Конституция (дене бітім), адам нәсілдері және тіршілік орта


Адамдар Жер шарының түкпір-түкпірлеріне дейін қоныс теуіп, қоршаған тіршілік ортаның єртүрлі ықпалына ұшырады. Қоршаған орта тұқым қуалау үрдісімен бірге организмнің құрлымдарының барлық деңгейінде єсер етеді, єсіресе организмнің конституциясына.
Қазіргі кезеңде конституцияның жіктелуі (классификациясы) туралы қолданыстағы жалпыға бірдей теория жоқ. Конституция (лат. constitutio – орнату, ұйымдастыру) – тұқымқуалаумен негізделген, сонымен қатар қоршаған ортаның єсеріне жауап реакцияларының қалыптасуымен жүретін жеке тұлғаның салыстырмалы тұрақты морфологиялық, физиологиялық жєне психикалық қасиеттерінің жиынтығы. Конституция туралы ілім ерте кезеңде туындады. Єрбір дєуір конституцияның анықтамасы мен топтарына µзінің кµзқарасын қалыптастырды. Бірінші рет конституция ұғымымен біз Гиппократ еңбектерінде кездесеміз. Ол белгілі бір конституция типі адамға туғаннан тєн жєне ол µмір бойында µзгермейді деп есептеген. Сонымен қатар, ол жақсы-жаман, күшті-єлсіз, құрғақ-ылғалды, енжар-серпінді деген конституция түрлерін ажыратқан. Темперамент бойынша адам конституциясының тµрт түрі: сангвиник, флегматик, холерик, меланхолик, Гиппократтың пікірі бойынша организмде қанның, сілемейдің, µттің жєне гипотетикалық «қара µттің» қайсысының басымдық кµрсетуіне байланысты кµрініс береді жєне адамның мінез-құлығын айқындайды.
Анатом-морфологиялық даму кезеңдегі медицинаға адам денесінің пропорциясы мен ішкі ағзаларының мµлшерін µлшеу негізінде қалыптасқан конституция классификациясы тєн: жіңішке, орташа, кең типті; долихоморфты (дене тұрқының ұзындық мµлшері басым), брахиморфты (дене тұрқының кµлденең мµлшері басым) т.б.

Пән: География
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






КОНСТИТУЦИЯ (ДЕНЕ БІТІМ), АДАМ НӘСІЛДЕРІ ЖӘНЕ ТІРШІЛІК ОРТА

Адамдар Жер шарының түкпір-түкпірлеріне дейін қоныс теуіп, қоршаған
тіршілік ортаның єртүрлі ықпалына ұшырады. Қоршаған орта тұқым қуалау
үрдісімен бірге организмнің құрлымдарының барлық деңгейінде єсер етеді,
єсіресе организмнің конституциясына.
Қазіргі кезеңде конституцияның жіктелуі (классификациясы) туралы
қолданыстағы жалпыға бірдей теория жоқ. Конституция (лат. constitutio –
орнату, ұйымдастыру) – тұқымқуалаумен негізделген, сонымен қатар қоршаған
ортаның єсеріне жауап реакцияларының қалыптасуымен жүретін жеке тұлғаның
салыстырмалы тұрақты морфологиялық, физиологиялық жєне психикалық
қасиеттерінің жиынтығы. Конституция туралы ілім ерте кезеңде туындады.
Єрбір дєуір конституцияның анықтамасы мен топтарына µзінің кµзқарасын
қалыптастырды. Бірінші рет конституция ұғымымен біз Гиппократ еңбектерінде
кездесеміз. Ол белгілі бір конституция типі адамға туғаннан тєн жєне ол
µмір бойында µзгермейді деп есептеген. Сонымен қатар, ол жақсы-жаман, күшті-
єлсіз, құрғақ-ылғалды, енжар-серпінді деген конституция түрлерін ажыратқан.
Темперамент бойынша адам конституциясының тµрт түрі: сангвиник, флегматик,
холерик, меланхолик, Гиппократтың пікірі бойынша организмде қанның,
сілемейдің, µттің жєне гипотетикалық қара µттің қайсысының басымдық
кµрсетуіне байланысты кµрініс береді жєне адамның мінез-құлығын айқындайды.

Анатом-морфологиялық даму кезеңдегі медицинаға адам денесінің
пропорциясы мен ішкі ағзаларының мµлшерін µлшеу негізінде қалыптасқан
конституция классификациясы тєн: жіңішке, орташа, кең типті; долихоморфты
(дене тұрқының ұзындық мµлшері басым), брахиморфты (дене тұрқының кµлденең
мµлшері басым) т.б.
Кейбір авторлар, (A.Chaillon, Mac-Auliffe, 1910; C.Sigand 1914) єр
түрлі конституциялық типтердің болуы - бұл адам организіміне сыртқы орта
факторларының єсерлерінің нєтижесі, деп есептейді. Бұл єсерлер тµрт канал
арқылы: атмосфера ауасы – тыныс алу ағзаларына, суда еріген тамақ – асқазан-
ішек, ауыз қуысына, топырақ құрылымдары – бұлшық ет аппаратына, ал жарық
пен дыбыс сезім мүшелері арқылы миға жєне шеткі нерв жүйесіне єсер етеді.
Э.Кречмер 1924 жылы үш конституция типін ажыратып ұсынды:
астеникалық, пикникалық, атлетикалық. Оның пікірі бойынша конституция
индивид генотипінің фенотиптік кµрініс беруі.
Богомолец А.А. (1926) дєнекер ұлпасының физиологиялық жүйесін негізге
алып, тµрт конституция типтерін ажыратты: 1. астеникалық (нєзік дєнекер
ұлпасының басымдылығымен сипатталады); 2. фиброзды (тығыз талшықты дєнекер
ұлпасының басымдылығымен сипатталады); 3. пастозды (борпылдақ дєнекер
ұлпасының басымдылығымен сипатталады); 4. липоматозды (май ұлпасының жақсы
дамуымен сипатталады). Конституция туралы білімнің қалыптасуына И.П.Павлов
та үлкен үлес қосты. Ол µз шєкірттерімен бірге нерв жүйесінің типтерін
ажыратты.
Біздің елімізде кеңінен М.В.Черноруцкидің (1927) конституция типтері
кеңінен қолданылады. Ол үш түрлі конституция типтерін ажыратады:
астеникалық, нормостеникалық, гиперстеникалық. Олардың бiреуiне жатқызу
Пинье индексiн (ИП) анықтау арқылы жүргiзiледi.
ИП = бой ұзындығы - (дене салмағы + тыныштық кезiндегі көкiрек
жасушасының аумағы);
ИП30 астеникалық конституция (кµлденеңінен дене ұзындығы басым, май
ұлпасы нашар, бұлшық еттері єлсіз жетілген, сүйектері жіңішке келеді, аяқ-
қолдары ұзын);
ИП10 гиперстеникалық конституция (жақсы жиналған май ұлпасы,
жетілген бұлшық ет, мығым денелі, аяқ-қолдары қысқа, кµкірек жасушасы кең);
ИП=10 мен 30 аралық нормастеникалық конституция (дененің кµлденеңі
мен ұзындығының арақатынасы қалыпты, майдың жиналуы орташа, бұлшық ет жақсы
жетілген, кµкірек жасушасы цилиндр немесе конус пішінді).
Конституция мәселесiне биоритмологиялық тұрғыдан қарастыру адамның
белсендiлiгiнiң циркатты (тәулiк) циклде әртүрлi көрiнiс беруiне байланысты
жапалақ, бозторғай, кептер түрлерiн ажыратуға мүмкіндік береді.
Жапалақ- таң сәрiде ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Адам экологиясы – экология ғылымының бір тармағы
«Адам экологиясы» оқу құралы
Еуропоидтық нәсіл
Адамдағы доминантты және рецесивті белгілер
Кречмер бойынша дене типтерінің құрылысы
Сары торғай өте әдемі құс
Адам генетикасының ерекшеліктері
Тұқымқуалаушылықтың материалдық негіздері
Ауыл шаруашылық малдарын бағалау және сұрыптау жұмыстарын ұйымдастыру
Қазақ зиялылары еңбектері
Пәндер