Адам өмірі қауіпсіздігінің негізгі курсының дәрістері

Лекция 1 Адам өмірі қауіпсіздігінің негізгі курсының мазмұны мен мақсаты
Лекция 2 Адам мекендеген ортаның қауіп.қатерлері
Лекция 3 Жарақаттар
Лекция 4 Жаралар
Лекция № 5 Төтенше жағдайлар
Лекция №6 Техногендік тектегі төтенше жағдайлар
Лекция №7 Табиғи тектегі төтенше жағдайлар
Лекция №8 Табиғи тектегі төтенше жағдайлар
Лекция №9 Табиғи тектегі төтенше жағдайлар
Лекция № 10 Қазақстан Республикасындағы Азаматтық
қорғаныс жүйелері
Лекция №11 Жаппай қыру қорының қолданылуы және оның салдары
Лекция № 12 Халықты қорғау
Лекция № 13 Төтенше жағдайдың зардабын жою.
Лекция №14 Төтенше жағдайдың зардабын жою
Лекция №15 Техносфераның жағымсыздығының көрсеткішткері
Семинар №1 Кіріспе.
Семинар №2 Адам мекендеген ортаның қауіп.қатерлері
Семинар №3 Жарақаттар
Семинар 4 Жаралар
Семинар № 5 Төтенше жағдайлар
Семинар №6 Техногендік тектегі төтенше жағдайлар
Семинар №7 Табиғи тектегі төтенше жағдайлар
Семинар №8 Табиғи тектегі төтенше жағдайлар
Семинар №9 Табиғи тектегі төтенше жағдайлар
Семинар № 10 Қазақстан Республикасындағы Азаматтық қорғаныс жүйелері
Семинар №11 Жаппай қыру қаруларының қолданылуы және оның салдары
Семинар № 12 Халықты қорғау
Семинар № 13 Төтенше жағдайдың зардабын жою.
Семинар №14 Төтенше жағдайдың зардабын жою
Семинар №15 Техносфераның жағымсыздығының
көрсеткішткері
Адам өмірі қауіпсіздігінің негізгі курсында адамды қорғау жолдары қарастырылады. Оның негізгі себептеріне адамдардың өмір сүру ортасындағы кездесетін қауіп-қатерлерімен бірге еліміздің ата заңының негізгі мақсаты жатады. Адамдардың өмір сүру ортасындағы қауіп қатерлер адам өміріне, оның ден-саулығына зиянын тигізіп, әртүрлі аурулар мен жарақатқа, тіптен кейбір жағдайда өлімге де алып келіп соқтыруда. Осыған орай мемлекеттің адамды қорғауы, оның негізгі міндеттерінің бірі болып саналады.
Адам өмірі қауіпсіздігінің негіздері адам өміріне төнетін жалпы қауіп-қатерлерді зерттейтін, соған қарсы қоюға болатын шараларды әзірлейтін ғылыми білімнің саласы. Бұл курс нақты машиналардың, құрал жабдықтардың, механизмдердің, өндірістің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелерін шешпейді, себебі олармен арнайы мамандандырылған орталықтар айналысады. Мысалы, атом қауіпсіздігі, электр қауіпсіздігі, жарылыс пен өрт қауіпсіздігі және тағы сол сияқтылар. Қарастырып отырған курстың мақсаты қауіпсіздік саласындағы жалпы біліктілікті көтеруді және адамның өзі өмір сүріп отырған ортасындағы қауіпті, сондай-ақ адамдарға зиянын тигізетін құбылыстарды тануға және оған қарсы білікті әрекет жасай алу мүмкіншіліктерін арттыруды қарастырады.
Адам өмірінің немесе өмір тіршілік қауіпсіздігі негіздері курсының негізгі мақсаттарына төмендегілер жатады:
- қауіп-қатерді тани білу. Атап айтқанда оның түрін, болып жатқан жерін, қатер болу мүмкүншілігін, зардаптың және оның әсерінен болатын зиян шамасын және т.б.;
- болғалы тұрған қауіп-қатердің алдын алу;
- қауіп-қатер болғанда, төтенше жағдай кезінде білікті іс-әрекет жасай білу.
        
        Адам өмірі қауіпсіздігінің негізгі курсының  мазмұны мен мақсаты
   1. Заң актілері.
   2. Қауіпсіздік түсінігі.

                    1. Адам ... ... ...                        ...  мазмұны мен мақсаты
      Адам өмірі қауіпсіздігінің  негізгі  курсында  ...  ...  ... Оның ... ...  ...  өмір  сүру  ортасындағы
кездесетін қауіп-қатерлерімен бірге еліміздің ата  заңының  ...  ... ... өмір сүру ... ... ... адам  ...  оның
ден-саулығына зиянын тигізіп, әртүрлі аурулар мен жарақатқа,  тіптен  кейбір
жағдайда өлімге де алып келіп  соқтыруда.  Осыған  орай  ...  ... оның ... ... бірі ... саналады.
      Адам өмірі қауіпсіздігінің негіздері адам өміріне төнетін ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  шараларды  әзірлейтін
ғылыми білімнің саласы. Бұл курс  нақты  машиналардың,  ...  ...  ...   ...   ...   ету   ... ...  олармен  арнайы  мамандандырылған  орталықтар  ...  атом   ...   ...   ...   ...   пен   ... және тағы сол ...  Қарастырып  отырған  курстың  мақсаты
қауіпсіздік саласындағы ... ... ... және  ...  өзі  ... ... ...  қауіпті,  сондай-ақ  адамдарға  зиянын  ...   ...   және   оған   ...   ...   ...   ...   алу
мүмкіншіліктерін арттыруды қарастырады.
      Адам ... ... өмір  ...  ...  ...  ... ... төмендегілер жатады:
      - қауіп-қатерді тани білу. Атап айтқанда  оның  ...  ...  ...        ... ...  болу  ...  зардаптың  және  оның  әсерінен
        ... зиян ... және т.б.;
      - ... ... ... алдын алу;
      - қауіп-қатер болғанда,  төтенше  ...  ...  ...  ...        ... ...                              2. ... актілері
      Адам -  мемлекеттің ең қымбат қазынасының бірі, ал оның ...  ...  ...  ...  Оған  дәлел  адам  мен  оның  өмірін  қорғау
еліміздің ата - заңы  ...  1-ші  ...  ...  Сондай-ақ,
конститутцияның 31 бабы, мемлекетті  адамның  өмір  сүруі  мен  ...  орта  ...  және   ...   ...   ...   ...  адам  өмірін  қорғау  мәселелері  бойынша   бірнеше   заңдар
қабылданып, ережелер бекітілген. Атап  ...  ...  ... ... және ... қорғау  туралы»  №528–II   2004  жылдың  28
ақпанында, «Табиғи және  ...  ...  ...  ...  туралы»
№19–I 1996 жылдың  5  шілдесінде,  “Азаматтық  қорғаныс  туралы”  №100  1997
жылдың  7  ...  ...   ...   және   құтқарушылардың
мәртебесі туралы”  №  87   1997  ...  27  ...  ...  қауіпсіздігі
туралы”  №  48–I   1996   жылдың   22   қарашасында,   ...   ... ... ... ... 314–I  ҚРЗ  2002  ...  3
сәуірінде, “Терроризмге қарсы қүрес туралы”  №  19–I  1996  ...... ... 13 ... ”Халықтың радиациялық қауіпсіздігі туралы”  №  219–I
ҚРЗ 1998 жылдың 23 сәуірінде, “Төтенше жағдай туралы” № 387–II  2003  ... 8 ... ... жағдайы туралы” № 331–II 2003 жылдың 5 наурызында,  “ҚР
қарулы күштер және қорғаныс туралы” № 2108–ХII   1993  ...  9  ... ... қоры ... № 106–II   2000  ...  27  қарашада,
“Еңбекті қорғау туралы” №  ...   1993  ...  22  ...  ... ... ... туралы”№ 1132  2004 жылдың  29  қазанда  және
т.б. қабылдаған Заңдары мен ҚР ... №  481   1999  жылы  27  ... ... ... ...  ...  туралы  агенттігінің
ережесі»  мен  «Биотерроризмге  қарсы   эпидемиалық   және   ...  ...   ...   ҚР   денсаулық   министрлігі,   көлік   және
коммуникация министрлігі мен  ...  ...  ...  ...  ... және т.б.
         ... ... «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті
                             ... ... ...      ... ...  ...  қауіпсіздігі  және  еңбекті  қорғау
туралы»  Заң   ...  ...   ...   ...   ...  ...  ...  және  еңбек   қызметі   процесінде   еңбек
қауіпсіздігін  қамтамасыз  етуге,  қызметкерлерлің  ...  мен   ... ...  ...  еңбек  қауіпсіздігі  және  еңбекті  ... ... ... ... ... ...       Бұл  Заң  еңбек  ...   және   ...   ...   ...   ...   ...   қауіпсіздігіне   және   еңбекті    қорғауға
құқықтарының кепілдіктері, қызметкер мен жұмыс берушінің ...  ...  ...   ...   саласындағы   құқықтары   мен   ...   ... және ... ... ...  ...  Республикасының
еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы заңдарының сақталуын  ... және  ... ... ... ...         ... және ... сипаттағы төтенше жағдайлар туралы
                                  ҚР ...      ... және ... ... ... ... туралы»

Қазақстан Республикасының Заңы  халықты,  қоршаған  ...  және  ... ... ... ...  мен  олар  ...  ...  мемлекеттік  саясатты  жүргізудің  басым  салаларының   бірі   болып
табылады және  Қазақстан  ...  ...  ...  және  ... төтенше жағдайлардың алдын алу мен оларды жою  ...  ... ...      Бұл заң ... ... және ... ...  төтенше  жағдайлар
саласындағы  құқықтары  мен   міндеттері,   мемлекеттік   ...   ... ... ... органдарының табиғи және  техногендік  сипаттағы
төтенше  ...  ...  ...   табиғи   және   техногендік
сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу, табиғи және техногендік  сипаттағы
төтенше  жағдайларды  жою,  ...  және   ...   ...   ...  ...  сараптама  мен   мемлекеттік   ...   ...   ...  ...  ...  жағдайлар  саласындағы   материалмен   және
қаржымен  қамтамасыз  ету,  табиғи  және   ...   ...   ... ... ... ...  үшін  жауапкершілік,  табиғи  және
техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар саласындағы  дауларды  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   халықаралық
ынтымақтастық пен халықаралық шарттар тарауларынан тұрады.

                     ... ... ... ҚР ...      ... ... туралы” Заң Азаматтық қорғанысты  ұйымдастыру  мен
жүргізу  –  ...  аса  ...  ...  ...  оның   қорғаныс
шараларының құрамдас бөлігі екендігін білдіреді.


      Бұл  Заң  ...  ...   ...   қорғанысының   негізгі
міндеттерін, құрылуы мен жұмыс  істеуінің  ұйымдық  принциптерін,  Қазақстан
Республикасы  орталық,  ...  ...   және   ...   ...  азаматтық  қорғаныс  саласындағы   өкілеттілігін,   азаматтарының,
шетелдік  азаматтардың  және  ...  жоқ   ...   ...   ... ...      ... қорғаныс  туралы”  Заң  Қазақстан  Республикасының  халқын,
аумағы мен шаруашылық  ...  ...  ...  ...  Азаматтық
қорғаныс  шаралары,  Азаматтық  қорғаныс  күштері,   ...   ... ... мен ... Азаматтық қорғаныс  саласындағы  Қазақстан
Республикасының орталық, жергілікті  өкілдері  және  атқарушы  ... ... ... ... мен міндеттері,  Азаматтық
қорғаныс қажеттерін  материалдық  ...  ...  ...  ету  ... ...  объектілері  мен  мүлкі,  Азаматтық  қорғаныс  шараларын
қаржыландыру көздері, жалпы және қортынды ережелер ... ...      ... қызметі және құтқарушылардың мәртебесі туралы”
                                  ҚР ...      ...  ...  және  ...  ...  ... табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды жою үшін  құрылған
авариялық құтқару  қызметі  мен  ...  ...  мен  ...  қоғамдық  қатынастарды  реттейді  және  құтқарушылардың  мәртебесін
белгілейді.
      Бұл Заң ... ...  мен  ...  ... мен ... төтенше жағдайларды  жоюға  қатысуы,  құтқарушылар
және олардың мәртебесі, жалпы және қортынды ережелер тарауларынан ...                      ... ... ... ҚР ...      ... ...  туралы”   Заң  өрт  қауіпсіздігін  қамтамасыз  ... ... мен  ...  ...  ...  ...  пен  ... қорғау жөніндегі мемлекеттік қызметтің ажырамас бөлігі  болып  табыла
отырып, мемлекттік органдардың, меншік нысанына қарамастан жеке  және  ... ... ... ...  өрт  ...  қамтамасыз
ету саласындағы құқықтық қатынастарын реттейді.
      Бұл Заң мемлекеттік өкімет органдары мен жергілікті  өзін-өзі  ...   өрт   ...   ...   ...    ...  ...   ...   қызмет   органдары,   өрт   ... ету,  өрт  ...  ...  құқықтары  мен  міндеттері,
жалпы және қортынды ережелер тарауларынан тұрады.
     ... ... ... өнеркәсіптік қауіпсіздік туралы”
                                   ҚР ...       Бұл  Заң  ...  ...  ...  ...  ... ету  саласындағы  құқықтық  қатынастарды  реттейді  және  ... ... ... ... ... ... ...  шектеуге
және зардаптарын жоюға ұйымдардың әзірлігін, авариялардың  жеке  және  заңды
тұлғаларға, қоршаған орта мен мемлекетке ... ...  ... ... ... ...      Еңбек қатынастары мен еңбекті  қоғау,  ...  өрт  ... атом ... мен ... ...  ...  ...  және
ядролық қаруды жою, оқ-дәрілерді  пайдалану  мен   ...  ...  ... ... құқықтық  реттеу  Қазақстан  Республикасының  арнайы
заңдарымен жүзеге асырылады.
        ...   ...   Заң   ...   Республикасы    мемлекеттік
органдарының өнеркәсіптік  қауіпсіздік  саласындағы  құзіреті,   заңды  ...  ...  ...  ...  ...   ету   ...  ...  жоюға  әзірлікті  қамтамасыз  ету   және   олардың
себептерін  тексеру,  ...   ...   ...   ... мен ... ... ...                  ... ... ... ... ҚР ...       “Терроризмге  қарсы  қүрес  туралы”   Заң  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...   ...  органдардың  және  меншік  нысандарына  қарамастан   ... ... ... азаматтардың  терроризмге  қарсы  қүресті  жүзеге
асыруға байланысты құқықтарын, ... мен ... ...      Бұл Заң ... қарсы  күресті  ұйымдастыру  негіздері,  Қазақстан
Республикасының   терроризмге   ...    ...    ...    ... ... террористік  іс-әрекеттің  алдын  алу,  анықтау  және
жолын  ...  ...  ...   ...   ...   шеккен   адамдардың
заландарын өтеу және  оларды  әлеуметтік  ...  ...  ...  іс-
әрекетке қатысқаны үшін жауаптылық,  Қазақстан  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  органдарының  арнаулы
мақсаттағы  бөлімшелерін  материалдық-техникалық  жағынан  қамтамасыз   ету,
терроризмге қарсы күресті жүзеге  ...  ...  ...  мен  ... ...             ... ... ... туралы” ҚР Заңы
      Бұл Заң халықтың денсаулығын иондаушы ... ...  ... мақсатында оның радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету  ... ... ...      ...   радиациялық   қауіпсіздігі   туралы”    Заң    ... ...  ету  ...  ...  басқару,  қадағалау
және бақылау, радиациялық қауіпсіздікті  қамтамасыз  етуге  қойылатын  жалпы
талаптар, радиациялық авария ...  ...  ...  ...  азаматтардың,  қоғамдық  бірлестіктер   мен   ұйымдардың   ...  ...  ету   ...   құқықтары   мен   міндеттері,
радиациялық  қауіпсіздік  ...   ...   үшін   ...   ... ... тарауларынан тұрады.
                       ... ... ... ҚР ...      ...   жағдай   туралы”    Заң    ...    ...    ... ... ... ... оның жекелеген  жерлерінде  енгізудің
және оның қолданылуының негіздерін, мерзімдерін, тәртібін ...      ... ... Заң ... ... енгізу мен оның  күшін  жоюдың
шарттары,  негіздері  мен  ...  ...  ...  ...   енгізілетін
мемлекеттік  басқарудың  арнайы  органдары  мен   төтенше   ...   ... ету, ... ...  ...  қолданылатын  шаралар  мен  ... ... ... кезіндегі  жеке  және  заңды  тұлғалар,  сондай-ақ
лауазымды адамдар құқықтарының ... және ... ...  жалпы
және қортынды ережелер тарауларынан тұрады.
                       ... ... ... ҚР ...      Бұл    Заң    ...    ...    ...    Қазақстан
Республикасының аумағына тұратын азаматтар және басқа да адамдар,  сондай-ақ
мемлекеттік   органдардың,   әскери   ...   ...   және   ...  қарамастан  ұйымдардың  соғыс  жағдайы   кезеңіндегі   ...  ...  және  оның  ...   ...   ...   ...      ... жағдайы туралы” Заңы  соғыс  жағдайы  режимін  қамтамасыз  ету,
Қазақстан Республикасы Президентінің, Үкіметінің ...  ...  ...   ...   мен   ...   органдарының   соғыс   ... ...  ...  және  ...  да  адамдардың,  ұйымдардың
соғыс жағдайы кезеңіндегі іс-әрекеті қарастырылған.
                       ... ... ... ҚР Заңы
      “Еңбекті қорғау туралы”  Заң  ...  ...  ... ... ... ... жол бермеу жолдарын  қарастырудағы  ұлттық
саясаттың негізгі  принциптерін және жұмысшылар мен ...  ... ... ... ... ... бағытталған.
      Бұл ... ... ... ... еңбекті қорғауды мемлекеттік  басқару
мен  ұлттық  саясаттың  принциптері,  еңбекті   қорғауды   қамтамасыз   ... мен ... ... ... ...  кепілдік,  еңбекті
қорғаудағы  заңды  актілерді  бұзған  жағдайдағы  жауапкершілігі   тараулары
қарастырылған.
                           3. ... ...      ... ... ... тірі ... ... шарасы.
Тірі организмдердің ішінде қауіп  қатер  адамға  қөп  ...  ...  ...  өмір  сүру  ...  жасай  алатынан  басқа,  өздерінің   ойлы   ...  ...  ...  ...  орта  да  ...  ... кез-келген іс әрекеті әкелетін пайдасымен бірге  кері  ...  ... Оған ... ... ... ... және жарақат  алу  мен  қатар
кей жағдайларда қайғылы оқиға да тууы болып отыр.  Осыған ...  ...  өмір  сүру  ...  қорғау  іс-әрекеті  қауіпсіздік  шаралары   болып
табылады.  Іс-әрекеттің  түрі  ...  ...  ...   ... ... ... қажеттілігі туады. Ол  кешенді  қорғану  шаралары
құқықтық, ... ... ...  ... ... шараларын қамтиды.
      Қауіпсіздік адамды, табиғатты және  материалдық  ...  ...      ...  қамтамасыз  ету  үшін  3  негізгі  ...  ... ... ... ... қауіп-қатерді талдау  (идентификация).  Талдау
   өмір сүру ортасының қауіп туғызатын элементін анықтау, қауіп тудыратын іс-
   ...  ...  ...   ...   ...   ...   үшін
   жүргізіледі.
2. Адамды және  өмір  сүру  ...  ...  ...  тиімді  және
   сенімді шараларын әзірлеу.
3.  Қауіп-қатердің  қорғау  ...  ...  ...  ...   әзірлеу, себебі толық қауіпсіздік орнатылуы мүмкін емес.
      ...  ...   ету   ...   ...   туындағанда,
адамдарды  және   өмір   сүру   ...   ...   ...   туындағанда
қолданылады. Оған зардап  шеккендергі  бірінші  медициналық  ...  ... ... ... ... ... ... және басқа  да
жұмыстар жатады.


                                  ... №2
      ... ... Адам мекендеген ортаның қауіп-қатерлері
      Лекция жоспары:
   1. «Адам – мекендеген орта» жүйесіндегі қауір ... ...   2. Өмір сүру ...  ... қауіп-қатері.
   3. Өмір    сүру ортасының антропогендік ...      1. ...... ... ... ... ... топтастыру.
      Қауіп-қатер қоршаған ортаға үлкен зардабын, зиянын тигізетін  құбылыс,
процесс және ...      ...  ...  өмір  сүру  ...  ...   атап
айтқанда  пайдаланып  отырған  заттар,  еңбектің  өнімдері  мен  құралдарын,
пайдаланылып  ...  ...  ...   ...   ...   ... мен өсімдік әлемін, адамдар ұжымы мен  жеке  ...  ... ... ...  адам  мен  өмір  сүру  ортасы  элементтерінің  қарым
қатынас процестері де жатады.
























































               ... 1. ... ... ... ...      Өмір сүру ... қауіп-қатер табиғи және антропогендік жағдайларда,
сондай-ақ  кездейсоқ  уақиғалар  мен  тұрмыста  және   ...   ...                 2. Өмір сүру ...  ... ...      ...  қауіп-қатерге  табиғи  апаттар  жатады.  ...  ...   ... қар ...  ...  су  ...  және  сол  сияқты  зілзалалардан
тұрады.
      Зілзала – бұл кенеттен  ...  ...  ...  ...  ... ...  құндылықтарды  үлкен  шығынға  ұшыратып,  адамдар  мен
хайуанаттарды өлімге алып келетін құбылыс.
      ... ... ...  тән  ...  қасиеті,  пайда  болу  себебі,
қозғаушы ... ... мен даму ... ...  ...  өзіндік  ықпал  ету
ерекшеліктері бар.
      Зілзала кез ... ... үшін ...  ...  келтірер  залалы
мол  жағдай.
      Дүние  жүзінде  бүкіл  ...  40%  су  ...  20%   ... 15% жер  ...  ал  ...  25%  ...  басқа  түрлерін
құрайды.
              3. Өмір сүру ... ... ...      ... ... ... шаруашылық іс-әрекетінің және өзі
құрған объектілерінің жұмысының нәтижесінде  пайда  болып,  адамдардың  ден-
саулығына және өмір сүру ... кері ... ... ...      ... ... іс-әрекетінен өмір  сүру  ортасына  кері  әсерін
тигізетін негізгі фактордардың бірі  ...  ...  ...  ... ауа – бұл  ... ... көмір қышқыл  газынан,  озоннан,
гелийден және басқа газдардан тұрады.  ...  ...  ... өте ... ... Себебі адам организмінде оттегі  қоры  шектеулі
және ол бар жоғы 2-3 ... қана ...  ...  ...  Ал  5  ...  өтсе,
адамға  оттегі  жетіспегендіктен,   оның   ми   қабатының   жұмысы   ...  ...  ...  ...  әр   ...   зиянды   заттармен
ластануы, адамдардың ауруына ықпалын жасайды. ...  ...  ... ... ... ...  орындары,  жылу  энергетикасы  мен
көліктер жатады.
      ... ... және  ...  ...  ...  денгейдегі
өте улы  қосылыстардың  пайда  болуына  әкеліп  соқтырып,  олар  қара  ... ... ... ... ... ... зиянды құбылыстарды   тудырып
және  озон қабатының жұқаруына ... ...                                  ...  3
                         ... тақырыбы: Жарақаттар
Лекция жоспары:
   1. Жарақаттар түрі.
   2.  ... ... тану ... ...   3.  ... ... тілінуі, буыннын таюы, сіңірдін созылуы. және
      ... ... ...   4.  Бас ... және алғашқы медициналық көмек.
   5. Кеуде мен ... ...   6. ... сынуы дәрігерге  дейінгі алғашқы көмек .

                             1. ... ...    ... — бұл адам  ...  мен  ...  зақымдануы,  сыртқы
себептердің —  аяқ-  қолдың  сынуы  мен  буынның  шыгуынан,  ...  ... мен ... ... ... ... және  көптеген
басқа жәйттардың әсерінен ұлпалары мен органдары  тұтастығы  мен  қызметінің
бұзылуы.  Әсер  ...  ...  ...  ...  ... радиоактивті сәулелер, электр тоғы),  психикалық  (қорқыныш)  болуы
мүмкін.  ...  ...  ...  механикалық   әсерлерден   болады,
сіңірдің со-зылуы.буынның шығуы, аяқ-қолдың ...    ... ... ашық және жабық болуы мүмкін. Жабық зақымдану  —
бұл тері жамылғылары мен кілегейлі қабықтар тұтастығы бұзылмайтын  зақымдану
түрлері.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ұлпалардың
ажырауы (бұлшық еттің, жүйкенің, сіңірдің),  буын  мен  сүйектің  зақымдануы
жатады (буынның таюы, сүйектің ...    Ашық ... — бұл  ...  ...  зақымдалуы,  артынша  тері
жамылғылардың  кілегейлі   ...   ...   ...   ... ашық ...    Организм ұлпасында бір сәтте, ...  ...  әсер  ету  ... болған зақымдану қатты жарақат деп аталады, аз күштің көп  мәрте  және
тұрақты  әсерінен  пайда  ...  ...  ...  ...  деп  ...  ...  көптеген  кәсіби  жарақаттар  жатады   (ауыр   ... ...  ...  ...  ...  кір  ... және т.б.).
    Кез келген ... бір ... ... ... ...  ... да ... бір жалпы өзгерістерді  тудырады  (жүрек-тамыр  ...  ...  зат  ...  ...  Бұл  құбылыстар   орталық   нерв
жүйесінің  тітіркенуінен,  ...  ...  ...  ...   ... ...  ...  болады.  Қатты  сырқырататын  және  қан  көп
кеткен ауқымды зақымдану кезінде сырқаттың  ...  ...  өте  ...  ... ...    Талықсу — адам миының қансыздануы нәтижесінде  естен  кенеттен  ...    ... ... ... ... деп аталады  (корқу,  қанның  түрі,
дененің аяқ асты ...    ... ... ... ... ... ... бөлмеде ұзақ отыру  әсер
етеді. Талықсу көбінесе  аяқ  асты  пайда  болады,  алайда  ...  ... ... ... жетіспеуін сезінеді. Бұл  жағдайда  сырқат  бозарады,
тамыр соғысы ... дем ... ... ...  айрылған  бойда  сыр-қат
құлайды.
    Дәрігер келгенге дейін талықсу кезінде сырқатқа   жәрдем көрсету
    ... ... ... оның ... ... төменірек етіп  жатқызған
жөн. Бұл бас миын қан ағынының көбірек ...  ...  ...  ... шешу ... ... түймесін ағыту,  галстукты,  белбеуді  босату,
таза ауаның келуін ... ... ... ... үшін ...  иіскеу
үшін мүсәтір спиртін береді, оның  бетіне  суық  су  ...  ...  ... ... ... ... шығару үшін жеткілікті.
    Өте ауыр ... ... ... жақсарту және  тамырлардың  соғысын
арттыру үшін сырқаттың терісіне кофеин кордиамин енгізеді.
    Коллапс — өмір үшін  ...  ...  қан  ...  ...  маңызды
органдардағы қан айналымының нашарлаған кезінде  түсуімен  ...  ... адам ... бет ... ... ... суынады.  Алайда  қол  лапс
уланған және ауырған ... екпе ... ...  ...  және  ... ... кездс  пайда  болады.  Дене  қызуы  34-35  градус  шамасында
болғанда артериалдық кысымы сынап бағанасымен 50-80 мм  ...  Егер  ... ... шара ... адам қаза ...    ... кезіндегі дәрігерге дейіңгі көмек көрсету.
    Талықсыған кезде қан айналымын жақсартатын, әсіресе қанның басқа  келуі
үшін шаралар ... ... ... ...  сәл  түсіріп,  етпетінен
жатқызады. Белбеуді босатып, көйлектің жағасының түймесін ағытады; таза  ... ... ... ... спиртін қолданады. Ауру  сабасына  түскен
кезде ыстық сусын, бірнеше тамшы арақ ішкізген дұрыс.
    Тамырлардың ... ... үшін ... 1% - 1мл ... 25  %  -  ... 5% - 1 мл ... ... адреналин, 10% -1мл кофеин  енгізеді.
Осы шаралардың бәрін ... ... ... болады.  Тамырлары  қатты
тарылған сырқаттарды шуғыл көмек көрсеткеннен кейін  кешіктірмей  ауруханаға
апарады.
    Коллапс салдарынан ... ауыр ... ... ...  ... ...  ...  клеткаларын  ырғақпен  қысады)  және  «ауызға-ауыз»
тәсілімен жасанды тыныс алдырады.


                   2. ... ... тану ... ...    ... күйіктің, үсіктің ауыр салдары естен тану болып табылады.
    ... тану — ... нерв ... ... күрт нашарлауы  нәтижесінде
дамып, организмнің барлық жүйесі  қызметінің  тоқтауына  алып  келетін  ауыр
жағдай.
    ... тану ... ауру ... ...  пайда  болады:  сүйектің
зақымдануынан  болған  жұмсақ  ұлпалардың   үлкен   ...   ... ... ... ... ... ...  қан  көп  кеткен  кезде,
дене суынғанда, қорыққанда, шектен тыс ойға  шомғанда,  сәулеге  ... ... жиі ...    ... ... ... ... үш түрлі дәрежеге бөлінеді.
    І дәреже — жәй естен тану. Ес сақталады, ... ... ...  ... ... ... ... жоқ. Тері  мен  көрінетін  кілегейлі  қабықтар
бозарады. Дене температурасы қалыпты ... сәл ... ...  ... жарықтан тітіркемейді.
    Тамырдың согысы бір  қалыпты,  жиілігі  минутына  100-110  ...  ... ... ... ... ... 110/65 мм.
    Тыныс алу бір қалыпты, терең, кейде жиілейді.
    II ...... ... ... Жағдай ауыр. Ес сақталады, алайда  зардап
шегушінің қоршаған ортаға құлқы жоқ.  Сыртқы  әлем  ...  ...  ... ... ... ... ... тітіркенеді.  Рефлекстердің  барлық
түрлері  төмендетілген.  Тері  сұрғылт  түске  еніп  бозарып   ... ... ...  дене  ...  ...  ...  соғысы  жиі,
жүректің ырғағы баяу естіледі. Күре тамырлық қысым  сынап  бағанасы  бойынша
70/40 мм. ... алу ... ... ...    III  ... — өте ауыр ... Зардап шегушінің мүлдем  есі  жоқ.  Тері
бозарады, суық,  салқын  тері  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тітіркенбейді.  Күре  тамырлық  қан  қысымы  анықталмайды,
тамырдың соғысы байқалмайды, тыныс алу бір ...  ...  ...  ...    ... тануға қарсы шаралар
    Есінен  айырылған  адамдар  алғашқы  медициналық  көмекті  кажетсінеді.
Зардап шегушіні ... ... ...  ...  ...  етіп  ... мүмкіндік болса, ауыртпайтын дәрі-дәрмек: прөмедол,  морфин,  аналгин
5% - 2мл ерітінді, олар болмаса 0,5г аналгин, 0,1г кофеин, кордиамин  ... ... әсер ...  ...  жояды,  үстіне  жылы  киім  жабады.  Егер
зардап шегушінің ішінде жарақат жоқ ... оған  ...  шәй  ...  ... ... да спирт ішімдігін береді.
    Зардап  ...  өте  ...  және  ...   ...   ...    3. ... сыдырылуы, тілінуі, буыннын таюы, сіңірдін созылуы
    ... ... ... аса көп  тараған  түрі  дененің  сыдырылуы
болып табылады, ол қатты заттың соққы салдарынан пайда болады,  ...  ... ... ... көбінесе  көгереді  олардың  пайда  болуы  зақымдалған
тамырлардан қанның ағуымен түсіндіріледі.
    ...  ...  ...  құлаған,  ауыр  затты  көтерген   кездегі
ебдейсіз әрекеттерден  туындайды.  ...  ...  -  ...  ... ... ... қиыңдығы.
                          ... ... ...    ... ... оның ... суланған мақтамен сүртіңіз,  жараға  йод
жағып, оны таза ... ... ... ... ең  ...  ...  ... пакетіндегі дәкілі-мақталы  жастықшасы  бар  ...  ...  ... ... ... сатылады), таңғыш материалды алған  кезде  ешбір
жағдайда жараның үстіне жабылатын жастықшаға тиіспеңіз, егер ...  ... ... таза бет ... ... жараны толық жабу  керек,  таңғыш
денені қатты ауыртпау үшін оны аса ... ... ... егер ...  ... ... ... сыдырылған жер іріндеп, ал оның  төңірегі  ісіп  ... ... ... басу  үшін  ...  шегушіге  0,25-0,5г  аналыин
беруге, ал жарақаттанған жерге ... ... ... ...    Буынның шығуы — бұл  буындағы  сүйектерді  ажырататын  буынның  үстіңгі
жағының анатономиялық өзара ... ...  Буын  ...  кезде
оның қызметі бұзылады. Буынның шығуы толық және ...  шығу  (таю)  ...    ... ... құралдармен сырқырауды тоқтату және көлік шиналарын  қою
да көмек көрсетудің қажетті шарттары.
    ...  ...  ...   ...   ... қойылады.
    Оқиға орнында көмек көрсету
    Оқиға орнындағы көмек екі кезеңмен көрсетіледі.
    ... ... ... ... созылуы мүмкін және қирандылардың астында
қысылып қалған аяқ-қолды қалайша жылдам босатуға байланысты.
                               4. Бас ...    Бас ... мен бас ... ... механикалық жарақаттардың аса ауыр
түріне жатады. Бас сүйегі мен бас ... ... ашық және  ...  ...    Бас ... мен бас ... жарақаттануы шартты түрде үш топқа  бөлінеді;
жұмсақ ... ... өте ... ...  ми  қабы  ... ... ми қабы ...    Бас  миын  зақымдаған  заттардың  сипаты  бойынша  ол  ...  ... және ... ... ...    Басқа қатты соққы тиген кезде мидың зақымдануы мүмкін  (мидың  ... ...    ... ... адам ... ... Соққы қатты болса, бұл белгілер
анық білінеді. 1-2 ден  20-30-ға  дейіңгі  минутта  естен  айрылу  байқалын,
артынша есі ... ... ... ... мен ... ...  тез  ...    Қатты соққы толқыны әсерінен (жарылыс) адам организмі ...  ... ... Ауыр ... адам ұзак  ...  бойы  ...  айрылады,  бас
ауырады, көру және есту қабілеті бұзылады.  Есте  сақтауы  әлсірейді  немесе
жоғалтады.
    Ауыр  ...  ...  ...  ...   өте   ...   үзылуымен
сипатталады (ұйқы басу, естен тану).
    Ұйқы  басқан  ...  ...  ...  ...  ...  ... сұрақтарға жауан бермейді. Сырқатты осы  күйден  ...  ... ... қолдану арқылы ғана шығаруға болады.
                         ... ... ...    Ең ... бас ... мен ми ...  сипатын  (ашық  немесе  жабық)
және зардап ... ... ... ... ... ...  сананың  бұзылу,
қан ағу және сыртқы тыныс алудың дәрежесін анықтаған жөн.
    Қан ... ... ... таза қатты таңғыш байлайды. Тыныс  алу  бұзылған
кезде ауыз қуысы мен жоғары тыныс жолдары  босаған  соң  ...  ...  ... ... Есіз ... ...  ...  байқаған  жөн,  өйткені  ол
қозғалыс кезіңде тыныс жолдарын жауып тастау мүмкін.
    Тыныс ... ... ...  түсуін  ескерту  мақсатында  жаралыны
бүйірлеп жатқызып тыныштықта қалдырады. Мұндай кезде оған 50%- 2мл  ... 1%-  2мл  ...  ...  немесе  2%  супрастин  енгізеді.  Ашық
жарақат кезінде пеницилин тағайындайды. Басқа мүз ... қуық ...    ... ...... ... ...  қояды.  1  м-ға  жуық  ... ... ... оның ұшын ... тік ... ...  алдынан
төмен түсіреді. Басты айналдыра отыра байлайды,  содан  соң  түйінге  жеткен
соң  ...  оның  ...  екі  ...  да  орап   ...   ... ...  мен  маңдай  арқылы  кезекпен  орап,  бастың  букіл  шашты
бөлігін жабады


                        5. ... мен ... ...    ... ... ашық және жабық болып бөлінеді.
    Кеуденің жабық зақымдалуы.
    Зақымдалудың осы түрінің ауырлығы кеуде ... ...  ... деңгейіне байланысты (төс, қабырға).
    Жеке қабырғаның сынуы жөтелген және дем алған кезде, ...  ... ... ... білінетін шаншумен сипатталады. Зардап шегушінің  жалпы
жағдайы қанагат-тандырарлық.
    Көптеген, ... ... екі ... ...  ...  ...  жолдарын  бұзады  және  оттегінің  жетіспеуіне  және  ауыр   жағдайға
ұшыратады.
    ... ... гемо және ... ... ауаға толуы мен қан
түкіруге алып келеді.
    Ірі тамырларға қан қысымының күрт көтерілуінен және көк ...  ... ... ... тұншығу пайда болады.
    Ол пайда болған кезде ... және ... ... ... ... түске
енеді.
             6. Сүйектің ... ...  ... ... ...    ...  сынуы  бұл  оның  тұтастығының  бұзылуы,  ...  ...  ...  ...  сынуы  мүмкін.  Сүйек  сынған   жердегі   терінің
зақымданған немесе зақымданбағандығына ... ... ...  ашық  ... деп ...    Ашық ... өте ... өйткені сынықтарға жұқпалы аурулар тез таралады
және іріндеу-қабыну процесінің дамуымен ушыға ...    ... ... ... Жабық сынық кезінде:
    ♦  ... ... ... ...... ... ... кысқаруы немесе қисаюы;
    ♦  сүйек сынған жердің қанталуы мен ...... ... бұзылуы;
    ♦   буындар арасындағы аяқ-қол төңірегінің бойындағы қозғалыстың
         ...    Ашық ... ...... ... ... ... немесе қисаюы;
    ♦  жарада сүйек жарқыншақтарының болуы;
    ♦  ... ... ... ...    ♦  аяқ-қолды қозғалтқан кездегі сырқырау.
    ... ... ...  тері  ...  ...  ...  ... кезіңде сүйек сынған жерде жарақат болады. Алғашқы  ...  ... ... ... ... қозғалтуға болмайды.
    Сүйектің таюын болдырмау үшін жарақатқа ... қою ... киім  ... ... ... ... ... және сынған жерді босатуға  болмайды.  ... ... ... қан ...  оны  тоқтатқаннан  кейін,  жараға  тазартылған
таңғыш қою қажет. Ашық және  жабық  сынық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  табельдік  немесе  қолда   бар   құралдардың
көмегімен ... ... ...    ...  ...  ...   егу   жеке   ...   немесе   үй
қобдишасыңдағы   аналыетиктерді,   шприц-түтіктерді   ...   ... ... және т.б.) ... арқылы жүргізіледі.
    Тыныштық болуы үшін шина немесе қолда бар зат жоқ ... ... ... ... ... қолтықтың асты-на  мақтаның  тығыз  түйнегін  қоя  отыра
таңады (қолды тігінен бүгеді) немесе ... ... іліп ...    ... ... үшін оны сау аяққа байлайды.  Шинаны  (немесе  қолда
бар  затты)  сынықтың  екі  ...  да  ...  ...   ... ... және ... ... қою қажет.  Сүйектің  шығыңқы  жерінде
шина-ның астына жумсақ мақта немесе жайлы мата қояды.
    ... ... бар ... ... жауып, дәкімен орайды  (матамен,
киім кесіндісімен), бұлай ету сынған ... ... ...  ушін  ... соң оны ... ... аяққа орайды.


                                  ...  4
                          ... ... Жаралар
Лекция жоспары:
   1. Жаралар, жаралар инфекциясы.
   2. Жарақаттар кезінде асқынушылық.
   3. Таңу материалы, жеке таңу ... және оны ... ...   4. Жараланған кездегі алғашқы меднциналық көмек.
   5. Қан ...                       1. ... ... инфекциясы
    Жаралар  тері  жамылғысының  терідегі  кілегейлі   қабықтың   тұтастығы
бұзылып, ... ... ... ... болады.
    Жаралар жеңіл және қатты болып ...    ... ... кезінде тері астындағы клеткалар ғана емес  сондай-ақ
бұлшық ет, ...  ...  ...  ...  ірі  қан  тамырлары  зақымданады.
Жарақаттағыш зат ... ......  ...  бас  ...  қуысына
және т.б. енуі мүмкін;  осындай  бойлай  салынған  жарақат  ішкі  ...    ... ...    ... заттың немесе  қарудың  түріне  байланысты  жаралар:  кесілген,
тілінген, түйрелген, сыдырылған, тістелген, жарымдалған және оқ тиген  ...    ... ... ... ... ... ... біз, ине, шеге әсерінен
болады.
    Кесілген жаралар жүзі өткір заттар арқылы болады (пы-шақ, ұстара,  шыны
және т.б.). ... ... шеті ... және зақымданбаған болып  келеді.
Қан жиі ағады.
    Тілінген жаралар ауыр  ...  ...  ...  болады  (балта,  қылыш).
Сырттай қарағанда кесілтен жараны еске түсіреді,  алай-да  зақымдану  ... ... ...  ...  ...  апарып  соқтырады.  Жараның
шеті біршама ісінеді.
    Сыдырылған жаралар ауыр жалпақ  заттың  соққысынан  ...  тас  ...  ...  ...  шеті  ...  ...  емес,   қан   қатады,
тамырлардың және олардың тығындалуы-ның нәтижесінде  жара  шетінің  ... ... ... ... ... ... ...    Атыс қаруынаң болған  жаралар  атыс  ...  ...  ...  ...  Қару  ...  ...  оқтан  жаралану,  бытырадан   жаралану,
жарықшақтан жаралану (мина, граната, снаряд). Атыс қаруынан  болған  жарақат
тесік болуы ... ... зат ... өтеді және оның кіріп-шығу  саңылауы
болады. Кейде зат денеде тұрып қалады, ал кейде жанай тиіп өте шығады.
    ... ... ... ... кезінде шығатын саңылаудан анағүрлым кіші
болады.  Жарақаттаушы  зат  ұлпа  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... жерге киімінің қалдығы  тұрып  қалуы  мүмкін,  ол  жара
ішінде ... оны ...                      2. ... ... ...    ...  ...  міндетті  түрде  қан  кетеді,  дене   сырқырайды,
үңірейген орын ... ... ... тыс ... ...  тандырады.  Қалған
жағдайлардағы жаралар микроорганизмдер үшін  ашық  есік  ретінде  —  жұқпалы
ауруларды асқындырушы ... ... ...    Микробпен зақымданған жараны жұқтырмалы, ал  осы  арқылы  пайда  болған
ауруды жара инфекциясы деп атайды.
    ... ... ...  ...  ...  ...  жердегі
түйіршіктерден, ауадағы тозаңнан,  жараның  төңірегін  қолмен  ұстау  арқылы
өнеді.
    Газдан шіру  ...  ...  аяқ  ...  ...  ... анық белгілерінің бірі жеңіл шаншудың  пайда  болуы,  артынша  ... ... ... төңірегі домбығады, аяқтың тері жамылғылары  су
үстін  қара  дақ  басады,  тамырдың  соғуы  ...  ...  ...   ... ...    ...  ...   белгілері   жоғары   температура   (390С),   жара
төңірегінде бұлык ... ... ... ...  ...  іш  ...  шаншуы,  жұту  кезіндегі  қиыншылық,  беттің  ...  ...   ...  және  ауызды  аштырмайтын  ...  ...  ...  ...   ... ... және антисептика туралы түсінік
    Асептика — жараны микробтардың  зақымдауынан  қорғау  әдісі.  Бұл  ... ... ... микроб болмауы тиіс. Мүлдем микроб  жоқ  материалдар
мен заттар  тазартушы  деп  ...  ...  мен  ...  ... таңғыштың микробтарын толық жою  тазартқыш  деп  ...  ... ... ... ... ...  ... жара іріңдеп,  ісінеді.
Микробтар сәл  тамырларына,  ол  арқылы  сөл  ...  ...  ...  Бұл
жағдайда тері іші  қызарады жәңе қатты  ауырады.  Ал  егер  ...  ... ... қан ... ... дамиды.
    Антисептика — жараға түскен бактерияларды, микроорганизмдерді өлтіретін
немесе  олардың  тіршілігін  ...   ...   ...   ... ... ... жолымен  жою.  Антисептиктер  ретінде  хлорамин
ерітіндісі, йод түнбасы, спирт, сутегі қолданылады.
    Тек ауа жоқ  ...  ...  ...  жарада  көбеюі  (анаэробтар)
анаэробтық немесе газдық  инфекция аса қауіпті.
    Жараға топырақпен бірге  ...  ...  ...  ... енуі ...    Механикалық  антисептика  жараны  алғашқы  ...  ...   ...    Физикалық антисептика жарадағы микробтар үшін қолайсыз жағдай  жасайды,
атап айтқанда бұл жараны ...  ...  ...  суды  ...  ... күн сәулесі мен жасанды ультра күлгін сәуле де өлтіреді.
    Химиялық ... ... ... ... ие әр ... дәрі-дәрмекті
қолдануға енгізідген. Бұлар антисептикалық заттар деп аталады. Йод  түнбасы,
этил спирті, хлорамин, ... ... ... сияқты антисептиктер  жиі
қолданылады. Антисептиктер Вишневский майы сияқты бірнеше заттардан  құралуы
мүмкін.
    ... ... жара ... ... мен емдеу  үшін
пайдаланылатын антибиотиктер жатады.
    ... мен ...  ...  ...  инфекциялық  зақымдануымен
күресте бірін-бірі толықтырады.


       3. Таңу материалы, жеке таңу ... және оны ... ...    ...  ...  қанның   ағуын   тоқтату,   ...   ...   ...  және  оған  ...  ...  ...  үшін   қойылады.   Таңу
материалы ретінде дәкі, бинт,  салфетка,  ...  ...  кіші  және  ... ... жеке таңғыш пакеті мен орамал пайдаланылады.
    Салфеткалар — ...  төрт  ...  дәкі  ...  бірнеше
қабаты. Олар үлкен (70-68см) және кіші ... ... ...    Бинт — ені 5-20см және ... 5-10м дәкі кесіндісі.
    Медициналық ... ... ені 10,14,16 ... және ұзындығы
5,7,10 метр бинттер кездеседі.
    Мақта гигроскөпоиялық және компресеорлық болуы мүмкін.
    ... ... ... жақсы сіңіреді,  жараға  қойылатын  таңғыш
үшін қолданады.
    Лигнин— мақта айырбастайтын материал ... ...    ... ... кіші және үлкен медициналық та-зартылған таңгыштар
сақталады. Кіші таңғыштар мақта дәкі жастықшасының  (56-29см)  және  ... х 7 м) ... ... ...  ...  (65x43  см),  оның  ... ... бау тігілген (70x1 Осм).
    ... ... ... ... ... үшін жеке таңғыш пакеті  (ЖТП)
қолданылады.
    ЖТП (екі мақта дәкі ... 32x17,5 см) және ... ... ... 7м). Бір жастықша бинттің ұшына тігілген, ал екіншісі бос жатады.
               4. ... ... ... ... ...    Алғашқы көмек  көрсету  кезіндегі  негізгі  ...  ...  ... ... ... ластану  мен  жұктырудан  қорғау,  кан  ...  ... ... ... ... бағытталған шараларды  жүргізу.  Жараларды
дәрігерлік көмек көрсету үшін хирургиялық стационарға жеткізу.
    Жарақаттанудан кейіңгі алғашқы сәтте  ...  ...  ...  ... да кез  ...  ...  ...  қанды  тоқтатуға  тырысу  керек:
күйдіргі, ... ... ... ... ...    Қан ... кезде жарақаттанушыны мидың анамизациясынан  (қанның  азаюы)
ескерту мақсатында тегіс жерге жатқызу  ...  ...  ...  ... кеткен кезде оның екі аяғын көтеріп жатқызады.


                                5. Қан ...    ... ... жарақаттың ушығуы,  адам  өмірі  үшін  аса  қауіпті  болып
табылады.  ...  ...  ...  ...  ...  ...   күре
(артериялық) тамырлық, ұсақ (капилярлық) тамырлық,  көк  тамырлық  (веналық)
және паренхиматоздық болып бөлінеді.
    Күре ... қан ол ... ... ... ... ...  ағуы  ... өйткені қысқа мерзімде организмнен өте көп қан  кетеді.  Белгілері:
қан алкызыл түсті, қан баяу ағады немесе атқылайды.
    Көк ... қан ол ...  ...  ...  Қан  ...  үздіксіз
ағыспен баяу шығады, түсі қошқыл қызыл немесе шиедей қызыл.
    Ұсақ тамырлардан қан ағу  дененің  ...  ...  ұсақ  ...   ...   ...   ...   ...   ұсақ   қан
тамырларының қанның агуы (бүйрек, көкбауыр, бауыр) үлпершекті деп аталады.
    ... қан ағу, яғни  ...  ішкі  ...  қан  кету  ... Бұл ... ... ... ішектен  және  т.б.  іш  қуысына  аққан
қандар өте қауіпті және қан кетуін анықтауы қиын.
    Күре ... ... ... ... алғашқы медициналық көмектің  негізгі
міндеттерінің бірі. Күре тамырдап ақкан қайды уақытша тоқтатудың ең  ... ... ......  күре  ...  ...  ...  саусақпен
басу.
    Ұйқы күре тамырын оны зақымдалған жерден төмен (жүрекке ... ... ... ... ... жараға тазартылған таңғышты қаттырақ  байлайды,
содан соң жараға тазартылған, қысатын таңғыш  қойып,  оның  үстіне  бинттің,
салфетканың, ... ... ... бар ... ... ... ...  салып
орайды.
    Барлық  жағдайларда  дененің  ...  ...  қан  ...  кезде   дене
мүшелеріне қан тоқтататын күйдіргіні (жгут), басқа қатты таңғыш орау  ... ... ... ...    Қан тоқтататын күйдіргі(жгут) ені (1,5 -2  см)  ...  ...  ...  Оның  бір  шетіне  ілгек,  екінші  шетіне  ілмегі  бар   жүзікше
бекітілген.
                                 ... № 5
      ... ... ... ... ... Төтенше жағдай.
2. Төтенше жағдайларды топтау.
3. Бейбітшілік уақыттағы ... ...                              1. ... ...      ... ... қызметі экологиялық тепе-теңдікті бұзуға,  аномальдік
табиғи және  ...  ...  ...  және  ...  адам  мен
материялдық шығынға әкелуде.
Адамзат күнделікті көптеген табиғи қауіп–қатермен кездесуде.Жер шарында  жыл
сайын жобамен 10 мың су ... 100  ...  аса  жер  ...  ... мен  ...  ...  ...  және  тропикалық  циклондар  болып
тұрады. Біріккен ұлттар ұйымының мәліметі бойынша соңғы 20  жылда  стихиялық
апат пен ... ...  3  млн  ...  ...  қаза  ...  Сол
себепті төтенше жағдайдың  алдын  алу,  оның  әсерін  жою  ...  ... ... болып табылады.Төтенше жағдай  бола  қалған  жағдайда
адамдарды құтқарудағы білікті қимыл жасау, оларға керек көмек  көрсету  ... ... ... ... тиімді  ұйымдастыру  адам  мен  материалдық
шығынды              ...              ...              ... ... болуына негізінен ішкі және сыртқы  әсерлер  ықпал  етеді.
Ішкі ... ... ...  ...  ...  ...  жобалау
кезіндегі кемшіліктер еңбек және технологиялық  тәртіптің  төмендігі  жатса,
сыртқы  әсерге  кенеттен  элекрэнергиясының  ...  ...  ...  ...  токтауы,  сондай-ақ   соғыс   пен   терроризим   жатады.

      ... ... ... ... ... ...      - қаупі бар көздің  барлығы  ...  ...  және  ...        ...      -    апат    ...    адам    мен    ...     ...     ...          ... жағдай  деп  табиғи  стихиялық  пен  техногенді  апаттарда
пайда болатын  ...  ...  және  ...  ...  адам  ... әлеуметтік және табиғи нормаларының  кенеттен  өзгеруіне  алып
келіп соғатын жағдайды айтады.
      ...  ...  бұл  ...  ...  ...  ...  және  ... төндіретін қауіпі бар оқиға. Көптеген жағдайда бұл оқиғаны  авария
және катастрофа деп те ... Бір ... бұл ... ...  ...  олардың  әкелген  зияндығын,  адам   өлімін   ...   ...   ... ... болады.
Авария - бұл машиналар,  технологиялық  процестердің  және  т.б.  ... ... ... Олар жарылыстарға, өртке, улызаттарды  ауаға  немесе
суға тастауға әкеліп соқтыруы мүмкін. Бірақ бұл оқиғалардың ... өте  ... және адам ... көп ... ... - бұл   адам  ...  ауқымды  болған
жағдайдағы қайғылы оқиға. Ол бірнеше түрге бөлінеді:
   1. ... ...   2. ... немесе көліктік катастрофа.
   3. Техногендік катастрофа.
   Экологиялық катастрофа дегеніміз өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... және стихиялық апаттар. Ол
флора мен фаунаға, жерге,атмосфераға сонымен жалпы табиғатқа зиянын
тигізетін құбылыс.
      Техногендік катастрофа - ... ...  ...  ... с.с. ... ...  адам  және  ...  шығындарға  алып
келіп соғатын үлкен апаттардың ... ... апат ...        ... апат- бұл қауіпті катастрофаға алып келетін геофизикалық,
  геологиялық, гидрогеологиялық, атмосфералық тағы сол ... ... мен
  ... тұратын апат. Бұл жағдай адамның өмір тіршілігін кенеттен
  өзгертіп материалдық ресурстарды бұзуға және құртуға әсер ...                         2. ... ... ...      ... ... пайда болу әсерінің таралуы  немесе  ауқымы,  өркендеу
жылдамдығы  және  төтенше  жағдайды  жою  ...  ...   ...  ...  пайда  болу  жағынан  –табиғи,   ...   ... ... ... және ... немесе  қосылған  болып
бөлінеді.  Техногендік   ...   ...   -   ...   ...  төтенше  жағдайлар   жатады.   Мысалы,   өрттер,жарылыс,химиялық
қауіпті  ...   ...   және   ...   ...  ...  қирауы  және  адам  тіршілігіне  қажетті   жүйелердің
апаттары.
      ...  ...  ...  ...  су  алу,   ...   ... сел, дауыл, табиғи өрт және т.б. жатады.
      Экологиялық төтенше жағдайға -  атмосфераның ластануы, азот  ... ... ... айналуы, жердің  тұздануы,  қышқылдың  жаңбырлар  және
т.б. жатады.
      Биологиялық төтенше ......  ...  және  эпифитотия
жатады.
      Әлеуметтік төтенше жағдайға - қоғамда болып жатқан ... ... және ... кіреді.
Антропогендік төтенше жағдайлар адамның қате іс-әрекетінен туындайды.
      Жергілікті, бір жердің ... ... ...  ...  -  ... орынының бір ғана  жүйесінде,технологиялық  тізбегінде,қондырғысында
орын алған оқиға. Мұндай төтенше жағдайды жоюға  сол  мекеменің  өз  ...      ... ... ... ... ... ... зардабы белгілі
бір зауыттың,  мекеменің,  оқу  ...  ...  асып  ...  ... айтады. Бұл жағдайда да жергілікті төтенше жағдай секілді  зардабын
жоюға  ...  өз  күші  ...  ...  ...  ...  -  ... ... аудан, облыс масштабындағы төтенше жағдай.





























































































Бұл  төтенше  жағдайдың  зардабын  жою  үшін  ...   ...   ... аумағындағы құзіретті органдар мен мекемелердің күштері  мен
құрамын жұмылдырады. Ұлттық  төтенше  ...  -  бұл  ...  ...  және
бірнеше  облыстарды  қамтыған  төтенше  жағдай.  Ұлттық  төтенше   ... жою үшін ... ... құзіретті органдар мен  өкіметтің
арнайы құрған топтары айналысады. Сонымен қатар, құтқару жұмыстарына  ... да ... ... ...      Глобальді  төтенше  жағдай  -   бұл   ...   ...   ... ... ... ... ... және шекаралас  елдерді
қамтиды. Оның зардабын жою үшін әскерді жұмылдырады. Атап  айтқанда  ... ... ішкі ... министрлігі мен ұлттық  қауіпсіздік  комитетін.
Құтқару жұмыстарымен арнайы құрылған үкімет комиссиясы айналысады.


                     3. ... ... ... ...      ... уақыттағы төтенше жағдайды 5 топқа бөлуге болады:
   1.  Қоршаған  ортаға  ...  ...  ...  алып   ...   соғатын.


   2. Жарылыс,өртке алып келіп соғатын.
   3. Көлік комуникациясындағы орын ... ... ...   4. ... ... ... болатын.
   5. Стихияға (бедетвия) әкеліп соғатын.
      Төтенше жағдай кезінде қоршаған ортаға зиянды ...  ...  ...   ... соғатын жағдайларға:
    - атом электрстанцияларындағы апаттар;
    - атомдық кемедегі апаттар;
    - ... ... ... ... ...    - ... химиялық және биологиялық обьектлердегі апаттар;
      Жарылыс,өртке алып келіп соғатын төтенше жағдайларға жататындар:
    - елді ... ...    - ... ... мен ... жарылыстар;
    - Тұрғын үйлердегі жарылыстар;
      Көлік жол ... орын ... ... ...  ...   ...    - ... катастрофа;
    - темір жол көліктерінің соқтығысуы мен жолдан шығып ...    - су жол ... ... Оған су ... мұнай өнімдері  мен
      улы ... ... ... ...    - құбырлардағы апаттың әсерінен тасымалданушы заттың  ауаға  тасталуының
      ... ... ... ... ...      ...  уақыттағы   әскери   саясаттың   сипаттағы   ...   ...   ... жататандар:
    - ядролық қаруды тасмалдаушының апатқа ұшырауы;
    - әскери қоймаларға, ...  ...  ...  ...      ... ...    -  ...  қарсы  және  ұлтшыл  топтардың  әрекетімен  болған  халықтың
      ... ...      ... ... ... ... төтенше жағдайлары төмендегідей:
    - геологиялық сипаттағы стихиялық апат;
    - ... ... ... апат(боран,бұрқисын т.б.);
    - гидрогеологиялық сипаттағы стихиялық апат(тасқын,цунами т.б.);
    - табиғи өрт.

Лекция  №6

      ... ... ... тектегі  төтенше жағдайлар


Лекция жоспары:
   1. Техногендік тектегі  тотенше жағдай.
   2. ... ... ... ... пайда болу әсері.
   3. Техногенді сипаттағы төтенше жағдайды топтау.
   4. Химиялық қауіпті объектілердегі апаттар және ... ...   5. ... қауіпті объектілердегі апаттар.
   6. Өрт және жарылыс қауіпі бар объектілердегі апаттар
   7. Өртті сөндіру ... мен ...   8. ... апаттары.

1. Техногендік сипаттағы төтенше жағдай

     ...  ...  ...  ...  ...  ...  қызметіне
  байланысты және ол қоршаған ортаның ... және де ... ...  ... ... ... ... ластауы өндіріс орындарының апаты  әсерінен
  радиоактивті химиялық және биологиялық қауіпті заттардың ауаға тасталуына
  ... ... ... ... қаупіне жататын апаттарына  атом
  станцияларындағы ядролық қондырғылардағы, атом  кемелеріндегі  және  тағы
  басқа апаттары жатады. ... ... ...  тастау  қаупіне  жататын
  апаттарға химиялық өндірістер мен ...  ...  ...  ...  ... ... және  сол  ...  жатады.  Биологиялық  зиянды
  заттарды тастау қаупіне жататын апаттарға өндіріс  орындары  мен  ...  ... ... ... ... жасап шығару,өндеу және
  тасымалдау кездегі апаттар жатады.

      Қоршаған ортаға ... ... ... ... жағдайларға жарылыс,
өрт, ғимараттардың құлауы және т.б. апаттар жатады.


         2. Техногендік ... ... ... пайда болу әсері
      Қазіргі кезде қоршаған ортаға және адамға тікелей  ...  бар  ... ... ... ... ... технологияның  деңгейі  бақылау  және
жұмыс  ...  ...  ...  ...  тәртібінде  талапқа   сай   ...  ...  Оның  ...  бұл  жағдайды  экономикалық   кризиспен
экологиялық проблемалар  қиындатып  жіберді.  ...  ...  ...  ... мен ... талдап көргенде  олардың  орнын  алатын  жағдайлары
технологиясы  ескі,  ...  ...   ...   ...   ...  көп  кездесетіні  анықталық   ...   ...   ...   ... мекен жайларға жақын орналасуы да өзінің әсерін беруде.
              3. ... ... ... ... ... ... төтенше жағдай              |




      ... ...     ...       ...              ... ... құлауы |

|Опырмалар мен көшкіндер|


|Сел                    ... ...            |





      |Су ...            ... ...    |
|басуы                  |





      |Қар ...            |






      |Жер ...           |






               3. ... ... төтенше жағдайдың топталуы


      |Табиғи сипаттағы төтенше жағдай                 |




      ...                                                             |
|ық -  жер|                                                             ...                                                             |
|, ... |                                                             ...                                                             ...                                                             |
|, сел,   |                                                             ...      |                                                             ...  |                                                             ... т.б.|                                                             |
|0        |Өте жай жер ... Бұл жағдайды тек құралдар көмегімен   |
|         |ғана анықтауға ...                                       |
|1        ... еш ...                                     |
|2        ... мен тұрғын үйлердің жоғарғы қабаттарында ғана     |
|         ... ...                                             ...  ... ... ... байқауға болады. Ілініп       |
|         ... ... ...                                    |
|3,5      ... мен терезелер ашалып жабылып тұрады                  |
|4-4,5    ... тыс ... де ... Су ... су       |
|         ... жерлердегі судың бетінде толқындар пайда болады.     |
|         ... ... ... ... кішігірім           |
|         ... ... ... ...                           |
|5        |Бір атом ... ... ... ... келе жатқан    |
|         ... ... ... ... ... ...  |
|         |штукатуркасы жарылады.                                       |
|6        ... ... ... ... келуі мүмкін. Жыл сайын     |
|         |мұндай жер сілкінісі ... ... ... өз ...   |
|         ... қиындайды және сейсмикалық тұрақты емес ғимараттар     |
|         ... ... ...                                      |
|6,5      ... ... түсе ... ... және т.с.с ...     |
|         ...                                                    |
|7,0      ... жер ... ... дүрбелең болады (паника).         |
|         ... ... ... ... Жер асты ...     |
|         |жарылып, үзіліп кетеді және жердегі сызат үлкен ... ...         ...                                                      |
|7,5      ... көптеген бөлігі бұзылады және опырмалар орын   |
|         ... ...                                                 |
|8        |Жер ... ... ... және темір жол, трамвай жолы |
|         ... ...                                                 |
|8,5      ... бір атом ... ... 1 000 000 есе көп   |
|         ...                                                      |
|9        ... ... ... ... ауада ұшып жүреді.         |


               6.  ... жер ... ... ...    Жер ... кезінде ғимарат  ішіндегі  кез  келген  адам  тірі  қалу
мүмкіндігін арттыру, жарақаттан сақтану үшін дүмпуді алдын ала  күте  ... ... ... ... ...  ...  ал  ...  аяқталғаннан
кейін ғимараттан тез шығып кету керек.
    Тұтас  ішкі  қабырғалардың  ойықтары,  қабырғалардың  ...   ... ... ... үстел,  белағаш  өтетін  жер  ең  ...  ... ...    ... жер ... ... (07.12.88ж.)  ванна  ішіндегі  6  адам
тірі қалған.
    Жер сілкінісі кезінде қауіпті  орындардың  ...  ішкі  және  ...  ...  ...  ...  ...  шеткі  бөлмелер,
лифтілер, саты алаңы мен балкондар жатады.
    ...  ...  ...  ешбір   кедергісіз   жылдам   шығу   ... ... ... ...  ...  ішкі  және  сыртқы  есік
ойықтарын аса қажетсіз дүние - мүлікпен ... ...    Егер сіз ... 1-2 ...  болып,  одан  шыққыңыз  келсе,  онда
алғашқы дүмпу кезінде дабырасыз жылдам  қимылдаңыз.  ...  ...  ... үшін ... ... ... ... болады.
    Ғимараттың жоғарғы қабатындағы адамдар  бастарын  қолға  ...  ... ... ... ... дүмпуді салыстырмалы  қауіпсіз  орнында  тоса
тұрулары қажет. Ғимараттан арқаны қабырғаға тірей  отырып  шығу  ...  ... ... ... оны ... өткен жөн.
    Жеке үйдің иелері қажетті  жағдайда  оны  сейсмолық  тұрғыдан  ... ... ... ...  ғимараттың  сейсмотөзімділік  дәрежесін
білуге тиіс.
    Бүкіл құрылымдық бөлімдерге негізгі шығаберіс ... ...  ... пен ... ... алаңдарды бекітіп берген жөн.
    Жұмыс істейтін барлық қызметкерлер жер ... ... ... ... оқуға тиіс.
    Қазақстан аумағының сейсмоқауіпті  аймағында  жер  сілкінісінің  жиілігі
әртүрлі. Қазіргі ғылым ... ...  ...  ...  мен  кіндігін
әзірше дәл болжай алмайды. Сондықтан  да  жер  сілкінісі  кезіндегі  ...  ...  ...  ...  ...  ала   ...   ...  адамдардың  жер  сілкінісі  кезіндегі  дұрыс  іс-әрекеттеріге
дағдылануына үлкен септігін ...    ... ... ... Кабинетінің  «Төтенше  жағдайларды
ескерту және іс-өрекеттер ... ... пен ... ...  ...  ... ... туралы»  1993  жылғы  30  қыркүйектегі  №969  Қауылысында
сейсмоқауіпті  ...  ...   ...   ...   ұйымдар   мен
кәсіпорындарда тоқсан сайын сейсможаттығу өткізу белгіленген.
                             7. ... ...      ... ... 200 миллионға жуық халық  вулкан  болуы  ықтимал  аумақта
тұрады. ... ... ... астындағы  тұрақты  түрде  активті  процестер
жүріп ... ...      Жер ... және оның ... ... ... ...  құбылыс
вулканизм деп аталады.
      Магма (грек тілінде  –  қою  ......  ...  ...  ... силикаттық құрамы басым еріген масса магма лава  ...  ... ... ... ... болмауы. Ол газ  атқылау  кезінде  ұшып
кетеді.
      Вулкан – бұл ... ... ... ... жиналған жеке  тау.  Магма
ошағы жер қыртысының терең 50-70 км жерінде орналасқан.
       ......  ...  ...  ...  және  ...  ...      Ұйықтаған вулкандарға өз  формасын  сақтаған  және  оның  ...  ... ... ... ... ... ... қатар оның  атқылаған-дығы
туралы ешқандай мәлімет жоқ ... ...      ... ... – бұл ... вулкандық активтілігі жоқ вулкандар.
      Вулканның атқылауы ... және ұзақ ...  ...  ...  ...  (газ,  ...  ...   күйдегі)   1-5   км   ...   ...                                8. ...       Опырмалар  тік  тау  ...  ...  ...  ...  ...  ...  әсәрімен  төмен  қарай  сырғуы.   Опырмалар   тік   ... ... ... ... ... Опырмалар адам және  материалдық
шығынға әкеліп соқтыратын табиғи процесс.
      Опырмалар келесі факторлардың ... ... ...      - ... сусыздануына және құрғауына;
      - ... ... ... ... ...      - өсімдік ... ... ...      - желденуінен;
      Қатты жер сілкінісі кезінде міндетті түрде әр ...  ...  ...      ... ... барлық таулы  аймақтарында  болуы  мүмкін.  ... ...  ...  ...  ...  ...  ірі  өзенді
бөгейтін  көлденең  массаларды  үйіп  ...  ...  су   ... әкеліп соғады. Мұндай өзендерге Күнгей Алатаудағы Көлсай өзені,  ... ... ... ... ...       ...  тіктігі  20  градусқа  жуық  жарларда  жылдың   кез-келген
уақытында ... ... Ірі ... ... 50-60 га ... ...                               9. Қар ...      Қар көшкіні – бұл қар массасының тау беткейінен  төмен  қарай  ... жыл ... әр ... көшкіндер болып тұрады, ол орташа  алғанда  100-
ші адам өмірін алып кетуде. Ал Қазақстанда 95 мың  ...  тау  ...  ... ... ұшырауда.
      Қар көшкіндері құлама тау беткейлерінен жаңа қар жауған және күн  ... ... ... ... ... ...... наурыз – сәуір айларында  көп
жауатындықтан қар көшкіндері сол айларда көп  байқалады.  Қар  көшкіндерінің
50% жазық жерлерге дейін ... ... пен ...  ...  ... Тау ... болатын  барлық  қайғылы  оқиғалардың  25%  ... осы қар ... ...       Қар  ...  тоқтату  іс-әрекеттері  пассивті  және  активті  ... ... ... ...  ...  ...  және  орманды
қалпына  келтіру  іс  -  ...  ...  ...  ...  ...   ... әрекеттерін белгілеп, қолдан қар көшкінін жасау жатады.

                                   10. Сел
      Сел – тау ... өз  ...  ...  кенеттен  көтеріліп
тау жыныстарының бұзылуына алып келіп соғатын қуатты ағын.
      Сел ұзақ нөсерлеп ... ... ... мұз бен  ...  ... жер ... әсерінен болатын құбылыс.
      Қазақстанда Іле, Жоңғар,  ...  ...  ...  ...  ... және ... тауларының өзендері сел қауіпі  бар  аудандар
қатарына саналады.
      Сел ... ... үшін ... ... ... ...  және  ... салып, тау беткейлеріне қар ұстайтын ағаштар отырғызылады.

      ...  ... ... ... ...  төтенше жағдайлар
Лекция жоспары:
   1. Метеорологиялық ... ... ...   2. ... мен ...   3. Дауыл.
   4. ...   5. ... ... ... ...   6. Су ...   7. Су басу.


                 1. ... ... ... ...       ...  ...  төтенше  жағдай  төмендегі   жағдайлардың
әсерінен болуы мүмкін:
      - ... Оның ...  ...  ...  ...  Бұл  ... 25м/с пен одан жоғары жылдамдық болған жағдайында орын алады.
      - Нөсер жауында. 12 ... ... ... ...  50мм  және  ... көп ... ...      - Ірі бұршақтарда. Бұршақтың диаметрі  20мм  және  одан  үлкен  болған
жағдайда
      - ... қар ... 12 ... ...  20см  ...  қарды  жауып
тастауы
      - Қатты бұрқасында.  Желдің  жылдамдығы  15м/с  және  одан  да  ...      - ... ...       -  Жылы  ...   Бір   ...   ...   суығанда   (замороски).
Вегетациялық периодтағы топырақтың ...... ...                       2. ... мен ...      Жердің атмосферасы  ...  ...  ...  Жер  ... ... 78% азоттан, 21% оттегіден, 0,9%  оргоннан  және  ... ... ... ... ...  газ),  ...  ... және т.б. газдардан тұрады.
      ... ... ... 20км ... су буы бар. Ал  20-25  ... азон ... орналасқан. Ол қабат тірі организмдерді  зиянды  қысқа
толқынды сәулелерден қорғайды. 100км биіктікте газдардың  молекулалары  ... ... ... ... ...        ...   ...   ...   атмосфера    тропосфераға,
стратосфераға, ... ... және ...  ...  ...  ...  ...  жел  деп  атайды.  Желдің  күшін  Бофорт  шкаласы
бағалайды.
      ... ... ... ... кіші ...  ...  Атмосферадағы
қысымның кіші аймағының ең кіші қысымының ортасы циклон деп аталады.
                                  3. ...      ... – бұл өте ... күші мен ұзақ ... ...  ...  ... Бұл кезде желдің жылдамдығы 32м\с және одан да көп болып,  желдің  күші
Боферт шкаласы бойынша 12 ... ... ... ... ...  ... Әдетте дауылдың енін катастрофалық  қираған  зонаның  енімен  алады.
Кейбір жағдайлардадауылдың  ені  1000км-ге  ...  ...  ...  Тайфунның
қирау ені (разрушении) 15-45км. Дауылдың орташа  ұзақтығы  9-12  күн.  ... ... апат ...  жағынан  жер  сілкінісінен  кем  болмайды.  Көп
жағдайда дауыл нөсер жаңбырмен қатар өтіп  ...  пен  ...  ... ... өте күрделі масштаптарға дейін жеткізуі мүмкін.

                                  4. ...      Бұл ... ... ... ... ... кіші болған  жағдай.
Борандағы желдің жылдамдығы 15-20 м\с дейін  болуы  мүмкін.  Ал  ... адам ... ... ... әлде ... ... Боран құйынды  және  бір
бағытты болып келеді. Құйынды боран үлкен аумақтарға дейін жайылуы  ... ... ... және ... болып  бөлінеді.  Шаңды  боран  –  бұл  күшті
құйынды  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тұзды  ауаға
көтеріп ауқымды (значительный) қашықтыққа алып ... ...  ...  ... ... боран көбіне шөлді  жерлерде  көп  болады.  Кенет  ... ... ... кету ... бар. Және өте  ...  ...  өтеді.
Мысалы 10 минуттың ішінде желдің жылдамдығы 3 м\с-тан 30 с-қа дейін өседі.
                5. ... ... ... ...      ... ... төтенше жағдайға:  су  тасқыны,  сел,  қар
көшкіні жатады. Бұл төтенше жағдайға  ...  ...  ... да ... ... Олар ... т.б.

                                6. Су ...      Су ... ... ... қар мен ...  ...  ысып  кетуіне
байланысты шұғыл еруінің әсерінен болады. 2002 жылы болған  глобалды  күннің
жылынуы және нөсер ... ... ... су алып  ...  әкеліп  соқты.
Су тасқын таулы аймақтарында да көп  болып  тұрады.  ...  ...  ... ... ... 5-10 м\с дейін жетіп, екпіндеп аққан сел  ... ... ... ... ... ...      Цунами –  су  ...  ...  жер  ...  ...  ...  ... үлкен гравитациялық толқын.  Толқынның  биіктігі  цунами  басталған
жерде 0,1-5м болса  жағада  -10м,  ал  клин  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  ...  көп  жағдайларда   Тынық   және
Атлантикалық мұхитта болып тұрады. Цунамиден сенімді қорғау  жоқ.  ...  ...  ...  ...  келе  ...   дер   кезінде
хабарлау.

                                 7. Су ...      Су басу - ... ... және ... суының деңгейінің  көтерілуіне
байланысты құрғақ жердің көп бөлігін су алып  ...  ...  су  ... де нөсерлі жаңбырдың жаууы,  қар  мен  мұздардың  үздіксіз  еруіде
жатады.
      ... ... ... су басу  ...  ...  ... алады. Оңтүстік Қазақстанда мұндай жағдай  ақпан-наурыз,  ал  ... және ... ... ... ...  ...  Су  басу  ... үлкен нұқсан адам мен көптеген материялдық шығындар әкелуде.

                                 ...  ... ... ... ...  төтенше жағдайлар
Лекция жоспары:
   1. Биологиялық төтенше жағдай.
   2. Ж±ќпалы аурулар және одан ...   3. ...  мен ...   4.  ... өрт.

                        1. ... ... ...      Биологиялық  төтенше  жағдайға  эпидемия,  эпизоотия  және  ...  ...  ...  ...  арасындағы  инфекциялық  аурудың  кең
таралуы және бұл аурудың сол территориядағы тіркелген  санының  бірнеше  ... ...      ... ... 4 ... ...      - ішек инфекциялары;
      - тыныс алу ... ...      - ...      - ... ... ... ... (контакты).
        Қазақстанда   климаттық   географиялық   сипатына   ...    ... ... ... ... Сонымен қатар Қазақстанда  іш  сүзегі,
дизентерия  және  ...  да  ішек   ...   ...   ...   ... ... ... , мидың қабыну, вирустық  гепатит,  сүзек,
безгек, тыныс жолдарының вирустық инфекциялары және т.б. тіркелген.  Алматы,
Оңтүстік ... және ... ... бұл  ...  бойынша  аса  қиын
аймақтарға жатады.
      ... ... атап ... ... мен ...  облыстарында
обаның  белсенді  табиғи  ошағы  орналасқан.   Оны   ...   ... және ... болып табылады.
       Тырысқақ  Оңтүстік  Қазақстан  обылысында,  әсіресе   ...   ... ... ... Алматы облысында байқалды.

                  2. ... ... және одан ...    ...  ...  ...   әрт‰рлі   климаттыњ   географиялыќ
сипаттамалардыњ әр  т‰рлігіне  орай  обаныњ,  туляремияныњ  табиѓи  ... ... елді  ...  гигиеналыќ  жаѓдайлардыњ  тµмендігінен
ерекше ќауіпті және  басќа  да  ж±ќпалы  аурулардыњ  таралуына  барлыќ  ...  ...  ...  ...   олардыњ   пайда   болуына   халыќаралыќ
байлааныстардыњ        ...        ...         ... ...  ...  µзгерістер,  халыќтыњ  кµшіп  ќонуы,
елдердіњ арасындаѓы медициналыќ ќ±ралдарды дер уаќытында  жеткізуге  кедергі
келтіретін  ...  ...  ...  ...   ... ...    ... іш с‰зегі, дизентерия және басќада  ішек  аурулары,  т±мау,
кµкжµтел,  ќызылша,  полиомелит,  бруцеллез,  туберкулез,   ...   ... ...  ...  ...  іш  с‰зегі,  тыныс  жолдарыныњ  вирустыќ
инфекциялары және т.б. тіркелген.
    ... ... ... Ќазаќстан  облыстары  б±л  аурулар  кењінен
тараѓан аймаќ болып табылады.
    ...  ...  мен  ішек  ...   ...   ... ... ...  және  Жамбыл  облыстары  ењ  ќолайчыз  ... ...    Жыл ... ... ... ... 40-70 мыњ ... тіркеледі.
    Ќазаќстан  аумаѓында  обаныњ  белсенді  табиѓи  ошаѓы  орналасќан.  ... ... кіші ... ... т‰рлері болып табылады.
    Туляремияныњ жайылымдыќ  және  далалыќ  ошаќтары  Батыс  Ќазаќстан  мен
Алматы ... ... Оны ...  ...  тәріздес  кеміргіштер.
Мидыњ кенеден ќабынуы тіркелген. Оныњ табиѓи ошаѓы Алматы,  ...  ... ... Алматы ќаласында кездеседі.
    Ќазаќстанда ара т±ра ... ... ...  Ќу  ...  ... ... ... Республикада сырттан келген  малярия  жаѓдайы
кездеседі.
    Сібір жарасы барлыќ облыстарда жыл сайын ... ... ... Етті
даярлаудыњ  ветеринарлыќ-санитарлыќ   және   санитарлыќ-гигиеналыќ   ережесі
б±зылѓан кезде осы ж±ќпалы ауру кењінен таралуы м‰мкін.
    ... ... ... шаралары  ‰ш  баѓыт  бойынша  жоспарланып
ж‰ргізілуге ...     - ... ... ...     - ... берілетін жолды бекіту.
     - Адамдардыњ ж±ќпалы ауруларѓа тµзімділігін арттыру.
    ... ... ... етуде ж±ќпалы ауруларды µз уаќытында  аныќтаудыњ,
оларды  ертерек  оќшауландыру  және  ...  ...  ...  зор.   ...  ...  ...  ...  ж±ќпалы   аурулардыњ   негізгі
белгілерін білудіњ, дәрігерге µз ... ... ... зор.
       ... ... ... б±зу ‰шін жеке және ќоѓамдыќ гигиена
  ... ... ...  дайын µнімді әзірлеуді, саќтау мен
  тасымалдауды, суды пайдаланудыњ санитарлыќ-гигиеналыќ және технологиялыќ
  ережелерін ... ... ...    ... ... ... ... арттыру ‰шін  саќтандырѓыш
вакциналарын жаппай егу және ... ... ...  ...  ... ... де ... болады.
    Дезинфекция-топыраќта, суда және сыртќы ортаныњ басќа да объектілерінде
ауру таратќыш микробтарды жою.
    ...  ...  ...  ...  және   ...   ...    ... әдістер: от, ыстыќ  ауа,  ќайнаѓан  су,  ультрак‰лгін  сәуле.
Механикалыќ  ...  ...  ...  с‰рту,  сулап   сыпыру,   сілку,
ѓимаратты  желдету.  Химиялыќ  ...  хлор  ...  ...   ... этилен ќышќылын т.б. заттарды пайдалану.
    Дезинсекция-ж±ќпалы аурулардыњ  ќоздырѓыштарын  тарататын  жәндіктермен
(бит, б‰рге, ... ...  ...  әдіс  ...  ...  ДДТ-ны
пайдалануѓа негізделген.
    Дератизация-кеміргіштермен (егеуќ±йрыќ, тышќан, май тышќан,  ... ... Ол ... және ... ... ...    ...   ж±ќпалы   ауруларѓа   ...   ...   ... ... сау ... организіміне  вакцина  мен  анатоксинді  егу
жолымен жасалады.
    Обсервация-инфекцияныњ  таралуын  ескертуге  баѓытталѓан  ... ... ... және ... эпидемияѓа  ќарсы  шаралардыњ  ж‰йесі.
Обсервация кезінде мыналар ќарастырылады: к‰шейтілген  ...  ... ... халќы мен байланысты шектеу немесе толыќ  тоќтату,  арнайы
емдеу, ... және ... ... ...    ... ... оќшауландыруѓа және ондаѓы ж±ќпалы  ауруды  жоюѓа
баѓытталѓан  әкімшілік,  шаруашылыќ  және  ...   ...   ... ол ... ... ќарулы к‰зет ќойылады.
    Карантин кезінде оныњ аумаѓына кіріп шыѓуѓа тиым салынады,  к‰шейтілген
медициналыќ ... ... ... және  ...  ...  ...    Әрбір адам, егер  оныњ  ...  ...  шара  ...  ... мына ... ... ... естерінде ±стаѓан жµн:
     - ... ... ... ...  ...  аяќ  ...  ...       дезинфекциядан  ...   ...   мен   ...   ...       ... ... ...     - дезинфекциялаушы заттарды  пайдалана  отырып,  ѓимаратты  к‰н  сайын
       ... ... ...     - тыныс органдарын жеке ќорѓау ќ±ралдарын (маска) киюді;
     - балаларѓа ‰йден ... ...     - ... ... ... ... ...     - жеке гигиена ережесін ќатањ саќтауды: әсіресе тамаќ ішердіњ  ...       ... ... ... және ... ... сумен жууды;
     - тамаќќа ќойылатын ...  ...  ...  ...       тек ... кµзден ѓана алуды, су мен с‰тті ќайнатуды;
     - барлыќ азыќ-т‰лікті ...  ...  ...  ѓана  ...       ... отта ... пеште ќыздыруды, жеміс пен кµкµністі  ыстыќ  сумен
       ...     - ... мен дәрі  ...  ...  ...  антибитиктер  мен
       ... да  ...  ...  ...  бойынша  µз  уаќытында
       ќабылдауды-ќ±рбандыќтар  ...  ...   ќана   ...   ...       ... тез ... ... есте ±стаѓан жµн.
                        3. ...  мен ...       ...  ...  ...  эпизоотиялық   аурулардың
мынадай түрлері таралған: бруцеллез, туберкулез, шешек,  ...  ... ... және лептоскулез.
       Соңғы  жылдары  ...  ...  ет  ...  ...  ... ... елдердегі эпизоотиялық ахуал нашарлығы  ол  республиканың
ветеренарлық ахуалына кері ықпалын тигізуде.
      Алматы, Жамбыл, Оңтүстік  ...  ...  ...  облыстарында
шешек етек ала бастады.
      ... ...  ...  тозу  және  ...  ...  ... отыр, ол Солтүстік  Қазаұстанда  байқалып,  осы  аурулардың  таралуына
түрткі ... ...                                4. ... өрт
       ...  ...   ...   ...   алқабының,   жер   асты   жанар
байлықтарының ... ... Бұл ... ... кең ...  ... ... өрті – бұл өсімдіктің стихиялық  түрде  жануы.  Орман  өрті  ... ... ... құбылыс.

Отпен қамтылған ауданы бойынша орман өрттерінің топталуы.
|Орман өртінің классы               ... ... ...          ... ... жана ...        |0,1-0,2                            ... өрт                           |0,2-2,0                            ... емес өрт                     |2,1-2,0                            ... өрт                         |21-200                             ... өрт                            ...                           ... өрт                  |2000 ...                        |

      Ірі ... ... ... жану ұзақтығы 10-15 тәулік.

                                 ... № 10

  ... ... ... ... ... ... жүйелері
Лекция жоспары:
   1. Қазақстан Республикасындағы ... ... ...   2. Азаматтық қорғаныс жүйесінің мақсаттары.
   3. Азаматтық қорғаныс жүйесінің басқару ұйымдары мен ...          ... ... ... ... жүйелері.
               ... ... ... ... мен ролі.
      Қарулы күштерді  әлсірету  үшін  әр  ...  жақ  ...  ...  ... ... беру ... етеді.  Мұндай  соққы  беру  мүмкіндігі  1914-1918
жылдары ұшақтардың  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... қалаларға, қорғаныс шебінен тыс тылдарға  әуеден  ...  ...      Ал ... өзі осы қалалардың  ауадан  шабуылына  қарсы  тұра  ... ... ... ... Бұл жағдай әуе  шабуылына  қарсы  қарсы  тұратын
әскери күштермен қатар, қираған өндіріс  опрындарын,  тұрғын  ...  ... ... ... өзін көтеру қажеттілігі туындады.
      ... әуе ... ... үшін 1920 жылы жергілікті әуе  шабуылынан
қорғану ... ...      ... ... ХӘҚЖ 1961 жылы ... ... (АҚ)  –  деп  ... Кеңес өкіметі 1925-1932  жылдары  осы  Азаматтық  қорғаныс  ... әрі ... ...  ...  ...  ...  Осы  ХӘҚЖ  –  не
төмендегідей міндеттер жүктелді:
 • әуе шабуылы туралы ... ... және ... ... ... • әуе ... зардаптарын жою;
 • бомбадан не газдан, улағыш заттардан (УЗ) паналау орындарын дайындау;
 • зардап шеккен ... ... ...... ... аудандарға қоғамдық тәртіпті сақтау шараларын жүргізу;
 • ХӘҚЖ үшін ... ... ... ... жүргізу;
 • Арнайы курстарда, қоғамдық қорғану ұйымдарында оқытуды ұйымдастыру.
  Ұлы Отан соғысы ... бұл ... ... маңыз беріліп, бұл күштер
  халықты қорғауда, шабуыл зардаптарын жоюда үлкен жұмыстар атқарды.

   Ұлы  Отан  ...  ...  ...  де  бұл  ...  одан  ары  ... ... ...   Бұл күндері оларға жаңа міндеттер жүктелінген, құрылымы өзгерген. ... ...  атом  ...  қолдануынан,  химиялық,  бактериологиялық
қарулардан қорғануға дайындау  ...  ...  Бұл  ...  басқаруды
ұйымдастыру министрліктерге, облыстық, қалалық және аудандық  әкімшіліктерге
жүктелген.


                 2. ... ... ... ...   ... ... мақсаттары:
 • әр қоғамдағы ең басты және бағалысы  –  ...  ...  ...  ...   ... ... ...  ескрту  –  негізгі  мақсат.  ...   ... білу – ... үшін ... ... ...  ...  адамдадың
   өмірін  сақтап  қалу,  олардың  қауіпсіздігін  қамтамасыз  кту  ...   ... ... ... ...... ... жасалған барлық байлықты сақтап қалу. АҚ  ережелерінде
   олар сенімді түрде қорғалуы қажет деп ...   ... ... ......  ...  қыру   құралдарының(ядролық,   химиялық,   ...   ... ... ...... жағдайда өндіріс орындарының тұрақты жұмысын қамтамасыз ету;
 • зардапқа ұшыраған  адамдарды  құтқару  және  ...  ...  ...   ... ... • апат ... қираған жерлерде барлау жұмыстарын жүргізу;
 • зардап шеккен адамдарды іздестіру, құтқару, оларға қажетті көмек көрсету;
 • төтенше жағдайда шыққан өртпен ... ... ... жол ...... ... ... көрші тұрғын объектіге зиянын  келтірмеуін
   қөздеу және қалпына келтіпу;
 • адамдарды және  ...  ...  да  ...  улы,  ...   ... ... тазалықтан өткізу;
 • территорияны, техниканы,  киімді,  тамақты  улы,  ...  ...   ... қорғау.

        3. Азаматтық қорғаныс жүйесінің ... ... мен ...   ... ... ... ... Республикадағы азаматтық қорғаныс штабы.
2. Облыстық, қалалық, аудандық штабтар.
3. ... ... ...  ...  ...  АҚ  ...  ...   қызметкерлері.
4.  Азаматтық  қорғаныс  ұйымының  кезекшілік  қызметкерлері  мен   байланыс
   ...   ... ... ... жататындар:
 • азаматтық қорғаныс әскерлері;
 • ауқымдық не министрліктерге бағынатын жасақшылар;
 • арнайы жасақшылар.
   ... ...... ... ...... азаматтық қорғаныс штабы;
 • Төтенше жағдай жөніндегі комиссия;
 • облыс әкімі;
 • қала әкімі;
 • аудан әкімі;
 • әр ... ... ...                    ... ... штабының құрылымы



































   Мекеменің басшысы осы мекеменің төтенше жағдай кезінде дайындығы үшін,
құтқару жұмыстарының ұйымдастырылу жұмыстарына ... ... ... ... ... ...   Азаматтық қорғаныс жүйесі территориялық және өндірістік негіздері бойынша
құрылады.
   Территориялық  –  дегеніміз  әр  ...  қала  ,  ...   ...   ...... ... саласындағы әр министрлік бойынша жергілікті
жерде солардың басшылығымен жұмыс жасайтын  Азаматтық  ...  ...                                 ... №11
    ... ... ... қыру қаруларының қолданылуы және оның салдары
   Лекция жоспары:
   1. Ядролық қарудың жарылыс ...   2. ... ... жарылу ошағы.
   3.  Бактериологиялық қарудың жарылысошағы.
   4.  Нерв ... ... ... ... заттар.
   5.  Әсері күшті улы заттар (ӘКУЗ).


                    1. ... ... ... ошағы.
       Ядролық  қару  деп  ...  ...  ...   реакцияның   жүруінің
нәтижесінде болатын ішкі  ядролық  қуатты  пайдалануға  негіздкліп  жасалған
қаруды айтады. Ол ... ... ... ...  ...  ең  ... ... қуаты тротилдік эквивалентпен өлшенеді.
      Ядролық жарылыс ауада, жер (су) беттерінде  және  жер  (су)  ... ... Оның ... ... ...  ...  жарықты  сәуле  бөлу,
өткір радиация,  төңіректі  радиоактивті  ластау  және  ...  ... ...      ... ...  ауаның  бірден  қысылысынан  пайда  болады.  Және  дыбыс
жылдамдығынан жоғары ... ... ... ... ...  болу  ... ортасында өте жоғары қысымның пайда болуы.  Соққы  толқын  өзінің
жойқын күшіне  байланысты  жолындағылардың  ...  ...  ...  өтеді.
Соққы толқынның күші эпицентрінен қашықтаған сайын бәсеңдей береді.  Адамдар
соққы толқыннан тек ... ... ... т.с.с.  таса  жерлерге
жасырынып, сақтанады.
   Жарықтық сәуле бөлу ядролық қарудың жарылысының  әсерінен  ...  ...  ...  ...  ...  және  көрінентін  сәулелер  бар.
Жарықты сәуле  бөлу  жарылыстың  күшіне  байланысты  бірнеше  ...  ... Бұл ... ... қауіптісі инфрақызыл сәулесі.
  Жарықты сәулелену – бұл жарылыс кезінде болатын ... ... ... миллион градусқа (жарылыс барысында     бірнеше мыңға) дейін болады
(жарылыстың аяғында).
   ... ... өте ... ... әсер ... және ... да ...   Ол күннен  алдеқайда  анық,  өткір,  ашық  сондықтан  алыстан  ...   ... ... - ... ...   ... сәулелену – адам денесін, жан-жануарды күйдіреді, соқыр қылады.
   Күйдіру сатысы бірнеше дәрежеде болады:
   1 – ші ... – 4 ...   2 – ші ... – 4-7,5 кал/см;
   3 – ші дәрежелі – 7,5 - 12 ... ... ...   4 – ші дәрежелі – 12 –ден жоғары  кал/см (терінің күйігі тереңдеп,
жапырықтанып, бөлшектеніп түседі).
   Жарықты ... бөлу ... ...  ...  ...  әсер  ...  ... көзді жандырып жібереді.
   Өткір радиация –  гамма  ...  және  ...  ...  Ядролық
жарылыстың  нәтижесінде,  оның  айналасына  жоғары  ...  бұлт  ...  ...   жерге  түсіп,  айналаны,  суды,  ауаны   ... ...   ... ... адамдарға екі жолмен әсер етеді: гамма сәуленің бетта-
бөлшектермен бөлініп адамның ашық жеріне, ... ... ...  ... ... ... Осыдан адамдар сәуле ауруына  шалдығады.  Егер  теріге
радиоактивті заттар көп қонса, адамдар радиоактивті күйік алуы мүмкін.  ... ... ... қан ... адам ... ... ...   Радиоактивті заттардан панаханалар ғана сақтайды.
   Электрлік магниттік импульс жарылыстан  кенін  ...  және  ... ... ... әсер ... ...  ...  көлемі  бірнеше  мыңдаған
шаршы  километр  ...  ...  ...   ол   жарылыстың   қуатына   ...  ...  ...  ...  үлкен  антеналы   өте   ... ... ... ...  приборларды,  конденсаторларды,
ваакумды  қондырғыларды  және   т.с.с.   ...   ...   ...   ... ... қорғаныс. Медициналық  көмек  көрсету.  Алдымен  ... ... ... ... ...  ...  және  жеке  ...  пайдалану  туралы  хабардар  еру  ...  ...  ...   ...   ...   ...    ...    ұстау    керектігін
мүмкіншілігінше түсіндіру  қажет;  радиацияның  деңгейін  ...  ...  ...  ...  тұрақты  жүргізу   керек;   су   мен   ... ... ... ... ...                      2. ... ... ... ...   ... қару  ... ... улау заттарын қолданатын  әскери  қару.
Химиялық улану ...  ... үшін ... бомбалар,  снарядтар  және
т.с.с. құралдар пайдаланады. Улану заттары адамдарды, ...  ...  ...  су  ...   сол   ошақ   төңіректерін,
егіндерді, өсімдіктерді жояды, қатты зақымдайды.
   ... ... ... ... ... анықталады:
1. Зақымданудың клиникалық зақымдау белгілері бойынша улау заттарын 6  ... ... ... ... ...  ...  V  ...  заттар);  тері
жарасы  әсері  (иприт,  люизит),  жалпы  улану  ...   ...   ...  ...  әсері  (фосген,  фифосген),  псикаға   әсері   (В(),
тітіркендіру ... (СS – ... ... хлорацетофен  және т.б.)
2. Улану заттарының сақталу қасиетіне байланысты,  оларды  2  ...  ...  ...  ...  ...  фосген,  дифосген),   ұзақ
сақталатындар ... ... V ...  ...  ...  ұзақ  ...  ... бойы) дейін улау қасиетін жоғалтпайды.
3. Соңғы зақымдау натижесі бойынша: өлімге  алып  ...  ...  ...  (
типті заттар,  синильдік  қышқыл  және  ...  және  ...  ... ... Әсер ету ...  ...  тез  әсер  ететіндер  (удың  әсері  тез  ...   ... (V), жәй әсер ... (әсері бірнеше сағат  өткен  соң  біліне
   бастауы  ...  ...  ...  және  ...    ...   ...   дифосген.
5. Қолданылуы ықтимал заттары (V) және фосфорорганикалық заттар.
6. Басқалары жатады.

                 3. ... ... ... ...       ...  (биологиялық)  қару   деп   терлеткі   ... ... ...  ...  және  жеткізетін  құралдарының
жиынтығын айтады.
      Бұл қарудің  қауіптілігі  –  приборлардың  ...  ...  ... Ал ... ... ... ...  сол  қару  қолданылған  жерден  ,
судан, ауадан ... ... ...  ...  ...  ...  ... анықтауға болады. Оған көп уақыт кетеді, ол  жаппай  ...  ... ... ... қымбат.

4. Нерв жүйесін зақымдайтын фосфорорганикалық уландырғыш заттар

      Ви-икс-газдары. Олар  аз  мөлшерде  ...  ...  ...  ...  Оның  исі  ...  ...  ...  Суда  баяу  ериді,   ал
органикалық еріткіштер мен ... ... ...   Ашық ... су көздерін, өте ұзақ уақыт бойы – 6 айға  дейін  зақымдаушы
күшін  жоймайды.  ...  ...  ...  ...  ...  сіңу  ... Жазды күндері бір жерде -12 тәулік бойы, ал қысты күні 2-3  ... ... ...   ... – бұл  ...  ...  сарғыштау  түрде  кездесетін,  ауада  жақсы
буланып ұшатын, қыста қатпайтын сұйық зат.  Оны  кез  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   Судың   әсеріне
тұрақты  қарсылық  ...  ...  су  ...  ұзақ  ...   ... Адамның терісіне, киіміне тез сіңеді. Оның буы  20  км-ге  ... Ойлы  ...  ...  ...  ...  қыста  2  тәулікке  дейін
сақталады.
   ... Бұл да ... өтіп және ... алу  ...  улайды.  Организмге
сіңгеннен кейін орталық нерв жүйесіне зардабын тигізеді.
   ......  ...   ...   ...   ...   Ол
сарымсақтың исі бар  сарғыш  немес  қара  қошқыл  түсті  ...  ... ... ... Ол адам ... сіңу ... улайды.  Бұл  жағдайда
адам терісі 2-3 сағатта  қызарады  да,  ...  ...  20-30  ...  ... жара ... ...   Адам ... жүйесі арқылы  уланғанда  бірнеше  ...  ...  ... да, тез ... ...  ...  ...  тынысы  тарылып,  тұншығып
өледі.
   Синильдік қышқыл. Бұл тез буланып ... ...  зат.  Ашық  ...  ... бұға ... ұшып ...  Қату  температурасы  –  140С,  адам  синиль
қышқылы тараған ... ... ...   Фозген – бұл тұншықтырғыш улы заттарға жатады.  Ол  ...  газ  ... және ... 3,5 есе ... ... көптің  исі  бар.  Адамды  буланған
күйінде тыныс алу органдары арқылы ... ...  ...  30-50  мин,  ... ... 3 ... ... өзінің уландыру күшін сақтайды.
                      5. ... ... улы ... ...    ӘКУЗ – ... ... ... зат, олардың  қалай  болса  солай
сақтаулы немес төгілуіадамдарды жаппай улануына алып ...   ӘКУЗ – ... ... ... ...  ӘКУЗ  ...  бейім,  олардың
қайнау  температурасы  +200С,  ал  атмосфераға   газ   ...   бу   ... ... қашықтыққа тарайды. Химиялық зақымдау  ошағының  көлемі,
оның адам терісіне тамшы сұйық ... және  ...  ...  ...  ...   ӘКУЗ төгілген кезде көрсетілген немес істелінетін іс-әрекеттер:
   1. Хлор – төгілген кезде (ол ауадан ауыр)  ең  биік  ...  ...      ...   2.  ...  ...  ...  (ол  ауадан  жеңіл)  тез   буланып   жоғары
      ... яғни ... ... ... ...   ... ... винилхлоридтен және басқа улы заттардан тыныс
органдарын қорғау үшін 30-100 минут бойы  ...  ...  кию  ...  суға  ...  ...  ...  орай  ...  мақта-дәке   таңғышы
көмектеседі.
   Тыныс органдарын хлордан қорғау үшін өзінің ...  ...  ... мата ... ...   Бұл уланғыш заттардың бәрінен тиімді жеке және уйымдық қорғау  ...                                 ...... ... ... қорғау

Лекция жоспары:

      Халықты ... ... ...      ... ... ... ... мен жолдары.


      Көпшілікті қорғау құралдарының  ...      Жеке ... ...  ...                   1. ... қорғаудың ұжымдық құралдары

      Халықты  қорғаудың  ұжымдық  ......  ...  ... ... кәзіргі замапндағы қырып-жою құралдарының  зақымданғыш
факторларының  қорғаудың  ең  ...  ...  ...  ...   бірі-
аламдарды ұжымдық қорғау құралына жататын қорғаныс ғимараттарына жасыру.  ...  ТЖ   ...   ...   ...   ғимараттарға   панаханалар,
радиациядан қорғау орындары (РҚО) және қарапайым жасырыну орындары жатады.
   Панаханалар толқын соққысынан, жарық ... ...  ...  ... ...  ...  ...  зақымданғыш  факторларынан,
сондай-ақ уланғыш заттардан  (УЗ),  бактериалдық  құралдар  мен  ...  ... улы ... (ҚУЗ) сенімді қорғауды қамтамасыз етеді.
   Өндіріс күштерін қазіргі  ...   ...  ...  зілзаладан,
радиациялық және химиялық қауіпті объектілердегі апаттардан қоғау –  маңызды
мемлекеттік міндеттердің ... ... ... ... ...  тиіс
жерлерге мүмкіндігінше жақын орналасуы тиіс.




              2. ... ... ... әдістері мен жолдары

   Ядролық  қарудың  ауа  толқынының  соққысынан,  тек  осы  ...  ... ... немесе панахана (убежище) ғана сақтай алады.
   ... ... кез ... ... ... ...  қорғай  алады:
ағаштың көлеңкесі, үйдің тасасы.Жауын, тұман, қар оның ... ...  ... оның ... өрт ... ықтимал.
   Өткір радиация - әр түрлі нәрселерден өткенде гамма сәулелері әлсірейді,
неғұрлым кедергі  көп  болса,  соғырлым  ол  ...  ...  ...  ... – 3 есе азайтады; жабық траншея – 7-10  есе  ...  бір  ... үй  –  10-15  есе;  Жер  ...  үй  –  7-15  есе  (земляка),  арнай
дайындалған жер асты үйі – 400 есе; Көп ... үй ...  –  100-400  ... ... ...  –  1000  есе;  ...  бетоннан  салынған  баспана,
шахта, тау қуысы – түгел қорғайды еш ...   ... ......  ...  жердегі  топырақ,  шаң  жоғары
көтеріліп жетмен ыққа қарай жылжи береді де, жол бойы ... ...  ... 3  зонадан тұрады:
                                    1) ... ...                                    2) ... ... ...                                    3) ... ... зонасы.
   Ластау мөлшеріне байланысты:
 • жарылыс түрінен (бомбаның);
 • оның күшінен (неше мегатонна)
 • жарылцыс болғаннан кейінгі ... ...... қашықтығынан;
 • жер бетінің рельефінен (таулы, жазық дала т.с.)


                 3. ... ... ...  ...   ...  ...  құралдарына  арнайы  қорғану   құрылымы   ... ... ... (РҚП) және ... панаханалар жатады.
   Арнайы қорғану құрылымы бұл соғыт және  ...  ...  ...  және
химиялық қауіп қатерде пайдаланатын герметикалық қорғау құрылымы.
Арнайы қорғану  құрылымында  паналайтын  адамдар  тері  мен  ...  ... ... ...      ... ... ... бұл адамдарды жедел сәуле  мен  радиоактивті
заттар және биологиялық аэрозольдерден қорғайтын құрылым.
   Қарапайым панахана бұл жер ...  ...  ...  траншея,  арнайы
қазылған үңгір (землянка). Бұларды жасауға көп уақыт  кетпейді  және  оларда
адамдар тиімді ... ...   ... құрылымдары қызметіне,  орналасу  уақытына,  қорғану  қасиетіне
және  ... ... ...   ... ... қорғаныс құрылымы жалпы және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы қызметтегі қорғаныс құрылымы қаладағы халықты ... ...  ал  ... ... басқару органдары  қызметіндегі  қызметкерлер,  байланыс
және хабарлау  жүйелері  және  емдеу  мекемелерінің  ...   ... қоса ... үшін ...  ...  бұл  ...  тоқтаусыз
жұмыс жасау керек.
   Орналасуы  ...  ...  ...  және  жеке  ...   қорғану
құрылымы болып бөлінеді.  Қосылып  ...  ...  ...  подвалын
жатқызуға болады. Бұл қорғаныс құрылымдардың ішінде  кең  ...  ... жеке ... түрі ғимараттан бөлек орналасады.
   Тұрғызылу  уақтысы  бойынша  алдын  ала  тұрғызылған  және   тез   ...  ...  ...  ...   ала   ...   қорғаныс   құрылымы
жанбайтын құрылыс  материалдарын  пайдаланып  салынған  салынған  тұрғылықты
құрылым.  Ал  тез  арда   ...   ...   ...   ...   бар
материалдармен төтенше жағдай туындағанда ғана тұрғызылатын құрылым.
   Қорғаныс  қасиеті  бойынша  ...  ...  ...  бірнеше  топқа
бөлінеді.  Атап  айтқанда  қорғану  ...  оның  ...   және  оның  ...  толқынының  қысымының   белгілі   ... ... ... ...   ... ... олар кіші сиымды (600 адамға дейін), орта сиымды
(600-2000 адамға  дейін)  және  үлкен  сиымды  (2000  ...  ...  ...                    Жеке ... ...  ...   Жеке қорғаныс құралдары теріні және тыныс алу  ...  ... ... және ...  ...  ...  үшін  ...  Осыған
орай жеке қорғаныс құралдары  қызметіне  ...  ...  ...  ... ... ... ... медициналық қорғау құралдарына бөлінеді.
   Тыныс органдарын қорғау құралдарына  противогаздар,  респираторлар  және
қарапайым қорғау құралдары ...   ... ... және ... ... бөлініп, азаматтық, жалпы
әскерлік   және   ...   ...   ...    ...    Изоляциялық
противогаздар  адамдарды  ауа  құрамындағы  зиянды  заттардан   ...  ... ... ... әр ...  зиянды  қоспалардан  фильтр  арқылы
тазалап қорғайды. ... ...  ГП-5,  ...  ... ... ДП-6, ... ПДФ-Ш  (балаларға  арналған)  және  т.б.
маркалары пайдалануда. Изоляциялық противогаздардың ИП-4, ИП-5, КИП-5,  КИП-
7 және т.б. маркалары бар.  ...  ...  алу  ...  ... қорғайды. Мата және маталы-дәке  таңбалар  да  тыныс  алу  ... ... ... ... ...                          ... ... ...  ... қорғайтын құралдар  қорғау  және  ...  ...  ... ... ... ... ... изоляциялық  (жалпы  әскелік
қорғаныс комплекті, жеңіл  бөлуші  костюм  Л-1  және  т.б.)  және  ... ... киім ... және т.б.) ... ...  Егер ... киімдерге сабындымайлы эмульсияны  сіңірсе,  оны  қорғаныс
құралдары ретінде пайдалануға болады.


                       ... ... ...   ...    ...    ...     ...     құралдарынан,
антидоттардан,  бактерияға  қарсы  құралдардан  және   жартылай   ... ... ... ...  құралдары  бұл  адам  организмін
радиоактивті  заттарға  қарсы   төтеп   беру   ...   ... ... деп улы ... адам  ...  ...  ...  айтады.  Антибактериялдық  құралдарды   биологиялық   қауіпте
пайдаланады. ... ...  ...  ...  ИПП-8  ...  АИ-2
жеке аптечкалары жатады.

                                Жеке ...   ... және ... ...  улы  ...  бактериялық  заттарды  жеке
ионды сәулені  әлсірету  және  алдын  алу  ...  ...   және  ...  көмек
көрсету, антидот препараттары және радиопротекторлар бар.
   Жеке ... ... ... ... ұяда –  ...  ...  заты  бар  ...  орналасқан.  Ол  қатты
жарақат алғанда, сүйек сынғанда және күйгенде колданады.  Оны  пайдаланғанда
сол колымен бұдыр ... ...  да  ...  ...  оң  қолысен
ұстапсағат тіліне қарай  айналдырады.  Сосын  инені  жауып  тұрған  қалпағын
алып, шприц-тюбикті жоғары ... ине ...  ...  ...  ...  ауаны
шығарады. Сосын инеге қол  тигізбей,  санның  жоғары  жағынан  ...  ... ... ... да ... болады.
2-ші ұяда -  фосфорорганикалық улы заттармен улануды әлсірететін және  алдын
алатын зат  –  ...  (6  ...  ...  ...  ...  түсті  пеналда
орналасқан.  Оны  «Химиялық  кауіп»   белгісі   берілгенде   1   ...  ...  ...  ...  болса,  таблетканың  тағы  1  ... ... ... ... 5-6 ... кейін болады.
3-ші ұяды – түссіз үлкен пеналда N2  бактерияға  қарсы  ...  зат  ... (15 ... орналасқан. Оны сәуле алғаннан кейін  азқан-
ішек қызметі бұзылуы пайда ... 7 ... ... ... 2  ... ... қабылдайды.
4-ші  ұяда  –  алқызыл  түсті,  сегізқырлы  2  пеналда,  әр   ...   ... N7 ... ...  зат  –  ...  орналасқан.
Оны сәле алу қаупінде 6 таблеткадан бір қабылдайды және  тағы  сәуле  қауіпі
төнгенде6 таблеткасын 4-5 сағаттан кейін ... ұяда – ... төрт ... 2 ... әр ...  5  таблеткадан  тұратын
N4 бактерияға қарсы ...  зат  ...  ...  ... бактериялық улану және  қауіп  төнгенде,  жарақат  және   күйік  алғанда
пайдаланады. Алдымен 5  ...  су  ...  ...  ...  ...  6
сағаттан кеиін 5 таблетка қабылдайды.
6-ші ұяда – ақ түсті төрт ... ... N2 ...  уланудан  қорғайтын
зат калий иодиді       10  ...  ...  Оны  ...  ... ... 1 таблеткадан 10 күн  қабылдайды.  Ең  алдымен  ...  ... ... ұяда – ... ... ...  ...  құсуға  қарсы  қолданатын  зат
этаперазин  5 таблетка) ... Оны ... ... ... тез ...  және
бас жарақатынан кейін лоқсу пайда болғанда 1 таблеткадан қабылдайды.
   Ескету! 8 ... ... ... таблетканың 4/1 бөлігін, 8  жастан  15
жасқа деиінгі бплаларға 2/1 бөлігін береді.

                             Жеке ... ...   Жеке ... ... дененің ашық бөліктеріне және киімге түскен тамшы  –
сұйық улы заттарды залалсыздандыру үшін қолданады.
   ... ... ...  жеке ... ... бар  ...  және  4
мақталы-дәкелі тампондар кіреді.
   Тамшы сұйық улы заттар дененің ашық  бөліктеріне  және  ...  ... ... ... ... ... дене бөліктерін және  киімді
сүртеді. Егер жеке химиялық ...  ...  ...  ретінде  кәдімгі  мақта
мендәкені қолдануға, ал дегазды ертіндіні қолдан дайындауға  болады.  ... 3% ... ... ... мен 3% сілтіті  натрий  ертіндісінің
қоспасын  немесе  3%   тотыққан  сутегі  ертіндісі  мен  150  г.   ... ... ... қолдануға болады.

                              Жеке ... ...   Жеке ... ...  ұзындығы  7  м.,  ені  10  см.  дәке-бинттен  ... 17,5 см, ені 32 см ... ... ...  ...  ...  басына  қозғалмайтындай  етіп   ...   ... оны ... ... қозғалтуға болады.

                                 ... № 13

   ... ... ... ... зардабын жою.


   Лекция жоспары:

1 Зақымденған ... ... және ... қайта қалпына келтіру жұмыстары.


2  Радиациялық және химиялық  барлау құралдары.


3 Эвакуация



 1. Зақымденған ошақтағы құтқару және апатты қайта қалпына ... ...      ... ... ... ... ... мәні  оның  тезділігінде
және жасалған  іс-әрекеттердің тиімділігінде.
      Құтқару жұмыстарға ... ...      - ... келер күштердің жүрер жолдарын барлау;
      - жолдағы немес апат ... ... ... жол ...      - апат болған жердегі баспаналардағы ... ...  ...  ...        ауа ... жолдар іздеу;
      - құлаған үйлер астындағы қалған адамдарды ...      - ... ...      -  ...  шеккендерге  дәрігерлік   көмек   көрсету,   ауруханаларға
        ...      -  ...  ...  және  ...  ...  су   ...        ... көшіру;
      - адамдарды, олардың киімдерін санитарлық тазартудан ...      - ... ... ...  ...  ...  ...        улы заттардан, радиациядан тазарту.
      ...  ...  ...  ...  ...  ...  да   ...      Қалпына келтіру жұмыстарына төмендегі іс-әрекеттер жатады:
      - Ластанған аумақтарға баратын ... ...      - ... одан әрі тарауына жол бермеу;
      - Бұзылған газ, су ... және ... да ... ...  ...        ...      - Қираған үйлерді қалпына келтіру немесе оларды жою ...      - Көще ... ... ... және ... ... қамтамасыз
        ету;
      - ... ... үшін тез ... ... ... ...      Белгіленген жұмыстарға сәйкес зщақымданған ошақтарға  барлаушы  күштер
жіберіледі. Олар радиациялық жағдайды, ... ...  мен  ... апат ...  ...  ...  зардап  шеккен  адамдарды,  оларды
құтқару шараларын анықтайды. Зақымданған орынға  АҚ  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   АҚ    жүйесінің
қызметкерлерімен ... ...  ...  ...  ... ... құтқару және қалпына келтіру жұмысына арнайы  техникаларды  да
пайдаланады.
      Жұмыс жүріп ... ... ... ... ... ...  ... жабдықтары болуы тиіс.
      Апаттың  зардабын  жою  бағытында  ...  ...  ...... құтқару, оларды  ауруханаға  жөнелту,  қажет  болған  жағдайда  ... ... ... ...  ...  ...  қайда  апаратылатындығы
алдын ала белгілі болуы тиіс.

               2. ... және ...  ... ...      Радиациялық барлау құралдарына ДП-5В, ИМД-21 және т.б. жатады.
       ...  ...  ...  ...  ПХР,  ХУЗ,   ...   анықтау
мүмкіншілігі бар индикаторлық  түтікшелер,  аспалы  газталдағыштар  ... ... ... ИД-1, ИД-11, ДП-22В, ДП-24 және т.б. жатады.
      Сонымен қатар, жердегі, ғимараттағы радиация дозасының қуатын, сондай-
ақ, ... улы ...  ...  ...  үшін  ...  ... тұрмыстық дозиметрлері пайдаланады.

                                3. ...      ... ... әдістерінің ең  негізгісі  уақытша  көшіру  (эвакуация)
шаралары болып табылады. Оған, адамдардың өмірін сақтау  мақсатында  ...  ...  және  ...  заманғы  қырып-жою  құралдары  қолдануы
мүмкін  аудандардан   халықты   көшіру,   ...   ...   ...   ... ... істеп жатқан, ұйымдардың жұмысшылары  мен  ... ... ... бөлу және орналастыру жатады.
      Көшіру шаралары Қазақстан  Республикасы  ...  ...  ... ...  органдарының  және  аумақтық  басқару  органдарының  жалпы
басшылығымен алдын ала жоспарланады. Бейбіт уақытта қауіпсіздік  ...  ...  ...  ...  жағдайлар  болуы  мүмкін  аймақтар   үшін   көшіру
шараларын  ...  ...  ...  Сонымен  қатар,   соғыс   уақытына
шекаралас аудандар  мен  қауіп  төнген  жерлердегі  ...  ...  ...      ... көшіру шаралары:
      - ...  ...  мен  ...  және  ...  ...        ... - өндірістік принцип бойынша;
      - халықты көшіру – аумақтық принципі бойынша жүзеге ...      - ... ... және ... көлік иелерінің  көліктерін  тарту
        жеке ... ... ... ...      ... ...  жүргізу  үшін   жергілікті   атқарушы  ... ... ... ... шараларын ұйымдастыру және оны жүргізу тиісті басқару органдарының
және ұйымдарының бірінші ... ...      ... эвакомиссиясының міндеттері:
      -  ұйымның  АҚ  ...   ...   ...   жұмысшылары   мен
        қызметкерлері мен олардың ... ... ... үшін ...        ... ...      - азаматтық қорғанысының басшысына эвакуациялық жинау пунктінің
        ... ... ... ... ... колонналары мен
        жаяу саптар бастықтарын тағайындау туралы ... ...                                 ... №14
               ... ... Төтенше жағдайдың зардабын жою
                ... ...                    1. ... ... ... және ... ...                       ...                    2. ... ... әдісі мен тәсілі.


      1. Зақымданған ошақтағы құтқару және ... ... ...      Құтқару және басқа да шұғыл жұмыстары (ҚжБШЖ) төтенше жағдай ... ... үшін және де  ...  ...  көмек  көрсету  және   қайта
қалпына келтіру мақсатында жүргізіледі.
      ... ... ... жою стратегиясы  бір  сыпыра  қауіп-қатерге
және соған  байланысты  төуекелділікке  негізделеді.  Сондықтан  ең  ... ... ... ... ...  мен  тактика  қандай
шараларды қалай қолдануын ескереді.
      Адамдарды құтқару төтенше жағдайды ... ... бір ...  ... ... ... жағдайды зардабын  жою  жұмыстары  арнаулы  үш  топқа
жіктеледі:
—  құтқару;
—  арнаулы (жедел);
—  ...      ... ... ... құтқарып алуымен тікелей байланысты, оған
мыналар кіреді:
—   басылып не қамалып қалған орындарда зардап шеккендерді іздеу;
—   ... ... ... алу (оларға жету жолдарын жасау);
—  зардап ... ... ... ... ...    — зардап шеккендерді апат болған жерден көшіру.
   Арнаулы (жедел) жұмыстары мыналарды қамтиды:
—  өрт сөндіру ;
—   ... және ... ... ... ... ... кіру жолдарын жасау;
—  осал құрылыстарды күшейту.
Арнаулы жұмыстардың атқарылу нәтижесінде  құтқару  жұмыстарының  ... ... ... зардап алмауына жағдай туындайды.
      Қосалқы жұмыстар  құтқару  жұмыстарын  алаңына  және  ...  ...  пен  ...  ...  ...  ...  ...  аландарды тазалау;
— техника орнату;
—  қоршаулар мен ... ... ... ... ... жарықтандыру т.с.
      Табиғи және техногенді сипаттағы төтенше жағдайларды ...  мен  ...  ...  ...   ...   Азаматтық   қорғаныс   күштері
қатысады.
      Төтенше жағдай зардаптарын жою ... ... ... пен ұйымдарды төтенше жағдай қауіпі туралы құлақтандыру;
— барлау жүргізуді, қирау дәрежесін, зақымдану аймағын,  су  басудың  ... ... ... мен ықтимал шекарасын, өртенген жердің  көлемін,
аудандары мен таралу бағытын және өзге де меліметтерді анықтау;
—   ... ... ... тұрған нысандар мен елді мекендерді анықтау;
—  Құтқару  және  басқа  ...  үшін  іске  ...  күш  ...  мен
құралдар санын анықтау;
—   Төтенше жағдай аумағындағы күш-құралдарды басқаруды ұйымдастыру;
—зардап  шеккендерге  дәрігерлік  көмек  пен  ...  ...  ...  сонымен   қатар   ...   ...   ...   ...  ... жұмыстарды жүргізу барысында оған  сәйкес  қауіпсіздік  шараларын
даярлап іске асыру;
— Төтенше жағдай аумағында және  оған  ...  ...  ... ...  ...  жағдай   зардабын   жоюға   және   құтқару   жұмыстарды
қамсыздандыру мен даярлауға бағытталган  ...  және  ...  ... ...      ...  ...  ...  құтқару  жұмыстарды  тек  өрттер   мен
кирауларды ғана емес, сондай-ақ  ...  ...  ... ...  отырып  ұйымдастырылады.  Бұл  жағдайда  бактериологиялық
зақымдану ... ... ...  ...  ...  аса  ...  ...  қорғану  режимінде  ұйымдастырылады.  Аурү   қоздырғыштар   түрі
аңықталысымен зақымдану  ...  және  оған  ...  ...  ... және ... ... қарсы  шаралар  жүргізіледі.  Күрделі
зақымдану ошағында құтқару жұмыстарын ... ... үшін  ...  істеу
қажет:
- барлаудың барлық түрлерін үздіксіз және  бір  ...  ...  және  ... жылдам пайдалану;
- мақсаттары әртүрлі күш пен құралды бір уақытта және дұрыс пайдалану;
- зақымдау, қирау, өрт ... тез жою ... ... ... ... маңызды нысандарға жұмылдыру, күш пен құралды бағыттау;
- тұрақты және нақты өз-ара ... ... ...  күш пен ... ... мығым және ұтымды басқару.
      Зақымдану ошағында  ...  күш  пен  ...  ...  ... улағыш және  қатты  әсер  ететін  улы  заттармен  зақымдалгандарға
алғашқы медициналық көмек ...  ...  ...  ...  ... ... бар.
      ...   мен   өсімдіктердың,   ауылшаруашылығы   өнімдері    ... су ... ...  бойынша  Азаматтық  қорғаныс  іс  шараларын
орындау  мақсатында  хайуанаттар  мен  ...  ...  ...  мен
қызмет бөлімшелері құрылады.
Қызметтердің негізгі міндеттері:
- мал мен өсімдіктерді, ауылшаруашынық өнімдерін  және  өсімдікшаруашылығын,
су  ...   мен   ...   ...   ...   ...   химиялық,
бактериологиялык  (биологиялық)  зақымданудан  қорғау  жөніндегі   шараларды
ұйымдастыру және ...   ...  және  ...  ...  ...   ... ... зақымдалған хайанаттарды амалсыз союды  және  оларды  көмуді  ұйымдастыру;
егістікті,   ...   және   мал   мен    ...    ... ... ... мен ... қауіпсіз аймаққа апаруды ұйымдастыру;
- жем-шөп пен астықтың артық қорын жасау;
- қызмет бөлімшелерін мақсат  бойынша  іс-әрекеттерге  ...  ...  ... жеке ... ... және ... ...  дәрі-дәрмектердің, залалсыздандырғыш заттардың қорын жасау  және  де  дер
кезінде жанарту;
-  Төтенше жағдайдағы, зақымдану ошақтарындағы  ...  ауыл  ... ... және өткізу.
      Шаруашылықтағы мал мен өсімдіктің зақымдалуын  ...  және  ...  ...  ...  ...  тікелей  іс-әрекет  ететін  мал   ... ... ... ... ... ... хайуанаттарға вөтеринарлық көмек көрсөтеді;
- оларды көпшіріп, қоныстандырады:
- зақымданған хайуанаттарды,  өсімдіктерді  сынақтама  тексерінен  ... және ... үшін ... ...   ...  ...  ...  жүргізеді  және   зақымдалған
хайуанаттарға вөтеринарлық ем-дом ... улы ... ... ... ... залалсыздандырады;
      АҚ шараларын және күштерінің іс-әрекеттерің  қамсыздандырудың  ...  ...  ... қамсыздандыру
- химиялық қамсыздандыру
- медициналық қамсыздандыру
- көлікпен қамсыздандыру
- материалдық-техникалық қамсыздандыру
-  гидромөтеорологиялық және мөтеорологиялық қамсыздандыру.
      ... ... ... барысында негізгі күш пен құралдарды зардап
шеккендерге алғашқы дәрі-дөрмек көмегін  беру  үшін,  бұзылыста  қалғандарды
шығару үшін, жедел ... ...                    2. ... ... ... мен тәсілі
      Құтқару  ...  ...  ...   мен   ...   жалғасымдығы
ғимараттың бұзылуынан; коммуналды, энергетикалық, технологиялық  жүйелерінің
аварияларынан  және  нысанның   ...   алу   мен   ...   ...  ...  ...  әсер  ететін  өрт   және   басқа   ... ...      ... адам ... қалуы мүмкін жерлерде қираған құрылыстарға, бұзылған
ғимараттарға  және  құтқару  жұмыстарын  жүргізуге  бөгет  ...   ... жол ... ... Бір ... кіретін жолдарың ені 3-3,5м, ал  екі
бағыттағылардың ені 7м болуы тиіс.
      ... ... ...  адам  ...  ...  ...  ... мен АҚ құрамалары айналасады. Бірақ бұл жұмысқа басқа да  барлық
тұрғыңдарды қатыстыру керек.
      Жеке ... ... ... қорғаныс құрылыстарында  қамалып
қалған адамдарымен байланыс құралдарымен тұрақты байланыс жасауға  тырысады,
ол үшін желдеткіш саңылауларын, есік, ірге,  су-жылу  ...  ... Ең ... ... ... немесе қабырғаларда  тесік  жасап
таза ауа жібереді.
Панахананы  ашу  барысында  ...  ...  ...  ...   ...   ... пайдаланады: негізгі кіре-берісте бұзылғанды тазалау,  одан  ... ашу ... ... ашу; ... немесе авариялық шығу  люгін  қазып  алу;
көршілес жатқан ... ... ... ... бұзу;  бұзылыс  үстіндегі
бегетті ашу одан кейін адам шығару үшін жол ...      ... ... ... ... жер ... ...  жою
кезіңде  адамдарды  қирау  астынан  шығару  бойынша   ...   ... ... 16 тоннадан кем  көтермейтін  қуатты  көтергіш  краңдар,
үлкен экскаваторлар,  ...  ...  мен  ...  ... талап етіледі.
      Коммуналды-энергетикалық  пен  ...  ...  ...  мен
бұзылу  зардабын  жоюдағы  негізгі  амалы  —   ...   ...   ... ... мен газ және су ... ... ... табылады.

                                 ... ... ... ... жағымсыздығының көрсеткішткері
Лекция жоспары:
   1. Өндірістік ортаның жағымсыз факторларын ...   2. ...   3. ... ...   4. Парниктік эффект.
   5. Озон қабатының жұқаруы.

           1. ... ... ... ... ...   ... ... жағымсыз факторларына атмосфералық ауаны, суды және
   топырақты ластау, шу, электрмагниттік толқын , ... ...   және т.б. ...       ...  тасталынған  газдар   екінші   денгейдегі    өте   ... ... ... ... ... олар қара ... (смог),  қышқыл
жауыны, парниктік эффект сияқты  зиянды  құбылыстарды   тудырып  және   озон
қабатының  ...  ...  ...   ...   және   ... зиянды заттар қоршаған отраға кері  әсерін тигізуде.
      Өндіріс орындары мен көлік, темір жол және әуе ...  ... ... шу, ... ... электр жүйесінен шығатын  электр  магниттік
толқын және атом өндірісінен шығатын сәуле де  адамның  ...  өз  ...  ...   ...   жағымсыз   көрсеткіштерінің
негізгіс  атмосфералық  ауаны  ластауда  туындаған  ...   ...   ... ... және озон ... ... болып саналады.
                                   2. ... ... , ... ... ... ... өте  ... Оның екі түрі байқалады:
    - ... ... ... газдың қалдықтарынан құралған қалың тұман;
    - фотохимиялық смог-өткір ... ... қою ...  ...  ол
      ... ... сәулесінің әсерінен фотохимиялық  реакцияға  түсіп
      құралды және әрі өте улы келеді.
     ... смог 1940ж ... ... ...      Смог ... көру ... ... металдың тотығуын күшейтеді.


                              3. ... ...      Ол ... 100 ... бері ... ... ...  деген  атты  1972ж
ағылшын  ғалымы  Смит  қолдаған.  Қышқыл  жаңбыры  күкірттің  және   ...   ...   ...   ...    ...    ... ... (H2SO4) және азот (HNO3) қышқылдары  түзіледі.  Соан  соң
қышқылдың молекуласы ... ...  ...  ...  ...  ... жерге түседі.
       Қышқыл жаңбыр табиғатта тек қана тік  төмен  ...  ...  ... ... ...  бұл  ...  халықаралық   мәселеге  айналып
отыр.
         Қышқыл жаңбыр адам ... ... ... үлкен зиян
  келтіреді. Мысалы, қышқыл жаңбырлар металлконструкцияларының тотбасуын
  ... ... ... ... әкеліп соқтырып,
  топырақ пен судың қышқылдығын (рН) ... ... ... оның ...  беру ... ... және ...  жойылуына ықпал етеді.
  Сондай-ақ тұщы судың ашық қоймаларының сапасын төмендетіп, тірі
  ... ... ... ...                             4. ... ...       Атмосфераның құрамы мен жағдайы ғарыш пен Жер ...  жылу ... әсер ... ... жерге немесе жерден ғарышқа  жылу  қуат  берілу
процесі биосферадағы температура жағдайын  белгілі  бір  ...  ...  ...  алғанда  температурасы  +15С.  Бұл  биосферадағы   температура
жағдайын сақтап тұруда, жерге жылу қуатын  алып  ...  күн  ... ... ... ... мен ... қосындылардың көбеюінен,  жерден
Ғарышқа қарай көтерілетін жылудың көлемі де  азаяды  да,  жер  ...  ... Ал бұл  ...  климаттық  жылуына  әкеліп  соқтырады.  Бұл  процесте
көмірқышқыл газдың ролі өте зор. ... ... және ... ғарышқа  берілетін
жылу  қуаты  тұрақты  температурада   жүру   үшін   ...   ...   ... 0,003% ... ... ... соңғы кезде бұл газдың  көлемі  10
жыл  ...  2%  ...   ...   ...   бұл   ...   жердің   орташа
температурасының арттыруына әкеліп соқтыруда.
       Зерттеушілердің  ...  ...   2050  жылы    ...   ... 4,5С  ...  ...  ...  Бұл  жылулық  мәнгілік  мұзды
мұхиттың  еруіне  әкеліп   ...   әлем   ...   ...   ... ... тигізуі мүмкін. Ал температураның  одан  ары  өсе  берсе
құрлықты су басып кетуі ықтимал.
                          5. Озон ... ...      ... ... ластануының кері  әсері,  тек  жер  маңындағы
аймақпен шектелмейді. Лас ... ... бір ...  ...  ... оны да бұзуда. Озон қабатының бұзылуы жерге  ультрокүлгін  сәулесінің
енуіне  ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  ... үшін өте қауіпті. Оның әсерінен өсімдік әлемі  құрып,  ... көз ... ... ...      Озон ... ... ... заттар-хлор мен  азот   қосындылары.
Хлор мен азот оксидінің 1  ...  ...  10  ...  талқандай
алады. Хлор мен азот қосындыларының озондық  қабатқа  көтерілуінің   негізгі
көздері болып төмендегі факторлар саналады.
   ... мен ... ... ...   ... газдары:
   -атом жарылысы;
   -фреонды пайдаланатын техникалар.





                                 ... ... ... ... ... Адам ... ... негізгі курсының  мазмұны мен мақсаты.
   3. Заң актілері.
   4. Қауіпсіздік ...                    1. Адам ... ... ...                        ...  ... мен мақсаты
      Адам өмірі қауіпсіздігінің  ...  ...  ...  ...  ... Оның ... ...  адамдардың  өмір  сүру  ортасындағы
кездесетін қауіп-қатерлерімен бірге еліміздің ата  заңының  негізгі  ... ... өмір сүру ... ... ... адам  ...  ... зиянын тигізіп, әртүрлі аурулар мен жарақатқа,  ...  ... ... де алып ...  ...  ...  орай  ...  адамды
қорғауы, оның негізгі міндеттерінің бірі болып ...      Адам ... ... ... адам ... ... ... қауіп-
қатерлерді  зерттейтін,  соған  қарсы  қоюға  болатын  шараларды  әзірлейтін
ғылыми білімнің саласы. Бұл курс  ...  ...  ...  жабдықтардың,
механизмдердің,  өндірістің   қауіпсіздігін   қамтамасыз   ету   мәселелерін
шешпейді, себебі  олармен  ...  ...  ...  ...  атом   ...   ...   қауіпсіздігі,   жарылыс   пен   өрт
қауіпсіздігі және тағы сол ...  ...  ...  ...  ... ... жалпы біліктілікті көтеруді және  адамның  өзі  ... ... ...  ...  ...  адамдарға  зиянын  тигізетін
құбылыстарды   тануға   және   оған   ...   ...   ...   ...   ... ... ...                                 ... №2
      ... ... Адам ... ... ...      Семинар жоспары:
   4. «Адам – ... ... ... ... ... ...   5. Өмір сүру ортасының  табиғи қауіп-қатері.
   6. Өмір    сүру ... ... ...      1. ... – мекендеген орта» жүйесіндегі қауір қатерді топтастыру.
      Қауіп-қатер ... ... ... зардабын, зиянын тигізетін  құбылыс,
процесс және уақиға.
      Қауіп-қатердің  көздеріне  өмір  сүру  ...  ...   ...  ...  отырған  заттар,  еңбектің  өнімдері  мен  ...  ...  ...  ...   микроклиматтық   жағдайын,   жан-
жануарлар мен ... ... ... ... мен  жеке  тұлғаларды  жатқызуға
болады.  Өмір  сүру  ...   ...   ...   және   ...  ...  ...  уақиғалар  мен  тұрмыста  және   ... ...                 2. Өмір сүру ...  табиғи қауіп-қатері
      ...  ...  ...  ...  жатады.  Табиғи  апаттар   жер
сілкіну, қар көшкіні,  ...  су  ...  және  сол  ...  ...      ... – бұл ...  пайда  болатын,  халықтың  қалыпты  тіршілігін
бұзатын, материалдық  құндылықтарды  үлкен  ...  ...  ...  ... ... алып келетін құбылыс.
      Әрбір зілзаланың өзіне  тән  физикалық  қасиеті,  ...  болу  ... ... ... мен даму ... ...  ...  өзіндік  ықпал  ету
ерекшеліктері бар.
      ... кез ... ... үшін ...  ...  ...  залалы
мол  жағдай.
      Дүние  жүзінде  ...  ...  40%  су  ...  20%   ... 15% жер  сілкінісі,  ал  қалған  25%  зілзаланың  басқа  түрлерін
құрайды.


                                 ...  №3

                        ... ... ... ...   7. ... түрі.
   8.  Жарақаттан естен тану туралы түсінік.
   9.  Дененің ... ... ... таюы, сіңірдін созылуы. және
      ... ... ...  10.  Бас ... және ... ... көмек.
  11. Кеуде мен іштің зақымдалуы.
  12. Сүйектің сынуы дәрігерге  дейінгі алғашқы ... .

                             1. ... ...    ... — бұл адам  ...  мен  ...  зақымдануы,  сыртқы
себептердің —  аяқ-  қолдың  сынуы  мен  ...  ...  ...  ... мен ... ... ... зақымдануынан және  көптеген
басқа жәйттардың әсерінен ұлпалары мен органдары  тұтастығы  мен  ...  Әсер  ...  ...  химиялық,  спецификалық  (рентген
сәулесі. радиоактивті сәулелер, ... ...  ...  ...  болуы
мүмкін.  Балалар  жарақатының  көпшілігі  механикалық   әсерлерден   болады,
сіңірдің со-зылуы.буынның шығуы, аяқ-қолдың шығуы).
    ... ... ашық және ... болуы мүмкін. Жабық зақымдану  —
бұл тері жамылғылары мен кілегейлі қабықтар тұтастығы бұзылмайтын  зақымдану
түрлері.  ...  ...  ...  ...  созылуы,  жұмсақ  ұлпалардың
ажырауы (бұлшық еттің, жүйкенің, сіңірдің),  буын  мен  сүйектің  зақымдануы
жатады ... ... ... ...    Ашық ... — бұл  ...  ...  зақымдалуы,  артынша  тері
жамылғылардың  кілегейлі   ...   ...   ...   ... ашық ...    ... ... бір сәтте, кездейсоқ,  қатты  әсер  ету  нәтижесінде
пайда болған зақымдану қатты ... деп ... аз ... көп  ...  ...  ...  ...  болған  жарақат  созылмалы  жарақат  деп  аталады.
Созылмалы  ...  ...  ...  ...  ...   (ауыр   дене
еңбегімен шуғылданатын  адамдардың  ...  ...  кір  ... және ...                                 ...  4
                          ... тақырыбы: Жаралар
Семинар жоспары:
   6. Жаралар, ... ...   7. ... ... ...   8. Таңу ... жеке таңу ... және оны пайдалану тәртібі.
   9. Жараланған кездегі ... ... ...  10. Қан ...                       1. ... ... ...    ...  тері  ...  ...  кілегейлі   қабықтың   тұтастығы
бұзылып, ұлпалардың механикалық зақымдануынан пайда болады.
    ... ... және ... ... ...    Қатты жарақаттану кезінде тері астындағы клеткалар ғана емес  сондай-ақ
бұлшық ет, сүйек,  ...  ...  ...  ірі  қан  ...  ... зат дененің ішіне — кілегейлі  қабыққа,  бас  ...  ... т.б. енуі ...  осындай  бойлай  салынған  жарақат  ішкі  органдарды
зақымдайды.
    ... ...    ... ... ...  ...  түріне  байланысты  жаралар:  кесілген,
тілінген, түйрелген, сыдырылған, тістелген, жарымдалған және оқ ...  ...    ... ... түйрегіш қарулы найза, пышақ, біз, ине, шеге әсерінен
болады.
    ... ... жүзі ... ... ... болады (пы-шақ, ұстара,  шыны
және т.б.). Кесілген ... шеті ... және ... болып  келеді.
Қан жиі ағады.
    Тілінген жаралар ауыр  өткір  заттың  ...  ...  ...  ... ... ... жараны еске түсіреді,  алай-да  зақымдану  аумағы
үлкенірек, кейде тіпті  сүйектің  зақымда-нуына  апарып  соқтырады.  ... ... ...    Сыдырылған жаралар ауыр жалпақ  заттың  соққысынан  (ба-лға,  тас  және
т.б.).  Сыдырылған  ...  шеті  ...  ...  ...   қан   ... және ... тығындалуы-ның нәтижесінде  жара  шетінің  нәрленуі
бұзылады. ... ... ... ... септігін тигізеді.


                                 ... № 5
      ... ... ... жағдайлар
Семинар жоспары:
4. Төтенше жағдай.
5. Төтенше жағдайларды топтау.
6. Бейбітшілік уақыттағы төтенше жағдай.
                              1. ... ...      ... ... қызметі экологиялық тепе-теңдікті бұзуға,  аномальдік
табиғи және  техногендік  жағдайларға,  стихиялық  және  көптеген  адам  ... ... ... ... ... ... ... кездесуде.Жер шарында  жыл
сайын жобамен 10 мың су ... 100  ...  аса  жер  ...  ... мен  опырмалар,  вулкан  атқылауы  және  тропикалық  ...  ... ... ұлттар ұйымының мәліметі бойынша соңғы 20  жылда  стихиялық
апат пен ... ...  3  млн  ...  ...  қаза  ...  ... ... жағдайдың  алдын  алу,  оның  әсерін  жою  қазіргі  ... ... ... ... ...  бола  ...  ... құтқарудағы білікті қимыл жасау, оларға керек көмек  ...  ... ... ... жұмыстарын тиімді  ұйымдастыру  адам  мен  ...              ...              ...              ... ... ... негізінен ішкі және сыртқы  әсерлер  ықпал  етеді.
Ішкі әсерге технологияның күрделілігі  ...  ...  ...  ... кемшіліктер еңбек және технологиялық  тәртіптің  төмендігі  жатса,
сыртқы  әсерге  кенеттен  ...  ...  ...  өнімнің
немесе  шикізаттың  токтауы,  сондай-ақ   соғыс   пен   ...   ...                                 ...  №6

      ... ... ... тектегі  төтенше жағдайлар


Семинар жоспары:
   9. Техногендік тектегі  тотенше жағдай.
  10. Техногенді сипаттағы төтенше жағдайдың пайда болу ...  11. ... ... ... ... ...  12. ... қауіпті объектілердегі апаттар және оларды топтау.
  13. Радиациялық қауіпті объектілердегі апаттар.
  14. Өрт және жарылыс қауіпі бар ... ...  15. ... ... ... мен ...  16. ... апаттары.

1. Техногендік сипаттағы төтенше жағдай

     Техногендік  сипаттағы  төтенше  жағдай  ...  ...  ... және ол қоршаған ортаның ластануы және  де  ластамайтын  жағдайда
болуы мүмкін. Қоршаған ортаны ластауы  өндіріс  ...  ...  ... ... және ... ...  заттардың  ауаға  тасталуына
байланысты. Радиоактивті заттарды тастау  қаупіне  жататын  ...  ...  ...  ...  атом  ...  және  ... ... жатады.  Химиялық  зиянды  заттарды  тастау  қаупіне  жататын
апаттарға химиялық  ...  мен  ...  ...  ...  ...  апаттар  және  сол  сияқтылар  жатады.  ...   ... ... ...  ...  ...  өндіріс  орындары  мен  зерттеу
орталықтарындағы бактериалдық құралдарды даярлау,  жасап  шығару,өндеу  және
тасымалдау кездегі апаттар жатады.

Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... өрт,
ғимараттардың құлауы және т.б. апаттар жатады


                                 ... №7
             ... ... ... ...  ... жағдайлар
Семинар жоспары:
1. Табиғи тектегі төтенше жағдай.
2. Табиғи стихиялық құбылыстардың бір-бірімен байланысы.
3. Табиғи тектегі төтенше жағдайды топтау.
4. Геологиялық ... ... ... Жер ... Халықтың жер сілкінісі кезіндегі іс-әрекеті
7. Вулкан атқылауы.
8. Опырмалар.
9. Қар көшкіні.
10. Сел.

             1. ... ... ... ... ...      ... сипаттағы  төтенше  жағдай  адам  тіршілігі  басталғаннан  бері
қауіпін ... ... ...  әсерінен  жер  шары  ...  ... адам ... Табиғи катастрофалардың қысқа  мерзімде  үлкен  ... ... ... ... дейін  мүмкіншілігі  бар.  Ол  өзінің  күтпеген
жерден болтандығымен қауіпті. Табиғи катастрофаның тағы да  бір  ... оның ... ...  ...  ...  катастрофа  болғаннан  кейін  ол
жерде эпидемиялық ... ... т.б. ... орын алуы ...      ... ... ... орын алуына антропогендік әсердің де  ықпалын
айта кеткен жөн.
      ...  ...  ...  бір  ...  ...  бар.   Атап
айтқанда, жердің сілкінуі  мен  цунамидің  ,  ...  ...  мен  ...  ...  сілкінуінен  өрттер,  газдардың  атылуы   ... орын ... ол ... да ... ... ... ...  жатады.
Вулканның  атқылау  жайлауды  ластап,   ...   ...   ... ... ... жағынан атмосфералық ауаныда ластайды.  Ал  көшкіндер
(паводок)  жер  асты  ...  ...  ...  ...   ... ұшқындырады.  Осыған  орай  табиғи  стихиялық  құбылыстардың  бір-
бірімен байланысын қарастырып көрейік.
       ...  ...  ...  әрекеттерін  жоспарлай  отырып,  оның
зардабын азайтуға болады.


                                 ...  ... ... ... тектегі  төтенше жағдайлар
Семинар жоспары:
   8. Метеорологиялық сипаттағы ... ...   9. ... мен ...  10. ...  11. ...  12. ... сипаттағы төтенше жағдай.
  13. Су тасқыны.
  14. Су ...                 1. ... ... ... ...       ...  сипаттағы  төтенше  жағдай  төмендегі   ... ... ...      - Желдің. Оның ішінде  боранның,  дауылдың,  құйынның.  Бұл  ... 25м/с пен одан ... ... ... ... орын алады.
      - Нөсер жауында. 12 ... ... ... ...  50мм  және  одан
да көп болған жағдайы.
      - Ірі ... ... ...  20мм  және  одан  ...  ...      - ... қар ... 12 сағат ішінде  20см  биіктіктегі  қарды  жауып
тастауы
      - ... ...  ...  ...  15м/с  және  одан  да  ...      - Шаңды дауылда.
       -  Жылы  ...   Бір   ...   ...   ...   ... периодтағы топырақтың температурасы 0С дейін жеткенде

                       2. ... мен ...      ... ...  ...  ...  тұрмайды.  Жер  бетіндегі
атмосфераның құрамы: 78% ... 21% ... 0,9%  ...  және  ... пайыздары көмірқышқыл газдан (углекислый  газ),  сутектен,  гелийден,
неоннан және т.б. газдардан тұрады.
      ... ... ... 20км ... су буы бар. Ал  20-25  ... азон ... ... Ол қабат тірі организмдерді  зиянды  қысқа
толқынды сәулелерден қорғайды. 100км биіктікте газдардың  молекулалары  атом
мен ... ... ... құрайды.
        ...   ...   ...   ...    ... мезосфераға, термосфераға және экзосфераға  бөлінеді.  Ауаның
жерге  қатысты  қозғалуын  жел  деп  атайды.  Желдің  ...  ...  ...      Желдің бағыты үлкен қысымнан кіші қысымға  бағыттылады.  Атмосферадағы
қысымның кіші аймағының ең кіші ... ... ... деп ...                                 ...  ... ... ... тектегі  төтенше жағдайлар
Семинар жоспары:
   4. Биологиялық төтенше жағдай.
   5. ... ... және одан ...   6. ...  мен эпифитотия.
   4.  Табиғи өрт.

                        1. ... ... ...      ...  ...  ...  ...  эпизоотия  және  эпифитотия
жатады.  Эпидемия  дегеніміз  адамдар  арасындағы  инфекциялық  аурудың  ... және бұл ... сол ... ...  ...  бірнеше  есе
өсіп кетуі.
      Инфекциялық ... 4 ... ...      - ішек ...      - ... алу ... инфекциясы;
      - қандық(кровенные)(трансмиссиялық)
      - ... ... ... ... ...        ...   климаттық   географиялық   сипатына   ...    ... ... ошақтары дамыған. Сонымен қатар Қазақстанда  іш  ...  және  ...  да  ішек   ...   тұмар,   көкжөтел,   қызылша
полиомемит, бруцеллоз, туберкулез , мидың қабыну, вирустық  гепатит,  ... ... ... ... ... және т.б. тіркелген.  Алматы,
Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстары бұл  аурулар  бойынша  аса  ... ...      ... ... атап ... ... мен Қызылорда  облыстарында
обаның  белсенді  табиғи  ошағы  орналасқан.   Оны   ...   ... және ... ... ...       Тырысқақ  Оңтүстік  Қазақстан  ...  ...   ...   ... ... ... Алматы облысында байқалды.



                                ... № 10

  ... ... ... ... ... қорғаныс жүйелері
Семинар жоспары:
   4. Қазақстан Республикасындағы Азаматтық қорғаныс жүйелері.
   5. ... ... ... ...   6. ... қорғаныс жүйесінің басқару ұйымдары мен құрылымы.

          Қазақстан Республикасындағы Азаматтық ... ...               ... ... ... құрылымы мен ролі.
      Қарулы күштерді  әлсірету  үшін  әр  ...  жақ  ...  ...  ... соққы беру мақсат етеді.  Мұндай  соққы  беру  ...  ... ...  ...  болуына  байланысты,  әуеден  бақылау  мүмкіндігі
туды. Сөйтіп қалаларға, қорғаныс шебінен тыс тылдарға  әуеден  соққы  ...      Ал ... өзі осы ...  ...  ...  ...  тұра  алатындай
дәрежеде болуын талап етті. Бұл жағдай әуе  шабуылына  қарсы  қарсы  ... ... ... ... ...  ...  тұрғын  үйлерді  қайта
қалпына келтіруге халықтың өзін көтеру қажеттілігі туындады.
      Сөйтіп әуе ... ... үшін 1920 жылы ... әуе  ... ... ...      ... одағында ХӘҚЖ 1961 жылы Азаматтық қорғаныс (АҚ)  –  деп  ... ... ... ...  ...  осы  Азаматтық  қорғаныс  жүйесін
одан әрі нығайту мақсатында  бірнеше  ...  ...  Осы  ХӘҚЖ  –  ... ... ... • әуе шабуылы туралы халыққа ескерту және қауіптің өткендігін хабарлау;
 • әуе ... ... жою;
 • ... не ... улағыш заттардан (УЗ) паналау орындарын дайындау;
 • зардап шеккен ... ... ...... төнген аудандарға қоғамдық тәртіпті сақтау шараларын жүргізу;
 • ХӘҚЖ үшін ... ... ... ... ...... курстарда, қоғамдық қорғану ұйымдарында оқытуды ұйымдастыру.
  Ұлы Отан соғысы ... бұл ... ... ... беріліп, бұл күштер
  халықты қорғауда, шабуыл зардаптарын жоюда үлкен жұмыстар ...                                 ... №11


   ... ... ... қыру қаруларының қолданылуы және оның салдары
   Семинар жоспары:
   6. Ядролық қарудың жарылыс ошағы.
   7. ... ... ... ...   8.  ... ... жарылысошағы.
   9.  Нерв жүйесін зақымдайтын фосфорорганикалық уландырғыш заттар.
  10.  Әсері күшті улы заттар ...                    1. ... ... ... ...       ...  қару  деп  ...  кезінде  ядролық   реакцияның   жүруінің
нәтижесінде болатын ішкі  ядролық  қуатты  пайдалануға  ...  ... ... Ол барлық белгілі зақымдау құралының  ішіндегі  ең  қуаттысы.
Ядролық ... ... ... ... ...      ... жарылыс ауада, жер (су) беттерінде  және  жер  (су)  астарында
болуы ... Оның ... ... ...  толқын,  жарықты  сәуле  бөлу,
өткір радиация,  ...  ...  ...  және  электрлік  магниттік
импульс жатады.
      Соққы толқын  ауаның  бірден  қысылысынан  ...  ...  Және  ... ... ... тарайды. Соққы толқынның пайда  болу  көзі
жарылыстың ортасында өте жоғары қысымның ... ...  ...  толқын  өзінің
жойқын күшіне  байланысты  жолындағылардың  ...  ...  ...  өтеді.
Соққы толқынның күші эпицентрінен қашықтаған сайын бәсеңдей береді.  ... ... тек ... ... ... ...  таса  жерлерге
жасырынып, сақтанады.
   Жарықтық сәуле бөлу ядролық қарудың жарылысының  ...  ...  ...  ...  ультракүлгін,  инфрақызыл  және  көрінентін  ...  ... ...  бөлу  ...  ...  байланысты  бірнеше  секундқа  ... Бұл ... ... қауіптісі инфрақызыл сәулесі.
  Жарықты сәулелену – бұл ... ... ... сәулелердің қуаты. Бұның
қызуы миллион градусқа (жарылыс барысында     бірнеше мыңға) ... ... ...   ... сәулелену өте қысқа мерзімде әсер етеді және тарауы да лезде
болады.





                                ...... ... ... қорғау

Семинар жоспары:

      Халықты қорғаудың ұжымдық құралдары.


      ... ... ... ... мен ...      ... ... құралдарының  топталуы


      Жеке ... ...  ...                   1. ... ... ұжымдық құралдары

      Халықты  қорғаудың  ұжымдық  құралдары  –  ...  ...  ... ... ... ... ... құралдарының  зақымданғыш
факторларының  қорғаудың  ең  негізгі  тәсілдерінің  бірі.  ...   ... ... ... ... ... ... ғимараттарына жасыру.  АҚ
және  ТЖ   жүйесінде   пайдаланылатын   мұндай   ...   ... ... ... (РҚО) және ... ... орындары жатады.
   Панаханалар толқын соққысынан, жарық сәулесінен, өткір  радиациядан  ... ...  ...  жарылыстың  зақымданғыш  факторларынан,
сондай-ақ уланғыш заттардан  (УЗ),  бактериалдық  құралдар  мен  ...  ... улы ... (ҚУЗ) сенімді қорғауды қамтамасыз етеді.
   Өндіріс күштерін ...  ...   ...  құралдарынан,  зілзаладан,
радиациялық және химиялық қауіпті объектілердегі апаттардан қоғау –  маңызды
мемлекеттік міндеттердің ... ... ... ... ...  ... мүмкіндігінше жақын орналасуы тиіс.





                                ... № 13

   ... ... ... ... ... ...   Семинар жоспары:

1 Зақымденған ошақтағы құтқару және апатты қайта қалпына келтіру жұмыстары.


2  Радиациялық және ...  ... ... ... 1. ... ... ... және апатты қайта қалпына келтіру жұмыстары
      Зардап шеккендерге берілетін көмектің ... мәні  оның  ... ...  ... ...      ... жұмыстарға төмендегілер жатады:
      - көмекке ... ... ... ... ...      - жолдағы немес апат орындағы өрттің жайылынуына жол ...      - апат ... ... ... ... ...  бару,  оларға
        ауа ... ... ...      - ... ... ... қалған адамдарды іздестіру;
      - ... ...      -  ...  ...  дәрігерлік   көмек   көрсету,   ауруханаларға
        аттандыру;
      -  ...  ...  және  ...  аудандардан,  су   басқан
        аудандардан көшіру;
      - ... ... ... ... ... өткізу;
      - территорияны, құрылыстарды, транспортты  басқа  ...  ...        улы ... ... ...      ...  жұмыстарымен  қатар,  қалпына  келтіру  жұмыстары  да   қатар
жүргізіледі.
      ... ... ... ... іс-әрекеттер жатады:
      - Ластанған аумақтарға баратын жолдарды тазалау;
      - ... одан әрі ... жол ...      - Бұзылған газ, су құбырларын және басқа да жүйелерді ...  ...        ...      - ... ... ... ... немесе оларды жою жұмыстары;
      - Көще бойында қауіпсіз қозғалысты және құтқару жұмыстарын ...        ету;
      - ... ... үшін тез ... ... ... жүргізу.
      Белгіленген жұмыстарға ... ... ...  ...  ... Олар радиациялық жағдайды, қорғану құрылыстары  мен  орындарының
мән-жәйін, апат ...  ...  ...  зардап  шеккен  адамдарды,  оларды
құтқару шараларын анықтайды. Зақымданған ...  АҚ  ...  ...  ...   ...   ...   ...   жұмыстарына   АҚ    жүйесінің
қызметкерлерімен бірге кәсіпорындарда  біріктірілген  ...  ... ... ... және ... ... ... арнайы  техникаларды  да
пайдаланады.



                                 ... №14
              ... ... ... ... ... жою
                               ... жоспары
                    1. ... ... ... және ... ...                       ...                    2. ... жүргізудің әдісі мен тәсілі.


      1. Зақымданған ... ... және ... келтіру жұмыстары.
      Құтқару және басқа да шұғыл жұмыстары (ҚжБШЖ) ... ... ... құтқару үшін және де  жарақат  алғандарға  ...  ...  және   ... ... мақсатында жүргізіледі.
      Төтенше жағдайдың зардабын жою ...  бір  ...  ... ...  ...  төуекелділікке  негізделеді.  Сондықтан  ең  алғашқы
міндет- адамдар қауіпсіздігін қамсыздандыру. Стратегия  мен  ...  ... ... ... ...      Адамдарды құтқару төтенше жағдайды әсерін жоюдың бір бөлігін  құрайды,
сонымен қатар, төтенше жағдайды зардабын  жою  ...  ...  үш  ...  ...  ... (жедел);
—  қосалқы.
      Құтқару жумыстары, адамдарды құтқарып алуымен тікелей байланысты, оған
мыналар кіреді:
—   ... не ... ... орындарда зардап шеккендерді іздеу;
—   зардап шеккендерді шығарып алу ... жету ... ...  ... шеккендерге алғашқы медициналық жөрдем көрсету;
    — зардап шеккендерді апат болған жерден көшіру.
   ... ... ... ... ...  өрт ... ;
—   коммуналды-энергетикалық және техникалық желілердегі ... ... ... кіру ... ...  осал ... ... жұмыстардың атқарылу нәтижесінде  құтқару  жұмыстарының  орындалуына
және адамдардың қосымша зардап алмауына жағдай туындайды.
      ... ...  ...  ...  алаңына  және  жұмыс  орындарын
инженерлік  пен  ұйымдастырушылық  дайындығына  ...  ...  ...  ... ... техника орнату;
—  қоршаулар мен ескерту белгілерін орнату;
— жұмыс орындарын жарықтандыру т.с.
      ... және ... ... ... жағдайларды ескерту  мен  жою
жөніндегі  шараларында  зандылыққа   ...   ...   ...   ...      Төтенше жағдай зардаптарын жою мынаны қамтиды:
— ... пен ... ... ... ... ... құлақтандыру;
— барлау жүргізуді, қирау дәрежесін, зақымдану аймағын,  су  басудың  немесе
тасқынның таралу жылдамдығы мен ... ... ... ...  ... мен ... бағытын және өзге де меліметтерді анықтау;
—   тікелей қауіп ... ... ... мен елді ... ...  ...  және  басқа  жұмыстар  үшін  іске  ...  күш  ...  ... ... анықтау;
—   Төтенше жағдай аумағындағы күш-құралдарды басқаруды ұйымдастыру;
—зардап  шеккендерге  ...  ...  пен  ...  ...  жеткізуді
ұйымдастыру,  сонымен   қатар   тұрғындарды   қауіпсіз   орындарға   ...  ... ... жүргізу барысында оған  сәйкес  қауіпсіздік  шараларын
даярлап іске асыру;
— Төтенше жағдай аумағында және  оған  ...  ...  ... ...  ...  ...   ...   жоюға   және   құтқару   жұмыстарды
қамсыздандыру мен ... ...  ...  және  ...  ... ...                                 ... №15
Семинар тақырыбы: Техносфераның жағымсыздығының көрсеткішткері

Семинар жоспары:
   6. Өндірістік ортаның жағымсыз факторларын топтастыру.
   7. ...   8. ... ...   9. ... ...  10. Озон қабатының жұқаруы.

           1. Өндірістік ортаның ... ... ...   Өндірістік ортаның жағымсыз факторларына атмосфералық ауаны, суды және
   топырақты ластау, шу, электрмагниттік ... , ... ...   және т.б. ...       ...  тасталынған  газдар   екінші   денгейдегі    өте   улы
қосылыстардың пайда ... ... ... олар қара ... ...  ... ... эффект сияқты  зиянды  құбылыстарды   ...  және   ...  ...  ...  ...   ...   және   литосфераға
тасталынған зиянды заттар ... ...  кері   ...  ...  ... мен көлік, темір жол және әуе транспорттарынан пайда  болып  жатқан
шу, жоғары вольттық электр жүйесінен шығатын электр  магниттік  ...  ...  ...   ...   ...   де    ...   ағзасына   өз   зиянын
тигізуде.Жоғарыда  келтірілген   ...   ...   ...  ...  ...  ластауда  туындаған  смог,   қышқыл   жаңбыр,
парниктік эффнет және озон қабатының жұқаруы болып ...                                 ... тегі ... - табиғи;
 - техногендік;
- - антропо-гендік;
- -экологиялық;
- -биологиялық
-

Әсер ету әдіс-тері бойынша:

- -физикалық;
- -химиялық;
- ... ... ... - Жинақтал-ған орны бойынша:
- -литосфера-лық;
- -гидросфера-лық;
- -атмосфера-лық.

 - Зардап зияны бойынша:
- -әлеуметтік;
- -техникалық;
- -экологиялық;
- - ... ... ... - ... -жол-көліктік;
- - т.б.
-

Салдары бойынша:

-ауру табу;
-жарақат алу;
-әлсіреу;
-өрт;
-т.б.

 - Әрекет сипаты бойынша:
- -сырбырлы-ғы;
- -белсенділі-гі;
- -т.б.

 - Уақыты бойынша:
- -соқпалы;
- -кумулятивті;
-т.б.



                           ... ... ...                             ... ...                                   ...                                    ...                                    ...                                     ғи

                                ...                                   ...                                   ...                                   ...                                  ...                                    ...                                   ...                             ... болу жағынан

                          ... ...                                   ...                                    ...                                  ...                          ... болу ... ...                               ...                        ... жылдамдылығы бойынша

Өте тез (взрывные)


Кенет-


тен



Жылдам


жүрулі



Байсал


жүрулі



Алдын алуы бойынша


Алдын алуға болмайтын жағдай

Алдын алуға болатын жағдай


                           ... ...                                 ... ... ... ... ... штабы
АҚ бастығы

Жалпы қызмет атқаратындар

Біріктіріл-ген күштер

                                ... ... ...                              ... күштері

АҚ қызмет-керлері


Барлау қызметі


Байланыс қызметі


Медициналық қызмет

Өрт сөндіру қызмет

Техникалық қызмет

  Радиациядан қорғау қызмет

Химиялық қарудан қорғау ... ... ... ... да қажетті қызметтер



  Азаматтық қорғаныстың қорғану құрылымы


  Қорғану құрылымы (убежище)


  Радиацияға қарсы панахана (укрытие)


                         ... ... ...                                  ...                            ... ... ...                               ... салынған


                              ...  ... ...                           ... ала ...                                                       Тез ... ...                         ... ... ...                          ... уақытысы бойынша


  Сиымдылы-ғы бойынша


                           ... ...  ... ... байланысты


  Топтарға


                            ... ала ...  Теэ ...                               Кіші ...  ...                               Орта ...  сыйымдылы


                        ... ... (600 көп ...                              ... ...  Жеке тұрғызылған


  Жалпы


  Арнайы


Жеке қорғаныс құралдары

Тыныс органдарын қорғау құралдары

    Медициналық қорғау ... ... ... ... ... және ... Р-2

Балаларға арналған Р-2Д

«Лепесток» тәрізді және т.б.

Шаңға қарсы маталы маска

Маталы-дәке таңба

Радиоқорғаныс ... ... ... ... ... ... ... тазалау құралдары ИПП-8, аптечкалар

Спецификалық профилактика-лар:сывороткалар, антитоксиндер, бактериофаттар

Спецификалық емес профилактикалар:
Антибиотиктер, интерферондар

           ... ... ... ... ...  пайдаланатын киімдер

Қорғау киімдері

Изоляциялы

Фильтрлі  
        
      

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың ақындық өнері22 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
Балалық шақ психологиялық зерттеу пәні ретінде10 бет
Қазақстанның тәуелсіздігі Түркияның қоғамдық пікірінде8 бет
Өрттерден сенімді қорғаныс3 бет
Медицина қызметкерлерінің техникалық қауіпсіздігі4 бет
Стандарттаудың экономикалық және әлеуметтік мәселелері6 бет
Тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. Тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар5 бет
«Мектептік биология курсының белгілі бір тақырыптарын оқытуда жобалар әдісін пайдалану: өткені, бүгіні мен болашағы »28 бет
«Мектептегі биология курсының мазмұнында гуманитарлық аспектінің көздеудің маңызы »28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь