С.Торайғыров (1893-1920)


XX ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси және тарихи-әлеуметтік оқиғаларға, қазақ, жеріндегі өзгерістерге өзінің азаматтық, ақындық үнін қосқан талантты қазақ ақындарының бірі – Сұлтанмахмұт Торайғыров болды. Ақын өмір сүрген тарихи кезең патшалық Ресей жеріндегі алапат сілкіністер мен төңкерістер заманы еді. Сол себепті де Сұлтанмахмұттың ойсанасы ерте оянды. Жасынан жетімдік пен жоқшылықтың қиындығын көп көрген ол айналасына сергек қарады. Алдына биік-биік мақсаттар қойды. Соған жетуді ойлады. Ілгері ұмтылды. Оқуға, білуге құштар болды. Мақсатын, жүрек қалауын қашанда ашық айтты:

Шындықтың ауылын іздеп түстім жолға,
Разымын, не көрсем де осы жолда.
Шаршармын, адасармын, шалдығармын,
Бірақ бір табамын деп көңілім сонда, –

деп өзі айтқандай, ақынның барлық саналы өмірі шындыққа, әділетті заманына жетсем, жақсылықты көрсем, халқыма осы жолда қызмет етсем деген ізгі арманның жетегінде өтті. Сол жолда өзінің қиналатынын, шаршайтынын, адасатынын сезсе де, қайраткер ақын оның бәріне көнуге өзіне-өзі серт береді. Қамшының сабындай қысқа ғұмырында осындай жігермен алға ұмтылған ол туған халқының тарихындағы от жүректі ақын әрі қоғам қайраткері, ұлтын шексіз сүйген азамат дәрежесіне көтерілді.
Өмір жолы. Сұлтанмахмұт Торайғыров 1893 жылы 29 қазанда қазіргі Ақмола облысының Қызылту ауданында туады. Екі жасында анасы өліп, әжесінің тәрбиесінде болған оның балалық, жастық шағы Баянауыл өңірінде өтеді. Кедейлігінен "Шоқпыт" атанған әкесі Әбубәкір ақ көңіл, жомарт әрі айтқанынан қайтпайтын қайсар да қайратты адам болады.
Сұлтанмахмұт алты жасында әкесінен оқып, хат таниды. Бұдан кейін де Шоқпыт бірде өзі оқытып, енді бірде ауыл молдаларына беріп, баласының оқуын үзбейді. Болашақ ақын 1902-1903 жылдары – Әлі, 1904-1905 жылдары – Тортай, 1906-1907 жылдары Мұқан деген молдалардан дәріс алады. Сұлтанмахмұт үшін әсіресе Мұқан молданың тәрбиесі ерекше болады. Мұқан молда көп оқыған, әдебиеттен хабары бар, өзі де аздап өлең жазатын адам болады. Оқушыларын үнемі қазақ ауыз әдебетінің, шығыс әдебиетінің үлгілерімен таныстыра отырып, шәкірттерін өлең жазуға баулады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)
 
Шығармашылық мұрасы

XX ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси және тарихи-әлеуметтік оқиғаларға,
қазақ, жеріндегі өзгерістерге өзінің азаматтық, ақындық үнін қосқан
талантты қазақ ақындарының бірі – Сұлтанмахмұт Торайғыров болды. Ақын өмір
сүрген тарихи кезең патшалық Ресей жеріндегі алапат сілкіністер мен
төңкерістер заманы еді. Сол себепті де Сұлтанмахмұттың ойсанасы ерте оянды.
Жасынан жетімдік пен жоқшылықтың қиындығын көп көрген ол айналасына сергек
қарады. Алдына биік-биік мақсаттар қойды. Соған жетуді ойлады. Ілгері
ұмтылды. Оқуға, білуге құштар болды. Мақсатын, жүрек қалауын қашанда ашық
айтты:
 
Шындықтың ауылын іздеп түстім жолға,
Разымын, не көрсем де осы жолда.
Шаршармын, адасармын, шалдығармын,
Бірақ бір табамын деп көңілім сонда, –
 
деп өзі айтқандай, ақынның барлық саналы өмірі шындыққа, әділетті заманына
жетсем, жақсылықты көрсем, халқыма осы жолда қызмет етсем деген ізгі
арманның жетегінде өтті. Сол жолда өзінің қиналатынын, шаршайтынын,
адасатынын сезсе де, қайраткер ақын оның бәріне көнуге өзіне-өзі серт
береді. Қамшының сабындай қысқа ғұмырында осындай жігермен алға ұмтылған ол
туған халқының тарихындағы от жүректі ақын әрі қоғам қайраткері, ұлтын
шексіз сүйген азамат дәрежесіне көтерілді.
Өмір жолы. Сұлтанмахмұт Торайғыров 1893 жылы 29 қазанда қазіргі Ақмола
облысының Қызылту ауданында туады. Екі жасында анасы өліп, әжесінің
тәрбиесінде болған оның балалық, жастық шағы Баянауыл өңірінде өтеді.
Кедейлігінен "Шоқпыт" атанған әкесі Әбубәкір ақ көңіл, жомарт әрі
айтқанынан қайтпайтын қайсар да қайратты адам болады.
Сұлтанмахмұт алты жасында әкесінен оқып, хат таниды. Бұдан кейін де
Шоқпыт бірде өзі оқытып, енді бірде ауыл молдаларына беріп, баласының оқуын
үзбейді. Болашақ ақын 1902-1903 жылдары – Әлі, 1904-1905 жылдары – Тортай,
1906-1907 жылдары Мұқан деген молдалардан дәріс алады. Сұлтанмахмұт үшін
әсіресе Мұқан молданың тәрбиесі ерекше болады. Мұқан молда көп оқыған,
әдебиеттен хабары бар, өзі де аздап өлең жазатын адам болады. Оқушыларын
үнемі қазақ ауыз әдебетінің, шығыс әдебиетінің үлгілерімен таныстыра
отырып, шәкірттерін өлең жазуға баулады.
Сұлтанмахмұттың он үш жасында жазылған "Секілді өмір қысқа, жарты
тұтам" – деп аталатын алғашқы өлеңі, міне, осы Мұқан молданың ықпалымен
туған еді.
 
Секілді өмір қысқа, жарты тұтам,
Надандар деп ойлап жүр өмірді ұтам.
Аз өмірді ақындық жолға бердім,
Лепес қып түкірген соң молда Мұқан, –
 
деп жазады бұл өлеңінде болашақ ақын.
1908-1910 жылдары Сұлтанмахмұт Баянауылдағы медреседе оқиды. 1911 жылы
Троицк қаласынан көрші ауылға келіп, молдалық құрған Нұрғалидан дәріс
алады. Нұрғалидың көмегімен бұл кезде ол қазақ, татар тілінде шыққан
кітаптарды, газет-журналдарды көп оқиды. Өлең, әңгіме жазуға ден қояды.
Білімі толысып, өнерге құштарланған Сұлтанмахмұт қаламынан бұл кезеңде
"Дін", "Сарыбас", "Соқыр сопы", "Кезек қашан келеді", "Оқу" атты бірқатар
өлеңдер мен "Зарландым" деген әңгіме туады. Оларда талапкер ақын ескі оқу
мен жаңа оқудың айырмасы, өнер мен білімнің пайдасы, байлық пен кедейлік,
т.б. туралы толғанады.
1912 жылдың күзінде Сұлтанмахмұт оқу іздеп Троицк қаласына барып,
осындағы медресеге түседі. Қуанышында шек болмайды. Көңілін шабыт кернеп,
"Оқудағы мақсат не?", "Анау-мынау", "Қандай?", "Зарлау" тәрізді бірқатар
өлеңдерін жазады.
Әйтсе де бұл медреседе көп оқи алмайды. Қыс өте науқастанып, амалсыздан
Троицк маңындағы қазақ ауылдарына барып, бала оқытады. Өзі де көп оқиды,
өлеңдер жазады. Осында жүріп "Ауырмай есімнен жаңылғаным" – деген белгілі
әңгімесін жазады.
1913 жылдың күзінде Троицкіге оралып, осында шығатын "Айқап" журналына
қызметке орналасады. Бұл Сұлтанмахмұттың шығармашылық жолындағы аса табысты
кезең болды. Шабыты толысқан ол әр түрлі жанрда көптеген шығармаларын
жазады. Атап айтқанда, "Қамар сұлу" романы, "Өлең және айтушылары", "Қазақ
тіліндегі өлең кітаптары жайынан", "Қазақ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сұлтанмахмұт Торайғыров 1893 - 1920
Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)
С. Торайғыров шығармалары
С.Торайғыров өмірі және шығармашылығы
СҰЛТАНМАХМҰТ ТОРАЙҒЫРОВТЫҢ (1893-1920) ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ОЙЛАРЫ
С.Торайғыров, А.Байтұрсынов, М.Дулатов шығармашылығы
Ақын туралы бірер сөз (С.Торайғыров)
Торайғыров сұлтанмахмұт
Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сұлтанмахмұт Tорайғыров өмірі туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь