Қоғамдық өндіріс және кәсіпорынның өндірістік құрылымы

Жоспар:

Кіріспе

1. Өндіріс, оның мәні және факторлары
2. Қоғамдық өндірістің натуралды және тауарлы түрлері
3. Қоғамдық өндірістің құрылымы
4. Өндірістік құрылым және оның түрлері
5. Өндірістік құрылымның негізгі көрсеткіштері және оларды жетілдірудің жолдары
6. Өндірістік процестерді ұйымдастырудың негізгі принциптері
7. Өндірістік қуатты қарқынды пайдаланудың факторлары
8 Қоғамдық өндіріс және оның формалары.
9 Қоғамдық өндірістің экономикалық мәні

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Өндіріс – бұл қоғамның дамуы мен өмір сүруі үшін қажетті материалдық және рухани игіліктерді құру процесі. Өндіріс ұғымы жалпы алғанда – бұл абстракция, бірақ ақылға сыйымды абстракция, себебі ол шын мәнінде жалпыламаны мағнаны білдіреді және өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, құрылыс сияқты жиынтық өндірісте көрінеді.
Өндіріс бір мезгілде тұтыну процесінде бола алады. Өсімдік химиялық элементтерді тұтына отырып, өзін-өзі ұдайы өндіреді. Адам тамақтану процесінде өзінің тәнін ұдайы өндіреді. Өнеркәсіп өндіріс жұмыс күшін, шикізат пен материалдарды тұтына отырып, материалдық игіліктерді ұдайы өндіреді. Тұтынусыз - өндіріс процесі жоқ. Өндіріс процесі тек қана үш факторлардың – адамның жұмыс күші, еңбек заты мен еңбек құралдары - өзара іс-әрекеті арқылы (бұл К. Маркс бойынша) жүзеге асуы мүмкін. Біріншісі, жеке түрде жүзеге асса, екінші мен үшіншісі - өндіріс процесінің заттық факторы ретінде жүзеге асады. Осы жағдайды ескере отырып, К,Маркс былай жазған: «Қоғамдық өндіріс түрлері (нысандары) қандайда болмасын – жұмысшы мен өндіріс құрал-жабдығы үнемі оның факторы болып қаладың.
Жұмыс күші – бұл адамның дене және рухани қабілеттілігінің жиынтығы және оны өндіріс процесінің материалдық игіліктер мен қызмет көрсетуінде қолданады. Өндіріс процесі жүзеге асуы үшін, жұмыс күші әрбір кезде іс-әрекетте болуы қажет, басқаша айтсақ, тұтынылуы керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Аубакиров Я. А. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория . Оқу құралы. – Алматы. Қазақ университетi.
2. Ю. К. Шокоманов Состояние и перспективы экономического развития Казахстана в переходной период // Вестник КазНУ, Серия экономическая, №4, 2001 г. - с. 38-44.
3. Қазақстан Республикасының статистика жөнiндегi агенттiгiнiң бюллетенi. 2004 жылғы Қазақстан Республикасының өңiрлерi бойынша. – Алматы. 2004 жыл. – 6 бет.
4. Статистический ежегодник. Алматы. – 2004г.
        
        Тақырыбы:  Қоғамдық өндіріс және кәсіпорынның  өндірістік құрылымы
Жоспар:
| |Кіріспе ... ... оның мәні және ... ... ... ... ... және тауарлы түрлері ... ... ... ... ... ... ... және оның түрлері ... ... ... ... ... және оларды жетілдірудің|
| |жолдары ... ... ... ... ... ... ... |Өндірістік қуатты қарқынды пайдаланудың факторлары |
|8 ... ... және оның ... |
|9 ... ... экономикалық мәні |
| ... |
| ... ... ... ... – бұл ... ... мен өмір ... үшін ... материалдық
және рухани игіліктерді құру процесі. Өндіріс ұғымы жалпы алғанда – бұл
абстракция, ... ... ... абстракция, себебі ол шын мәнінде
жалпыламаны ... ... және ... ауыл ... ... ... ... көрінеді.
Өндіріс бір мезгілде тұтыну процесінде бола ... ... ... ... отырып, өзін-өзі ұдайы өндіреді. ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
жұмыс күшін, шикізат пен ... ... ... ... ... ... ... - өндіріс процесі жоқ. Өндіріс
процесі тек қана үш факторлардың – ... ... ... ... заты ... құралдары - өзара іс-әрекеті арқылы (бұл К. ... ... асуы ... ... жеке ... жүзеге асса, екінші мен
үшіншісі - ... ... ... ... ... жүзеге асады. Осы
жағдайды ескере отырып, К,Маркс былай жазған: ... ... ... ... болмасын – жұмысшы мен өндіріс құрал-жабдығы үнемі
оның факторы болып қаладың.
Жұмыс күші – бұл адамның дене және ... ... ... оны ... ... материалдық игіліктер мен қызмет көрсетуінде
қолданады. Өндіріс процесі жүзеге асуы үшін, жұмыс күші әрбір ... ... ... ... басқаша айтсақ, тұтынылуы керек.
1. Өндіріс оның мәні және ... адам жеке ... ... бірақ барлық еңбек процесі ... ... ... ... әрқашан қоғамдық сипат алып, оның ... ... ... күштер және өндірістік қатынастар.
Өндіргіш күштер бұл өндіріс ... ... ең ... еңбек
құралдары, сонымен қатар, материалдық игіліктер өндіретін адамдар.
Адамдар ... ... ... ... олар ғана ... ... іске ... Өндіргіш күштерде ерекше орынды жер ... ... ол ... заңы ... ... ... ... өндіріс факторының классификациясы мәні қалып қалған
болып ... ... ... топтауынша төрт өндіріс факторы
бар: жер, еңбек, ... ... ... ... ... ... ... Бұған табиғат байлықтары,
пайдалы қазбалар қоры, орман мен ... ... ... және ... ... бұл машина, құрал-жабдықтар, қойма, көлік және байланыс
құралдары.
Еңбек ... ... және дене ... көрсеткен.
Кәсіпкерлік қабілеттілік арнайы ... ... ... ... төзімділікті, тәуекелдікті көрсетеді.
Батыстың қазіргі экономикалық теория мектептері, жоғарыда аталған
өндіріс ... ... ... ... және ... қарастырады. Байқалатыны, экологиялық ... ... ... ... ... асады. Алайда оның
мүмкіндікті ... ... ... ... ... шектеледі.
Өндіріс процесінде адамдар бір-бірімен қатынасқа болады. Бірақ,
бұл қатынастар әртүрлі ... Бір ... бұл ... ... ... ... ... қатынастармен байланысты.
Екінші жағынан бұл ... ... яғни ... ... ... ... ... қатынасымен анықталады.
Ресурстардың шектеулілігі және оларды талдау мәселелері
Теоретикалық экономикада ... ... ... ұғым бар. Бұл
немене екен? Экономикалық ресурстар бұл да өндіріс факторы, ... ... және оны адам ... Оған ... газ ... ... темір рудасы, болат, машина, станоктар, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі болмақ.
Планетамыздағы барлық экономикалық ресурстар шектеулі мөлшерде
болады. ... жер өте көп, ... ... ... ... ... ғана бар. ... көптеген көлемін тау сілемі, орман, тундра,
құм ... - бос ... және т.б. ... ... ... ... ... жерлер – оларды алудың нәтижесінде тозады. Мысалы,
атақты «Магнит» тауының ... ... ... ...... темір рудасының үлкен қоры болған, қазіргі кезде бұл ... ... ... ... ... ... ... алып
құрылыстар, машина, жабдықтар саныда шектеулі болады – ... ... даму ... ... ... ... Осыдан барып,
экономикалық ғылымның алдында бар ресурстарды ... ... ... туындайды. Себебі, тұрғындардың тез өсіп келе ... ... ... ... ... ... |Автомобильді өндіру (мың дана) |Танкті өндіру (мың дана)|
|А |15 |0 ... |14 |1 ... |12 |2 |
|D |9 |3 |
|E |6 |4 |
|E |0 |5 ... ... ... ... ... мәселелерінің
қажеттілігі тудырады. Қолда бар экономикалық ресурстардың шектеулігі
кезінде ... ... ... ... ... ете ... ... кедейлікті жоя алмайды, оларды ... ... ... ... ... ... ... шектеулігі жағдайында
нені өндіруге болады? ... ... ... ... ... ... май ... мен зеңбірек өндіру (басқада әртүрлі
жұптық варианттың тізбелері болуы мүмкін: нан мен ... ... ... ... ... өндірісі мен тұрғын-үй құрылысы және ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін
автомобиль және танкі өндірісімен 1 кестеде бейнелеп көрсетеміз.
Автомобиль саны, мың ... ... ... ... ... максимальды көмегіне танкі өндірісі көлемін ... ... ... ... ... ... ... балама «өндірістің балама
мүмкіндіктері» деп аталады.
Басқаша айтқанда әңгіме мынада: барлық ... ... ... кез ... ... бар тауарды өндіру жайлы шешім, сол
ресурстарды қандай да бір ... ... ... үшін ... ... ... Сондықтан да барлық шығындар балама ... ... ... ... ... ... металл, оны
автомобиль өндірісінде ... ... бір ... ... ... ... Қоғамдық өндірістің натуралды және тауарлы түрлері
Ғылыми әдебиеттерде және оқулықтарда адамзат ... ... ... екі түрі ... натуралды шаруашылық;
б) тауарлы шаруашылық.
Натуралды шаруашылық қоғамдық ... ... ең ... ... ... ... ... адамның еңбек құрал-сайманының
қарапайымдылығы оған ... тек ... ... үшін ... ... шаруашылық алғашқы қауымдық, құлиеленушілік және
феодалдық ... ... ... ... ... қауымдық
құрылыстың ыдырауы кезеңінде еңбек өнімінің бір ... ... Бұл мал ... егін ... ... ... ... өсуіне және өндірушілердегі артық өнімнің
құрылуына алып келеді. Өз кезегінде бұл ... ... ... ... жасап, тауар өндірісінің дамуына ... ... қол ... ... ... және ... ... айырбасқа, жеке меншіктің пайда болуына жағдай
жасады.
Тауар өндірісі ... ... ... ... дамуының жоғарғы
түріне код жеткізеді және жалпылама сипатқа ие ... ... ... түрі ... ... да ... Мысалы, бақшагердің натуралды шаруашылығы - өнімді тек өзі ... егер ... бір ... сату үшім ... онда ол ұсақ ... ... ... өндіріс – бұл дамыған тауар өндірісіндегі тереңдеген
еңбек бөлінісінің болуы және оның мамандануы. ... ... ... барынша көп түрленеді және бөлшектене бастайды. Бұл ... ... ... ... ... өнеркәсіпте - өте көрнектілікпен
байқалады. Мысал ретінде салалық және ішкі салалық мамандандыруды ... ... ... ... ... ... ... өте кең ауқымы:
энергетикалық машина жасау, көліктік машина жасау, тракторлы машина жасау,
ауыл ... ... ... ... жасау және т.б. Жеңіл
өнеркәсіпте: текстиль, тоқыма, тәгін ... және т.б. ... нан ... ... ... ... шай, шарап, ет
және сүт өнеркәсібі және т.б. ... ... мен оның ... ... онда ... жұмыс жасайтын кәсіпорынның тауарлық
дәрежесі жоғарылайды және нарық мөлшері артады.
Тарихи тағлымның ... ... ... ... ... үш ... ... асады:
- бірінші ең ірі қоғамдық еңбек бөлінісінің болуы;
- алғашқы тұрмыстық қауымдастық ... жеке ... ... ... ... ... ... (отбасының
қауымдастықтан экономнкалық оқшаулануы).
Тауар өндірісінің екі түрі бар: жай ... және ... ... типті, себебі олардың негізінде өндіріс ... ... ... жатады және ол екеуіде өнімді сату үшін ... ... ... өз ... ... ... бар. Жай тауар өндірісінде өнім
тауар өндірушінің ... ... ... ... жұмыс күшін жалдау
жоқ. Капиталистік тауар өндірісінде өнімді өндіріс құрал-жабдығы ... ... ... казіргі нарықтық қатынастар тек қана кәсіпорын, шаруашылықтың
жоғарғы тауарлылық деңгейін және ... ... ... ... ... яғни еркін кәсіпкерлік пен жеке
меншік ... ... сөз, ... ... ... экономикалық
оқшаулануы рынокқа көшу кезінде еркін кәсіпкерлер тобының қалыптасуын
қарастырады. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... 10-15% мөлшерінде отандық кәсіпкерлердің ... ... ... бұл ... 100-120 ... ... Қоғамдық өндірістің құрылымы
Адам қоғамының дамуы негізін материалдық өндіріс жатады. Өмір ... және ... ... үшін, адамдарда тамақ өнімдері, киім, тұрғын-үйі және
т.б. болуы қажет. Материалдық және рухани игіліктер ... ... адам ... ... ... ... ... өндірістер саласы - халық шаруашылығы салаларының
төмендегідей миатериалдық игіліктер өндірісі ... ... ... және ... ... ... саласы бойынша ... ... ... ... ететін көлік пен сауда, коммуналды
шаруашылық, тұрмыстық қызмет көрсету – киімді ... мен ... ... және т.б.) екіге бөлінеді.
Сурет 3-2. Қазіргі қоғамдық өндірістің құрылымы
Қазіргі коғамдық ... ... ... ... ... материалдық емес өндіріс салаларыда енеді. Оларда ерекше ... ... ... ... жасалады. сондай-ақ материалдык емес
қызмет көрсету — денсаулық ... ... ... ... ... ... бар және ... бұрын өндірістік емес салаға жатқызылған.
Ғылыми зерттеудің көрсеткеніндей, білім, ... ... ... ... емес ... ... өндіріс тиімділігіне үлкен
әсер етеді. Алайда тікелей ... ... ... өндіргіш күші - адам
арқылы жанама түрде әсер етеді.
Бүгінгі кезде қазіргі ... ... ... ... ... тұр: а) оның ... ... ә) өндіріс экологиясын
сауықтыру және б) гуманизациялау мәселесі, яғни өндірісте адамға бір
қалыпты жағдай ... ... ... осы ... шешу ... ғылыми
зерттеу жұмыстарын және эксперименттерін жүргізуде. Бұл ... ... ... ... ... ... ... құрылым және оның түрлері
Кәсіпорындарды құру және олардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты кез келген
технологиялық процес түрлі ... ... оның ... ... ... қызмет көрсету, басқару және т.б. жұмыстарын іске ... ... ... ... ... операциялардың рөлі түрліше.
Өнімді қалыптастыру негізгі өндірістік процестердің кезінде шығады, ... ... оны ... тек ықпал етеді. Мұның барлығы тиісті
бөлімшелерді қалыптастырудың негізі болып табылады.
Айтылғандарды ... ... ... ... ... ... ... олардың өзара байланысы кәсіпорынның өндірістік
құрылмын құрайды. Құрылым ... ... мен ... ... ... элементтердің іс-әрекетін тұлғалайды.
Кәсіпорын құрылымы өндірістік және ұйымдық болып бөлінеді. Өндірістік
бұл ... және ... ... және ... ... мен мөлшері.
Өндірістің құрылымына ықпал ететін негізгі факторлар мыналар болып
табылады:
• шығарылатын өнімнің және оның ... ... ... ... ... деңгейі.
Шығарылатын өнімнің сипаты және оны ... ... ... ... ... ... ... жүк айналымын және зауыт
аймағының шамасын ... ... ... маңызды жағдай болып
табылатын кейбір бұйымдардың түрлері түрлі ... ... өнім көп ... ... ... ... және ұйымдық әдістер
қолданылуы мүмкін. Кооперациялаудың деңгейі де сол ... ... ... ... ... етеді: ол қалай жоғары болса, ... ... ... ... ... ... ... және оларды жалпы құрылымдарын ... ... ... ... бой ... Өндіріс үлгілері жұмыс
орнының саны мен ... ... ... ... мен есептелетін арқылы анықталады.
Кәсіпорындардың ұйымдық құрылымы – бұл құрамда және оның ... ... ... орны, бөлім, қызмет), олардың арақатынасы және
тұрғызу нысаны. Ұйымдық ... егер де ... ... ... ... ... сай ... болса тиімді жұмыс істей алады.
Әрбір құрылым деңгейлес және ... ... ... ... ... ... ... бөлінісінің деңгейлестік және ... ... ... ... ... ... өз ... тиімді басқару мүмкіншілігін анықтайды ... ... ... ең ... саны). Сатылы еңбек бөлінісі
басқарушылық шешімін дайындаудағы сатылы ... ... ... ... ... технологиялық процестердің ерекшеленіп,
мамандандыру денесін, бөлімшелердің ... мен саны ... ... құрылымдарын туғызады. Өнеркәісіп кәсіпорындары
бөлімшелерінің ... ... ... ... ... ... ... цехтар өндірісінен ауыстырылады. ... ... ... ... ... ... цех кәсіпорынның ұйымдық, мүліктік ... ... ... ... Онда ... ... бір ... немесе өндіріс процесін орындайды. Цех бұл белгілі бір
бейнелерді ... ... ... бөлімшесі.
Кәсіпорындардың цехтар, учаскелер және ... да ... ... ... атап айтқанда, шикізаттар, материалдар,
жартылай фабрикаттар және қызмет ... ... ... ... ... ... бекіткен ережесіне сай ... ... ... ... ... ... және оларды
жетілдірудің жолдары
Кәсіпорын құрылымын ... ... үшін ... ... ... ... ... оның құрамына кіретін бөлімшелердің жалпы тізімі;
• бөлімшелер қызметкерлерінің саны;
• жабдықтардың қуаты;
• өндірістік ... ... өнім ... ... ... және ... ... қаржының құрылымы.
Кәсіпорынның құрылым көрсеткіштерін ... ... ... «осал
жерлерінң ашуға және осы кәсіпорынның ... ... ... туғызады.
Келтірілген бірқатар көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... ... өндірістік
бөлімшелердіғ арақатынасын анықтайды. Кәсіпорын құрылымындағы ... ... ... шығарумен байланысты, ... ... ... ... ... ... ... нақтылы көрсеткіштерді салыстыру арқылы басқару құрылымын
сипаттайтын нормативтік ... ... ... ... ... табыстарын ... ... ... ... ... ... олардың одан әрі ... ... ... ... көзінің бірі – бұл өндірістік
бірлестіктер құру. Оның түрлі үлгілері әр ... ... ... ... ... ... бойынша, өндірістік бірлестіктерде
ғылыми-зерттеу ... ... ... өткізу қызметтері, көмекші шаруашылықтар орталықтандырылады.
Өндіріспен қатар ғылыми-өндірістік бірлестіктер құрылады. Оларды
құрудың ... ...... ... ... және ... да ... бұйымдардың үдемелі технологиялық
процестерінің жаңа үлгілері таңдамаларының ... ... ... ... ... саладағы ғылыми-техникалық
прогресті жеделдету болып табылады.
Ғылыми-өндірістік бірлестіктер ... ... ... кешені болып саналады. Оның ... ... ... ... ... және жаңа ... бірінші тобын немесе
тәжірибе-өнеркәсіп үлгілерін жаңа ... ... ... ... конструкторлық, жобалау-конструкторлық және
технологиялық ұйымдар, эксперименттік зауыттар ... ... ... және т.б. ... ... ... ... мен өндірістің
қосылу ... ... ең ... ... ... салаларда
жүргізілетін, сөйтіп, олардың дамуы көпшілігінде ... ... ... ... қарқынына байланысты болады.
6. Өндірістік процестерді ұйымдастырудың негізгі принциптері
Өндіріс процесінің бірқалыпты жұмыс ... үшін ең ... ... үлесуін және өндірістің материалдық элементтерін ... ... ... ... ету қажет: олардың ... ... ... ... ... ету және өндірістің тапсырыс ырғағын
түпкілікті ... ... ... ... ... пен кеңістік
жағдайында үлестілігі болу ... ... ... ... ... егер де ... ... фирмалар,
өндірістік бөлімшелердің ұжымдарының бірлескен ... ... ... ... аз ... отырып, өнімдерді ең көп ... ... ... ... ... ұйымдастыру мыналарды қамтуы қажет:
• өнімдерді дайындау немесе ... ... ... ... ... учаскелері ... және ... ... ... өндірістің барлық бөлісу қызметінің ең жоғарғы ... ... ... мен ... ... түзу ... ... процесінің барлық сатысынан өткен ең қысқа жол;
• өндірістің ырғақтылығы, яғни тең ... ... тең ... ... немесе тең аралық уақытта тең жұмыс көлемін
орындау.
Өндірісті ұйымдастырудың негізгі үлгілері: жеке дара ... ... ... ... ... дара ... - ... өнімнің кең номенклатурасын, сол
сияқты көмекші операцияларға уақыт шығындарының көп ... ... ... және ... ... құнының жоғары болуын
сипаттайды.
Сериялы өндіріс – жеткілікті көп мөлшерде ... ... және көп емес ... ... анықтайды. Өнімді
шығарудың көлеміне және номенклатуралық айырымына байланысты ... ... және ірі ... ... болып бөлінеді.
Жаппай өндіріс - ұзақ уақыт ішінде үздіксіз шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде қатаң қайталанатын процестерді ... ... ... ... мына төмендегілерден
байқалады:
• мамандандырылған жоғары өнімді жабдықтарды және ... ... ... ... және ... ... қайта құру және оларды жетілдіруге байланысты
уақыт ысырабының ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін
және оның сапасын арттыру;
• өндірістік ... ... ... пайдалану және өнімнің
өзіндік ... ... ... ... қуатты қарқынды пайдаланудың факторлары
Кәсіпорынның өнім ... ... ... ... ... тұлғалайды. Кәсіпорындардың ... ... ... ... ең көп мөлшерде дайындауды, ... ... ... ... және ... құралдарының іс-
әрекетке қабілеттілігінен тұрады. Еңбек құралдары ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... факторы деп есептеуге болады. Алайда, бұдан өндірістік қуатты
еңбек ... ... ... ... осы ... ... нақтылы жағдайын есепке алмай-ақ
анықтауға болады деген қорытындыға ... ... ... қуат ... ... ... ең көп
өнімді шығару мақсатында еңбек құралдарының ... ... ... және ... ұйымдасқан жиынтықтарын пайдаланудағы
өндірістік қатынастарын қамтиды. Өндірістік ... мәні ... егер де оны ... ... ... жиынтығының
бернесі ретінде қаралатын болса.
Барлық жағдайлары бірдей ... ... ... экономикалық тиімділігін арттырудың негізгі ... ... ... ең ... экономикалық тиімділікті қамтамасыз
ететін машиналар, ... және ... ... ... ... құрал-жабдықтардың қолайлы құрамын табу.
Қазіргі кезде қандай да болмасын қолайлы ... ... ... жаңа ... қолданбайынша сапалы орындауға болмайды.
Сондықтан белгіленген ... ... әрі ... әрі ... орындалуын қамтамасыз еткен жөн.
Кәсіпорынның өндірістік қуаттарын пайдалануды ... ... ... ... және ... факторларға тәуелді.
Өндірістің өсу ауқымы және оның ... ... ... және ... ... ... ... жақсартуды іздестіру міндетін ... ... ... ... ... ... және оны пайдаланудың
мөлшер деңгейін ... ... ... факторлар ... ... ... Бұл ... екі фактор ықпал ететін
бірыңғай объект - ... ... ... ... ... ... – факторлардың бір бөлігі өндірістік қуаттың
өсу ... ал ... ... – оны ... ... ... ... өндірістік қуатын пайдалануға ықпал ... ... ... ... ... |Өндірістік қуатты пайдалануға ықпал |
|ықпал ететін факторлар ... ... ... саны ... ... ... қажетсіну ... ... ... ... материалдық-техника-лық |
|Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... қуаттарды кешенді түрде іске асыру |
|өткізу мүмкіндігінің үйлесімдік|Энергетикалық ресурстармен қамта-масыз |
|деңгейі. ... ... ... ... ... ... |
|Механикаландыру және ... ... ... ... ... тыс бос ... ... сапалы-лығы, |Жабдықтаудың ауысымдық жұмысының артуы |
|бұйымдарды ... ... ... ... ... |
|конструкциясы, стандарттау және |Өндірісті және жабдықтарды жүктемелеуді |
|сәйкестендіру дәрежесін арттыру |жоспарлауда жетілдіру дәрежесі ... ... ... ... және оны ... дәрежесі. ... |
| ... ... ... |
| ... |
8. ... ... және оның формалары.
Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы ... ... ... түрде тауар формасына айналуында. Қазіргі
шынайы өмір фактілері адамзат қоғамының бүгінгі ... ... әрі ... даму ... айқындау үшін теориялық тұрғыдан ой
елегінен өткізілуі қажет.Саяси ... ... ... ... емес эр
түрлі қоғамдық өндіріс формалары бар екенін көрсетіп отыр. Оқулықтарда және
ғылыми әдебиеттерде адамзат қоғамының ... ... ... ... ... ... және тауарлы өндіріс болған және солай болуда деген
пікір терең тамыр жайған. Қоғамдық ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндіріс, сондай-ақ жоспарлы
шаруашылықтар туралы да айтылады. ... ... ... ... ... ... өз ... жасау жатады. Ол өндіргіш күштердің
әлсіз дамуымен, өндірілген өнімде қосымша еңбек үлесінің жоғары ... ... ... ... ... жеке ... немесе қоғамдық,
жеке немесе бірлескен еңбекке негізделсе, натуралдық ... ... ... ... ... Натуралдық өндірістің айқын сипатына
оның бөлшек түрдегі, шаруашылық өмірдің тұйықталушылығы жатады. ... ... ... тек қауым шеңберінде, құл ... ... ... ғана ... ... ... ... қоғамдық
байланыс қатаң түрдегі сипатта болады — өнім қауым мүшелері, құл иеленуші,
феодал, олардың отбасы мен ... ... үшін ғана ... ... ... ауқымынан аспайды, ал сыртқы байланыс болған жағдайда
ол тұрақты емес, кездейсоқ ... ... ... ... принципі
оның негізінде (айқындауда) бола тұра қоғамдық ... ... ... ... ие ... Өндіріс түрі байланыс түрімен, яғни
шаруашылық ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Натуралдық шаруашылықты жүргізуде өнім жеке адамның немесе көптің
біріккен еңбегімен де өндіріле береді. ... ... дара ... еңбек жағдайының қожасы алдындағы ... ... олар өнім ... бір-бірімен қарама-қарсы тұрады, бір
жағында — дара ... ... ...... ... меншіктеуші. Бірақ
дара ... ... ... ... көп ретте, жалпылар
еңбегінің бір бөлігін құрай отырып, ... ... ... ... мәйегіне негізделеді. Соңғысы мануфак-туралық еңбек
бөлінісінің осыған сәйкес ... ірі ... ... ... ... ... бірілескен еңбек дами отырып, өзгеріске ұшырайды, басқа
жағдайға өтіп, шаруашылық жүргізудің жаңа түрінің ... ... ... ... ... еңбектің әр қилы түрлері және шаруашылық
жүргізудің натуралдық типі бір ұғым ... ... ... ... ... ... ... табылады. Екіншісі болса тарихи сипатқа
ие, өйткені ол ... ... ... бір ... ... ... өрлеуінде басымдық жағдайға жетті, кейін, анағүрлым ... орын ... ... ... Натуралдық шаруашылықтағы бөліс,
айырбас пен тұтыну жеке ... ... ... ... емес.
Әсіресе өндірістің осындай типі ... ерте ... бұл ... ... ... өзгерудегі қайта өндіру
өндірілген өнімнің жалпы санына байланысты. Натуралдық өндірістегі ... ... ... ... ... өлшем бірлігі бойынша қауым
мүшелерінің ... ... ... ... ... Мұнда бөліс
теңдестіру сипатында жүреді, ал топтар арасындағы өнім алмасу ... ... ... басты кезеңінде жеке меншік, қоғамдық еңбек
бөлінісі дегенді білмеді, ал өнімді (табысты) өздері ... ... ... ... өндіріс заңдылықтары өз-өзінше қайшы ... ... ... ... ... ... құралдары мен жерді меншіктеу
заңдылықтарына тәуелді ... Көп ... ... ... емес құл иеленушінің, яки феодалдың еркі мен
көңіліне тәуелді болып отырды.
Осылайша натуралдық ... ... ... ... ... ... пайда болды. Тарихи ... ... ... ... ... ... ... өндіріс пайда болды.
Тауарлық қарым-қатынастың негізі ретіндегі қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуы
араларындағы ... ... ... ... ... алу ... ... өз
ерекшеліктері бойынша оқшауланған өндірісшілердің пайда болуына алып ... ... ... ... ... ... ... жеке тауар өндірушіге, ал олардан әрі қарай ... ... ... өзіне-өзі қайшы келген капиталистік кәсіпорындарға қарай
жылыстады. Яғни, капиталистік тауар өндірісі заңдылықтары ... ... ... ... ... түлетті. Өндіріс күштерінің ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтар формасын да ... ... ... ... айқындық модификациясы өндіріс қатынастары
арасындағы байланыстарды түлетеді. Бұл ... та, ... ... ... ... ... ... Бәрі де сол, бірақ
алғашқы қауымдық, құл ... ... және ... ... көріністері ғана әр қилы. ... ... ... ... ... ... әрекеттерін біріктіру туралы сөз болғанда
өндірістің әрбір жаңа түріндегі ... ... ... сондықтан
оларды бастапқы түрінде қабылдауға болмайтынын да баса көрсету керек.
Қарапайым тауар өндірісі жағдайындағы құн заңының ... ... ... Тауарлық қатынастарының дамып, шаруашылық
жүргізудің капиталистік жүйесіне өтумен қатар тауарлық ... ... ... ... ... және өз ... ... ... Және де бұл ... ... жаңа тауарлық
қатынастың әлпетін айқындайтын тауар — жұмыс күші алмасуы негізінде ... Бұл ... ... ... жаңа түрін айқындайтын эквиваленттік
негізде жүрмейді.
Өндіріс саласындағы өзгерістерге байланысты ... ... және ... да ... ... ... ... құны өндіріс және айырбас
мақсатынан өз бойында құн сақтап жүрушіге, ал ...... ... ... ең ... ... қасиетіне ие болады. Сөйтіп адамзат
қоғамы байлық арқылы билікке қол ... және ... ... жаңа ... түріне ие болады. Осы мақсаттарды жүзеге асырудың
негізін ... ... ... ... Тауарлық қатынастардың дамуы
үдей түседі. Соңғысының ... және оны ... ... ... механизмі
арқылы жүреді, бұл өндіріс күштерінің ... ... Бұл ... ... ... ... ... өндіріс құралдарын қоғамдастыруды
жеделдетеді. Осының бәрі жаңа ... ... алғы ... ... алып ... ... алғашқы қауымдық құрылыста өндірістің түрлі типінің
пайда болуы мен қалыптасуының ... бола ... ... ... олар ... тым ... ... соншалық, мыңдаған жылдар
өткен соң ... ... ара ... ... да ... ... ... қауымдық құрылыстың бастапқы кезеңі
шаруашылық жүргізудің натуралды және ұжымдық формалары ретінде сипатталған.
Оларда жеке меншік, ... ... ... ... ал ... ... өз ауқымында тұтынуға жұмсалды. Шаруашылық топтары арасындағы
байланыс болмаған. Аталған ... ... ... бұл ... сол түрі ... ... ойға жетеледі. Бірақ осылай бола
тұрғанымен олар айырмашылықтарын байқамаған. Негізгі және басты ... және ... ... ... қалыптасқан еңбек ету тәсілдерінде
жатыр. Еңбек ету тәсілдерінің дамуы табиғи және ... ... ... ... ... адамның еңбек құралын жасау және онымен еңбекке
қажетті ... ... ... қабілетінің өсуіне әсер етті. Осы
процестердің барлығы бастапқы кезеңдердің ... ... ... ... ... бастады. Шаруашылық жүргізудің қарастырылып
отырған типі бұлтартпастық сипатына ие, өйткені онда олар өмір ... ... ... ... әдістерімен тапқан жағдайда неге қол
жеткізгендерін алдын ала сезді.
Қоғамдық және ұжымдық ... ... ... ... ... бар, ... ... нені жасай алатын, қанша керек
екенін өздері ... ... ... ... ... болар тұтынымы,
тауарлар өндірісінің технологиясымен анықталады. Ортақ сипаттармен қатар
бұл екі жағдайдың ... ... яғни ... ... ... ... ... қарама-қайшылығы бар. Натуралдық шаруашылықтың мұндай
сипатына тұйықтық, түрлі топтар, аймақтар арасындағы алмасудың, ... ... ... ... бірге натуралдық және ұжымдық өндіріс
арасындағы айырмашылық та айқын көрініс бере ... ... ... ... ... әдістерінін негіздерін байытты. Бұл процестер ... бір түрі ... ... оның ... әсер еткен қоғам
дамуының өне бойында жалғасып ... Құл ... және ... ... ... еңбектің артықшылығын барынша пайдаланды және
оны реттеу әдістерін жақсы игерді. Бірақ натуралдық шаруашылық ... ... ... ... ... ... Тауарлы
және ұжымдық өндірістің арасындағы ортақ жәйт еңбек бөлінісі мен істелген
шаруа нәтижесін қажетке ... Осы бір ... ... ... ... ... өйткені еңбек ... ... ... ... ... ие. Осы түрлі формаларды өзіндік
өндіргіш күштерге сәйкес ... ... ... ... қалыптаса
бастады. Тауарлы және ұжымдық өндірістің пайда болу ... ... ... ... айырмашылық өндіріс құралдарына ... ... ... ... ... ... ... құралдарына деген меншік базасында болып, өзінің үрдісімен
жаңа түр — ... ... ... ... болу негізін
жасады. ... ... ... ... ... сай ... ... онын дамуы қоғамдық шаруашылық
жүргізу типі ... ... ... ... ... алып ... еңбек бөлінісі, жеке меншік қатынастардың құлашын жайғызумен
бір мезгілде жинақтау процесін де ... ... ... ... ... ... жоғалып кетердей болған типіне жаңа
серпін ... ... дами ... ... ... ... қайта пайда болғандай ... ... оған ... ... әсер ... ... ... түрге айналған
формада жүзеге асты. Осылайша, тауарлы өндіріске ... ... ... ... ... ... ... көше отырып, шаруашылық жүргізудің
мүлдем қарама-қайшы түрі ұжымдық өндіріске ұйытқы бола ... ... жаңа ... ... ... ... ... бар
айырбастың жаңа әдісін талап етті.
Ұжымдық өңдіріс қоғамдық өндіріс формасы ретінде тауарлы өңдіріспен
жай орын алмасып қана ... ... ... өту ... де ... процесс өз дамуының белгілі бір кезеңінде қоғамдық дамудың тұңғиық
процестерінің ықпалымен жаңа сапалы секірісті бастан ... ... ... ... және одан ... де шаруашылық жүргізудің екі формасының да
өмір сүруі сол тұстағы бар өндіріс типінің ене бастау ... ... Бұл ... ... ене ... жаңа жүйенің туа
бастап, ескінің біртіндеп өшу ... ... ... ... тауарлы өндірістің ене бастау процесімен ... ... ... ... Бір ... ... болуы қатарлас ... ... ... деу ... ... да ... ... осындай сипат негізінде зерттесек, оны өндірістік ... ... ... ... әрі ол ... та ... еді,
өйткені бұл пайда болу генезисін көрсетпейді, соның салдарынан құбылыстың
пайда болу ... және даму ... ... Қоғамдық
қатынастардың әр түрлі формаларының қатынастары, проблемалары да тиісті
қарастырылмайды. Өндірістің ... ... ... ... ... қана ... олар ... дамуына қолайлы сәтті
күтіп жаңа ... ... ... пайда болады. Құл
иеленуші натуралдық және капиталистік ... ... ... ... Егер олар ... ... ... құрылыс ішінде құл
иеленуші, ал феодалдық қоғамдық құрылыс ішінде өндірістің ... де ... ... еді. ... да шаруашылық жүргізу типінің
алдыңғысының рөлі мен орнын айқындап ал май, ... ... ... ... ... ... де ... Жаңа
жағдайдың қалыптасуына нендей серпін әсер етті ... ... ... жағдайда, ондай серпін қажетсіз, ал ... жаңа ... үшін ... ... ... ... ... бәріне бірдей
белгілі бір заңдылықтардың белгісі бар ... алғы шарт ... ... жоқ. Ал енді бұл жоқ ... ... құбылыс ретінде органикалық емес, механикалық қасиетке
өтеді, ... ... ... бір ... ... ... ... өндірістің экономикалық мәні
Қоғамдық өндіріс мәселесі экономикалық теорияның бастапқы
негізін ... ... ... ... негізін қалайтын да
қоғамдық өндіріс. Ол материалдық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбас ... ... ... ... ... ... ... қандай
болса да, ол әйтеуір үздіксіз процесс болуға, яғни оқтын-оқтын сол ... ... өтіп ... ... ... тұтынбай отыра алмайтыны
сияқты, ол өндірмейде отыра алмайды.
Тарихты материалистік ... ... ... ... ... соң оның ... ... да әрбір қоғамдық
құрылыстың негізі болып табылады, тарихи өмір сүретін әрбір ... ... ... ... ... ... ... топтарға бөлінуі,
қоғамның нені өндіретініне, қалай ... және ... ... ... ... байланысты. Өмірде болып жататын барлық
қоғамдық өзгерістер мен саяси төңкерістердің негізгі себептерін адамның
ақыл-ойынан, ... ... пен ... түсіну деңгейінен,
философиядан іздемеу керек, оны өндіріс пен айырбас ... ... сол ... экономикасынан іздеу керек. Міне, бұл елімізде
болып жатқан ... ... ... мен өзгерістердің
баршасына да тікелей қатысты. Оны тек ... ... ... ... адамзат өміріндегі орны мен рөлі ерекше. Егер өндірісті бір ... ... апта ... болса, адамзат аштықтан құрып кеткен болар
еді. Қазіргі таңда да рынокты қалыптастыруда ... ... зор ... ... ... ... өндіріс, жоғарыда атап өткеніміздей өндіргіш күштер
мен өндірістік қатынастардың бірлігі. Ал оның орын алуы, дамуы белгілі бір
факторларға ... Ол ... ... жатады: а) субъективті
факторлар немесе жұмыс күші; ә) ... ... ... ... өндіріс
қүрал-жабдықтары. Осы арада ең алдымен еңбек туралы түсінік бере кетейік.
Еңбек — ... ... сай ... ... адам мен ... ... процесі. Мұнда адам өз қызметі арқылы өзі ... ... ... өзгеруіне себепкер болады, бұл алмасуды реттеп,
бақылап отырады. ... — бұл ... ... ... Оның ... ... алдын ала ойланып істелінеді, мақсатты ісқимыл, белгілі бір нәтижеге ... ... ... ... ... ғана ... Ал
адамның еңбек етудегі басты ерекшелігі — табиғаттан ала да ... ... де, ... қорғай да біледі. Осыған байланысты адамдардың
тәжірибесі жинақталады. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... адам еткен еңбек деген даналық ой осыдан ... ... ... және жетілуінің басты факторы. Еңбек ете отырып адам
жұмыс күшін жұмсайды. Ал жұмыс күші — адамның еңбекке деген ... ... ... өзі де еңбек.
Қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен байланысты жұмыс күші өзінің
жеке ерекшелігін сақтап, дамыта отырып, ... ... ... ... ... ... ... күші пайда болады. Жұмыс ... ... ... бір ... іс-қимыл негізінде ғана мүмкін. Ол өндірістің ... ... орын ... ... күші — қоғамдағы ең басты, жасампаз күш.
Қоғамдық дамудың ... ... ... қоғамдық өндірістің дамуында,
әсіресе ғылыми-техникалық прогрестің қарқындылығымен байланысты жеке фактор
рөлі барған сайын өсіп келеді, ол заңды да.
Ал ... ... ... ... ... заттары мен еңбек
құралжабдықтарынан ... заты ... бұл ... ... яғни ... ... еңбек құралы арқылы өңделетін зат. Олардың екі түрі бар: а) табиғи ... ... ... балық т. б.; ә) белгілі бір табиғи процестен, өңдеуден
өткен — шикізат, материал т. ... ... ... ... өзі мен ... затының
арасында тұратын және оның осы затқа ететін ықпалын іске асырушы ретінде
пайдаланатын зат немесе заттар ... ... яғни ... сол арқылы
табиғатқа әсер ететін, ықпал жасайтын зат. Еңбек құралдары ... ... а) ... ... аспаптар, машина, механизмдер. Еңбек
құралдарының бұл түрін ... ... ... өндірістің сүйек
және бұлшық ет жүйесі деп атайды; ә) өндірістің ыдыс жүйесі (құбырлар,
бөшкелер, ... т. б.); б) ... ... ... ... ... т. б.); в) жер де еңбек құралы болып табылады; ... ... ... ... бу, ... ... реакцияларда
жатады.
Материалдық игіліктерді өндіру үшін пайдаланылатын еңбек құралдары мен
еңбек заттарының жиынтығы өндіріс ... ... ... күшінен айырмашылығы, өндірістің материалдық-заттық факторына
жататындығы. Өндірісті жұмыс ... ... ... мен ... құралдарының
жай ғана қосындысы деп қарау дұрыс емес. Сөз жоқ, олар ... ... ... жүйені құрайды. Ал біртұтас жүйенің элементтердің жай
қосындысына қарағанда ... ... бар ... ... ... өзара
қатынасы, тиімділігі өндірістің технологиясы мен ұйымдастырылуынан айқын
көрінеді.
Технология өндірістің ... ... ... әрекетін
белгілейді, адамдардың еңбек заттарына ықпалының өндірістік факторлардың
(механикалық, физикалық, химиялық) қасиеттеріне ... ... осы ... дейінгі белгісіз қасиеттерін аша отырып, адамдар жаңа
өнімдерді дайындаудың ... ... ... ... аса ... ... жаңа материалдарды пайдалануды күн тәртібіне қояды.
Осымен бірге ... ... да ... яғни оның ... ... ... етуі ... етіледі. Еңбек бөлінісі, қоғамдық
өндірістің салалық ... ... оның ... ... кооперация, шоғырлану, ұйымдастыру кеңінен дамиды. ... ... ... сипаты ұлғаяды. Сөйтіп, халық шаруашылығы
бірте-бірте күрделі кешенге (комплекске), ірі ... ... ... ... ... ... ... икемді жүйесі өндірістің
маңызды факторын құрайды.
Қорытынды
Кәсіпорынның ... ... оның ... кооперациялары
арасындағы еңбек бөлінісін сипаттайды. Өндірістік процесті кеңістікте
оңтайлы тұрғызу – оның ... ... ... ... ... оның ... істеуін және дамуын
қамтамасыз ететін элементтердің өзара іс-қимылын тұлғалайды.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Кәсіпорнның құрылымын қалыптастыру сыртқы ... ... ... және ішкі (сипаты және шығарылатын өнімнің мөлшері,
кәсіпорынның негізгі ... ... мен ... ... т.б.) факторларына байланысты болады.
Кәсіпорынның ұйымдық ... – бұл ... және оның ... ... ... ... бөлім, қызметі), олардың құрылуының ара-
қатынасы және нысандары.
Өндірістік процесс шикізаттар мен материалдардың ... ... ... ... процестерінң жиынтығы болып табылады.
Өндірістік процесті оңтайлы ұйымдастыру принциптері – ... және ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
Шығарылатын өнімнің сұрыпталымына ... ... ... операцияларға ... ... ... ... және т.б. ... ... ... және жалпы өндіріс болып ажыратылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аубакиров Я. А. ... Б.Б. / ... ... . Оқу ... ... ... ... Ю. К. Шокоманов Состояние и перспективы экономического развития
Казахстана в ... ... // ... ... ... №4, 2001 г. - с. ... Қазақстан Республикасының статистика жөнiндегi агенттiгiнiң бюллетенi.
2004 жылғы Қазақстан Республикасының өңiрлерi бойынша. – Алматы. ... – 6 ... ... ... ...... саны, мың дана
Қоғамдық өндіріс
Материалдық
Материалдық емес
Материалдық игіліктерді өндіру
Материалдық қызметтерді өндіру
Материалдық емес игіліктерді өндіру
Материалдық емес ... ... ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Капитал құрылымның теориясы7 бет
Компанияның қаржылық жағдайына талдау7 бет
Кәсіпорынның басқару құрылымы28 бет
Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштері68 бет
Персоналды басқару жүйесі туралы26 бет
Өндіріс кәсіпорынының менеджері атқаратын қызметін автоматтандыру77 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь