнемі
реформаланып тұруы керек. ... да ... ... ол ... ... ... кейін жаңа реформа қажет болатындығын ескерген абзал.
Оған дәлел, кейбір озық ... ... ... ... вертикальды басқару жүйесі осы күнге дейін өзгерістерге
ұшырап келеді.
Басқарудың нәтижелі болуы үшін ... ... ал ... ... ... - ... ... тепе-тең жолмен, қоғамда тұрақсыздық туғызбай
жүргізу - ... тек ... және ... шаралар ретінде
қабылдау — қателік. Оны саяси процесс ретінде қабылдау ... ... ... ... ... ... ... екі себебін алға тартады: саяси және
ұйымдастыру-техникалық.
Біріншіден, мемлекеттің қоғам ... ... ... ... ... ... ... жауап ретінде орталықсыздандыру жүргізу.
Екіншіден, қоғамдық деңгейде қабылданатын шешімдерде көптеген жергілікті
факторлар ескерілмей қалу қауіпті болды. Сондықтан да ... ... ... ... ... іс ... ... азаматтардың
мүддесіне және шындыққа ... Бұл ... ... ... ... ... талабы.
Үшіншіден, азаматтың өзін айқындау құқығын тану және олар өз ... ... ... ... И. ... ... бойынша
орталықсыздандыру осындай қажеттіліктердің жүзеге асырылуы мен жергілікті
ерекшеліктердің ескерілуін қамтамасыз етеді.
Ұйымдастыру-техникалық себептердің арасынан мыналарға ... ... ... ... дәрежеде енжарлық танытуы, белсенділік
байқатпау және экстремальды ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру тек демократиялық
процедуралардың жай әшейін түрде енуін емес, ең алдымен, ол ... ... ... жақсартуға бағытталуы ... ... ... ... ... ... және оны дамытуға
барынша атсалысуы ... ... да, бұл ... ... ... ... ... күш салатын тағы бір орган ... ... ... ... көбеюіне қызмет етуі керек.
Сөйтіп, елімізде жергілікті өзін өзі басқаруды нығайту процесі бірнеше
кезеңге бөлінуі ... деп ... Бір ... ... ... өту
қажеттілігі сол орган жұмысының нәтижелілігімен және жалпы азаматтық
қоғамның дамуымен негізделеді.
Бірінші кезең. ... ягни ... ... ... ... органы атқарушы ( биліктің өкілі - әкімді тежейтін ... ... ... деп ... Бұл елді ... ... ... тұратын қоғамдық, яғни ақысыз қызмет ететін, 2-3 ... ... ... ... ... ... мәселелерді көтеріп,
оны әкімнің алдына қойып, шешуді талап етеді. Егерде атқарушы билік
өкілінің жұмысы ... ... ... оны ... ... ... арқылы қызметінен босатуды ... ... ... ... Және де бұл жерде ауыл, қала әкімін сайлау мүлде
қажет емес.
Екінші кезең. Халықтың демократиялық ... ... ... ... ... ... өзін өзі ... жүйесі де
белгілі өзгерістерге ұшырауы тиіс. Дәлірек айтқанда, аталған орган белгілі
мәселелерді өзі дара шешуге құқық алуы ... Ол үшін заң ... ... ... органына нақты құзырлар беру керек. Оның
ішінде қаржылай және кейбір ... ... ... ... ... өзін өзі басқару органы кейбір атқарушы өкілеттіктерді беруді
талап етеді. Осы ретте жергілікті өзін өзі басқару жүйесіне өз алдына ... ... ... (оны 2000 жылы ... "Қазақстан
Республикасындағы жергілікті өзін өзі басқару туралы" Заң жобасында
аталғандай) ... ... ... ... ... ... осы ... өкілеттіктерін бөлуді қажет етеді.
Үшінші кезең. Ол осы деңгейдегі шаруаларды шешуге толық дайын ... ... елді ... (төменгі деңгейде ғана) Әкім институты
жойылады, оның орнына ... ... ... ... - бұл ... ... яғни ... жергілікті орындағы өкілі.
Бұндай реформа аудан, облыс денгейінде жүрмейді. ол тек ауыл, ... ... ғана іске ... Ал республикалық бағынудағы
қалаларда шағын аудан деңгейінде іске ... ... ... ... ... ... ... күшейту мақсатында келесі шаралар қолданылады:
- ауылдық округтерді қаржыландырудың сметалық тәсілін жетілдіру;
- ауыл округтері әкімдеріне ... ... ... ... ... ... ... және санитарлық тазалық жұмыстарын
ұйымдастыру;
- бейіттерді, басқа да жерлеу орындарын күтімге ... ... ... өрт және су ... ... ... бақылау жасау;
- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету, су және жер ... ... ... ... ... ... әкімияттарға берілген коммуналдық ... ауыл ... ... ... базасын нығайту,
автокөлік және кеңсе техникасымен қамтамасыз ету;
- ауылдық округтердің шаруашылық кітаптары ... ... ... ... ... ... барлық ауыл округтеріне бір-бірден
статистик мамандарын бөлу;
- барлық ауыл ... бір ... ... ... білім, денсаулық сақтау, мәдениет мекемелеріне қосымша штат бірліктерін
бөлу (емдеу қызметкерлері, қызметшілер);
- экономикасы құлдыраған ауылдарға қаржы ... ... ... ... ... ... және банк мекемелерінің қамқорлық көмек беруін
белгілеу;
- ауыл округтеріне облыстық ... мен ... ... ... ауыл тұрғындары арасында жерге байланысты сұрақтарға түсіндіру жұмыстарын
жүргізу;
- алдағы жылдардағы сайлауларға ауыл ... ... ... ... ... ... іс-шараларын күшейту;
- ауылда құқық тәртібін сақтау үшін учаскелік полиция инспекторларының
материалдық-техникалық базасын ... өз ... ... ... ... және ... бақылауын
жүзеге асырады.
- әкімшілік бақылау:
- қабылданған шешімдер мен оның іске асырылуын және дұрыстығын ... ... ... ... ... қабылданған шешімдердің ... ... ... ... ... кіретін екі органның біреуі ғана
ақылы түрде қызмет етеді, ал Кеңес - ... ... ... ... ... ... ... неге қажет? Аты басқа болғанымен, заты сол
әкімнің құзыретіндегі істер емес пе деген сауал ... ... ... ... біз ... аталған реформалар кезінде психологиялық,
басқаша айтқанда, сана-сезімдік қабылдау мәселесін басып айтқымыз келеді.
Әкім ... ... бері ... ... ол ... ... ... қалыптасып қалған. Көп жағдайларда, әсіресе, жергілікті халық әр
мәселенің басын шешу үшін әкімге ... ... бұл ... ... нағыз билікпен ассоцияцияланады. Ал біздің ұсынысымыздың мақсаты —
бұндай психологияны сындыру, ... ... өз ... ... және де
өздері сайлаған жергілікті өзін-өзі басқару органы арқылы сол билікті
жүргізуге ... ... ... Яғни ... саяси еркін
қалыптастыру. Сондықтан да бұл мәселеде осындай технологияны қолдану өте
дұрыс.
Осылайша, қоғамда демократиялық үрдістердің және ... ... ... ... ... жүйесі де пісіп-жетіледі.
Баса назар аударып айтатын жайт, осы кезеңдер аралығын ешқандай нақты
мерзіммен белгілеуге ... Ол ... ... ... ... ... басқару органы мемлекеттің тұрақты және маңызды
саяси институтына ... тиіс деп ... жол ... асу ... ... ... мен жергілікті өзін-
өзі басқару органдары арақатынастарын анықтап алу қажет. Осы ретте ... ...... ... тек ... ... жүргізілуі тиіс. Және де олар ... ... ... ... ... осы деңгейлердегі өкілді органдардың — мәслихаттардың
(әртүрлі комиссия құру арқылы) атқарушы тармақты бақылау ... ... ... ... ... — бұл ... билігін әртүрлі
деңгейлерде іске асыруға мүмкіндік беретін құрал. Оны тек осылай ғана
қабылдау қажет. Қандай да ... ... ... ... ... мақсат
тұтпайды, ол елдің мұң-мұқтажын шешуге арналған.
Ал бұлай болған ... ... ... ... анықтайтын
органға айналуы тиіс. Ол үшін өкілді орган аумақтық бюджетті қалау
процесіне ... ... жол беру ... ... ... аймақтық
өкілді органның күшеюі атқарушы биліктің құзырларын шектеуге алып келуі
қажет.
Мәслихат ... ... ... іске асыратын орган ретінде
өзінің аумағындағы барлық салаларды қамтитыи саясатты анықтауы керек, ал
атқарушы ... ... ... сай ... ие ... яғни ... орындауы тиіс. Тек осыны ұғыну және іске асыру арқылы ғана біз
биліктің жергілікті ... ... ... ... ... мүмкін.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы қазіргі кезде өзінің мемлекеттік дамуында ... ... ... ... ... жағдай мемлекеттік басқару мен ... ... ... ... ... етеді. Аталған билік жүйесі
Қазақстандағы мемлекеттіктің қалыптасуына өз ... ... ... кезде мемлекеттік құрылымда бұл ... ... және ... ... теріс әсер беретін кемшіліктерін
байқатып отыр. ... бұл ... ... ... ... атап ... ... кездегі жергілікті жерлердегі билік қазіргі кездегі талаптарға
толық сай емес, жергілікті халықтың мүдделерін әлсіз қорғайды, жемқорлыққа
тым бейімді болып келген.
Мұның ... ... ... ... ... ... сайлау
туралы заң, жергілікті мемлекеттік басқару туралы заң, бюджет жүйесі
туралы ... ... ... есептеледі.
Қазақстанның қазіргі сатыдағы дамуы реформа үрдістерінің ... ... ... ... қажет етеді және де оны билік
те, қоғам да мойындайды. Оған тағы бір дәлел, 2003 ... 3 ... ... ... кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды.
Және де бұл ... ... ... ... ... әзірлеген — "Мемлекеттік
басқару - деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық
қатынастарды жетілдіру ... Дәл сол ... ... осы ... ... ... деп өз ... білдірді: "Бәрін бір
қолға тастай қысып, айырылмайтын әдет ... ... ... ... Президенттің халыққа Жолдауында орталықсыздандыру проблемасы
саяси міндеттердің алғашқысы болып аталды. ... да ... ... ... оның ... ... құзырларының әр
деңгейі арасында нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды элементі болып
табылатын жергілікті ... ... ... ... ... ... Бірақ бұны елімізде жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... реформалаңдыруды орталықсыздандыру
үрдісін бастау жолында келесі проблемаларды шешу қажет:
• жергілікті және ... ... ... жоқтығы;
• жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешуге қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі мақсат пайда болып отыр:
... және ... ... ... құру және ... шоғырланудан алшақтату үрдісі;
• азаматтық қоғамды құру үрдісінің басталуы.
Посткеңестік елдерде орталықсыздандыру ... ... ... жүйе ... ... ... ... өзгеше
өтуде. Бұрынғы социалистік мемлекеттерде жүйелі орталықсыздандыру жалпы
саяси жүйені құрумен қатар өтіп жатыр. Яғни ... ... ... ... ... жоқ, ... ... жетіспеушілігі анық. Бұндай негіз көбінде ... ... ... ... ... ... ... да
орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-өзі басқару процестері ... бірі ... өзін өзі ... ... ... ... ... формасын іске асыру тамырын он жылдап қалыптасқан ... ... ... ... ... жүйеден мұра болып жалғасып келе
жатқан саяси сана қоғамдық еркіндікті қолдануда ... ... ... ... ... құрылысын жетілдіру, оның ішінде
билік құзырларының әр деңгейі арасында нақты бөлінуі мен халық билігінің
маңызды ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
ендіру өте ... ... ... ... ... Е. ред. "Мемлекеттік және құқық негіздері", Оқулық, Алматы, "Жеті
жарғы", - ... ... ... ... үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін,
бәсекеге қабілетті халық үшін" Президенттің Қазақстан халқына Жолдау ... ... ... ... А., ... басқару жүйесінің күшті және әлсіз жақтары",
"Саясат және парасат", №2, 2003ж, 5-7 бет.
4. ... ... ... ресми Web-сайты: www.government.kz.
5. Нүкенов А.: "Жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері". "Саясат" №7.,
2003ж., 26-31 бет.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару: қалыптасу жобалары76 бет
Өзін - өзі басқарудағы реформалар және оны жетілдіру жолдары57 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін жетілдіру жолдары32 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь