Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

I .Тарау Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын
калкуляциялау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.1 Өндірістік шығындар және өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2 Өнімнің (жұмыстың және қызыметтің) өзіндік
құнын калкукляциялаудың және шығынды есепке
алудың елімізде және халықаралық іс .тәжірибеде
қолданылатын әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9

II Тарау« Директ . костинг » жүйесі бойынша шығындар
есебін және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

2.1 « Директ . костинг» жүйесінің мәні,оның ерекшеліктері,
артықшылықтары және кемшіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.2 «Директ . костинг» жүйесі бойынша өзгермелі шығындар
арқылы өнімнің өзіндік құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 18
2.3 « Директ .костинг» жүйесі бойынша өндірістік
есепті ұйымдастырудың халыхаралық тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... 24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Кіріспе

Қазіргі жағдайда нарықты экономиканың қалыптасуында жаңа бухгалтерлік есеп жүйесінің маңызы және ролінің күшейуі .
Бухгалтерлік есептің ең маңызды учаскесі өндіріске кеткен шығындардың есебін және істелінген жұмыстың көрсетілген қызметтің және өндірілген өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау болып табылады . Негізінен қазіргі таңда біздің еліміздің нарықтық қатынастардың қалыптасуы және құрылуы жағдайында бухгалтерлік есеп жүйесін және өндіріске кеткен шығындарды есепке алуды және өзіндік құнды калькуляциялауды жаңалауымыз керек. Себебі біздің еліміздің кәсіпорындар қолданылып жүрген әдіс – тәсілдердің қазіргі жағдайға сай келеді. Сондықтан мен
« нарықтық қатынастар дамыған елдерде қолданылатын шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері» деген тақырыпқа курстық жұмыс жазғанымның бірден – бір себебі сол .
Негізінен осы тақырыптың мақсаты шығындарды және өнімнің өзіндік құнын дұрыс анықтау болып табылады. Осының арқасында кез –келген кәсіпорындар өндіріске кеткен шығындарды және өнімнің өзіндік құнына тікелей қатысты шығындарды есептеуге мүмкіншілігі бар.
Егер отандық кәсіпорындар осы жұмыста қарастырылып кеткен «директ-костинг» жүйесін қолданылатын болса, онда олар шығындарды және өнімнің өзіндік құнын нақты есептей алады. Себебі жоғарыда қарастырып кеткендей «директ – костинг» жүйесі өнімнің өзіндік құнына айнымалы шығындарды жатқызады, ал тұрақты шығындарды есепті кезең шығыстары ретінде жабылады. Сондықтан бұл жүйе бойынша өнімнің өзіндік құнын есептеген кезде өнімді тікелей шығындарды ғана өнімнің өзіндік құнына кіргізеді. Бұл өз кезегінде өнімнің өзіндік құнынның төмендеуіне алып келеді. Егер өзіндік құн төмен болса, онда өнімге деген сұраныс өседі. Ол өз кезегінде кәсіпорынға мол табыс алып келеді.
Соңғы жылдары индустриалды дамыған елдердің өнеркәсібінде директ – костинг деп аталатын өндіріске кеткен шығындарды есепке алу жүйесі кең тараған. Есептің бұл жүйесінде өндіріс шығындарының есебі тұрақты, айнымалы өндіріс көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып табылады. Өнімнің өзіндік құнына кеткен шығындардың тек айнымалы шығындардың тек айнымалы шығындарды енгізеді. Тұрақты шығындар жеке шоттарда жинақталып қаржылық нәтиженің шоттарымен тікелей табылады.
Негізінен осы әдебиеттерде нарықтық экономикасы дамыған елдерде қолданылып жүрген жүйелерді қарастырған. Мен жазған курстық жұмысымда осы жүйелердің бірі « директ -костинг» жүйесінің ерекшеліктерін, артықшылықтарын және кемшіліктерін және де отандық кәсіпорындарда осы жүйені іс – тәжірибеде қолдану мүмкіншіліктерін қарастырдым.
Пайдаланылған әдебиеттер

1) Тасмағанбетов « Кәсіпорындағы бухгалтарлік есеп » А -1997
2) Козлова « Бухгалтерский учет » М- 1996 Парашутин
3) Безруких « Бухгалтерский учет » М 1996
4) Белободров «Калькуляция себестоймости продукций в промышленности» Москва 1989
5) Радостовец « Управленческий учет на предприятий » А -1997 ж
6) Златопольская « Учет затрат на пройзводства и калькулирования»
7) Тач « Управленческий учет » М 1994
8) Саронина « Бухгалтерский учет в цементной промышленнности»М 1985
9) И.Е. Тишков « Учет в колькулирование стоймости продукций »
10) В.Л Назарова ,Л.С Жапбарханова ,Д.А.Фурсов,С.Д.Фурсова «Басқару есебі »
11) Э.Т.Төлегенов «Бухгалтерлік ақпарат жүйелері».Алматы 2001
12) А.М.Андросов «Бухгалтерский учет».Москва,1996
13) Б.Нидлз, Х.Андерсон, Д.Колдуэлл «Принципы бухгалтерского учета».Пер.с англ.Под ред Я.В.Соколова.Москва ,1999.
14) А.К.Шишкин,В.А.микрюков, И.А.Дышкант «Учет,анализ,аудит на предприятии».Москва,1996.
15) Ч.Т.Хорнгрен, Дж.Фостер «Бухгалтерский учет:управленческий
аспект».Москва,2000г.
16) К.Ш.Дүйсенбаев,Э.Т.Төлегенов,М.Б.Байдаулетов, Н.А.Құдайбергенов «Субьектінің қаржы-шаруашылық қызметі бухгалтерлік есеп шоттарының корреспонденциясы» Алматы,1998ж.
17) «Қ.Р. аудиторлық қызметі жайлы» 1998 ж. бекітілген Қ.Р. заңы
18) Бухгалтерлік есептеме стандарттарына әдістемелік нұсқаулар.
19) «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» Радостовец 2003 ж.
20) «Қ.Р. Президентінің заңды күші бар бухгалтерлік есебі жөніндегі заңдалығы» 1995 ж. 26 желтоқсан
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.............................. 3
I -Тарау Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын
калкуляциялау
әдістері............................................................... 5
1.1 Өндірістік ... және ... ... ... ... ... ... және қызыметтің) өзіндік
құнын калкукляциялаудың және шығынды есепке
алудың елімізде және халықаралық іс –тәжірибеде
қолданылатын ... ... ...... » ... бойынша шығындар
есебін және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды
ұйымдастыру
............................................................................
... 16
2.1 « Директ - костинг» жүйесінің мәні,оның ерекшеліктері,
артықшылықтары және ... ... ...... жүйесі бойынша өзгермелі шығындар
арқылы ... ... ... 18
2.3 « Директ -костинг» жүйесі бойынша өндірістік
есепті ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... экономиканың қалыптасуында жаңа бухгалтерлік
есеп жүйесінің маңызы және ролінің күшейуі .
Бухгалтерлік ... ең ... ... ... кеткен шығындардың
есебін және істелінген жұмыстың ... ... және ... ... ... ... болып табылады . Негізінен қазіргі
таңда біздің еліміздің нарықтық қатынастардың қалыптасуы және ... ... есеп ... және ... ... шығындарды
есепке алуды және өзіндік құнды калькуляциялауды жаңалауымыз керек. Себебі
біздің еліміздің кәсіпорындар қолданылып ... әдіс – ... ... сай ... ... ... ... қатынастар дамыған елдерде қолданылатын шығындар есебі және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ... ... ... ... ... ... – бір ... сол .
Негізінен осы тақырыптың мақсаты шығындарды және ... ... ... ... ... ... ... арқасында кез –келген
кәсіпорындар өндіріске кеткен ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігі бар.
Егер отандық кәсіпорындар осы жұмыста қарастырылып кеткен «директ-
костинг» жүйесін қолданылатын ... онда олар ... және ... ... нақты есептей алады. Себебі жоғарыда ... ...... ... өнімнің өзіндік құнына айнымалы шығындарды
жатқызады, ал тұрақты шығындарды есепті кезең ... ... ... бұл жүйе бойынша өнімнің өзіндік құнын есептеген кезде өнімді
тікелей шығындарды ғана өнімнің ... ... ... Бұл өз ... ... құнынның төмендеуіне алып келеді. Егер ... құн ... онда ... ... ... ... Ол өз кезегінде кәсіпорынға ... алып ... ... ... ... ... ... директ –
костинг деп аталатын өндіріске кеткен шығындарды ... алу ... ... ... бұл ... ... шығындарының есебі тұрақты, айнымалы
өндіріс көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып табылады. Өнімнің
өзіндік құнына кеткен шығындардың тек ... ... тек ... ... Тұрақты шығындар жеке шоттарда жинақталып қаржылық
нәтиженің шоттарымен тікелей табылады.
Негізінен осы әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... қарастырған. Мен жазған курстық жұмысымда осы
жүйелердің бірі « ... ... ... ... және кемшіліктерін және де ... ... ... іс – ... ... ... қарастырдым.
I -Тарау Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын
калкуляциялау әдістері.
1.1 Өндірістік шығындар және өнімнің өзіндік құны
Кәсіпорындардың шығындары және олардың түрлері
Кәсіпорынның ... ... ... рынокқа ұсынуы, оны
өндіруге кететін шығындарына және сол тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... қорытынды, тауарларды
өндіру және сатуға кететін шығындарды білу ... ... ... ... ... бірі ... ... – бұл кәсіпорын өзінің өндіретін және коммерциялық қызметін
іске асыру үшін өндіріс факторларының ақшалай түріндегі ... ... ... шек ... ... және олардың маңызы мен практикалық
қызметіндегі ... ... ... ... ... шығындары
өндірістік белгісіне қарай 3 түрге бөлінеді:
• өзіндік құн құрайтын өнімдерді өндіру және самтуға кететін шығындар.
Бұл капиталдың ... ... ... ... ... ақшалай түсімді
жабатын ағымдағы шығындар;
• өндірісті ұлғайтуға және жанартуға ... ... ... ... ... жаңғыратын өнімге жұмсалатын бір жолғы ірі күрделі ... ... ... ... үй, ... ... ... және
осыған ұқсас басқа да мұқтаждарға кететін ... Олар ... ... ... арнаулы қорлардан қаржыландырылады.
Өндірістік шығындардың жіктелуі
|Сыныптау белгілері ... ... ... ... ... ... элементтері|
|Өзіндік құнның статьялары ... ... ... |
|Технологиялық ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |Бір ... ... |
|тәсілі ... ... ... процестегі рөлі | ... ... ... |Өдірістік, өндірістен тыс ... ... ... ... өндірістен тыс |
| ... ... ... Өнімнің көлеміне қатысы |Тұрақта, ауыспалы ... Шығу ... ... бір ... ... ... ... қатысы |Амяқталмаған өнімге кететін |
| ... ... ... ... ... ... болатын ең тұрақты және ауыспалы шығындарға бөлу.
Тұрақты шығындар осы кезеңдегі уақыт ішіндегі сомасы өнімді ... және ... ... құрылымына тікелей тәуелді болмайды. Тұрақты шығындарға
жататындар: ... ... ... ... ... ... және
жабдықтардың амортизациясы, сақтанрдыру жарналары және т.б.
Ауыспалы шығындар – бұл осы ... ... ... ... және ... ... болмайтын шығындар. Мысалы, еңбекақы
шығындары, шикізаттар, отын, энергия, көлік ... және т.б. ... ... шығындардың арасындағы айырмашылықтың елеулі маңызы бар. Тұрақты
шығындар керек десе, жалпы алғанда, өндірілмеген өнімге де төленуге тиісті,
ал ... ... ... ... ... өзгерту жолымен басқаруы
мүмкін.
Шығындар экономикалық және бухгалтерлік болып ... ... деп ... ресурстарды пайдаланғаны үшін
жеткізушілерге төлейтін төлемдердің барлық түрлерін айтады. Олар екі түрден
тұрады: ... ... ... ... және ішкі ... ... ... түсінікті). Сыртқы шығындар – бұл ресурстарды ... ... ... ... ... ... отын, еңбекақы,
тозуды есептеу және т.б. Бұл ... ... ... ... ... ішкі ... ... өзінен өзі түсінікті
сипаттамада болады. Олар ... ... ... ... ... нақтылап көрсетеді: жерді, ғимараттарды, олардың
жеке еңбектері және т.б. үшін кәсіпорын ресми төлемейді.
Өндірілетін өнімнің өзіндік ... ... ... ... бірі - ... ... Бұл өнімді өндіруге және оны сатудағы ақшалай нысанында көрсетілетін
шығындардың жиынтығы. Сөйтіп, жалпы өндірістік тиімділігін анықтайды.
Өзіндік құнның ... ...... шығындардың орнын
толтыру және соның есебінен өндірілетін барлық элементтердегі жай ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз
ету. Осы арада, кәсіпорынның өзіндік құнының маңызды ... ... ... ... ... еңбекақы – бұл
шығындардың басты ... ... ... бір ... ... да ... ... өздерінің қызметкерлеріне сыйлық, банктік несиеге процент ... ... ... ... тыс, ... аударым жарналарын
жасау – бұл шығындар кәсіпорынның қосымша шығындарын құрайды.
Өзіндік құн тиімділіктің мынадай ... ... ... ... ... мен ... анықтайды. өзіндік құнның маңызы оның
орындалу функцияларымен анықталады.
1. Өзіндік құн өнім ... кең ... ... ... ... ... өзіндік құны арқылы ... ... ... ... ... құн көтерме сауда бағасын қалыптастырудың ... ... оның ... ... ... ... негіздеме бола
алмайды.
3. Өзіндік құнның негізінде пайданы, кейбір бұйымдардың пайдалылығын,
яғни оларды шығарудың мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... ... құнды төмендету |
|резервтері ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... | ... ... | ... ... | | ... ... ұтымды | ... ... ... | ... ... |
|Өнімнің материалды | ... ... және ... төмендету | |еңбекті ... ... ... | ... ... ... ... | |мен ... ... |
| | ... басқа факторлар ... ... ... ... шығындар екі негізгі белгідермен
топтастырылады:
➢ Шығындардың бастапқы элементтерімен;
➢ Пайда болу және міндет жүктеу сипатымен.
Экономикалық элементтердің шығыстарын топтастыру ... ... ... ... Бұл топтастырудың мәні - әрбір шығынның
элементі өнімнің өзіндік құнының жиынтығына қосылады. ... ... ... элементтері бөлінеді:
➢ Материалдық шығынрдар (қайтарылма қалдықтар құрамынан шегеру);
➢ Еңбекақыға жұмсалған шығындар;
➢ әлеуметтік сақтандыруға аударым;
... ... ... ... ... ... аударым;
➢ амортизация;
➢ басқа да шығындар.
Өндіріс шығындары төмендеуінің негізгі ... ... ... ...... жұмыс істеу
тиімділігін арттырудың ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды қаржылай қолдау қағидаға жатпайды.
Ұлттық экономиканың барлық салаларынрда өндіріс ... мына ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін пайдалану;
➢ өндіріс және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
➢ экономикалық процестерді ... ... ... ... жетістіктерін іске асыру – бұл бір
жағынан өндіріс қуатын, шикізат және ... оның ... ... ... ... ал екінші жағынан тиімді жаңа
машиналарды, жаңа технологиялық процестерді іске асыру.
Шығынның ... бір ... ... ... ету – ... әр ... мәселелерін шешуге келгенде басты талап осы болып отыр.
Тек қана өнім ... ғана ... оны ... ... ... да ... зор. Мәселенің бұлайша қойылуы мынаны аңғартады:
шикізат пен ... ... ... ... ... мен ... отырып, шикізаттардың әрбір бөлігінің неғұрылым көп өнім ... ... пен ... процестердің түсімін өсіруге, шығындарын
бұйымдардың өзінрдік құнын төмендетіп, кәсіпорындардың пайдасын көбейтуге
өндірістің тиімділігін арттыруға жету ... ... ... ішкі ... резервтерін тауып
пайдалануынын ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлуге болады. өндіріс тиімділігі ... ... ... ... ... ... айналмалы өндіріс
қорларды неғұрылым тиімді пайдаланудың және үшіншіден, қазіргі еңбек
шығындарының ... ... ... ... және ... ұйымдастыруды жетілдіруге келсек, онда бұл
процесс ысырапты қысқарту есебімен шығындарды үнемдеумен ... ... ... ... ... яғни ... еңбектің шығынын үнемдеу. Қазіргі
кезеңде нақты еңбекті ... ... ... ... ... ... ... салмақты нәтиже береді. ... ... ... ... екі ... ... бар: ... жапондық. Бұл өндірісті материалдық-техникалық жабдықтармен қамтамасыз
ету, оларды экономикалық жағынан ... және т.б. ... ... шығындарын төмендетуде мемлекеттік стандарттар елеулі орын алады.
Өнімнің өзіндік құнын арзандату – еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... заң ... нақты нысаны,
осыған сәйкес өндірістік шығын үнемі ... ... ... ... өнімдірек
болып отырады. Өзіндік құнның ... ... ... ... ... өткен және қазіргі еңбектің үнемделу дәрежесін бейнелейді.
Өзіндік құнды кемітудің басты факторлары:
➢ өндірістің техникалық деңгейін көтеру;
➢ өндірістің материал, отын, ... және ... ... ... және ... ... жетілдіру;
➢ технологиялық процестерді қуаттылықпен ... ... ... және ... ... ... және ... өзіндік құнын кальку -ляциялаудың
және шығынды есепке алудың елімізде және іс – ... ... ... ... ... ... есепке алудың және өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялаудың ... ... ... өнім шығаратын
кәсіпорындарда ( су электр станциялары, кен, ... ... мен газ ... ) ... ... әдетте аяқталмаған өндіріс болмайды (
егер де олар ... онда оның ... ... болады) және шалафабрикаттарды
өзі өндіреді. Егер де ... ... ... ... қарастырса, онда
бұл әдісті қолдануға рұқсат етілуі мүмкін . Бұл ... мәні әр ... ... шығарылған өнімге кеткен шығындарды есептеуден тұрады . ... ... ... ... есептеу жолымен шығарады, яғни шығын
деңгейін өндірістің натуралды көлеміне ... ...... жай бөлу ... табады. Кейбір салаларда шығындар (мысалға,
көмір өндірісінде) әрбір технологиялық процесс бойынша есептелінуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... : дайындық
жұмыстары, көмірді алу, шахтыға дейін ... және ... ... ... ... ... Міне сондықтан бұл жердегі шығындарды есептеу
мен калькуляциялаудың жай әдіс процестік деп аталуы да ... ... ... ... ... ... ... бір түріне, ал
аяқталмаған өндіріс болмаған ...... ... жатқызады, ал
біртекті өнім шығарылатын жерде калькуляциялаудың барлық баптары бойынша
өндірістегі шығындарды негізделген ... ... ... ... жұмыс практикасында өндірістің қарапайым әдісінің ... ... ... ... Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
мен шығынды есептеу әдісінің қарапайым төрт нұсқасы бар .
Бірінші нұсқа ... ... және ... ... бүкіл өнімді
шығаруға жұмсалған шығындардың белгіленген бабтар бойынша есепке алынады.
Өнімнің бір ... ... құны ... ... ... ... ... бөлумен айқындалады. Бұл ... (су ... құм, ... ... ... ... шалафабрикаттар
және өнімнің құрамдас бөліктері болмайды .
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар кәсіпорындар қолданылады. ... ... өнім мен ... өндіріс арасында шығындарды бөлудің
қажеттілігі ... Бұл ... 1 ... метр ... ... ... ... ағаштан дайындау өнеркәсібінде қолданылады.
Аяқталмаған өндірісті әдетте инвенторлық әдісін пайдалана отырып ... ... бір ... ... ... ... шығаратын немесе
өндіретін: жылу мен электр энергиясын ... ... мен газ ... ... кәсіпорындарда қолданылады. Мұндай жағдайларда шығындар
тұтас алған өндіріс бойынша, яғни қарапайым ... ... ... ... ... құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен газ
өндіру кезінде энергетикалық шығындар, амортизация, жер ... ... ... жер қыртысының қайтарымдылығын жақсартуға, ... , ... ... және сақтауға жұмсалған шығындар тікелей
белгілері бойынша мұнайға, ал газ жинау және ... ... ... ... жатқызылады. Қалған шығындар кәсіпорынның орташа келісімді бағасы
бойынша бағаланады және мұнай мен газ арасында бөлінеді.
Қарапайым ... ... ... ... ... ... ... шығындар есебін бөлістік немесе ... ... ... пайдаланады. Бұл нұсқаны химия мен ... ... ... ... Бұл ... шығындарды есепке алудың және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым және бөлістік ... ... ... ... есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі аз сериялы және жеке дара ... ... ... және ... ... пайдаланады. Барлық
тікелей шығындар әрбір ... ... ... ... кескінінде есепке алынады. Тапсырыс кәсіпорынның өндірістік
бөлімшесінде арнайы ... ... ... соң ол ...... бухгалтерияға түседі. Әрбір тапсырысқа өзіндік код ... ... ... ... ... құжаттардағы материалдардың шығысы,
өндіріске кеткен ... ... ... ... ... жазылады.
Тапсырыстың өзіндік құны оларды әзірлеумен байланысты шығындар сомасынан
тұрады .
Осы тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар атап ... :
- ... ... ... ... мәліметтерді шоғырландырып және
оларды жеке жұмыс түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
- уақыт аралығындағы емес, ... ... ... бойынша шығындарды
шоғырландыру;
- тек бір ғана ... ... « ... ... ... ... өндірістік шығындар жинақтау тек осы « аяқталмаған ... ... Осы ... ... ... ... ... жекелеген есебін ұйымдастыру үшін карточкаларды енгізуді
ұсынады .
Тапсырыстың ... ... ... үшін шалафабрикатсыз әдісі
пайдаланады .
Тек ... ... ... әдіс пайдаланылады, демек,
аталған цехтар бойынша жеке калькуляция жасалады. Әдетте ... ... ... ... ...... ... бірақ ондағы жасалған
операциялар бухгалтерлік есепте көрініс таппайды.
Цехтар шығындары әрбір табыстың ... ... ... ... ал негізгі материалдар, шикізаттар,
технологиялық отындар мен энергиялар – ... топ ... ... көрініс табады.
Ал үстеме шығыстары олардың өндірілген орны бойынша есептелінеді және
ай сайын қабылданған тарату тәсілі бойынша әрбір ... ... ... ... ... ... өздерінің тиесілі тапсырыстарына
есептен шығарылады. Орындалмаған тапсырыстар ... ... ... ... біткен соң және оның техникалық қабылдануы
тапсырыс ... ... ... ... бөлім кәсіпорынның
бухгалтериясына тапсырыстың біткені туралы хабарлама жасайды, ... ... ... ... жасау процесі тоқтатылады. Кейбір кәсіпорындарда
тапсырысты орындалғаннан кейін қоймаға өткізсе, сол ... ... ... ... кез ... ... ... құны үшін (әсіресе,
бітпеген ... ... ... ... ... материалдық
құндылықтар қоймаға тапсырылады, ол кезде Материалдар бөлімшесінің шоттары
дебеттеліп, 8010-8014 шоттары кредиттеледі.
Бұл ... ... ... іс ... ... құн ... ... анықталады, бұған дейін барлық шығындар аяқталмаған
өндіріс ретінде ... ... ... ... мынада:
күрделі, қайталанбайтын немесе сирек ... ... ... ... және еңбек шығындарын нормалауды ұйымдастыру ... ... ... және ... ... алдын – ала
бақылау жасап отыруды ... Осы ... жою үшін ... ... ірі ... ... кезінде (кеме жасауда, ауыр машина жасауда)
олардың торабына ... ... ... ... яғни ... әрбір
конструкциясы аяталған болып саналады.
Кіші сериялық өндірісте тапсырыс саны ағымдағы айда шығарылатын болып
жоспарланған сонымен сәйкес ... . ... бір ... немесе бірнеше
бұйымды әзірлеу үшін пайдаланған барлық ... мен ... ... ... көрсетіледі.
Тораптар мен детальдардың бірінші түрі бойынша олардың шығындарының
есебі тапсырстық әдіспен, ал сериялық немесе латын бұйымдар – ... ... ... ... Сөйтіп бұйымның жалпы құны тапсырыс
ескерілген ... ... ... ... және
нормативтік әдісі бойынша жалпы немесе сериялық ... ... ... мен ... жалпы құнынан немесе өзіндік құнынан
құралады.
Тапсырыстар бойынша шығындар топтастырылып есебінің карточкаларында
әрбір тапсырыстың өзіндік құны ... ... ... ... ... ... калькуляциясын жасайды.
Бөлістік әдіс . Шығындарды есепке алудың және ... ... ... ... ... ... ... өндіретін кәсіпорындарда
қолданылады, ондағы бастапқы ... ... ... ... рет-ретімен
технологиялық өңдеуден өтеді. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... өңдеу және
басқа да салаларда қолданылады. Мысалы, мата тоқу кәсіпорындарда үш ...... тоқу және ... ... қара ...... пеші,
болат балқыту, прокат.
Дайын өнім немесе шалафабрикат шығарумен аяқтайтын технологиялық
процесті бөлістік әдіс деп ... ... ... ... кеткен
шығындар олардың әрбір кезеңі, ... ... яғни ... бойынша
есептелінеді. Әрбір бөлістен кейін шалафабрикат шығарылады, ал ...... өнім ... Бөлініс тізбесін пайдаланылатын жабдықтар,
өндіріс процестерінің арасындағы ... ... ... өнімнің сипаты мен басқа да ... тән ... ... технологиялық процестер туралы деректердің негізінде
белгіленеді. Бұл орайда ... ... ... ... мен ... аяталмаған өндірісті есепке алу мен бағалауды ұйымдастыру, өзі
өндірген шалафабрикаттар мен ... ... ... ... ... ... шығыстар әдетте бөлістер бойынша, ал әрбір бөлістердің ішінде
- әзірленген өнім түрлері бойынша есепке алынады.
Үстеме шығыстар ... ... ал олар ... ...... өнім ... бойынша) шығарылатын өнім түрлерінің
арасына тартуға қабылданған коэффициенттердің базасында жасалуы мүмкін.
Бөлістік әдісін ... ... ... ... негізгі
элементтері – нақты шығындардың ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... және олардың есебін табуды қолдану
керек.
Еңбек шығындарын, ресурстардың шығыстарын құжаттауды және жедел ... ... ... және ... да ... ... шығысын
ғана көрсетіп қоймай, сонымен қатар өндіріс тапсырмаларына немесе нормасына
негізделген шығындар да көрініс табу ... ... ... ... ... ... шығыстардың құрамының
өзгеруінен, шығарылған өнімнің асортиментінен, ... ... ... ... ... ... кезінде көрініс табуы тиіс.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығынды есепке алудың
бөлістік әдісінің екі ... ... ... ... ... ... бөлістер бойынша есептік калькуляция
жасайды және оған үстеме шығысын қоса есептейді.
Шалафабрикатсыз ... ... ... ... ... және ... ... одан кейінгі қайта жасаулардан туындаған
өңдеу шығындарын қосып, содан соң ... ... құны ... ... ... ... шығындарды есепке әрбір қайта
жасауға жұсалған материалдық және ... ... ... ашылатын
ведмостарында жүргізіледі.
Алғашқы шикізаттан өндірістің бір процесінде ... ... ... өнім түрі ... ... ... өзіндік құнын анықтау үшін
түзету ... ... ... ағаш кесу ... ... ... кесілген тақтайлар да, кесілмеген тақтайлар да, жаңқалар және
отындық кесінді ... да ... ... жағдайларда белгілі бір
атаудың бірінші сорты өлшем ... ... ... ал ... ... ... ... өңдеуші өнеркәсібінде өнім шығынын техникалық ... бір өнім ... ... ... ... ... бір ... әртүрлі мұнай өнімдері алынатын болса,
онда олардың арасында тарату коэффициентінің ... ... ... ... ал өңдеу шығындары әрбір өнім түрінің арасына үлес
салмағы бойынша таратылады.
Бөлістік ... ... ... ... ... ... мен
шығындар есебін ұйымдастыру ерекшеліктерінің түрлерін атап ... ... ... ... кемшілгі мынада: өнімнің нақты өзіндік құны
есептік кезеңнің соңында ғана ... ... ... кейін
анықталады ал мұның өзі кәсіпорынның басшылығының есеп беру ... ... іс ... ... ... ... ... нормаларға
сәйкестігін қадағалап отыруға мүмкіндік бермейді. Бұдан басқа шығындарды
есепке алудың әдістерінің барлығында ... ... ... ... сол ... ... кезіндегі орташа деңгеймен салыстырылады
және соның нәтижесінде алынған мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... ... шын мәніндегі деңгейін дәл
көрсете бермейді .
Бұл ... жою үшін ... ... ... бұл кезде
өнімнің бір өлшемінің және бүкіл шығарылымының ... құны ... ... ... Ал нормативтік өзіндік құннан айырмашылығы:
осы кезде жұмыс істеп тұрған өндірістік технологиялық процестің, ... ... және ... да ... ... нормаларының
негізінде анықталады. Нормативтік калькуляциялауға технологияны жетілдіру
және өндірісті ұйымдастыру жөніндегі ұйымдық техникалық ... ... ... ... ... ... өзгерістері енгізіледі.
Шығындарды есепке алу былайша құрылған: шығындардың нормасынан материалдық,
еңбек және басқа да шығындардың ауытқуларын ескеріп, ... ... ... ... ... бар ... жұмылдырады.
Нормативтік әдіс. Өндірістегі шығындарды есепке алудың және ... ... ... ... ... ... ... шұғылданатын кәсіпорындар пайдаланады. Дегенмен, оның ішкі
сериялық және жекелеген ... ... ... ... есепке алу өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік
әдістері бойынша ... ... және ... ... ... Ол ... материалдардың, жалақының жұмсалуы және
өнім дайындауға қажетті басқа да ... ... ... ... өнім бірлігінің нормативтік калькуляциялары бойынша
жасалады. Оларды жасау кезінде қолданыста ... ... ... ... ... пен баға ... , ... мен сатып алынған
шалафабрикаттардың жұмсалу нормаларын негізге ала ... ... ... массасы, қалдықтары, материалдар мен сатып алынған ... ... баға ... және ... ... көрсету мен
басқару жөніндегі шығындардың бекітілген тоқсандық сметасы ескеріледі.
Нормалардың және ... мен ... ... ... ... ... ... цехтары мен бөлімдерінің технологиялық
процестерін және басқа да нормалар мен сметаларын өзгерту ... ... ... жүзеге асырады. Нормативтік әдіс ... ... ... - ... шаруашылығын тәртіпке келтірудің материалды сақтау және
өндіріске босату цех бойынша ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... өнімге жатқызылса) және тұтастай алғанда
судың, будың, ... ... ... ... мен ... маңыздылығы зор .
Нормативтік әдістің кезінде әрекет етіп тұрған норма мен оның ... ... ... ... Бұндай шектеулер өндірісті
ұйымдастыру мен технологиядағы ... дер ... ... тиімсіз пайдаланылуына жол бермеуге септігін тигізеді.
Нақты шығындарды нормамен салыстырғанда ресурстардың үнемделуі ... ... ... ... ... ал ол өз кезінде ... ... ... ... ... бар екенін
баяндайды.
Нормадан ауытқуларға құжатталған және құжатталмаған болып келеді.
Құжатталған ауытқулар алғашқы құжаттардың мәліметі ... ... ... ... есептеу жолымен анықталған ауытқулар.
Құжатталмаған ауықуларға ауытқудың жалпы соммасы мен оның құжатталған
бөлігінің ... ... ... ... олар ... дұрыс есептелмеуінің нәтижесінен, ақау өнімдерін шығарғаннан,
нарядтарды артық жазғаннан, кеш шығыудан, ... ... ... аяқталмаған өндірісті бағалауынан шығады.
Егер де ... ... ... бар болса, онда ол
нормативтік есептің дұрыс ұйымдастырылмағанын куәландырады.
Ауытқу теріс те және оң да болуы ... ... ... өндіріс процесінің дұрыс ұйымдаспағандығынан
туындайды.
Оң ауытқулар жекелеген ... ... ... ... шығындарын үнемдеуді жүзеге асырады. Кейде оң ауытқулар шын мәнінде
қаражаттың ... ... ... ол тек норманың шын арттылығын
деңгейін пайдаланғандығын көрсетеді.
Нормадан ауытқу әртүрлі себептердің салдарынан болса, олардың кінәлі
тұлғалары мен ... ... ... ... ... ... қоса ... әртүлі өзгерістермен байланысты болады, атап
айтқанда ... ... ... ... ... ... ... салдарынан орын алуы ... . ... ... болатын барлық ауытқулар, өзгерістер есеп беретін айдың ... ... ... олар ... етіп ... ... енгізілген
кезеңінен бастап нормативтік калькуляцияда көрніс табуы керек .
Шығарылған өнімнің нормативтік өзіндік құнын ... үшін ... ... ... ... ... есепке алу кезінде бұл ... ... ... ... ... құны және сол ... жиынтығы
калькуляциялық баптар бойынша өндіріс есебінің ведмосына жазылады.
Бұйымның бір түрі бойынша өндіріске есеп ... ... ... шығарылған өнімнің нақты санына көбейту арқылы
алынады.
Өнімнің нақты өзіндік ... ... ... ... ... ... ... құнға қосады немсе олардан ауытқуларды
игереді .
II Тарау« Директ – костинг » жүйесі бойынша шығындар
есебін және ... ... ... ... ... « ... - ... жүйесінің мәні,оның ерекшеліктері, артықшылықтары
және кемшіліктері .
Стандарт – кост жүйесі ... – кост ... ... ... кеткен шығындарды есепке
алудың әдісі есептің ... ... ... ... ... ... ... ол бөлістік, тапсырыстық, бөлшектік және басқа да өндіріс
шығындарын есептеу және ... ... ... ... ... табуды көздейді. Негізінен алғанда стандарт – кост ... ... ... ... үшін ... ... бұл ... салаларда да пайдалануға болады. Одан басқа стандарт –кост ... ... ... жөндеуіне кеткен шығынның, күрделі құрылыстың
материалдық ресурстарды дайындаудың ... ... ... ... – кост ... ... ... мынада: өндірске
жұмсалатын барлық шығындар өндіріске жұмсалмай тұрып ... ... ... үшін ... және ... ... ... басқа арнайы шоттарды қолдана отырып нақты жұмсалынған ... ... ... ... ... – кост ... ... нормалауға
болатын стандарттар нормаларын әзірлеуді, бұйымдардың ... ... және ... ... бөліп көрсетуді,
өндірістегі іс жүзіндегі шығындарды есепке алуды көздейді. ...... ... ... ... бақылап отырудың басты құралы болып
табылады.
Стандарт ... ... ... ... ... форманың өзі
белгілеген және өндіріс ... ... ... ... ... жатады. Барлық стандартты үш топқа бөлуге болады:
- теориялық стандарттар – бұл кез ... ... ... ... ... ... стандарты;
- ағымдық стандарттар – ... ... ... ... ... ... стандарттар;
- базистік стандарттар - өндіріс процесінде болған өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ... қолданатын жекелеген фирманың шеңберінде өнімнің
өзіндік құнын жоспарлау мен ... ... ... ол ... шығындарға бақылау жасауды қамтамасыз етуге бағытталған .
Директ –костинг жүйесі.
Соңғы жылдары индустриалды дамыған елдердің өнеркәсібінде директ –
костинг деп ... ... ... ... ... алу ... кең
тараған. Есептің бұл жүйесінде өндіріс шығындарының ... ... ... көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып
табылады. Өнімнің өзіндік құнына ... ... тек ... ... Тұрақты шығындар жеке шоттарда жинақталып, қаржылық нәтиженің
шоттарымен тікелей табылады.
Директ –костинг жүйесін пайдалану идеясы біз үшін ... ... шы ... ... көптеген отандық кәсіпорындар ... ... ... тек ... материалдар, еңбек ақы төлеу
және басқа ... ... ... ... ... ... ... сол
бұйымдарды өткізуден түскен табыстардың азаюына есептен шығарылатын.
Шығындарды ... ... ... ... мен ... –костинг жүйесі
арасындағы негізгі айырмашылық мынау: бұл ... ... ... құны
ауыспалы шығыстар бойынша анықталады. Мұндай есептеу жүйесі ... осы ... ... ... өнім ... ... ... өндіріс көлемінде белгіленбеуінде немесе белгіленбеуіне әкеліп
соғады. Шығындарды тарату тәртібі үлгісінде көрсетілгендей директ- костинг
жүйесіндегі кірістік есеп екі ... ... :
1. ... ... ... ... ... алып тастаймыз,
нәтижесінде жалпы кірісті көреміз;
2. Жалпы кірістен ... ... ... ... ... ... ... – костинг жүйесінің негізі стандарт кост жүйесінде
жасалған, бірақ үстеме шығыстардың ауыспалы және тұрақты ... ... ... ... ... түскен табыстан шығарылып тасталады,
демек өнімнің өзіндік құнын ... ...... ... ... ... ... туғызады:
үстеме шығыстарды айнымалы және тұрақты шығысқа дәлме дәл етіп бөлу ... баға ... және баға ... үшін ... толық өзіндік
құнын ешбір жүйесіз белгілеуге тура келеді. Сөйте тұра ... ... ... ... ... есеп ... бақылау және талдау
мүмкіншіліктерін көбейтеді, өнімнің барлық ... ... ... ... ... осы ... ... шешім қабылдауға мүмкіндік туғызады .
2.2 «Директ – костинг» жүйесі бойынша өзгермелі шығындар ... ... ... ... ... ең бір ... обьектісі болып өндірістегі
материалдардың және тірі ... ... және ... сату ... ... ... ... әдебиеттерде өндірістік шығыстар деп
атайды.
Экономикалық әдебиеттерде «шығындар» терминін жиі ... ... ... ... ... есеп ... ... кәсіпорынның негізгі қызметі кезінде туатын шығындар және
зияндар жатқызылады.
№ 2732 26 ... 1995 ж. ... есеп ... ... ... 24 ... № 329 – 11 «Қазақстан Республика Президентінің Үкіміне
өзгертулермен ... ... ... ... ... ... деп - активтердің ... ... ... құны ... ... ... есеп беру кезең ... ... ... ... капиталдың келуіне алып ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... аса кең ... «шығыс бұл есепберу кезеңіндегі активтердің
келуі немесе ... ... ... көлемінің аса көп бөлігінің өнімді сату және
өндірістегі шығындар алады.
Өндірістегі шығындарды ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылуы үшін классификацияның ғылыми
факторлармен дәлелденгендігінің үлкен маңызы бар.
Қарастырып жатқан обьектінің бірден бір ... ... ... – бұл ... көрсеткіштердің жалпы обьектісі және
олардың арасындағы заңдылы байланыстардың негізінде кластарға бөлу.
Шығындар классификациясы – жедел бақылауды ... үшін ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдау үшін
өнімнің өзіндік ... ... және ... алу ... ... құнын калькуляциялау, өндірістік шығындарды ... және ... ... жатыр. Бұл сұрақ шетелдік және отандық ... ... ... жақсы қарастырылған.
№ 7 ...... ... ... есеп ... шығындар әдістемесінің ұсынысында өнімнің
өндірістік құнды қалыптастырушы олардың экономикалық мағынасымен байланысты
элементтер келесілер бойынша ... ... ... ... ақы ... ... ... Негізгі құралдардың тозуы
5. Басқа да шығындар
Басқару есебінде ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын шығындар қандай мақсатта ... не ... ... білуіміз үшін керек. Ол дегеніміз шығындарды
бағыттар бойынша анықтау. Басқа сөзбен айтқанда, калькуляция ... ... ... келесі сұраққа жауап береді: ресурстар қай
жерде және не үшін жұмсалған? Мұндай топтау өнімнің ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнды талдауға мүмкіндік
береді. Технологиялық прцеспен әрбір баптың байланысын, ... ... ... ... тексеру ашады. Өнімнің өндіріліп жатқан
түрі бойынша шығындар қалай қалыптасады және олардың пайда болу өндірістік
емес шығыстарды ... ... ... ... ... ... ... шығындарды топтау бухгалтерлік ... ... ... ... ол ... ... ... Материалдар
2. Еңбек ақы
3. Сақтандыруға аударымдар
4. Қосымша шығыстар
Экономиканың барлық салаларында жалғыз шығындар классификациясының
болуы, отандық есептің батыстың ... ... ... ... және калькуляция баптары бойынша шығындар құрамын бақылайтын
жалғыз ... ... ... қандай баптар бойынша жіктеу
туралы сұраққа әрбір кәсіпорын нарық ... ... өз ... кәсіпорын - өзінің өндірістік есебінде шығындарды басқару
үшін өзінің жиынтық шығындарын ... ... бар – деп, ... айтуы бойынша: «Әрбір ... ... ... ... ... ... осы авторлардың
айтулары бойынша батыста шығындар классификациясы деген ... ... ... деп ... болмайды. Керісінше, ол жақта бұл ... ... ... ... ... ... есеппен салыстырғанда «директ-
костинг» жүйесі бойынша терең және көп ... ... ... ... бар. Бұл ... ... өндірістік көлемінің
өзгеруіне байланысты шығындарды тұрақты және айнымалыларға бөлу ... ... ... оқу ... ... сұрақтарға көңіл аударуымыз керек дейді:
1. Өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты шығындардың тәртібі
2. Шығындарды тұрақты және айнымалыларға бөлу әдісі
Ендеше осы сұрақтарды ... ... ... ... ... ... ... және
айнымалыларға бөледі.
Өндіріс көлемінің өзгерісінен ... ... ... ... екенін түсінеміз. Оларға: негізгі материлдар және шикізат
шығындары, ... ... және отын ... негізгі өндірістік
жұмыстың жалақысы т.б. Өнімнің бір данасын есептеген кезде ... ... ... ... ... ... қуаттың артуына
шығындарды абсолютті соммасы өзгермесе, онда бұл ... ... ... ... ... ... ... ақшаның немесе
несиелердің пайыздары, кәсіпорын басшыларының жалақысы және ... ... ... көлемі ұлғайған жағдайда тұрақты ... ... ... бұл өз ... бір дана ... өзіндік құнының
төмендеуіне алып келеді.
Егер тұрақты шығындарды шығарылып жатқан өнімнің барлық ... деп ... ... онда ол ... ... түрде
көрсетіледі (сурет 1)
Ал егер ... ... ... бір ... есептегендігін
қарастырсақ, онда ол графикте былайша көрсетіледі (сурет 2)
Айнымалы шығындардың да өнімнің барлық ... ... ... бір ... ... график арқылы қарастырсақ
болады.(сурет 3, 4)
Барлық айнымалы ... ... ... ... ... ... , ал ... тұрақты шығындар, керісінше, бұл шешімдерге әсер етпейді
деп , қорытынды шығаруымызға болмайды. ... бір ... ... бір және сол ... шығындар өздерін әр түрлі етіп көрсетуі мүмкін
. Шешім қабылдау бойынша шығындар анықталған жағдайда ... ... ал ... ... ... ... ... Осы шығындар
тұрақты немесе айнымалы екенін білу үшін, ... екі ... ... ... үшін ... ... ... ұзақтығы;
өндірістік фаторлардың бөлінуі.
Басқа сөзбен айтқанда, кейбір жағдайларда айнымалы шығындар ... ... және ... ... айнымалылар. Шығындардың осылайша
өзгеуіне әсер етуші фактордың бірі болып, қарастырылып отырған уақыттың
аралығы ... Бір ... ... тез) , және ұзақ ... ... қабылданған.
Бір мезетті (шапшаң , тез) ... ... ... ... болып
табылады.
Қысқа кезеңде барлық шығыстар тұрақты және айнымалыларға бөлінеді.
Ш.тұр
| ... |
| |
| ... 100 200 300 400 ... ... ... шығындардың барлық
өнім көлеміне
қатысы
Ш. Тұр\шт
| |
| ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
|5 |
0 100 200 300 400 ... ... ... ... ... бір данасына
қатысы
| ... 1 2 3 4
5 ... ... ... ... ... |
| |
| |
3. ... 1 2 3 4 ... ... ... өнімнің бір
данасына қатысы
Ұзақ уақытты кезеңді барлық шығындар айнымалылар ... ... ... бұл ... тек ... ... шикізаттар және материалдар
сатып алып қана қоймай сонымен қатар үлкен көлемде жұмысшылар жолдануына
мүмкіншілігі бар және ... ... ... ... ... ... және ... олардың мәні арқылы бөлу
пайдасыз. Шығындардың бөлінуі өндірістік жағдайға байланысты.
Шығындарды тұрақты және ... бөлу ... ... ... ... ... прблемасы бойынша анықталады.
2.3 «Директ – костинг» жүйесі бойынша өндірістік есепті ұйымдастырудың
халықаралық тәжірибесі
Ең алдымен сұрақты ... ... ... есепті ұйымдастыру»
деген түсінік нені білдіретінін анықтайық.
Өндірістік есепті ұйымдастыру дегеніміз, ... ... ... ... ... және екіншіден кәсіпорын өзінің
шығыстарын топтау үшін ... ... ... ... есеп ... негізінен екі
салаға бөлінеді . Қаржылық және басқару.
Қаржылық есеп – бұл есептік ақпараттарды ... ... ... қолданушылар болып заңды және жеке тұлғалар болуы мүмкін.
Қаржылық есептің мақсаты – сырттағы қолданушылар үшін ... есеп ... ... ... ... ... кредиторлар,
қаржылық ұйымдар, жабдықтаушылар және т.б. Қаржылық есеп беру дайын болса,
онда мақса ... деп ... ... есеп ... ... ... негізделген, ол дегеніміз
анықталған дәрежеге дейін орталықтандырған .
Басқару есебі – бұл ... ... үшін ... – коммерциялық қызметін бағалау және басқару, және де құрлымдық
бөлімшелері үшін ақпараттарды дайындау процесі. Бұл ... ... ... ... ... орындау үшін келесілерді қосады,
табу, өлшеу, белгілер, жинау, сақтау, ... ... ... ... ... қабылдау және тапсыру.
«Басқару есебі – бұл теңестіру, өлшеу, жинау, ... ... ... ... және ... ... ... барлығы кез – келген
обьектілерді басқару үшін өте қажетті»– деп ағылшын ғылымдары ... ... ... .
«Басқару есебі» термині – бақылау және тәртіпке салу, ... ... ... ... іске ... үшін ... ақпараттарды
дайындау деп аталады – деп К.Друри жазды.
Кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... нормативтік,
технологиялық, есептік және ... ... ... ішіндегі әртүрлі деңгейдегі басқарушыларға басқару үшін осы
ақпараттарды құрастырады.
Басқару ...... ... ... жүйе бір ... оның ... ... қамтамасыз етеді және де ... ... ... және ... үшін ... Бұл ... басқару
есебінің функцияларын басқару аппараттары орындау үшін табу, өлшеу, жинау,
талдау, дайындық, түсінік беру, ақпараттарды қабылдау және ... – деп, А.Д. ... және ... ... ... – бұл есептік процесті және ұйымда басқару ... ... Оның ... ... ... ... ... . Ол басқарушылардың тапсырысы және ... ... ... ... алдындағы артықшылығы болып басқару есебі
кәсіпорынның мүддесі үшін ғана ... етуі ... ... есебі өз дамуында бірнеше кезеңдерден өткен :
- өнеркәсіптік есеп (XIX ... ;
- ... есеп ... дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін);
- басқару есебі (1953 ж . дейін );
- маржиналды есеп (1975 ж. ... ... есеп (1975 ж. ... ... уақытқа дейін).
XIX ғ. Ортасында батыста бухгалтерлік есептің жалпы жүйесі басқару
есебі бөлініп шықты. Бөлінуінің ... ... ... ... болған:
кәсіпкерлік қызмет мүмкіншілігінің жоғарылауы.
Екі дербес бухгалтерияны қаржылық және басқару деп бөлу ең алдымен
өндірістің ... ... ... ірі ... ... ақ ... ... құпияларды сақтау қажеттілігімен
байланысты болып келеді.
«Тарихи өндірістік есеп басқару есебінің негізін ... ... ... ... ... ... мақсаты өндіріске кеткен
шығындарды анықтау және өнім бірлігін сатудан ... ... ... ... кезде өндірістік есепке үлкен талаптар ... ... М.А. ... ... есеп - ... қорларының құнын бағалау үшін өндірістік
шығындар туралы мәліметтерді жинау»-деп , К.Друри жазады.
ТМД елдеріндегі көптеген ғылымдардың ойынша ... ... бұл ... ... кеткен шығындарды есептеу, өнімнің өзіндік ... және ... ... және де мәліметтерді алдыңғы ... ... ... ... кем ... ... есептің негізгі бөлігі өндірістік есеп ... ең ... ... шығыстарды және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды
анықтау болып ...... ... ... шығындар есебін ұйымдастыру келесі
бағыттардан ... ... ... ... ... ... пайда болу жері бойынша есеп;
3. жауапкершілік орталықтары бойынша шығындарды ... ... ... алып жүру ... ... түрлері бойынша есеп. Бұл бағытта шығындардың есебі біркелкі
экономикалық элементпен және калькуляция баптары ... ... ... өнім ... өзіндік құны анықтау үшін қажет.
Батыстағы есепке жататын шығындардың маңызды түрлері болып:
- еңбек ақы шығындары ;
- материалды шығындары;
- ... ... ;
- ... шығындар ;
- салық, сақтандыру, жарна;
- амортизация шығындары;
- пайыздар , тәуекел;
- басқа да ... ... ... ... ... ... болып берілген кезеңнің
түрлері бойынша ... ... ... табылады. Ол кәсіпорынның
шығындарының тік құрылымын көрсетеді.
Өндірістік шығындар есебін ұйымдастырудың келесі бір ... ... ... болу жері ... ... алу ... ... болу жері – бұл кәсіпорынның құрлымдық бөлімшесі.
Бұл бойынша, өндірістік ресурстардың шығындарын басқару және ... ... ... есептеу және нормалау, жоспарлауды ұйымдастыру.
Шығындардың пайда болу жері ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын бөлімшесі (жарнама, жоспарлау
және қаржылық бөлімшелер және тағы сол ... ... ... ... тіркелген нөмері болады. Бұл номер кәсіпорында шығынның пайда болған
жеріндегі номенклатурада тіркеледі.
Өндіріске ... ... ... ... ... ... бойынша шығындарды есепке алу болып табылады. Жауапкершілік
орталығы кәсіпорынның бір ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың мақсаты әрбір жауапкершілік
орталығы бойынша табыстар және шығындар туралы мәліметтердің ... ... ... ... ... ... ... мойнына
алдыруымыз керек. Жауапкершілік орталықтары бойынша ... ... ... ... туралы есебінде көрсетіледі. Осы есептер
арқылы жаупкершілік орталықтарындағы басқарушылар сметадан болған ... ... ... ... ... ... өндірістік
бөлімшелерге таратылады, сондықтан жауапкершілік орталығы шығындардың пайда
болуының бірнеше жерлерін қамтиды.
Шығындар есебінің төртінші бағыты – ... ... ... ... Шығындарды тасушылар - өнім, жұмыстар немесе кәсіпорынның қызметтері.
Технологиясына байланысты шығындарды тасушы өнімдер бұйым ... ... ... ... топтары, жеке таңдалған ... ... ... және қызмет түрлері (транспорттық, монтаждық және тағы
басқалар).
«Директ – костинг» жүйесі ... ... ... ... ... ... ... тұрақты шығындар тартылмайды. Тек
айналмалы шығындар ғана шығындарды тасушыларға жатқызылуы мүмкін.
Төбеде біз нарықтық экономикасы ... ... ...... жүйесі бойынша өндірістік есепті ұйымдастырудың
тәжірибелерін қарастырдық.
КСРО – ның ... және осы КСРО – ның ... ... ... ... ... байланысты өндірістік есепті
ұйымдастыру жүйесіне даму жолындағы жүйені ендіру өте ... ... ... ... ... ... ... «директ – костинг»
жүйесі даму жолындағы жүйе деп танылды .
Соңғы жылдары ТМД ... , ... ... Россияда бірқатар жұмыс-
тар басылымға шыққан. Бұл жұмыстарда осы жүйенің мәні және оны қолдану
бойынша кеңестер берілген .Бұл ... ... үшін ... ... есеп ... өтуі ... курстық жұмыста шығындар есебі және ... ... ... ... ... қарастырып өттім.
Егер отандық кәсіпорындар осы жұмыста қарастырылып кеткен «директ-
костинг» жүйесін қолданылатын болса, онда олар ... және ... ... нақты есептей алады. Себебі жоғарыда қарастырып кеткендей
«директ – ... ... ... ... ... айнымалы шығындарды
жатқызады, ал тұрақты шығындарды есепті кезең шығыстары ретінде жабылады.
Сондықтан бұл жүйе ... ... ... ... ... ... ... шығындарды ғана өнімнің өзіндік құнына кіргізеді. Бұл өз кезегінде
өнімнің өзіндік құнынның төмендеуіне алып келеді. Егер ... құн ... онда ... ... ... ... Ол өз кезегінде кәсіпорынға мол
табыс алып келеді.
Бухгалтерлік есептің ең ... ... ... кеткен шығындардың
есебін және істелінген жұмыстың, көрсетілген қызыметтің және өндірілген
өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... біздің еліміздің нарықтық қатынастардың қалыптасуы және ... ... есеп ... және ... ... ... алуды және өзіндік құнды калькуляциялауды жаңалауымыз керек. ... ... ... ... ... әдіс – ... ... сай келеді. Сондықтан мен
« нарықтық қатынастар дамыған елдерде қолданылатын шығындар есебі ... ... ... ... ... ... тақырыпқа курстық
жұмыс жазғанымның бірден – бір себебі сол.
Негізінен осы тақырыптың мақсаты шығындарды және ... ... ... анықтау болып табылады . Осының ... кез ... ... ... шығындарды және өнімнің өзіндік құнына
тікелей қатысты ... ... ... бар ... ... ... ... елдердің өнеркәсібінде директ –
костинг деп аталатын ... ... ... ... алу ... ... ... бұл жүйесінде өндіріс шығындарының есебі тұрақты, айнымалы
өндіріс көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып табылады. Өнімнің
өзіндік құнына ... ... тек ... ... тек айнымалы
шығындарды енгізеді. Тұрақты шығындар жеке шоттарда жинақталып қаржылық
нәтиженің шоттарымен ... ...... ... ... өнімнің өзіндік ... ... ... ... тұрақты шығындар тартылмайды. Тек
айналмалы шығындар ғана шығындарды тасушыларға жатқызылуы мүмкін.
Төбеде біз нарықтық экономикасы дамыған ... ...... ... ... ... ... ұйымдастырудың
тәжірибелерін қарастырдық.
КСРО – ның ... және осы КСРО – ның ... ... ... ... ... ... өндірістік есепті
ұйымдастыру жүйесіне даму жолындағы жүйені ендіру өте ... ... ... шықққан республикалардың ойлары бойынша «директ – костинг»
жүйесі даму жолындағы жүйе деп ... ... ... ТМД ... ... ... Россияда бірқатар жұмыс-
тар басылымға шыққан. Бұл жұмыстарда осы жүйенің мәні және оны қолдану
бойынша кеңестер ... Бұл ... ... үшін ... ... есеп стандарттарына өтуі керек.
Осы жоғарыда қарастырғандарды қорыта айтқанда ... ... « ...... ... қолдану арқылы өндірістік есептің
ұйымдастырылуын және экономикалық талдауды жақсартуға және жоғары табыс
табуға мүмкіндік ... ... ... « ... бухгалтарлік есеп » А -1997
2) Козлова « Бухгалтерский учет » М- 1996 Парашутин
3) ... « ... учет » М ... ... ... ... ... в промышленности»
Москва 1989
5) Радостовец « Управленческий учет на предприятий » А -1997 ж
6) ... « Учет ... на ... и ... Тач « Управленческий учет » М 1994
8) Саронина « Бухгалтерский учет в ... ... ... И.Е. ... « Учет в колькулирование стоймости продукций »
10) В.Л Назарова ,Л.С Жапбарханова ,Д.А.Фурсов,С.Д.Фурсова «Басқару есебі
»
11) ... ... ... ... ... ... ... учет».Москва,1996
13) Б.Нидлз, Х.Андерсон, Д.Колдуэлл «Принципы ... ... ред ... ... ... И.А.Дышкант ... ... ... ... ... ... ... Н.А.Құдайбергенов
«Субьектінің қаржы-шаруашылық ... ... есеп ... ... «Қ.Р. ... ... ... 1998 ж. бекітілген Қ.Р. заңы
18) Бухгалтерлік есептеме стандарттарына әдістемелік нұсқаулар.
19) «Кәсіпорындағы бухгалтерлік ... ... 2003 ... «Қ.Р. ... ... күші бар ... есебі жөніндегі
заңдалығы» 1995 ж. 26 желтоқсан

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
ЖШС «Камаш-Строй» құрылыстағы өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау39 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау әдістері25 бет
Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері63 бет
Шығындар есебін ұйымдастыру және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау негізінде басқару есебін тиімді ұйымдастыру және бюджет жасауды жетілдіру ("АГС сервис" ЖШС мысалында)94 бет
Шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есебі54 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау95 бет
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі40 бет
Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау17 бет
Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау туралы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь