Оқу материалдары және түйсік


1 Түйсік түсінігі
2 Түйсіктер жөнінде ғылыми көзқарастар
3 Түйсіктердің физиологиялық негізі
4 Түйсік түрлері
5 Түйсік қасиеттері
Қоршаған орта мен өз тәніміз жөніндегі біліктердің негізгі көзі - біздің түйсіктеріміз. Олар қоршаған орта мен ағза қалпы жөніндегі ақпараттардың миға жетіп, адамның төңіректегі дүние ортасы мен өз тәніне байланысты бағыт-бағдар түзуіне қажетті негізгі өзек, арнаны құрайды. Егер осы өзектер жабық болып, сезім мүшелері керекті ақпараттарды жеткізіп тұрмағанда, ешқандай саналы өмір жөнінде әңгіме ету мүмкін болмас еді. Деректерден белгілі болғандай, тұрақты ақпарат көзінен айрылған адам мүлгіген кейіпке түседі. Мұндай жағдай адамда кенеттен көру, есту, иіс сезу қабілетінен айрылып немесе сана сезімі қандай да сырқатқа байланысты шектелсе, көрініс береді. Бұл кейіпте адам алғашқыда ұйқы құрсауына шырмалып, кейін төзіп болмас күйзеліске ұшырайды.
Көптеген байқаулардың көрсеткеніндей, ерте балалық шақта кереңдік пен зағиптіктен жеткілікті ақпарат ала алмаудан адамның психикалық дамуы күрт тоқтайды. Егер соқыр-керең болып туған баланы немесе ерте жастан мұндай халге душар болған субъектіні арнайы оқытып, кемістіктердің орнын толтырудың жолдары мен әдістерін үйретпесе, олардың психикалық дамуы өрістей алмай, өз бетінше кемелденуі біржола жойылады.

Түйсіктер жөнінде ғылыми көзқарастар
Түйсіктер адамға қоршаған орта мен өз тәнінің сигналдарын қабылдап, олардың қасиеттері мен белгілерін бейнелеуге мүмкіндік береді. Олар адамды төңіректегі дүниемен байланыстырып, негізгі таным көзі ретінде қызмет етеді, солар арқасында адамның даму мүмкіндігі ашылады. Бірақ аталған тұжырымдардың айдан-анықтығына қарамастан, философия тарихында олар бірнеше рет күмәндікпен сынға алынды. Идеалист философтар түйсікті біздің саналы емес, ол табиғаттан берілген, сыртқы әсерлерге тәуелсіз санамыздың ішкі қалпы, ақыл-ой қабілетіміз, - деп топшылаған. Рационализм философиясының негізіне алынған мұндай көзқарас мәні: психикалық процестер күрделі тарихи дамудың жемісі емес, сана мен ақылдың қоғамдық болмысқа қатысы жоқ, олардың бәрі адам рухының түсіндіріп болмас, тума берілген қасиеті. Идеалистік тұжырымдарды қолдаушы философтар мен психологтар түйсіктердің адамды сыртқы дүниемен байланыстыратыны жөніндегі күмәнсіз ережені жоққа шығарып, олардың адамды қоршаған дүниеден бөлектеп, екі араға ажыратқыш дуал болып түседі деген қисынға келмейтін пікірдің дұрыстығын дәлелдегісі келеді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Оқу материалдары және түйсік
Түйсік түсінігі
Қоршаған орта мен өз тәніміз жөніндегі біліктердің негізгі көзі -
біздің түйсіктеріміз. Олар қоршаған орта мен ағза қалпы жөніндегі
ақпараттардың миға жетіп, адамның төңіректегі дүние ортасы мен өз тәніне
байланысты бағыт-бағдар түзуіне қажетті негізгі өзек, арнаны құрайды. Егер
осы өзектер жабық болып, сезім мүшелері керекті ақпараттарды жеткізіп
тұрмағанда, ешқандай саналы өмір жөнінде әңгіме ету мүмкін болмас еді.
Деректерден белгілі болғандай, тұрақты ақпарат көзінен айрылған адам
мүлгіген кейіпке түседі. Мұндай жағдай адамда кенеттен көру, есту, иіс сезу
қабілетінен айрылып немесе сана сезімі қандай да сырқатқа байланысты
шектелсе, көрініс береді. Бұл кейіпте адам алғашқыда ұйқы құрсауына
шырмалып, кейін төзіп болмас күйзеліске ұшырайды.
Көптеген байқаулардың көрсеткеніндей, ерте балалық шақта кереңдік пен
зағиптіктен жеткілікті ақпарат ала алмаудан адамның психикалық дамуы күрт
тоқтайды. Егер соқыр-керең болып туған баланы немесе ерте жастан мұндай
халге душар болған субъектіні арнайы оқытып, кемістіктердің орнын
толтырудың жолдары мен әдістерін үйретпесе, олардың психикалық дамуы
өрістей алмай, өз бетінше кемелденуі біржола жойылады.

Түйсіктер жөнінде ғылыми көзқарастар
Түйсіктер адамға қоршаған орта мен өз тәнінің сигналдарын қабылдап,
олардың қасиеттері мен белгілерін бейнелеуге мүмкіндік береді. Олар адамды
төңіректегі дүниемен байланыстырып, негізгі таным көзі ретінде қызмет
етеді, солар арқасында адамның даму мүмкіндігі ашылады. Бірақ аталған
тұжырымдардың айдан-анықтығына қарамастан, философия тарихында олар бірнеше
рет күмәндікпен сынға алынды. Идеалист философтар түйсікті біздің саналы
емес, ол табиғаттан берілген, сыртқы әсерлерге тәуелсіз санамыздың ішкі
қалпы, ақыл-ой қабілетіміз, - деп топшылаған. Рационализм философиясының
негізіне алынған мұндай көзқарас мәні: психикалық процестер күрделі тарихи
дамудың жемісі емес, сана мен ақылдың қоғамдық болмысқа қатысы жоқ, олардың
бәрі адам рухының түсіндіріп болмас, тума берілген қасиеті. Идеалистік
тұжырымдарды қолдаушы философтар мен психологтар түйсіктердің адамды сыртқы
дүниемен байланыстыратыны жөніндегі күмәнсіз ережені жоққа шығарып, олардың
адамды қоршаған дүниеден бөлектеп, екі араға ажыратқыш дуал болып түседі
деген қисынға келмейтін пікірдің дұрыстығын дәлелдегісі келеді.
Бұл көзқарасты кезінде философ-идеалистер (Д. Беркли,Д. Юм, Э. Мах)
ұсынып, ал оның негізінде психологтар (Мюллер, Г. Гельмгольц) "сезім
мүшелерінің ерекше энергиясы" деген теорияны нақтылады. Бұл теорияның
астарында сезім мүшелерінің әрқайсысы (көз, құлақ, тері, тіл) сыртқы дүние
әсерлерін бейнелемейді, нақты шындық процестерден хабар бермейді, болғаны -
сырттан өзіндік процестерді қоздырушы ықпалдарды ғана қабылдайды деген
пікір жатыр. Бұған идеалистердің келтіретін дәлелі: көзге қандай да әсер
болса, жарқыл туындайтынын, құлақта механикалық не электрлі әсерден ызың
пайда болатынын алға тартады. Осыдан, сезім мүшелері сыртқы әсерлерді
бейнелемей, олардан тек қозу күшін алады, ал адам қоршаған дүниенің
объектив әсерлеріне үшырамай, сезім мүшелерінің әрекетін бейнлейтін өзінің
субъектив кейпін ғана тани алады дегендей қорытынды пайымдайды. Бұл сезім
көзі-түйсік адамды қоршаған дүниемен байланыстырмай, олар арасын ажырата
түседі деген сөз. Субъектив идеализм негізіне алынған бұл қорытынды адам
тек өзін ғана тануға қабілетті, ол өзіннн басқа болмыс барлығын дәлелдейтін
ешқандай дерек көзіне ие емес деген кертартпа теорияға арқау болды.
Субъектив идеализм теориясы адамның сыртқы дүниені объектив бейнелеу
мүмкіндігі жөніндеп ғылыми көзқарасқа тікелей қарсы. Сезім мүшелерінің
эволюциясын зерделі зерттеу нәтижесінде ұзаққа созылған тарихи дамудың
жемісі ретіңде объектив болмыстағы материя қозғалысының формаларын
қабылдайтын органдардың (рецепторлар), дыбыстық тербелістерге жауап қатушы
тері рецепторларының, сондай-ақ белгілі диапазондағы электро-магниттік
толқындарды бейнелеуші көру рецепторларының қалыптасқаны белгілі болып
отыр. Оргаиизм эволюциясын зерттеу арқылы ғылым адам психикасы сезім
органдарының өзіндік ерекше энергиясымен қатынас жасамай, әрқандай сыртқы
энергияларды қабылдап, оған жауап беретін ерекше сезім мүшесімен байланысқа
келетінін дәлелдеді. Ал, құлақ не көзде қандай да әсерден ызың не жарқылдың
пайда болуы сол қабылдаушы аппараттың жоғарғы "мамандандырылғанын", сонымен
бірге өздерінің жұмыс атқару сипатына тура келмеген әсерлерге жауап
қатпайтынын көрсетеді.
Әртүрлі сезім органдары қызметінің жоғарғы дәрежеде жіктелуі олар
негізінде ерекше құрылым — "рецепторлардың" болуынан ғана емес, сондай-ақ
шеткі сезім органдары қабылдаған сигналдарды орталық жүйке аппаратына
жеткізуші жоғары дәрежеде "маманданып", жетітіген нейрондарға да
байланысты.

Түйсіктердің физиологиялық негізі
Сонымен, түйсік - дүние хақындағы біздің барша білімдеріміздің бастау
көзі. Сезім мүшелеріне әсер етуші объектив заттар мен құбылыстар
тітіркендіргіштер деп аталады да, ал олардың әсерінен сезім мүшелерінде
туындайтын құбылыс - тітіркену деп қабылданған. Тітіркенуден, өз кезегіңде,
жүйке тарамдарында қозу пайда болады. Түйсік жүйке жүйесінің қандай да
тітіркендіргішке жауапты реакциясы ретінде туындап, әрқандай психикалық
құбылыс секілді рефлекторлық сипатқа ие.
Түйсіктің физиологиялық механизмі - арнайы жүйке тетігі талдағыш
қызметі. Әр талдағыш үш бөліктен тұрады; 1) сыртқы энергияны жүйке
процесіне қосушы дененін шеткі бөліктерінде жайласқан рецепторлар; 2)
қозуды орталық жүйке бөлігіне жеткізуші афференттік немесе сезімтал
жүйкелер; 3) шеткі бөліктен жеткен жүйке импульстарын өңдеуші талдағыштың
ми қабығындағы бөліктері. Анализаторлардың ми қабығы аймағында нақты
рецептор жасушаларына сай арнайы мекендері болады. Түйсік пайда болуы үшін
барша талдағыштардың тұтастай, бірлікті қызметі қажет. Сонымен бірге олар
енжар қабылдаушы ғана емес, тітір-кендіргіштердің әсеріне орай икемді
өзгеріске келе беретін мүше, мұндай өзгерістерге қажет талдағыштар өз
құрылымында қозғаушы тетіктерге де ие. Мысалы, тері қабатына инемен әсер
етілсе, ол жер діріл қағатыны байқалады, осындай тітіркеңдіргіштерден тамыр
тартылуы, тері жиырылуы, көз аудару, мойын бұру, қол қағыстары және т.б.
бәрі де түйсік реакцияларына байланысты туындайтыны белгілі.
Сонымен, түйсіктер тіпті де енжар процесс емес, олардың белсенділігі
ерекше. Бұл процестердің бәрінің де белсенділік сипаты түйсіктердің өзінше
жауап әрекетке келу қасиетінен туындап отыр.

Түйсік түрлері
Түйсіктер сезім мүшелсрімізге байланысты көру түйсігі, дәм түйсігі,
иіс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Оқу материалдары және түйсік, маңызы
ҚАЗАҚ ТІЛІН БАСҚА ПӘНДЕРМЕН (ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ) БАЙЛАНЫСТЫРА ОҚЫТУ
Виртуалды білім берудің педагогикалық-психологиялық ерекшеліктері
Жоғары сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу тарихы
Адамның психикалық процестерінің теориялық негіздері
Биология сабақтарында оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамытуда тірек-сызба технологиясының ерекшелігін анықтау жолдары
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің басқа пәндермен байланысы
Ойлау туралы жалпы ұғым және ойлау саласындағы дара айырмашылықтар
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық белсенділігін қалыптастырудың зерттелуі
Мектеп жасындағы балалардың негізгі әрекеті - оқу
Пәндер