Ислам мен дәстүр бір-біріне қайшы ұғымдар емес


1 Ислам мен дәстүр бір.біріне қайшы ұғымдар емес
2 Ислам . шынайы өмірмен санасып отыратын дін
3 Алла тағала қасиетті кітабы
Еліміз егемендігін алып, дербес мемлекет болғалы ата дініміз - Исламға бостандық берілгені баршаға мәлім. Әрине халқымыздың жастары тәуелсіздікке қол жеткізген жылдардан бастап дін ілімдерін үйренуге ден қоя бастады. Қазақтың жастары бабаларымыздың жолын қуып ислам елдеріне ілім іздеу үшін сапар шегіп те үлгерді. Сол жастарымыз исламның қазақ қоғамының дәстүрлі ұстанымы мен ерекшеліктеріне ешбір тұрғыдан бөтендігі жоқ тәлімін үйреніп келіп жатыр. Десек те, солардың арасында қазақтың ұлттық құндылықтары мен ерекшеліктерін мүлдем жоққа шығаратын кейбір араб елдерінде тәлім алып келген жастарымыз бар екенін айтпай кетуге болмайды. Міне сондықтан, дініміздің әр халықтың ұлттық ерекшеліктерін ескеріп, дәстүрінің озығын қолдайтынын негіздей отырып қоғамға дұрыс көзқарасты ұсыну білімді азаматтардың борышы деуге болады.

Алла тағала қасиетті кітабы - Құран Кәрімде: «Ей адамдар, расында Біз сендерді ер кісі мен әйелден жараттық. Сондай‑ақ, бір‑бірлеріңмен танысуларың үшін сендерді халықтар және тайпалар етіп тараттық. Шын мәнінде Алланың құзырында ең құрметтілерің - көбірек тақуалы болғандарың» [1, 49:13] ‑ дейді. Демек, адам баласының әртүрлі халықтар, ұлттар, тайпалар және рулар болып жер бетіне тарауы Жаратушының тарапынан қойылған табиғи заңдылық. Жер бетінде осындай сан‑алуандықтың қалыптасуы тікелей Раббымыздың даналығы. Бұл даналықтың мақсаты - адамдар бірін‑бірі мен ақпын, сен қарасың деп кемсітуі немесе бөлінуі емес. Мұндағы мақсат - көп нәсілге тарап жатқан адам баласы өзара танысып, білісу еді. Аяттың соңында Алла тағала абзалдық пен артықшылықтың таразысын баяндайды. Адам өзінің тегімен, қанымен немесе байлығымен басқадан артық болмайды. Оның өзгеден артықшылығы мен абзалдығы Алланың әміріне бойсұнып, тақуалығы берік болумен екен.

Сондай‑ақ, адамдардың тілдері мен түстерінің түрлілігі Жаратушы тағаланың шексіз құдіретінің айғағы. Бұл турасында Құран: «Аспандар мен жердің жаратылысы және сендердің тілдерің мен түстеріңнің түрлі болуы Оның (Алланың) құдірет белгілерінен. Бұл мәселеде білетіндер үшін үлгілер бар» [1, 30:22] ‑ дейді. Бұл аят арабтың тілі - араб, орыстың тілі - орыс, қазақтың тілі - қазақ, сол сияқты адамдардың түстері мен келбеттерінің сан‑қилы болуы Хақ тағаланың шексіз құдіретінің белгісі деп ескертеді. Әлемдегі түрлі тілдер мен келбет‑кескіндердің куәсі болып жүрген әрбір адам бұл көріністен ғибрат алуы керек. Бірақ өкінішке орай біздің заманымызда халықтар бірін‑бірі ұлтына қарап ұлықтап, түсіне қарап сыйлайтын болды.

Адам баласының әртүрлі ұлттар болып қалыптасуы раббани жүйе болса, олардың әрбірінің ерекшеліктері мен өзіндік құндылықтары бұл жүйеден тысқары болуы мүмкін емес. Егер әрбір ұлттың өз ерекшелігі болмай, баршасына ортақ бір ғана қасиет болғанда, олардың өмір сүруі қиындап кеткен болар еді. Сондықтан, әр қоғамның ойлау өрісіне, географиялық және әлеуметтік талаптарына қарай өзіне тән өмір сүру үлгісі қалыптасты. Осымен әрбір қоғамның күнделікті өмірдегі үйренген жағдайлары, ұстанатын пікірлері, қолданатын сөз тіркестері және қоғамда кең тараған іс‑қимылдарының жиынтығы әдет-ғұрып, салт-дәстүр деген атаулармен жеке зерттелетін болды. Сол сияқты қазақ ұлтының да өзіндік құндылықтары мен өзіне тән ерекшеліктері бар.
1. Алтай Х. Құран Кәрім қазақша мағынасы және түсінігі - Медина: Екі Харамның қызметкері Фаһд патшаның Құран Шариф басым комбинаты 1990 - 604 б.

2. Аль-Бухари М.И. Жамиғ ас-Сахих аль-Мұхтасар - Бейрут: Ибн Касир, 6 томдық, 1987 ж. 3-баспа, өңдеген Мұстафа Диб аль-Буға.

3. Әз-Зарқа А.М. Шарх Әл-қауағид Әл-фиқхия - Дамаск: Дәрул-Қалам баспасы, 2001 - 509 б.

4. Зайдан А. Әл-уажиз фи Усул әл-фиқһ - Бейрут: Рисала баспасы, 2002 - 435 б.

5. Имам Мәлік бин Әнәс, Муатта - Ислам істері жоғары кеңесі, 1994 ж.

6. Д. Уәһба Зухайли, Ислам фиқһ негіздері - Бейрут: Дәрул фикр, 2 томдық, 2004 - 1262 б.

7. http://kk.wikipedia.org/wiki/

Пән: Дінтану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Еркінбек Шохаев. Ислам мен дәстүр бір-біріне қайшы ұғымдар емес

Еліміз егемендігін алып, дербес мемлекет болғалы ата дініміз -
Исламға бостандық берілгені баршаға мәлім. Әрине халқымыздың жастары
тәуелсіздікке қол жеткізген жылдардан бастап дін ілімдерін үйренуге ден қоя
бастады. Қазақтың жастары бабаларымыздың жолын қуып ислам елдеріне ілім
іздеу үшін сапар шегіп те үлгерді. Сол жастарымыз исламның қазақ қоғамының
дәстүрлі ұстанымы мен ерекшеліктеріне ешбір тұрғыдан бөтендігі жоқ тәлімін
үйреніп келіп жатыр. Десек те, солардың арасында қазақтың ұлттық
құндылықтары мен ерекшеліктерін мүлдем жоққа шығаратын кейбір араб
елдерінде тәлім алып келген жастарымыз бар екенін айтпай кетуге болмайды.
Міне сондықтан, дініміздің әр халықтың ұлттық ерекшеліктерін ескеріп,
дәстүрінің озығын қолдайтынын негіздей отырып қоғамға дұрыс көзқарасты
ұсыну білімді азаматтардың борышы деуге болады.

Алла тағала қасиетті кітабы - Құран Кәрімде: Ей адамдар, расында Біз
сендерді ер кісі мен әйелден жараттық. Сондай‑ақ, бір‑бірлеріңмен
танысуларың үшін сендерді халықтар және тайпалар етіп тараттық. Шын мәнінде
Алланың құзырында ең құрметтілерің - көбірек тақуалы болғандарың [1,
49:13] ‑ дейді. Демек, адам баласының әртүрлі халықтар, ұлттар, тайпалар
және рулар болып жер бетіне тарауы Жаратушының тарапынан қойылған табиғи
заңдылық. Жер бетінде осындай сан‑алуандықтың қалыптасуы тікелей
Раббымыздың даналығы. Бұл даналықтың мақсаты - адамдар бірін‑бірі мен
ақпын, сен қарасың деп кемсітуі немесе бөлінуі емес. Мұндағы мақсат - көп
нәсілге тарап жатқан адам баласы өзара танысып, білісу еді. Аяттың соңында
Алла тағала абзалдық пен артықшылықтың таразысын баяндайды. Адам өзінің
тегімен, қанымен немесе байлығымен басқадан артық болмайды. Оның өзгеден
артықшылығы мен абзалдығы Алланың әміріне бойсұнып, тақуалығы берік болумен
екен.

Сондай‑ақ, адамдардың тілдері мен түстерінің түрлілігі Жаратушы тағаланың
шексіз құдіретінің айғағы. Бұл турасында Құран: Аспандар мен жердің
жаратылысы және сендердің тілдерің мен түстеріңнің түрлі болуы Оның
(Алланың) құдірет белгілерінен. Бұл мәселеде білетіндер үшін үлгілер бар
[1, 30:22] ‑ дейді. Бұл аят арабтың тілі - араб, орыстың тілі - орыс,
қазақтың тілі - қазақ, сол сияқты адамдардың түстері мен келбеттерінің
сан‑қилы болуы Хақ тағаланың шексіз құдіретінің белгісі деп ескертеді.
Әлемдегі түрлі тілдер мен келбет‑кескіндердің куәсі болып жүрген әрбір адам
бұл көріністен ғибрат алуы керек. Бірақ өкінішке орай біздің заманымызда
халықтар бірін‑бірі ұлтына қарап ұлықтап, түсіне қарап сыйлайтын болды.

Адам баласының әртүрлі ұлттар болып қалыптасуы раббани жүйе болса, олардың
әрбірінің ерекшеліктері мен өзіндік құндылықтары бұл жүйеден тысқары болуы
мүмкін емес. Егер әрбір ұлттың өз ерекшелігі болмай, баршасына ортақ бір
ғана қасиет болғанда, олардың өмір сүруі қиындап кеткен болар еді.
Сондықтан, әр қоғамның ойлау өрісіне, географиялық және әлеуметтік
талаптарына қарай өзіне тән өмір сүру үлгісі қалыптасты. Осымен әрбір
қоғамның күнделікті өмірдегі үйренген жағдайлары, ұстанатын пікірлері,
қолданатын сөз тіркестері және қоғамда кең тараған іс‑қимылдарының жиынтығы
әдет-ғұрып, салт-дәстүр деген атаулармен жеке зерттелетін болды. Сол сияқты
қазақ ұлтының да өзіндік құндылықтары мен өзіне тән ерекшеліктері бар.

Ислам - шынайы өмірмен санасып отыратын дін екеніне дау жоқ. Тарихтың
парақтарын түгелімен ақтарып отырсақ та, Ислам діні жеткен жердің халқы өз
құндылықтарынан айрылып, арабтанып кеткенін көре алмаймыз. Ислам әрбір
ұлттың Алла әміріне қарсы болмайтын ерекшеліктерін оң қабылдап, бекітіп
отырды. Ислам келген кезде жәхилият[1] дәуіріндегі арабтар шарапты қатты
ішетін. Олар үшін шарапсыз аталатын қуаныш болмайтын. Бірақ біздің дана
дініміз мас қылатын ішімдіктерді бірден харам етіп, тыйым салмады. Бұл
турасында Айша анамыз: Ең алғашқы түскен сүрелер жәннат пен тозақ туралы
болатын. Адамдар исламның айналасына жиналған кезде, харам мен халал
аяттары түсе бастады. Егер де шарапты ішпеңдер, тастаңдар деген аят бірден
келгенде, сахабалар: жоқ біз шарап ішуді ешқашан қоймаймыз дейтін еді [2,
69:4707х] - деп әңгімелейді. Керісінше біздің кемел шариғатымыз сол кездегі
араб қоғамының жағдайын ескеріп, шарапқа тыйым салуға бірте-бірте алып
келді. Олай болмағанда Айша анамыз айтқандай сахабалар бірден қабылдамауы
мүмкін еді. Біріншіден Құран аяты шараптың пайдасы мен зияны да бар, бірақ
оның зияны пайдасынан көбірек деп келді. Екінші кезекте аят мас болған
кезде мұсылмандарға намаз оқуға тыйым салды. Содан кейін ғана соңғы кезекте
шараппен бірге, құмар ойыны, бал ашатын тастар мен табынатын бұттарға
түгелімен тыйым салған аят түсті. Ислам дінінің әр қоғамның өзіндік
жағдайын ескеретінін, Имам Әш-Шафиғидің Ирактан Мысыр еліне көшіп барғанда
көптеген пәтуаларына өзгерістер енгізгінінен де көре аламыз.

Адамның іс-қимылына қатысты шариғаттың үкімдерін зерттейтін фиқһ ғылымында
қоғамда қалыптасқан әдет‑ғұрыпқа, салт-дәстүрге негізделген бірнеше фиқһ
қағидалары пайда болды. Солардың бірі ретінде Әдет-ғұрыпқа төрелікке
жүгініледі [3, 219 б.] деген фиқһ қағидасын айта білеміз. Ислам
ғұламалары шариғаттың Құран аяты немесе Пайғамбар хадисі секілді нақты
мәтіні келмеген мәселелерді, аталмыш қағидаға сала отырып үкімін беретін.
Сондай‑ақ, имамдар фиқһи мәселелерде әр адамның жағдайы бөлек болғандықтан,
оның өзіне жеке пәтуа беріп, оған қатысты шариғаттың үкімін бекітіп отырды.
Сондықтан, фиқһ және фиқһ негіздері[2] [4, 11 б.] ғылымдарында әдет‑ғұрып
мәселесі көбірек талқыланудың өзіндік маңызы бар. Фиқһ ғалымдары өздерінің
көптеген пәтуаларын адамдардың күнделікті өмір сүру үрдістеріне негіздей
отырып айтып кеткен. Әсіресе адам өміріндегі сауда‑саттық, егін, шаруашылық
отбасылық өмірдің мәселелері және қоғамдық қағидаларға қатысты шариғаттың
көптеген үкімдері әрдайым әдет‑ғұрыпқа негізделіп отырған.

Алла тағала қасиетті кітабында: Кешірімді бол, ғұрыпқа бұйыр және
надандардан жырақ бол [1, 7:199] - деп әмір етеді. Сондай-ақ, хадис
имамдары ұлық сахаба Абдулла ибн Масғудтың: Мұсылмандардың жақсы деп
қабылдағаны, Алланың құзырында жақсы, ал мұсылмандардың жаман деп
қабылдағаны жаман болып есептеледі [5, 71:241 х.] - деп айтқанын
жеткізеді. Ислам дінінің көздегені адам баласының мүддесі болып келеді.
Адам баласына салауатты өмір салтын сыйлап, екі өмірде бақытты ету. Тағы
бір аятта: Сендерге дінде ешбір қолайсыз жағдайды жүктемеді [1, 22:78] -
делінеді. Ғұрып дегеніміз бір қоғамда қалыптасқан жағымды әрі қайырлы іс.
Демек, Алла тағала жоғарыдағы аяттарда қоғамда жағымды жағдайларды
қалыптастырып, оларды негізге алуға әмір етіп тұр. Сондай-ақ, біздің
дініміз адам баласына ешқашан қиын, қолайсыз болатын істі міндеттемеген.
Сол сияқты ислам адамның қолайсыз жағдайда өмір сүруін қаламайды да.

Ислам келгеннен кейін де арабтардың қоғамында қалыптасқан кейбір
жағдайларды бекітіп, қолдады. Мысалыға өлтірілген адамның құнын төлеу араб
қоғамында исламнан бұрын бар еді. Ислам келген соң, оны жоққа шығармай кек
алумен бірге қосымша жаза етіп бекітті. Сол секілді ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мәдениет философиясы туралы
Ислам өркениеті және мұсылман философиясы
ИСЛАМ ФИЛОСОФИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ БАСТАУЛАРЫ
Қазақ руханиятындағы ислам құндылықтарын дінтану тұрғысынан талдау
Қазақ санасына мұсылман дінінен енген жаңа этикалық ойлар
Қазақ жерінде ислам діні
Патриотизм ұғымы және оның негізгі қағидалары
Этнопедагогиканың негізгі түсініктері
Ислам. Қазіргі кезеңдегі дәстүрден тыс діндер
Қазақ философиясындағы дәстүр мен жаңашылдық туралы
Пәндер