С.Торайғыров (1893-1920)

XX ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси және тарихи-әлеуметтік оқиғаларға, қазақ, жеріндегі өзгерістерге өзінің азаматтық, ақындық үнін қосқан талантты қазақ ақындарының бірі – Сұлтанмахмұт Торайғыров болды. Ақын өмір сүрген тарихи кезең патшалық Ресей жеріндегі алапат сілкіністер мен төңкерістер заманы еді. Сол себепті де Сұлтанмахмұттың ойсанасы ерте оянды. Жасынан жетімдік пен жоқшылықтың қиындығын көп көрген ол айналасына сергек қарады. Алдына биік-биік мақсаттар қойды. Соған жетуді ойлады. Ілгері ұмтылды. Оқуға, білуге құштар болды. Мақсатын, жүрек қалауын қашанда ашық айтты:

Шындықтың ауылын іздеп түстім жолға,
Разымын, не көрсем де осы жолда.
Шаршармын, адасармын, шалдығармын,
Бірақ бір табамын деп көңілім сонда, –

деп өзі айтқандай, ақынның барлық саналы өмірі шындыққа, әділетті заманына жетсем, жақсылықты көрсем, халқыма осы жолда қызмет етсем деген ізгі арманның жетегінде өтті. Сол жолда өзінің қиналатынын, шаршайтынын, адасатынын сезсе де, қайраткер ақын оның бәріне көнуге өзіне-өзі серт береді. Қамшының сабындай қысқа ғұмырында осындай жігермен алға ұмтылған ол туған халқының тарихындағы от жүректі ақын әрі қоғам қайраткері, ұлтын шексіз сүйген азамат дәрежесіне көтерілді.
Өмір жолы. Сұлтанмахмұт Торайғыров 1893 жылы 29 қазанда қазіргі Ақмола облысының Қызылту ауданында туады. Екі жасында анасы өліп, әжесінің тәрбиесінде болған оның балалық, жастық шағы Баянауыл өңірінде өтеді. Кедейлігінен "Шоқпыт" атанған әкесі Әбубәкір ақ көңіл, жомарт әрі айтқанынан қайтпайтын қайсар да қайратты адам болады.
Сұлтанмахмұт алты жасында әкесінен оқып, хат таниды. Бұдан кейін де Шоқпыт бірде өзі оқытып, енді бірде ауыл молдаларына беріп, баласының оқуын үзбейді. Болашақ ақын 1902-1903 жылдары – Әлі, 1904-1905 жылдары – Тортай, 1906-1907 жылдары Мұқан деген молдалардан дәріс алады. Сұлтанмахмұт үшін әсіресе Мұқан молданың тәрбиесі ерекше болады. Мұқан молда көп оқыған, әдебиеттен хабары бар, өзі де аздап өлең жазатын адам болады. Оқушыларын үнемі қазақ ауыз әдебетінің, шығыс әдебиетінің үлгілерімен таныстыра отырып, шәкірттерін өлең жазуға баулады.
        
        Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)
        
           ... ...    XX ... ... ... және ... ...  жеріндегі  өзгерістерге  өзінің  азаматтық,  ақындық   үнін   ... ... ... бірі – ... ... ...  Ақын  ...  тарихи  кезең  патшалық  Ресей  жеріндегі  алапат  сілкіністер   ... ... еді. Сол ... де ... ... ерте  ... жетімдік пен жоқшылықтың қиындығын көп көрген ол  айналасына  сергек
қарады. ...  ...  ...  ...  ...  жетуді  ойлады.  Ілгері
ұмтылды. Оқуға, білуге құштар болды. Мақсатын, жүрек  қалауын  қашанда  ...     
    ... ... ... түстім жолға,
    Разымын, не көрсем де осы жолда.
    Шаршармын, ... ...    ... бір табамын деп көңілім сонда, –
 
деп өзі айтқандай, ақынның барлық саналы өмірі шындыққа,  әділетті  ... ...  ...  халқыма  осы  жолда  қызмет  ...  ...  ...  ...  өтті.  Сол  жолда  өзінің   қиналатынын,   шаршайтынын,
адасатынын ... де,  ...  ақын  оның  ...  ...  өзіне-өзі  серт
береді. Қамшының сабындай қысқа ... ... ... алға ұмтылған  ол
туған халқының тарихындағы от  жүректі  ақын  әрі  қоғам  ...  ... ... ... ... көтерілді.
    Өмір жолы. Сұлтанмахмұт Торайғыров 1893 жылы 29 ... ...  ...  ...  ...  туады.  Екі  жасында  анасы  өліп,   әжесінің
тәрбиесінде болған  оның  ...  ...  шағы  ...  ...  өтеді.
Кедейлігінен  "Шоқпыт"  атанған  әкесі  Әбубәкір  ақ   ...   ...   ... қайтпайтын қайсар да қайратты адам болады.
    Сұлтанмахмұт алты жасында әкесінен ... хат  ...  ...  ...  ... бірде өзі оқытып, енді бірде ауыл молдаларына беріп, баласының  оқуын
үзбейді. Болашақ ақын 1902-1903 жылдары – Әлі, ... ...... ... Мұқан деген молдалардан  дәріс  алады.  Сұлтанмахмұт  үшін
әсіресе Мұқан молданың тәрбиесі  ...  ...  ...  молда  көп  оқыған,
әдебиеттен хабары бар, өзі де аздап өлең  жазатын  адам  ...  ...  ...  ауыз  ...  шығыс  әдебиетінің  үлгілерімен   таныстыра
отырып, шәкірттерін өлең жазуға баулады.
    ... он үш  ...  ...  "Секілді  өмір  қысқа,  жарты
тұтам" – деп аталатын алғашқы өлеңі,  міне,  осы  ...  ...  ... еді.
     
    ... өмір ... жарты тұтам,
    Надандар деп ойлап жүр өмірді ұтам.
    Аз ... ... ... бердім,
    Лепес қып түкірген соң молда Мұқан, –
 
деп жазады бұл өлеңінде болашақ ақын.
    ... ... ... ... ... оқиды. 1911  жылы
Троицк қаласынан  көрші  ...  ...  ...  ...  Нұрғалидан  дәріс
алады. Нұрғалидың  көмегімен  бұл  кезде  ол  ...  ...  ...  ... ... көп оқиды.  Өлең,  әңгіме  жазуға  ден  қояды.
Білімі толысып,  өнерге  ...  ...  ...  бұл  ... ... ... ... "Кезек қашан келеді",  "Оқу"  атты  бірқатар
өлеңдер мен ... ... ... ... Оларда талапкер  ақын  ескі  оқу
мен жаңа оқудың айырмасы, өнер мен ... ...  ...  пен  ... туралы толғанады.
    1912 жылдың күзінде  Сұлтанмахмұт  оқу  іздеп  Троицк  қаласына  барып,
осындағы ... ... ... шек болмайды.  Көңілін  шабыт  кернеп,
"Оқудағы мақсат не?", ...  ...  ...  ...  ... ...    Әйтсе де бұл медреседе көп оқи алмайды. Қыс өте науқастанып, амалсыздан
Троицк маңындағы қазақ ауылдарына барып, бала ...  Өзі  де  көп  ... ... ... ... "Ауырмай есімнен жаңылғаным"  –  деген  белгілі
әңгімесін жазады.
    1913 жылдың күзінде Троицкіге оралып, ... ... ...  ... ... Бұл ... шығармашылық жолындағы аса  табысты
кезең болды. Шабыты  толысқан  ол  әр  ...  ...  ...  ... Атап ... ... сұлу" романы, "Өлең және  айтушылары",  "Қазақ
тіліндегі өлең кітаптары жайынан", "Қазақ ішінде  оқу,  оқыту  жайы  ... ...  ...  ...  ...  осы  ...  редакциясында
қызмет істеп  жүрген  уакытында  дүниеге  келеді.  Осында  жүріп  "Тентектің
жинаған шоқпары", "Тамшы" атты  ...  ...  ...  ...  бұл
кітаптары жоғалып кетеді.
    1914 жылдың ... ... ... болып, қаржы жинап, үлкен  қалалардағы
оқуға  бармақ  ниетпен  ...  ...  ...  Ел  ...   бала
оқытады, жастар арасында оқуға,  мәдениетке  шақыратын  насихаттық  жұмыстар
жүргізеді. "Шоң" деп аталатын мәдени-ағарту ... ...    ... ... оқу ... ... ... Бірақ оқуға іліне  алмайды,
қаржысы  таусылады.  Көп  қиындық  көреді.  Ақырында   Шығыс   ... ...  ...  ...  екі  ...  осы  ...  бала  оқытады.
Арасында өзі де орысша оқиды.  Бірқатар  ...  "Кім  ...... өлеңмен жазылған романын жазады.
    1916 жылдың күзінде Томскіге барып,  ...  ...  ...  ... ... көп ... Қиындықтарға кездеседі, жоқшылық көреді.
    Ресей патшасы тақтан құлаған 1917 жылдың көктемінде Сұлтанмахмұт  ...  ...  ...  ...   ...   ...   араласады,
қызметке кіреді. Алаш қозғалысына белсене ат салысады.
    1918 ... ... ... ...  ...  аласапыран  тұсында  емделу
мақсатымен   Сұлтанмахмұт    Баянауылға    ...    ...    ... "Социализм" атты мақала, "Неге  жасаймын?",  "Осы  да  әділдік
пе?", "Адасқан өмір", "Кедей" поэмаларын  жазады.  Бұл  ...  ... ... ... өмірге үмітпен қарайды. Өзінің  демократтық
ой-пікірлерін, түсінігін алға тартады.
    1919 жылдың соңында ... ... ...  біраз  уақыт  кеңес
өкіметіне қызмет етеді. Бірақ көп ұзамай  бойындағы  науқасы  меңдеп,  төсек
тартып ... ... 1920 жылы 20  ...  27  ...  ...  дүние
салады.
    ІПығармашылық мұрасы. Сұлтанмахмұт Торайғыров  ...  ...  ... мол ... мұра ... ... Ол әдебиеттің  әр  түрлі  жанрларында
өнімді ... ... ... қаламгер еді. Оның қаламынан жүзден астам  өлең,
бес-алты ... екі ... он ... ... ...    ... ... тақырыбы – өз заманының шынайы көріністері,
қазақ халқының сол  бір  аласапыран  кездегі  тұрмысы,  ...  Ол  ... Абай ... ...  Сыншыл  көзбен  қарады.  Өйткені  өмірді
жақсарту мен адамды түзеу, ең алдымен, ондағы кемшіліктерді  әшкерелеп,  ... ... одан ... ... ... ...    ... лирикалық өлеңдерінің  сипаты  әр  алуан.  Оларда  өмір
тауқыметінен шаршаған ...  ...  да,  ...  да,  ...  ауыр  ...  ...  ...  аяныш  пен  жанашырлық  ...  ... ... сол үшін  ...  азаматтық  перзенттік  патриотизмі  де
бар. Бірақ ақын өлеңдеріндегі  ...  ...  ...  ...  ...  ... өміріне зор үмітпен қарайды.
    Сұлтанмахмұт өз  заманының  өзекті  мәселелеріне  арнап  ...  ... Атап ... ... ...  ...  ...  қазақ  кедейлерінің
хал-жағдайын,  сезім-күйін,  ауыр   тұрмысын   бейнелесе,   "Адасқан   ... ақын ... ... ... ... өмір  ...  ... арқылы шолу жасайды. Қала ақыны  мен  дала  ...  ...  ... ... ... ... ...  өзгерістер,  әлеуметтік  өмір
көріністері  суреттелсе,  "Таныстыру"  поэмасында  ...   ... елін өрге ... ...  азаматтар  бейнесін  сомдауға  талпыныс
жасалады.
    Сұлтанмахмұттың "Қамар сұлу" (1914), "Кім  жазықты?"  (1915)  ... ... даму ... ... орын  ...  Көркем  прозаның  туу,
қалыптасу кезеңінің бастауында дүниеге келген бұл  ...  өз  ... ... ... Сол ... әйелдердің бас бостандығы,  қоғамдағы
әлеуметтік әділетсіздік мәселелері мен жаңа ... ...  ...  адамдардың  түсінік-танымындары  кереғар  құбылыстарды   бейнелеу
арқылы Сұлтанмахмұт туған ... ... ... ...    ... ... ... "Зарландым", "Ауырмай  есімнен  жаңылғаным"
атты шағын көлемді прозалық  шығармалар,  "Қазақ  ...  өлең  ...  ...  ішінде  оқу  жайы  қалай?",  "Өлеңмен  жазылмақ  драманың
материалдары",  "Өлең  мен   ...   ...   ...   ... ...  
        
      

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)9 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров4 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
Ақын туралы бірер сөз (С.Торайғыров)28 бет
М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы5 бет
С. Торайғыров шығармалары24 бет
С.торайғыров пен а.байтұрсынов, м.дулатовтың шығармашылығына арналған бейне фильм сценариі4 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы5 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама). Міржақып пен Көкбайдың айтысы жайлы13 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама).Міржақып пен Көкбайдың айтысы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь