Кенесары хан

Қасымұлы Кенесары хан (1802-1847) – Қазақ хандығының соңғы ханы, ұлт азаттық көтерілісінің әйгілі басшысы. Ол өзінің тегі жағынан төре тұқымынан. Бабасы – қазақтың атақты ханы Абылай. Арғы аталары Шыңғыс ханның Жошы деген үлкен баласынан тарайды. Абылайдың әйелі қалмақтың Хочу мерген нойанының қызы Топыштан Қасым сұлтан туады. Кенесары осы Қасым сұлтанның баласы.
1822 жылы Ресей өкіметі Кіші жүз бен Орта жүздегі хандық билікті жойып, аға сұлтан мен сұлтан әкімдер билігін енгізеді. Сөйтіп, Ресей өкіметі қазақ елінің ішкі тірлігіне тікелей араласып, өз үстемдіктерін жүргізе бастайды. Осыған қарсы шыққан Кенесары хандық басқару жүйесін қалпына келтіруге күш салады. Ол өз ойын Ресейдің жергілікті әкімшілігіне, сонымен қатар патшаның тікелей өзіне де жеткізеді. Бірақ патша өкіметі Кенесарының талаптарын орындаудан бас тартады. Сондықтан да ол өз мақсатын күшпен жүзеге асыруға кіріседі.
Кенесары көтерілісін жер жерден қолдаушылар көбейеді. Өйткені патша әкімшілігі қазақтардың жерін тартып алып, әскери бекіністер сала бастайды. Көшпелі ел ата қонысынан айырылып, мал жаятын жаңа жер іздеуге мәжбүр болды.Оның үстінен патша үкіметінің алым салығының ауыртпалығы да оларды діңкелетіп біткен еді. Осының бәрі қазақ қауымының наразылығын күшейтіп, оларды Кенесары бастаған көтерілісті жан жақты қолдауға итермеледі. Көпшіліктің қолдауымен Кенесары 1841 жылы Қазақ хандығының ханы болып сайланды.
Патша өкіметі кесіп алған жерлерді заңды иесіне қайтару жолындағы күресте Кенесары әскери күштерді ұйымдастыру барысында Орта Азия хандықтарының тәжірибесіне сүйенеді. Ол өз әскерін жүзге, мыңға бөліп жүзбасылар мен мыңбасыларды тағайындады. Әскер тәртібін бұзғандар қатал жазаланды.
Кенесарының сыртқы саясатының басты мақсаты Тәуелсіз Қазақ хандығын құру болатын. Ол осы мақсатын жүзеге асыру үшін Орта Азия
Әдебиеттер:

1. Әбдіров М. Кенесары және казактар // Жамантаев К. Абылай.- Алматы, 1993.- б.120-125
2. Бекмаханов Е. Кенесары Қасымов бастаған азаттық қозғалысы. Кенесары көтерілісінің қозғаушы күштері // Бекмаханов Е. Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында.- Алматы,1994.- Б. 174-200
3. Дүйсәлиев Т. Қазақ халқының ресей отаршылығына қарсы КенесарыҚасымұлы бастаған 1837-1847 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысы // Қазақ тарихынан.- Алматы, 1997.- Б. 492-520
4. Кенесары хан // Қазақтар: Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық.- Алматы, 1998.- Т.2. Тарихи тұлғалар.- Б.98-101
5. Кенесарыұлы А. Кенесары және Сыздық сұлтандар.- Алматы: Жалын, 1992.- 48б.
6. Қайырбеков Ғ. Кешегі өткен Кенекең // Жамантаев К. Абылай.- Алматы, 1993.- Б.126-136
7. Қозыбаев М. Хан Кене немесе Кенесары Қасымұлы // Жамантаев К. Абылай.- Алматы, 1993.- Б.103-116
8. Маданов Х. Қазақстандағы Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысы // Маданов Х. Қазақ халқының арғы-бергі тарихы.- Алматы, 1995.- Б.109-114
9. Айтұлы Н. Кенесарының қаны кімнің мойнында? // Қазақ әдебиеті.- 1996.- 10 шілде
10. Ақылбеков а. Алаш деп атқа қонған ер Кенекем! // Жас алаш.- 1997.- 2 қазан
11. Бекмаханов Е. Кенесары-Наурызбай немесе Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтерілісіне қатысқан оның туысқандары жайлы кейбір деректер // Қазақстан әйелдері.- 1998.- №4.- Б. 4-6
12. Бердібай Р. Елдік туын көтерген ер Кенекең: ХІХ ғ. Қазақ елі тәуелсіздігі үшін күрескен Кенесары Қасымұлы туралы // Ақиқат.- 1994.- №11.- Б. 27-36
13. Досмұхамедов Х. Кенесарының соңғы күндері // Жалын.- 1994.- № 9-10.- Б. 282-294
        
        
Кенесары хан
(1841-1847ж.ж. билік құрған)
Қасымұлы Кенесары хан (1802-1847) – Қазақ хандығының соңғы ханы, ұлт
азаттық ... ... ... Ол ... тегі жағынан төре
тұқымынан. Бабасы – қазақтың атақты ханы Абылай. Арғы аталары Шыңғыс ханның
Жошы ... ... ... ... Абылайдың әйелі қалмақтың Хочу мерген
нойанының қызы Топыштан Қасым сұлтан туады. Кенесары осы ... ... жылы ... ... Кіші жүз бен Орта ... ... билікті
жойып, аға сұлтан мен сұлтан ... ... ... ... Ресей
өкіметі қазақ елінің ішкі тірлігіне тікелей араласып, өз үстемдіктерін
жүргізе бастайды. Осыған ... ... ... ... басқару жүйесін
қалпына келтіруге күш салады. Ол өз ойын Ресейдің жергілікті әкімшілігіне,
сонымен қатар патшаның тікелей ... де ... ... патша өкіметі
Кенесарының талаптарын орындаудан бас тартады. Сондықтан да ол өз мақсатын
күшпен ... ... ... ... жер ... қолдаушылар көбейеді. Өйткені патша
әкімшілігі қазақтардың жерін тартып алып, әскери бекіністер сала ... ел ата ... ... мал ... жаңа жер іздеуге мәжбүр
болды.Оның үстінен патша үкіметінің алым ... ... да ... ... еді. Осының бәрі қазақ қауымының наразылығын күшейтіп,
оларды Кенесары бастаған ... жан ... ... ... қолдауымен Кенесары 1841 жылы Қазақ хандығының ханы ... ... ... ... жерлерді заңды иесіне қайтару жолындағы
күресте Кенесары әскери күштерді ... ... Орта ... ... ... Ол өз әскерін жүзге, мыңға бөліп
жүзбасылар мен мыңбасыларды ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты Тәуелсіз Қазақ хандығын
құру ... Ол осы ... ... ... үшін Орта Азия ... ... ... олардың ішкі ісіне араласып, билеушілерін өз жағына
тартуға күш салады. Хиуа ханы мен ... ... өз ... ... ... Орта Азия ... сауда көлемін ұлғайтып,
олардан өздеріне қажетті қару жарақ, оқ дәрі алып ... өз ... ... үшін ... экономикалық және саяси
шараларды жүзеге асырады. Оның алым-салық саясаты шариғатқа негізделіп, ... ... ... ... ... ... ... алым-салық жинауды арнайы жасауылдар жүзеге асырды.
Отты қарумен ... ... ... ... ... жасақтарының
төтеп беруі қиын еді. Соған қарамастан Кенесары өзінің аса дарынды қолбасшы
екендігін танытып, түрлі әскери тәсілдер арқылы ... ... рет ... беріп, бірнеше бекіністің талқанын шығарды. Солардың бірі Кенесарының
Екатеринбург станциясына жасаған шабуылы. Шабуылдың тұтқиылдан болғандығы
сондай, казактар, тіпті ... ... ... ... Осы жолы ... 18 ... 2 пистолет, 18 қылыш, 27 найза қолға түсіреді.
Көп жылға созылған күрес негізгі күшін әлсіреткен ... ... ... 1846 жылы Орта ... Ұлы жүз қазақтарының жеріне
кетуге мәжбүр болады. Мұнда ол қырғыз манаптарына Қоқандқа қарсы ... ... ... ... ... мен ... ... манаптар оның бұл
ұсынысын қабылдамай, орыстың генерал-губернаторы Капцевичке ... ... ... одан ... ... ... күшінің дем беруімен болған Кекілік тауындағы қазақ-
қырғыз арасындағы қақтығыста Кенесары қолға түсіп, қаза ... ... ... ... де және осы ... тек қана түркі халықтарының
күш біріктіруі арқылы оң нәтиже күтіп, әрекет етуі де оның кең ... ... ... екенін айқын аңғартады.
Қазақ халқының патшалық Ресейге, Қоқан және Хиуа ... ... ... ... басқарушы.
1827-жылдан бастап Абылайдың ұрпақтары қазақ хандығын патшалық Ресей
езгісінен босату жолындағы күресте белсенділік танытты. Кенесарының әкесі
Қасым мен ... ... ... бастаған жасақтар орыс ауылдары мен
керуендеріне шабуыл жасап ... ... ... ... ... ... солардың жолын жалғастырушы Кенесары ... та ... өте ... іс ... ... ... ... қыруар еңбектер
атқарды. Мемлекет мүддесін қорғау жолында жауды жеңіп, тәуелсіздікке қол
жеткізу үшін халықты біліктілікпен ... көп ... ... ол ... ... өз ... ең адал кеңесшілер мен батырларды,
халық арасынан ... ... ... ең ... ... ... ... шақтағы ортақ мүдде – ұлттың ... үшін ... ... өзі ... емес пе?! ... ... ал да, ... бер»
деген саясаты қазақ даласына кеңінен ... ... ... ... оның ... ... заңды еді. Сонымен бірге, Кенесарыға
қарсы шыққан рулар да болды.
1841-жылы Кенесары ... хан ... оның ... ... ... хандығын қайта қалпына келтіру болды. Кенесары мемлекетті басқаруда
шариғаттың негізгі ережелерін енгізді, сонымен ... ... ... ... ... пен оның әскерін нығайту жолдарын жетік білетін хан
мұсылмандық құқық ережелерін бекітті. Салық саясаты да оны ... ... ... ... ... пен ... принциптеріне негізделген Абылай
атасының саясатын жүргізді. 1846-жылы Ресей ... мен ... ... ... ... ... оны Кіші және Орта ... ығыстырды.
Кенесары қолы алғашқы әрекетін 1838-жылдың көктемінде Ақмола бекінісін
қоршап, өртеуден бастады. Қамал бастығы ... ... ... пен ... аға ... Қоңырқұлжа Құдаймендин төнген ажалдан құтылып кетті.
Кенесары енді ... бет ... ... Қасымов патша өкілдеріне жазған
хаттарында бұл әрекетін Ресей ... ... ... сол ... ... ... деп түсіндірді. Шын мәнінде батырдың негізгі
мақсаты 1836-1838 жылдары Исатай Тайманов бастаған ұлт-азаттық көтерілісі
болып өткен Кіші ... ... ... қосу ... ... хан тағына отырғаннан кейін, көтеріліске ... ... ... ... олар қоқандықтардың елеулі күштері бекінген
Жүлек, ... ... ... ... ... алды.
Кенесары өзінің басты мақсаты – азаттыққа қол жеткізу үшін ортақ жауға
қарсы үш жүздің күш біріктіре күрес ... ... ... ... ... ... ... жылдары қарқыны үдей түскен кезеңде де
қазақтардың басы ... ... ... бас ... ... екі ... ... бірі Кенесары жағында болса, екіншісі
патшаның жүргізген ... ... ... хан, саясаткер, дипломат ретінде қазақтың үш жүзі
руларының едәуір бөлігін өз туы ... ... ... Оның ... ... ... 20.000 ... дейін жетті. Халықтың бас көтеруіне Орта жүздің
көптеген сұлтандары мен билері қосылды.
Кенесары бастаған ... ... ... кең ... ол XVIII ... мен ХІХ ... басындағы азаттық жолындағы өзге қозғалыстардан қазақ
рулары көп қоныстанған негізгі аудандарды қамтуымен ерекшеленеді.
Кенесары мемлекет ... көп ... ... елді ... жаңа
құрылымдар мен ережелер енгізді, ... ... ... шығарылған
құрылымдарды қайта қалпына келтірді. Әскер қатарында қатаң тәртіп орнатты.
Әскерді ұзақ дала ... ... үшін ... мен ... ... құрылымын құрды. Ол қажет ақпараттарды жеткізіп тұратын тыңшыларына
да сүйенді, саяси күрес пен ... ... ... ... ішкі ... хан өзі ... бақылауға алды, ру аралық
қақтығыстардың жолын кесті.
Үш жүздің қазақтарының ... ... ... ... ... ... 27 шілдеде І Николай империя ... ... ... ең ... ... ... рұқсат беретін басқа
мемлекет болмауы тиіс деген қағазға қол қойды.
Бір кезеңде патша әскерлерімен және ымыраға келмес ... ... ... ... жылдары біраз жеңістерге қол жеткізсе де,
шегінуге мәжбүр ... ... келе ... қырғыз жеріне шекаралас Ұлы
жүздің аумағына орналасты. Ханның келесі ... ... ... ... қарсы ортақ күреске көтеру болды, алайда ол ... ... ... тап ... Қасымов Томақ маңындағы екі жақтың күші тең емес ... ... ... ... ... ... – ол қазақ халқының салт-
дәстүрін сақтай отырып, оны бостандық пен ... ... ... ... ханның саясаты және идеологиясы ұлттың даму жолындағы
өзекті мәселелерді шешуге бағытталды.
Әдебиеттер:
1. Әбдіров М. Кенесары және казактар // ... К. ... ... ... Бекмаханов Е. Кенесары Қасымов бастаған азаттық қозғалысы. Кенесары
көтерілісінің қозғаушы күштері // Бекмаханов Е. Қазақстан ХІХ ... ... ... Б. ... ... Т. Қазақ халқының ресей отаршылығына қарсы КенесарыҚасымұлы
бастаған 1837-1847 ... ... ... // Қазақ
тарихынан.- Алматы, 1997.- Б. 492-520
4. Кенесары хан // Қазақтар: ... ... ... ... ... 1998.- Т.2. Тарихи тұлғалар.- Б.98-101
5. Кенесарыұлы А. Кенесары және Сыздық сұлтандар.- Алматы: Жалын, ... ... Ғ. ... өткен Кенекең // Жамантаев К. Абылай.- Алматы,
1993.- Б.126-136
7. Қозыбаев М. Хан Кене ... ... ... // ... К. Абылай.-
Алматы, 1993.- Б.103-116
8. Маданов Х. ... ... ... ... ... // Маданов Х. Қазақ халқының арғы-бергі ... ... ... Айтұлы Н. Кенесарының қаны кімнің мойнында? // Қазақ әдебиеті.- 1996.-
10 шілде
10. Ақылбеков а. Алаш деп атқа қонған ер Кенекем! // Жас ... 1997.- ... ... Е. ... немесе Кенесары бастаған ұлт-азаттық
көтерілісіне қатысқан оның ... ... ... ... //
Қазақстан әйелдері.- 1998.- №4.- Б. 4-6
12. Бердібай Р. Елдік туын ... ер ... ХІХ ғ. ... ... үшін ... ... ... туралы // Ақиқат.- 1994.-
№11.- Б. 27-36
13. Досмұхамедов Х. Кенесарының соңғы күндері // ... 1994.- № ... ... ... Ә. Елі үшін ... ... ер Кенекем // Ақиқат.- 1992.- №
8.- Б. 31-37
15. Кенесары ханға тағзым // Жұлдыз.- 1997.- № 12.- ... ... С. «Хан ... ... // ... 1996.- №1.- Б. ... ... Т. Кенесары туралы тарихи жырлар // Қазақ тілі мен ... №7.- ... ... Т. Хан ... ... // ... кеңесі.- 1995.- 19 мамыр.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
Кенесары ханның халық ауыз әдебиетіндегі бейнесі17 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Амангелді Иманов3 бет
Ағыбай батыр Қоңырбайұлы4 бет
Ақтан батыр12 бет
Драмадағы тарихилық. Қазіргі қазақ комедиясы7 бет
Кенесары Қасымұлы7 бет
Кенесары Қасымұлы - аса көрнекті мемлекет қайраткері11 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь