Еңбек құқығы. Жұмыс уақыты және демалыс уақыты


1. Еңбек құқығының түсінігі.
2. Жеке еңбек шарты.
3. Жұмыс уақыты және демалыс уақыты.
4. Демалыс уақытынын ұғымы және түрлері
Қазіргі қазақстандық құкық салаларының ішіндегі еңбек құкығы басты орындардың бірінде, өйткені ол қоғамдық еңбек қатынастарын реттейді.
Еңбек құқығы деп жұмыс берушімен жұмысшының арасында туындапған қатынастарды реттейтін құқықтық нормалар жиынтығы.
Тараптардың жеке еңбек және ұжымдык шарттар негізінде белгілі бір еңбек кызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар еңбек қатынастары деп танылады. Оларға мыналар жатады:
- жұмысқа орналастырумен байланысты құқықтық қатынастар;
- ұйымдастырушылық – басқарумен байланысты құқықтық қатынастар;
- ұжымдық шарттан туындайтын байланысты құқықтық қатынастар;
- жұмысшыны кісіби дайындау және біліктілігін арттырумен байланысты құқықтық қатынастар;
- еңбек қорғалуын және еңбек заңдарының сақталуымен байланысты құқықтық қатынастар;
- еңбек дауларын қараумен байланысты құқықтық қатынастар;

Жеке еңбек шарты.
Жеке еңбек шарты дегеніміз жұмыскер мен жұмыс беруші арасында жазбаша формада жасалынатын екі жақты келісім, онда жұмыскер белгілі бір мамандық, кәсіп немесе лауазым бойынша, ішкі еңбек тәртібіне бағына отырып жұмыс атқаруға міндеттенеді, ал жүмыс беруші жұмыскерге еңбек ақыны және заңнамада, өзара келісімде көзделген басқа ақшалай төлемдерді уақтьшы және толық көлемде төлеп түруға, жұмысқа жағдай жасауға міндетенеді.
Жұмыс берушімен келісімге отырған және жеке еңбек шарты бой-ынша тікелей жүмыс атқаратын, белгілі бір жасқа толған жүмыскер бір жағынан, сол жүмыскер еңбек шартьш жасасқан, оған тшсгі жүмыс беретін заңцы немесе жеке түлға — жүмыс беруші, екінші жағынан, сол жеке еңбек шартының жақтары болып табылады. Еңбек заңнамасында жұмысқа қабылданатын ең кіші жас 16 жас деп белгіленген. Орта білім алса немесе жалпы білім беретін оқу орнын тастап кетсе, 15 жасқа жеткен адам ата-анасының, қамқоршысының келісімімен жеке еңбек шартына отыра алады. Жастарды өндірістік еңбекке дайындау үшін 14 жасқа толған оқушыны, сабақтан бос уақытында, ата-анасының біреуінің (қамқоршысының) рұқсатымен, денсаулыққа зиян келтірмейтін жұмысқа тартуға болады. Келісім жазбаша формада (арыз) беріледі. Жеке еңбек шартына кәмелетке толмағанмен бірге ата-ана (қамқоршы) да қол қояды (Еңбек туралы Заңның 11 бабы).

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 14 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ЖОСПАРЫ:

1.     Еңбек құқығының түсінігі.
2.     Жеке еңбек шарты.
3.     Жұмыс уақыты және демалыс уақыты.
4. Демалыс уақытынын ұғымы және түрлері

Еңбек құқығының түсінігі.
Қазіргі қазақстандық құкық салаларының ішіндегі еңбек құкығы басты
орындардың бірінде, өйткені ол қоғамдық еңбек қатынастарын реттейді.
Еңбек құқығы деп жұмыс берушімен жұмысшының арасында туындапған
қатынастарды реттейтін құқықтық нормалар жиынтығы.
Тараптардың жеке еңбек және ұжымдык шарттар негізінде белгілі бір
еңбек кызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен қызметкер
арасындағы қатынастар еңбек қатынастары деп танылады. Оларға мыналар
жатады:
-  жұмысқа орналастырумен байланысты құқықтық қатынастар;
-  ұйымдастырушылық – басқарумен  байланысты құқықтық қатынастар;
-  ұжымдық шарттан туындайтын байланысты құқықтық қатынастар;
-  жұмысшыны кісіби дайындау және біліктілігін арттырумен байланысты
құқықтық қатынастар;
-  еңбек қорғалуын және еңбек заңдарының сақталуымен байланысты құқықтық
қатынастар;
-  еңбек дауларын қараумен байланысты құқықтық қатынастар;

Жеке еңбек шарты.
Жеке еңбек шарты дегеніміз жұмыскер мен жұмыс беруші арасында жазбаша
формада жасалынатын екі жақты келісім, онда жұмыскер белгілі бір мамандық,
кәсіп немесе лауазым бойынша, ішкі еңбек тәртібіне бағына отырып жұмыс
атқаруға міндеттенеді, ал жүмыс беруші жұмыскерге еңбек ақыны және
заңнамада, өзара келісімде көзделген басқа ақшалай төлемдерді уақтьшы және
толық көлемде төлеп түруға, жұмысқа жағдай жасауға міндетенеді.
Жұмыс берушімен келісімге отырған және жеке еңбек шарты бой-ынша
тікелей жүмыс атқаратын, белгілі бір жасқа толған жүмыскер бір жағынан, сол
жүмыскер еңбек шартьш жасасқан, оған тшсгі жүмыс беретін заңцы немесе жеке
түлға — жүмыс беруші, екінші жағынан, сол жеке еңбек шартының жақтары болып
табылады. Еңбек заңнамасында жұмысқа қабылданатын ең кіші жас 16 жас деп
белгіленген. Орта білім алса немесе жалпы білім беретін оқу орнын тастап
кетсе, 15 жасқа жеткен адам ата-анасының, қамқоршысының келісімімен жеке
еңбек шартына отыра алады. Жастарды өндірістік еңбекке дайындау үшін 14
жасқа толған оқушыны, сабақтан бос уақытында, ата-анасының біреуінің
(қамқоршысының) рұқсатымен, денсаулыққа зиян келтірмейтін жұмысқа тартуға
болады. Келісім жазбаша формада (арыз) беріледі. Жеке еңбек шартына
кәмелетке толмағанмен бірге ата-ана (қамқоршы) да қол қояды (Еңбек туралы
Заңның 11 бабы).
Мемлекеттік қызметке тұратын адам 18 жастан кіші болмауға тиіс, егер
мемлекетгік қызметкерлердің тиісті санатына қатысты республика заңында
басқадай көрсетілмеген болса. Мемлекеттік  қызметте болудың ең жоғарғы
шегін алып тастады.
Жұмыс  беруші дегеніміз — жұмыскер өзімен құқықтық қатынаста болатын
заңды немесе жеке тұлға. Сол себепті кәсіпорын, мекеме, ұйым,
кооперативтер, фермерлер жөне еңбек шарты бойынша жалдау негізінде жұмыс
беретін басқа кез-келген зандық және жеке тұлға жұмыс беруші болып
табылады. Жұмыс берушілердің еңбектік құқықсубъектілігі олар мемлекеттік
тіркеуден өткен бойда туындайды.
Жеке еңбек шарты жазбаша нысанда кемінде екі дана етіліл жасалады.

Жұмыс уақыты және демалыс уақыты.
Жұмыс уақыты дегеніміз — жұмыс берушінің актілеріне және жеке еңбек
шартының жағдайларына сәйкес жұмыскер өзінің еңбегі міңдеттерін орындайтын
уақыты. Жұмыс  уақытының мына түрлерін бар: ұзақтығы қалыпты, ұзақтығы
қысқартылған, толық емес жұмыс уақыты.
Қалыпты жұмыс уақыты. Еңбектің күн, апта, жыл бойғы, адамның дамуына
және өмір сүруіне зиянын тигізбегін ұзақтығы қалыпты деп танылады. Еңбек
туралы  заңнамаға сәйкес кәсіпорындардағы жұмыскерлердің қалыпты
ұзақтықтығы  аптасына 40 сағаттан кем болмауы тиіс жұмыс уақытының
ұзақтығы. 6 күндік жұмыс аптасында – 5 күн – 8 сағттан;
6 күндік жүмыс аптасына – 5 күн – 7 сағат, ал бір күн – 5 сағатболып
белгіленген.
 Жұмыс уакытының кысқартылған ұзақтығы еңбекті қорғау, оқуды өндіргіш
еңбекпен табысты үйлестіру үшін қолайлы жағдай тудыру, өндіріске кәмелетке
толмағандарды және еңбек қабілеті шектеулі адамдарды тарту мақсатында
жұмыскерлердің кейбір санатгары үшін белгіленеді.

Демалыс уақытынын ұғымы және түрлері
  Демалыс уақыты кызметкердің еңбек міндеттерін орындаудан бос және оны
өз калауы бойынша пайдаланатын уақыты. Оның еңбек зандарына сәйкес мынадай
түрлері бар:
1) демалуға және тамақтануға арналған үзіліс;
2) күн сайынғы демалыс;
3) демалыс күндері;
4) мереке күндері;
5) демалыстар.
Демалуга және тамақтануға арналған үзіліс. Күнделікті жұмыс (ауысым)
ішінде қызметкерге демалу және тамақтану үшін жинақтап алғанда ұзактығы бір
сағаттан кем болмайтын үзіліс беріледі. Занда үзілістін тек төменгі
ұзактығы ғана белгіленген. Бұл үзіліс жұмыс уақытына енгізілмейді және оны
кызметкер өз калауы бойынша пайдаланады. Түскі үзіліс 4 сағат жұмыс
істегеннен кейін беріледі.
Арнаулы үзілістер. Еңбек заңының 54-бабында жылдың суык, мезгілінде
ашық далада, жылу берілмейтін жабық үй жайларда жұмыс істейтін, жүк тиеу-
туеіру жұмыстарымен айналысатын қызметкеряерге жылыну және демалу үшін
арнаулы үзілістердің берілетіні көзделген. Бұл үзілістер жұмыс уақытына
қосылады және жұмыс берушінің актілерімен айқындалып, ұжымдық, жеке еңбек
шарттарында белгіленеді,
Күн сайынғы демалыс. Жұмыстың бітуі мен оның келесі күнде (ауысымда)
басталуы арасындағы демалыс күн сайынғы демалыс болып есептеледі. Оның
ұзақтығы жұмыс уақытының режіміне байланысты, бірақ 12 сағаттан кем болмауы
тиіс.
Демалыс күндері. Кызметкерлерге апта сайынғы үзіліссіз демалыс уақыты,
яғни демалыс күндері беріледі. Бес күндік жұмыс аптасы жағдайында
қызметкерлерге аптасына — екі, ал алты күндік жұмыс аптасында бір демалыс
күні беріледі. Мерекелік күндер жұмыс күндеріне сәйкес келген жағдайда және
жұмыс уақытын ұтымды пайдалану мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі
демалыс күндерін басқа жұмыс күндеріне ауыстыруға құқылы.

Пайдаланған әдебиет

1. Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: Жеті
жарғы, 2008

Тараптар қол қойғаннан кейін оның бір данасы қызметкерге беріледі.
Жеке  еңбек шартыңда мыналар көрсетілуге тиіс:
 1) тараптардың реквизиттері:
жұмыс беруші - занды тұлғаның толық атауы және орналасқан жері, жұмыс
беруші — занды тұлғаның құрылтай кұжаттарының мемлекеттік тіркеу нөмірі мен
уакыты;
жұмыс берушінің (оның өкілінің) тегі, есімі, иесінің аты (егер жеке басын
куәландыратын құжатта көрсетілсе) және қызметі, ал жұмыс беруші — жеке
тұлға болған жағдайда оның тұрақты тұрғылықты жерінің мекен-жайы, жеке
басын куәлан-дыратын құжаттың атауы, нөмірі, берілген куні;
қызметкердің тегі, есімі, әкесінің аты (егер жеке басын куәландыратын
құжатта көрсетілсе), жеке басын куәландыратын құжаттың атауы, нөмірі,
берілген куні; әлеуметтік жеке коды-ның нөмірі (ӘЖК), салық төлеушінің
тіркелу нөмірі (СТН);
2) еңбек міндеті (белгілі бір қызмет, мамандық, кәсіп бойынша жұмыс);
3) жеке еңбек шартының мерзімі;
4) еңбек міндеттерін жүзеге асыру басталатын күн;
5) еңбек жағдайларының сипаттамалары, қызметкерлерге ауыр дене жұмысын
немесе зиянды немесе кдуіпті жағдайларда жұмыс істегені үшін берілетін
кепіддіктер мен өтемақылар;
6) жұмыс уақыты мен демалыс уакытының режимі;
7) еңбекке ақы төлеу және еңбекті қорғау жағдайлары;
8) жұмыс берушінің құқықтары мен міндеттері;
9) қызметкердін құқықтары мен міндеттері;
10) жеке еңбек шартын өзгерту, бұзу және ұзарту тәртібі;
11) өтемақылар төлеу мен кепілдіктер беру тәртібі;
12) тараптардың жауапкершілігі көрсетілуге тиіс.
Жеке еңбек шарты жасалып, оған тараптар қол қойғаннан кейін жұмыс беруші
қызметкерді жұмысқа қабылдау туралы бұйрық шығаруға міндетті. Бұйрық
қызметкерге қол қойғызып хабардар етіледі.
Занда көрсетілген тәртіп бойынша жұмыс беруші қызметкермен жеке еңбек
шартын жасасу үшін мынадай құжаттарды талап етуге құқылы:
- қызметкердің еңбек кызметін растайтын құжаттар, яғни еңбек кітапшасы
(болған жағдайда), немесе жеке еңбек шарты, не жұмыска кабылдау мен
жұмыстан босату туралы бұйрықтардың көшірмелері;
- жеке бас куәлігі немесе төлқұжат;
- әлеуметтік жеке кодының берілгені туралы куәлік;
- зейнетақы шарты;
- білімі немесе кәсіби даярлығы туралы құжат (диплом, куәлік, т.б.)
- 16 жасқа толмаған адамдар үшін тууы туралы куәлік;
- зандарда көзделген өзге де құжаттар.
Кейбір реттерде жұмысқа түсушілерден міндетті түрде медициналық тексеруден
өту талап етіледі. Олар: 18 жаска толмаған қызметкерлер; еңбек жағдайы өте
ауыр және өте зиянды жұмысқа қабылданатын қызметкерлер, тамақ өнеркәсібі
мекемелерінін кызметкерлері.
Жеке еңбек шарты тараптардың еркіне байланысты емес мынадай мән-жайлар
бойынша токтатылуға тиіс:
1) қызметкерді әскери қызметке шақырған кезде кұжатын көрсеткенде үш күн
мерзімде;
2) қызметкер жазаға тартылған сот үкімі занды күшіне енген жағдайда бұрынғы
жұмысты жалғастыру мүмкіндігі болмағанда;
3) қызметкер кайтыс болған жағдайда, сондай-ақ сот қызметкерді қайтыс
болған немесе хабар-ошарсыз кетті деп таныған жағдайда;
4) сот қызметкерді әрекетке кабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі,
сонын салдарынан қызметкердің бұрынғы жұмысын жалғастыруға мүмкіндігі жоқ
деп таныған жағдайда.
Жеке еңбек шартын мерзімінен бұрын бұзуды  мына негіздер бойынша бөлген
жөн:
1) тараптардың келісімі бойынша;
2) тараптардың бірінің бастамасы бойынша;
3) заң актілерінде көзделген өзге де негіздер бойынша.
Жеке еңбек шартын заң актілерінде көзделген өзге де негіздер бойынша бұзуға
мына жағдайларды жатқызуға болады:
- сот заңсыз деп таныған ереуілге қатысқан қызметкерлер мен жеке еңбек
шартын бұзу;
- белгіленген сынақ мерзімінен өтуден бас тартқан қызметкерлермен жеке
еңбек шартын бұзу;
- қызметкердің сайланбалы қызметке ауысуы т.б.
Жеке еңбек шартын бұзу мен тоқтату жұмыс берушінің бұйрығымен хатталып, оны
тоқтату мен бұзу негіздері бұйрықта, еңбек кітапшасында заңға
сәйкестендіріліп көрсетілуі тиіс.
Жеке еңбек шарттың қызметкердің бастамасы бойынша бұзу
Өз  еркімен жұмыстан босанғысы келетін әрбір қызметкер бұл жөнінде жұмыс
берушіні бір ай бұрын жазбаша түрде ескертуі тиіс. Ескертудің негізгі
мақсаты жұмыс берушіге жұмыстан өз еркімен босайтын қызметкердің орнына
жаңа қызметкер тандап алуға мүмкіндік беру болып табылады. Бұл мерзім
біткеннен кейін қызметкер жұмысты тоқтатып, онымен толық есеп айырысуды
талап етуге құкылы.
Жеке еңбек шартын жұмыс берушінің бастамасы бойынша бұзу
Жұмыс берушінің бастамасы бойынша жеке еңбек шартын бұзу негіздемелерінің
заңда көзделген. Заңда көзделмеген негіздер бойынша қызметкерді жұмыс
берушінің ынтасы бойынша жұмыстан шығаруға болмайды.
1.     Заңдарға сәйкес ұйым таратылған кезде, сондай-ақ жұмыс берушінің
(жеке тұлғаның) қызметі тоқтатылған жағдайда жеке еңбек шарты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ортақ меншік құқығы жайында
Жұмыс уақытының режимі
Жеке еңбек шартының ұғымы
ЖҰМЫС УАҚЫТЫНЫҢ ЖАЛПЫЛАМА СИПАТТАМАСЫ
Демалыс уақыты
Еңбек құқығы
Қызметкерлердің жұмыс уақыттары
Еңбек қызметі және еңбектік қатынас
Адамның құқықтары мен бостандықтары
Еңбек құқығының түсінігі, пәні, әдістері
Пәндер