Археология әуесқойларының Қазақстан және Түркістан аумағындағы қызметкерлері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І. Археология әуесқойларының Қазақстан және Түркістан аумағындағы қызметкерлері.
1.1.Түркістандық археология әуесқойлары үйірмесінің құрылуы
тарихынан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

ІІ. Түркістандық археология әуесқойларының қайраткерлері:
2.1. В.В.Бартольд ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Н.П.Остроумов ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3. В.А.Каллаур ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.4. А.А.Диваев ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

ІІІ. Түркістандық археология әуесқойларының қызметтері және оның негізгі бағыттары.
3.1. Ертедегі қалалар, елді мекендер және обаларды зерттеу. Археологиялық қазбалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
3.2. Тасқа салынған бейнелеулер, эпиграфика және жазбаша
қайнарлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
3.3. Сәулетшілік өнер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
3.4. Тас мүсіндерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
КІРІСПЕ

Тап осы дипломдық жұмыстың тақырыбы – Түркістандық археология әуесқойлары және Қазақстан аумағындағы оның қызметі (ТАӘҮ). ТАӘҮ 1895 жылы Ташкентте білімін жетілдірді және 1895 жылы жергілікті әуесқойлармен –өлке зерттеушілерімен және қоғамдық ғылыми өлкетанулық ұйым Түркістандағы археологиялық ескерткіштерді зерттеумен шұғылданды. Бұл үйірме Қазақстан халқына және Орта Азияда мәдениетті зерттеу ісінде маңызды мұра қалдырды және келесі жылы көптеген тарихшылар мен археологтар ТАӘҮ-де сақталған материалдарына назар аударған.
Қазақстан аумағында ғылыми жариялаулар және басқа да қызметкерлер бұл үйірмеге көңіл бөлді, бірақ көп болмады.
Дәл осылай 1936 жылы Узкомстариса материалдарында М.Е.Массона мақала жариялады. Бұл мақала «Тарихтағы ерте түрік руникалық жазулардың Орта Азияда ашылуы» деп аталды.
ТАӘҮ архивтік материалдарына және В.А.Каллуар жариялаған хабарлауларына сүйеніп, таластық тастардың бірінші ашушысының ерте түркі жазулары мен М.Е.Массон ескерткіштердің таластық этнографикалық ашулары көпшілікке тарих туралы мәлімдеулер берді.
1953 жылы В.А.Крачковскийдің «Орта Азия этнографикасы» деген мақаласы жарияланды. Осы жұмыста автор эпиграфикалық ескерткіштердің негізгі бағыттарымен және ТАӘҮ мүшелерінің жұмыс нәтижелерін қысқаша айтып мазмұндайды.
1958 жылы Е.И.Агеевойдың және Г.М.Пацевичаның «Оңтүстік Қазақстан қалалары мен отырықшы елді мекендердің тарихынан» деген байсалды есептеу нәтижесін ұсынған. Автор Оңтүстік Қазақстан археологиялық ескерткіштерімен көптеген жылдар бойы айналысуына байланысты өзінің есептеу нәтижесінде бөлек қалалар мен елді мекендердің кейбір оқиғаларын суреттеп, ТАӘҮ мүшелерінің жариялауларында хабарлайды. Сонымен қатар, 1958 жылы Б.В.Лунинаның «Орыс шығыстануы және Түркістандағы археологияның тарихынан» деген тарихи монографиясы жарияланған болатын.
1895 жылдан 1917 жылмен салыстырғанда мәжілістердің протоколдары және ТӘАҮ мүшелерінің хабарлауларының жұмыстары көптеп жарияланған болатын және олар қазіргі күнге дейін өз мағынасын жоғалтпаған. Бұл үйірменің белсенді қайраткерлері, жергілікті өлке зерттеуші әуесқойлар (В.А.Каллуар, Н.Н.Пантусов, И.В.Аничков, А.А.Диваев және т.б.) көп іздеп шұғылданғандар суреттеумен және Қазақстан аумағындағы археология ескерткіштерін зерттеумен, өздерінен кейін маңызды ғылыми мұра қалдырды.
Бүтінде констатциялауға болады, бүгінгі күні ғылыми жариялаулар Қазақстан аумағында және ТАӘҮ қызметіне арналған. ТАӘҮ мүшелерінің жұмыстары тарихи зерттеуімен маңызды және барлығы еске алына бүтіндей қорытынды жасауға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Агеева Е.И., Пацевич Г.И. Из истории оседлых поселений и городов Южного Казахстана // Труды Института истории, археологии и этнографии. - Алма-Ата, 1958. - T.V. - С.3-215.
2. Аничков И.В. Археологическая поездка в селение Биш-Агач Аулиеатинского уезда//Протоколы заседаний и сообщения членов Туркестанского Кружка любителей археологии (ПТКЛА), I. - Ташкент, 1896.-С. 1-11.
3.Ахмеров П.Н. Печать Ахмада Ясеви // Известия общества археологии, истории и этнографии при Казанском университете (ИОАИЭ). - Т. XIII, вып. 6. - Казань, 1896. - С.530-537.
4. Ахмеров П.Н. Надписи мечети Ахмада Ясеви // ИОАИЭ. - Т. XIII, вып. 6.-Казань, 1896. - С.538-551.
5.Байпақов К.М. О локализации средневековых городов Южного Казахстана // Археологические исследования в Отыраре.-Алматы, 1977.-С.91.
6. Байпақов К.М. Средневековые города Казахстана на великом Шелковом пути. - Алматы: Оылым, 1998. - С. 74.
7. Байтанаев Б.А. Новые документы о жизни А.А.Диваева: (ранняя биография).//Известия Академии наук Республики Казахстан. Серия общественных наук. - 1992. - № 2 (182). - С.25-31.
8. Библиографический словарь отечественных тюркологов: До октябрьский период. - Москва: Наука, ГРВЛ, 1974. - С. 178-179.
9. Бартольд В.В. Автобиография // Сочинения. - Москва: Наука, 1977. - Т. IX. - С. 789 -790.
10.Бартольд В.В. Будущее Туркестана и следы его прошлого // Сочинения.- Москва: Наука, 1965. - Т. IV.
11.Бартольд В.В. К вопросу об археологических исследованиях //Сочинения. - Москва: Наука, 1966. - Т. IV. - С. 95-109.
12.Бартольд В.В. К истории орошения Туркестана//Сочинения.- Москва: Наука, 1965.-Т. III.
13. Бартольд В.В. О двух арабских надписях Аулиеатинского уезда //
Сочинения. - Москва: Наука, 1966. - Т. IV. - С. 307-308.
14. Бартольд В.В. Отчет о поездке в Среднюю Азию с научной целью 1893-1894 г.г.// Сочинения. - Москва: Наука, 1966. - Т. IV.
15. Бартольд В.В. По поводу статьи «Догадка о прошлом Отрара» //ПТКЛА, VIII. - Ташкент, 1903. - С. 175-176.
16. Веселовский Н.И. Заметка о курганах Туркестанского края // Записки Восточного отделения императорского Русского археологического общества (ЗВОРАО). - Т. II, 1888. - С. 221-226.
17. Городецкий В.Д. К археологии Чимкентского уезда // Известия
Туркестанского отдела Русского Географического общества (ИТОРГО),
т. XV. - Ташкент, 1922. - С. 101.
18. Городецкий В.Д. Камни с надписями в Чимкентском уезде // ИТОРГО,т. XV. - Ташкент, 1922. - С. 103-104.
19. Граменицкий СМ. Инструкция для членов-корреспондентов Туркестанского Кружка любителей археологии // ПТКЛА, I. - Ташкент, 1896.-С. 28-29.
20. Джетбысбаев Н. Слово «муг», курганы и каменная баба // ПТКЛА, V. -Ташкент, 1900. - С. 28-32.
21. Диваев А. Бугор Тектурмас в связи с походами Тимура //ПТКЛА,Х1. -Ташкент, 1907.-С.83. 22.Диваев А. Из Чалдовара (Аулиеатинского уезда) // Туркестанские ведомости. 1889. № 44
23. Диваев А. Мавзолей Коккесене: (Историко-археологическая заметка) // ПТКЛА,Х. - Ташкент, 1905. - С. 40-42.
24. Диваев А. О значении названия "Коккесене" (Историко археологическая заметка) // ПТКЛА, XIII. - Ташкент, 1909. - С. 11-13.
25. Иванов Д.Л. По поводу некоторых туркестанских древностей. - 1885.
26. Каллаур В.А. Археологическая поездка по Аулиеатинскому уезду //
ПТКЛА, П. - Ташкент, 1897. - С. 2-3. - Приложение к протоколу ТКЛА
от 29 августа 1897 г.
27. Каллаур В.А. Древние города Саганак (Сунак), Ашнас или Эшнас
(Асанас) и другие в Перовском уезде, разрушенные Чингиз-ханом в
1219 г. // ПТКЛА, V. - Ташкент, 1900. - С. 16-19.
28. Каллаур В.А. Древние города и селения (развалины) в Перовском уезде в долине p.p. Сыр-Дарьи и Яны-Дарьи. // ПТКЛА, VIII. - Ташкент, 1903.
-С.56-69.
29.Каллаур В.А. Древние местности Аулиеатинского уезда на древнем
караванном пути на запад от Аулиеата к границе Чимкентского уезда //
ПТКЛА, IX. - Ташкент, 1904. - С. 48-55.
30. Каллаур В.А. Древности Аулиеатинского уезда // ПТКЛА, I. - Ташкент, 1896.-С. 12-14.
31.Каллаур В.А. Древности в низовьях р. Таласа // ПТКЛА, IV - Ташкент, 1899.-С. 73-80.
32. Каллаур В.А. Каменные бабы в Аулиеатинском уезде // ПТКЛА, III. - Ташкент, 1897-1898. - С. 9-14.
33. Каллаур В.А. Мавзолей Кок-Кесене в Перовском уезде // ПТКЛА, VI. - Ташкент, 1901. - С.98-101. - Протокол № 6, 11 декабря 1901 г.
34. Каллаур В.А. Находка клада древних медных монет в г. Аулие-Ата // ПТКЛА, XII. - Ташкент, 1908. - С. 16-17.
35. Каллаур В.А. Развалины "Сырлы-Там" в Перовском уезде // ПТКЛА,VI.-Ташкент, 1900.-Приложение к протоколу от 19.03.1901.14-17 бет.
36.Каллаур В.А. О развалинах Ак-тюбе и о некоторых археологических
находках в Аулиеатинском уезде // ПТКЛА, I. - Ташкент, 1896. 43-47 бет.
37.Каллаур В.А. О следах древнего города "Дженд" в низовьях реки Сыр-Дарьи // ПТКЛА, V. - Ташкент, 1900. 78-89 бет.
38.Каллаур В.А. Поездка на Акыр-Таш (Ахур-Таш, Таш-Акыр) и его
окрестности // ПТКЛА, X. - Ташкент, 1905.29-36 бет.
39.Каллаур В.А. По поводу сообщений А.А.Диваева о древних сооружениях «Тек-Турмас» и «Кок-Кесене» // ПТКЛА, XII. - Ташкент, 1908. 32-34 бет.
40.Киргизская легенда о постройке Акыр-Таша // ПТКЛА, X. - Ташкент, 1905.37-39 бет.
41.Кларе А.К. Древний Отрар и раскопки, произведенные в развалинах его в 1904 г. // ПТКЛА, IX - Ташкент, 1904. 13-42 бет. - Протокол 12 ноября
1904 г.
42. Ко досовский В.П. В Каратавских горах Чимкентского уезда (Археологическая заметка) // ПТКЛА, VI. - Ташкент, 1901. 89-97бет. -
Протокол 11 декабря 1901 г.
43.Комаров П.А. О боролдайских письменах // ПТКЛА, X. - Ташкент, 1905. 22-25 бет.
44.Корчагин А.Ф. Историческая судьба несторианства в Персии и Средней Азии//ПТКЛА, III. - Ташкент, 1897-1898. 96-115, 181-230 бет.
45.Крачковская В.А. Эпиграфика Средней Азии (Пионеры эпиграфики.
Туркестанский кружок любителей археологии). // "Эпиграфика
Востока", VII. - М. -Л., 1953. 45-69 бет.
46.Крачковский Ю.А. Очерки по истории русской арабистики. - М.-Л.,
1950.
47.Лаврентьев В.П. Краткий перечень бугров (курганов), находящихся в черте города Аулие-Ата // ПТКЛА, V. - Ташкент, 1900. 39-45, 196 бет.
48.Лерх П.И. Археологическая поездка в Туркестанский край в 1867 г. -
СПб, 1870.
49.Лунин Б.В. Из истории русского востоковедения и археологии в Туркестане. /Туркестанский кружок любителей археологии (1895-1917
г.г.)/. - Ташкент:. Издательство АН Узбекской ССР, 1958. - 320 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе...................................................................
..............................................2
І. Археология әуесқойларының Қазақстан және Түркістан ... ... ... ... құрылуы
тарихынан...................................................................
.............................................4
ІІ. Түркістандық археология әуесқойларының қайраткерлері:
2.1.
В.В.Бартольд............................................................
...............................14
2.2.
Н.П.Остроумов...........................................................
............................17
2.3.
В.А.Каллаур.............................................................
...............................18
2.4.
А.А.Диваев..............................................................
................................20
ІІІ. Түркістандық археология әуесқойларының қызметтері және оның негізгі
бағыттары.
3.1. Ертедегі қалалар, елді мекендер және ... ... ... ... ... ... және жазбаша
қайнарлар...............................................................
........................................31
3.3. Сәулетшілік
өнер....................................................................
...............31
3.4. Тас мүсіндерін
зерттеу.................................................................
..........41
Қорытынды...................................................................
.......................................44
Сілтемелер
тізімі......................................................................
............................46
Қолданған әдебиеттер
тізімі......................................................................
........50
КІРІСПЕ
Тап осы дипломдық жұмыстың ...... ... және ... ... оның қызметі (ТАӘҮ). ТАӘҮ 1895 жылы
Ташкентте білімін ... және 1895 жылы ... ... ... және ... ... өлкетанулық ұйым ... ... ... шұғылданды. Бұл үйірме ... және Орта ... ... зерттеу ісінде маңызды мұра қалдырды
және келесі жылы көптеген тарихшылар мен ... ... ... ... ... ... ғылыми жариялаулар және басқа да қызметкерлер ... ... ... ... көп ... ... 1936 жылы Узкомстариса материалдарында М.Е.Массона мақала
жариялады. Бұл мақала «Тарихтағы ерте ... ... ... ... ... деп ... ... материалдарына және В.А.Каллуар жариялаған хабарлауларына
сүйеніп, таластық тастардың ... ... ерте ... ... ... ескерткіштердің таластық этнографикалық ашулары көпшілікке тарих
туралы мәлімдеулер берді.
1953 жылы В.А.Крачковскийдің «Орта Азия этнографикасы» деген ... Осы ... ... ... ескерткіштердің негізгі
бағыттарымен және ТАӘҮ мүшелерінің ... ... ... ... жылы ... және ... «Оңтүстік Қазақстан
қалалары мен отырықшы елді мекендердің тарихынан» деген байсалды есептеу
нәтижесін ұсынған. ... ... ... ... ... жылдар бойы айналысуына байланысты өзінің ... ... ... мен елді ... ... ... ... ТАӘҮ
мүшелерінің жариялауларында ... ... ... 1958 ... ... шығыстануы және Түркістандағы археологияның тарихынан»
деген тарихи монографиясы жарияланған болатын.
1895 жылдан 1917 жылмен салыстырғанда мәжілістердің ... ... ... хабарлауларының жұмыстары көптеп жарияланған болатын және
олар қазіргі ... ... өз ... ... Бұл ... ... ... өлке зерттеуші әуесқойлар (В.А.Каллуар,
Н.Н.Пантусов, И.В.Аничков, А.А.Диваев және т.б.) көп ... ... және ... ... ... ... өздерінен кейін маңызды ғылыми мұра қалдырды.
Бүтінде констатциялауға болады, бүгінгі күні ... ... ... және ТАӘҮ ... ... ТАӘҮ мүшелерінің
жұмыстары тарихи зерттеуімен маңызды және барлығы еске ... ... ... ... Түркістандық археология әуесқойлары үйірмесінің құрылуы тарихынан
Археология әуесқойларының түркістандық үйірмесі 1895 жылы ... ... және Орта ... археология ескерткіштеріне ТАӘҮ
жұмыстары бар болған.
Қазақстан мен Орта ... ... ... байланысты археологиялық
жұмыстардың қысқаша жалпы шолу ... бар. ТАӘҮ -ның ... ... ... тап осы жұмыстың орталығына жатады.
ХІХ ғасырдың ортасында Орта Азия мен Қазақстанда саяхатшылардың және
әуесқой ... ... ... жиіленді. Олар өздерінің жалпы
әсерлері мен бақылаулары туралы көнелік ескерткіштерде ... шолу ... ... ... ... А.Л.Лунаның аттары есте
қалған.
А.Л.Кунның ... Орта ... және ... ... ... коллекциялар жинауға бағытталған болатын. 1868 жылы Түркістанға
келгеннен кейін 80 жылға дейін осы ... ... ол ... миссиясын табысты
жүзеге асырды. Оның көп ... ... ... ... көнелік
ескерткіштерде оларға деген қызығушылық болады.
А.Л.Кун 1868 жылдан бастап Түркістанға жұмыс істеген; ... ... ... ... ... деректе ол бірінші «Османдық»
құранға атақты ... ... Бұл ... ... туралы, мұсылман
схоластикалы білімділік туралы көп жарияланды және ... өмір ... ... сұрақ бар. 1882 жылы ол жұмысына байланысты Вильнаға ... және 1888 жылы осы ... ... ... құрметпен А.Л.Кунаны «Түркістандық ... ... ... ... Бұл альбомда көптеген ... ... ... бар. ... ... ... қазіргі
күнгідей түрде емес, ал кейде ондай ескерткіштерді ... ... ... мүмкін болмаған. Осы себептен, альбом бағалы қайнар мағынасына ие
болған.
Белгілі бірінші орын Түркістан ... ... ... ... ... ... ... Орыс археологиялық қоғамының мүшесі болды,
ал 1873 жылы осы ... ... ... ... Орта Азияға
командировкаға жіберілді, 1867 жылы Жанкент және ... да ... ... ... ... барды. 1870 жылы бұл сапардың
нәтижелері жарияланды.
Көп сөзсіз, Лерканың бірнеше ондық беттерден ... ... ... ... ежелгі Түркістанды зерттеу үшін үлгі болды.
Ол 1867 жылы жол сапарында П.И.Лерхтің эпиграфикалық бақылауларына
ерекше ... ... ... ... ... ... ... тұрған
болатын»,- деп В.А.Крачковская куәландырады.
Жоғарыда келтірілген мәлімдемелер Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... әрекеттерін көрсетеді. Бұл
археологиялық өлкетанудың бірінші кезеңі болды. Бұл ... ХІХ ... ... ... дейін созылды.
Осыған байланысты ең мамандандырылған ғылыми-өлкетанулық ұйым
дайындалған. ... ... ... ... бойынша, екінші
археологиялық кезең ашылды, яғни олар ... ... ... ТАӘҮ және ... да ғылыми қоғамдардың Орта Азияда В.В.Бартольдтың
басшылығымен Қазақстандағы, Орта Азиядағы көне ... одан ... ... 80 ... ... ... келешек мүшелері
(шенеуніктер, мұғалімдер, докторлар) құрылды, олар Түркістан ... ... ... ... ... ... ... немесе басқа өлшемге байланысты Ташкент ... ... ... ... Ташкент ерлер гимназиясының директоры Н.П.Остроумов
болды. Бұл ұйым ... ... ... ... ... ... археологиялық қоғамымен байланыстар орнатты.
Түркістан өлкесіндегі археологиялық зерттеуге байланысты жазылған очерк
авторының айтуынша, 1886 жылға ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер шығарылған жоқ. Бұл ... ... ... ... ... тұрақты және сонымен қатар ресми
қатынас жасай алмады. 1886 жылы Н.П.Остроумовқа ... ... осы ... өз мойнына алу керек болды.
1893 жылы 11 желтоқсанда Түркістандық бөлімде Орыс ... ... ... Остроумов сол кезде Түркістанда болған В.В.Бартольд
«археология бөлімімен» сөз ... ... деді ... - ... жоқ ... ... ... және қираған қалалар көптеп
кездеседі...». Остроумов бұл өлкеде дәл осы уақытта ... ... ... бұрынғы қазбалардың нәтижелерін жариялады. Нәтижесінде
ескі заман қалдық күзетіне шара қолдану қажеттілігі туралы ойын ... 1893 жылы ... ... ... өз ... «археологиялық істе жергілікті қайраткерлердің
маңызды орны бар» ... ... ... ... ... ... археологиялық
үйірмеде шешілгендей, көптеген хабарлаулар, пікірлер басқаша сипат алды.
Тез арада осыдан ... жаңа жоба ... және жоба ... соң бекітуге
жіберілді».
1895 жылы 31 қазанда ... ... ... беру министрімен жүзеге
асырылған болатын.
Жарғы параграфында айтылғандай, үйірме мыналардан тұрды:
а) Түркістан ... ... ескі ... ... Суреттерді археологиялық өлкенің картасына енгізу;
в) Археологиялық ескерткіштерді сақтау;
г) Өндірістегі археологиялық қазбаларды;
д) Баспаға арналған жергілікті археологиялық материалдарды өңдеу.
4-параграф ... ... ... және ... ... ал ... «үйірменің мүшелері мен қызметкерлері жергілікті
археологияға қызыққан адамның сұрақ-дауысқа салумен ... ... ... өз ... ... ... (параграф
7), ал басқарушы ағымдағы істерді анықтап қарайды, шешеді және анықтайды,
қандай археологиялық ... ... ... ... ... ... қазбаға және үйірменің құрамына ... ... 9). ... рефераттарды тыңдауға және ағымдағы іс ... ... ... ... жаңа ... сайлауға және т.б. жалпы
жиналыс қарастырылады (параграф 10).
Өзіне деген қызығушылықты ТАӘҮ-нің архивында 1896 ... 24 ... ... белгілі шығыс зерттеушісі Н.Ф.Кашгардың хаты тартады.
Үйірменің ашылуында Петровский былай деді: «Үйірме азат ... ... ... ... өз уақыттарын археологияға арнаушылар
өзі немесе басқа шығыс археологиясы ... ... ... ... басқа адамдармен..., құқық және міндеттерімен ол топқа
кіре ... ... ... деп ... Петровский, - билік арқылы
тартпайды, олар өздері келеді, егер ... ... ... ... ... жарғысына байланысты өзінің ойын білдіреді,
дауыстаушыны қолдай келе, үйірме құрамына ... ... ... ... ... «барлық әскери борыштылар төменгі
дәрежедегі адамдардың ... ... ... ... ... қатар осы ғылымға өз өмірін арнағандар да болуы мүмкін» деп жазды.
Түркістандық археология әуесқойлары үйірмесінің ашылуы 1895 жылы ... ... Осы күні ... ... мен ... ... Осы үйірмеге байланысты жергілікті баспасөзде мынадай тақырыпта
мақалалар жарияланды: 1895 жылғы 11 ... ... ... ... ... Осы ... барлығы содан кейін бөлек-бөлек орыс
және ескі өзбек тілдерінде жарық көрді.
ТАӘҮ-нің 1896 жылдың 22 желтоқсанындағы ... 47 ... ... ... ... ... тілек білдіргендер үйірменің құрамына
қабылдануға тиіс ... Осы ... ... біз ... ... кездестіреміз. Үйірменің белсенді және алмастырмайтындардың
қатарында ізденістерімен қоғамда белгілі болған.
Ғылыми өлкетанулық хабарлаулардың сериясын жасаған және ТАӘҮ ... ... ... ... ... Бұл ... 1895 ... желтоқсанда ол былай деді: «Археологиялық мінез-құлқы хабарына пайда
әкелу».
Е.Т.Смирнов астын сызып қойған ...... ... ал ... сыпайы факті мен мәлімдемелерді жинаушы, ойын ... ... ... айтсақ, ғылымға пайда әкеле алады, сөнген, ежелгі адамдардың өміріне
арналған. Мен қандай да болсын қорытынды жасаудан аулақпын, өзімде ... ... мен мұны ... ... жасаймын».
Байқағанымыздай, Смирнов өзіне сеніммен археологиялық шешулерді Орталық
Азия мен ... айта ... ... тарихты зерттеуге мүмкіндік
алады. «Әзірге Орталық Азияға ешқандай назар аударылмайды. Олар бұндай
назарда ... ... ... жақсы ғылыми күш қажет». Смирнов
көрсеткендей, ғылыми ... ... үшін грек ... мен
географтарындай жазбаша қайнарларды жинақтау керек, сонымен қатар азиаттық,
персид тілінде жазатын, арабша, түрікше және қытай ... және ... ... картаны, жергілікті атауларды, археологиялық
ескерткіштерді ... ... яғни ... заманды зерттеушілер өзінің
жұмыстарын мақтан тұтып, сақтау үшін.
Мейірбан тілекпен ашылған келесі үйірмеде ... ... ... ... Орыс ... ... төрағасы, белгілі шығыстанушы
В.Р.Розеннің телеграммасы.
Телеграмманың мәтіні (қаңтар 1896 жыл): «Археологиялық қоғамның ... ... ... ... ... ... ... өзінің
сәлемін, жылы тілектерін, табысты және жемісті қызметтерін ... ... ... ... ... және оның ... ... құралды
(түркістандық генерал-губернаторлар) және «оның мүшелерінің ... ... ... ... генерал-губернаторлардың резиденциясымен
өткізілді (Ақ үйде), Түркістан мұғалімдер семинариясының помещениесінде,
қалашық залда және т.б. жерлерде.
Үйірме өз ... ... ұлт ... ... ... және т.б.). ... ... маңызды баяндама жасады,
шақырушылар өздерінің ... және ... ... ... бұл ашылуынан кейін көптеген отырыстарда бағалы хабарлар
оқылды. В.А.Каллаур Әулие-Ата уездік ескерткіштері ... ... ... пәндерді енгізді.
Қазіргі күндерде әділдікпен айтылғандай, Түркістандық үйірменің алғашқы
жылдары жетістікке жетуіне С.М.Граменицкийдің мүшелерге ... ... ... ... ... ... ізденуі мен басталуына қызықты мінездемелер
береді.
Көрсеткіштердегідей, сонымен қатар жергілікті зиялы шеңбер тар ... ... ... ... ... есептей алды. Үйірменің
1896 жылы 3 маусымда болған жиналысында Граменицкийдің үйірменің ... ... ... ... мүшесі Е.Т.Смирнов 150
оттиск дайындау қажеттігін ұсынды, олар ... ... ең ... ... ... екі жылдың өзінде үйірменің жемісті қызметіне орыс ... баға ... ... 1897 жылы 6 ... ... ... ... хаты
осыны дәлелдейді: «Біз бұл ... ... ... әуесқой
археологтарының жұмысына қызығушылықпен қараймыз және Түркістанның ежелгі
тарихын зерттеуіне және келешегіне таң қаламыз».
1897 жылы ... ... ... ... ... былай
делінген: «Протоколдың әрбір шығуы мені ... ... ... ... рөлі ... тарихымызды оқыту үшін көмекші жол, ол
Түркістанның ... ... ... үшін бірнеше құрмет көмегіне ие
болуы тиіс».
Барлығы жиырма бірі ... ... ... ... ... мен ... ... Олар жарыққа 1895-
1896 ж.ж. (1 жыл) және 1917 жылдың соңында (ХХІ ғасыр), ХV-ХVІІ ғасырларға
байланысты (1909-1912 ж.ж.), ... ... ... ... ... ... ... И.Т.Пословскойдың ескерткіштер жинағы шыққанша ... ... ... ... - деп ... М.Е.Массон, - ТАӘҮ
қызметкерлерінің протоколдары мен хабарлауларының жарыққа шықпауы, 1909
жылдан 1912 ... ... өз ... ... әскери инженер
И.Т.Павловскийдің құрметіне арналған арнайы жинақта ... ету ... ... ... протоколының баспасында өзінің рецензиясын
ұсынған белгілі орыс ... ... ... деп ... үйірме алғаш рет өздерінің қызықты протоколдарын біріктірді,
бұны осы үшін құрметтемеуге болмайды... Түркістан ... ... ... ... қойған және сол үшін жұмыс жасайды». С.Ф.Ольденбург өзінің
тілегін ... ... ... ... ... жергілікті, белгілі
қалдықтардың тізімін сақтауы керек».
Төртінші жылы ... ... (1899 жыл) ... делінді:
«Түркістан археологиялық үйірмесі ... ... ... ... ... жинастыруда, әзірге археология ... ... ... бәрі ... ... ... мықты жақтары олардың ... және ... ... еді» ... ... ... ... және т.б.).
Үйірменің коллекциясы жоғары дәрежеде ... ... ... ... және ... ... ол басында үйірменің музейі
болып ... ... ... ... ... ... 1896 жылы 3 маусымда
болған соңғы жиналысында Түркістандық белгілі кітапхана құрамындағы музей
мен кітапханаға бөлек орын беруді жоғарыдағылардан ... ... ... қарсылық білдірді.
Орыс әскерлерінің 50 жылдығына байланысты Ташкентте үйірменің сол
кездегі ... ... ... (30 ... 1914 жыл). ... ғасырлық шолумен толықтырды: «жергілікті ғылыми жұмыстың барлық күші
физика-географиялық, тарихи-этнографикалық және ... ... ... ... жұмсалуы керек».
Үйірменің қысқа мінездемесі ТАӘҮ-нің басты және түсінікті рөлін
қамтиды. ... ... ... А.В.Крачковский: «ХІХ ғасырдың соңында
Түркістан қызметкерлерінің көптеген қызығушылығына қарамастан, ... және шын ... ... ... Отанына ғылымға байланысты пайда
әкелу болды, олардың басшылары болмаса да».
ТАӘҮ-нің көп мүшелері ... ... ... ... ... ... протоколдың бетінде басылғандай, статьялары
фантастикалық ... және ақыл ... ... Жергілікті
ескерткіштерді жақын маңнан емес, ең бірінші алыс шет елдерден, кездейсоқ
әдебиеттерден және ... ... ... байланысты параллель
іздеуге мәжбүр болды.
Осы жиырма жыл ... ... ... ... бір ... тоқтап
қалмады, сонымен қатар үйірме жұмысындағы ғылым деңгейі жоғары ... ... ... ... ... өз уақытында толық ғылыми
мінездемеге ие болды. Түркістан үйірмесі археология ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлері осындай. Біздің
үйірменің тек қана мәліметтерімен шектелгеніміз қателік болар еді. Олардың
арасында ... ... ... де ... олар ... кейін белгілі із
қалдырып, Түркістан тарихын тануға көп үлес қосты.
2. Түркістан археология үйірмесінің қайраткерлері
Үйірме құрылған жылдың соңында 100-ден астам мүшесі ... ... ... арасында, әсіресе бірінші жылдары жоғарғы
әскери шенеуніктер және т.б., олардың ТАӘҮ ... ... ... ... ... құрметті председателі, өлкенің генерал-
губернаторы, «Ақ үйге» жиі бару, өзін көрсетіп, басшылардың көзіне ... ... ... ... Е.М.Массонның сөзімен айтқанда, «Археологияда
өзіне карьераны жасауға талпынған (өйткені, председатель генерал-губернатор
болған), бірақ (өлі жандар үйірмесі) саны ... ... оның ... ... ... алдамшы қызығушылары, энтузиастық өлкетанушылар болды».
Үйірменің мүшелері В.В.Бартольд, Н.П.Остроумов, В.А.Каллур, ... ... және ... ... атап ... ... В.В.Бартольд
Түркістан өлкесінің тарихын зерттеуде ТАҮЕ қайраткері, ... ... атап ... ... ... ж.ж.) 1887 жылы гимназия мектебін алтын
медальмен бітіріп, Петербург университетінің шығыс ... ... ... ... В.А.Жуковский және т.б. ұстаздар оған
білім берген. Сол уақытта жас ... ... ... ... ... ... ... өзінің «Автобиографиясында» өзінің ұмтылысы туралы
жазады: «Маған орыс шығыстанушы-тарихшысы қызықтырды, географиялық және
тарихы жақын Ресей, Батыс ... мен ... ... ... ... ... материалдармен қамтамасыз етілгені толық шындық болып көрінді...».2
1893 жылы ... және ... ... ... ... ж.ж.) ... ғылымының және шығыс тілдерінің
Петербург университетінің бұйрығымен В.В.Радловтың қол астында Орта Азияға
бірінші сапары ... ... ... ... ... «елдің өткен
тарихына қосымша жазбаша деректер, мекендеген адамдар ... ... ... ... ... суреттеу».3
Мүмкіншілігі барынша ол әртүрлі қолжазбалар және т.б. ... ... ... археологиялық сапарларында Орта Азия ерекше орын
алған.
Негізінен Шу ... мен Іле ... ... ... ... еді. ... бағдарламасына ерттеу Траксоксион және жылқы мәдениеті
ескерткіштерін ... ... сол үшін ... ... ... ... ... ідестірді».4
Бартольд Ташкентке келісімен Шымкент-Әулие-Ата бағытымен және әрі қарай
Талас өзені (солтүстікке Оккум мекеніне, ... ... ... ... ... ... және ... ежелгі ескерткіштер бақыланып,
есепке алынған. Бірақ, Бартольдтың жазатайым ... ... ... аяғы
сынған) Әулие-Атада қалып, одан кейін Ташкентте әскери госпитальда жатады.
В.В.Бартольд 1893-1894 ж.ж. ... ... ... ... ... 1893 ... желтоқсанда Түркістан қоғам бөлімінің ... мен ... ... ... және ... шығуы болды.
Бартольдтың 1893 ... ... ... ... мәлімет беріп,
«маңызды жергілікті ... ... ... және ... және ... ... ... зерттеуді» жергілікті
жұмысшылардың көмегімен асыруын көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... тарихи факторларды ойдан шығарады, не
болмаса ... ... жоқ, ... жаңа теориялармен және гипотизалармен
байытады. Мен ойлаймын, отырғандар менімен келіседі, ... ... әлі алда және ... рөл бұл ... ... ... ... керек, өлкемен танысуда ескі қалалар, сауда суреттеу және
т.б. қайда орналасқаны оңай ... жылы 11 ... ... айтылған мәліметтер «осы екі
хабарландырудан кейін ... ... ... археологиялық
үйірме құруға шешім қабылдады».
1893-1894 ж.ж. Бартольдтың Орта Азияға сапары өзінің ... ... кең ... мен ... ... ... жемісін берді. Бартольд өзінің өмірінде археологиялық мағынасын
бағалаған, археологиялық әдебиеттердің жаңа түсімдерін бақылаған. ... ... ... пен ... қарама-қайшы қоймаған.6
1983-1894 жылдардағы сапарының бағыттарында Бартольдтың талаптылығымен
қазба жұмыстары жүргізіледі. Н.В.Веселовский мен Бартольдтың ... ... ... ... қайтқанда, Веселовский экспедицияның
қорытындысына қанағаттанбады. Н.В.Веселовскийдің айтуынша, Бартольд ... ... ... ... ... ... Бартольдтің айтуы бойынша,
«оның қазба жұмыстарын жүргізуге ешқандай ... ... ... ... 1-2 жыл дайындалуы керектігін айтқан».7
Массонның айтуы бойынша, Бартольд «Қырғызстан мен Қазақстанның
оңтүстікті ... ... ... ... есеп беру ... ... береді».
Бартольдтың диссертациясын «Түркістан моңғол шапқыншылығы кезеңінде»
сөзсіз қабылдады. Бұл оның ... ... ... ... ... ... расталады. 1900 жылы 19 қарашада Петербург университеті
шығыс тілдері факультетінің мәжілісінде қорғалады. ... ... ... ... 1989 жылы ... ... ІІ ... («Исследование») 1900
жылы шығарылды. І бөлімде араб және ... ... ... сол
уақыттағы «қолжазба таңбалары», ғылыми маңызы болды. ІІ бөлімде «моңғолдар
тарихының дамуы, Түркістанды және елді ... алу» ... ... ... ... ... жұмыстың 1899-1902 ж.ж. есеп
беруде Бартольдтың «Түркістан моңғол шапқыншылығы кезеңінде», жергілікті
қайраткерлері қиналған жағдайда Бартольдтың ... ... ... ... ... ... Түркістан археология үйірмесі қайраткерлерінің
бірі Н.П.Остроумов (1846-1930 ж.ж.). Оны өлкетану ... ... ... ... ... мен бүгінгісі, әсіресе халықтың өмірі мен тұрмыс
жағдайына қатты қызыққан. Орта Азия мен ... ... ... мен ... ... ... ... Остроумовтың өзінің
естеліктері мен тарихи-өлкетанушылық қызметі және ... ... ... ... ... ЦГАРУЗ өзінің жеке қорынан ... ... мен ... ... ... ... ... мен облыстық басқару
жазбалары, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Сырдария облысында сақталған ескерткіштерді зерттеп, суреттеуді қайта
қарап, ... ... ... ... қорғандар мен ескерткіштерді мүмкіншілігінше
қорғау.
4) Археология үйірмесінде жергілікті археологиялық сұрақтарды жалғастырып,
Орта Азиядағы хандық ... ... тірі ... ... Археология үйірмесінің протоколдары мен хандық ... ... ... ... бар болуы жағдайында археология үйірмесінің докладтарын қайта
басып, ... ... ... ала ... түспеу керек.
7) Түркістан археология үйірмесін тек археологиялық өлкемен шектеп қоймай,
үйірме бағдарламасына тарихи және ... ... ... ... ... бар ... ... Түркістанға қатынасы бар газет, журнал, статьяларды үйірмеде жинап
сақтау...».11 Н.П.Остроумов Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... ... мүшесі Каллур болды. 1893 жылы В.В.Бартольд Әулие-
Ата уезінің бастығы В.А.Каллурмен танысады. Кейін ... ... ... ... оның ... уезіндегі археологиялық ескерткіштерін
білетіндігі туралы ... үн ... ... көмегімен Талас аңғарындағы
экспедициядағы қорытындыға жақсы қол жеткізген, басқа зерттелген облыстарға
қарағанда маңызды ... ... ... ... ... шенеунігі болған
(1876 жылдан Әулие-Ата уезінің бастығы, 90 жылдардың аяғында – Перовскі
уезінің ... ... ... болған).14 Ол шығыстанушы, ерікті археолог
және эпиграфикалық материалдар, ежелгі жазбалар, ... ... ... атақ ... жылы ... ... бабымен сапарында Скобилево селосында Каллур
Сунақ-Ата ... ... ... ... бұл ... П.И.Лерхпен
зерттеген. Каллурдың жазбаларында қалашық екі бекіністен тұрады: қамал және
цитадель. Қамалды ... ... ... бетінен керамикалық шырақ
табады. Оңтүстікке ... ... 125 ... ... екі ... ... соғылған, зерттеп және Каллурмен суреттелген. Сунақ-
Ата қалашығынан басқа Каллур Биш-там қамалының қалдықтарын зерттеген.
1900 жылы ТАӘҮ ... ... ... Ол ... ... Ашнас немесе Эшнас (Асанас) қалалары және басқа Перовскі уезіндегі
қалалар 1219 жылы Шыңғыс ханмен қиратылған» деген ... еді. ... ... ... сол жағалауындағы Перовскіден алыс емес Қыс-қала
(Гыш-кала) ежелгі қаласының қалдықтары Тұмар-уткуль шатқалында ... ... өз ... ... ... орнында ежелгі қала
Дженд болған деп айтады.
Бір айдан кейін қазанда 1899 жылы Каллур Сырдария ... ... ... болысына жұмыс бабымен барады. Каллаур 1899 жылдың 29
қазанында қайтып бара жатқанда, қираған қала – ... ... ... ... ... ... қамал қалдықтары белгіленді.
1899 жылы сәуірде Каллаур Көк кесене мавзолейін көріп шығады. ... ... ... 5 ... және ... қалашығынан
оңтүстікке 8 шақырым жерде орналасқан Көк кесенені зерттеген Каллаурдың
жазбалары бойынша, мавзолей биік ғимарат, ... ... ... бояулы орнаменті (ою-өрнегі) бар.
А.Ниязов Каллаурды алып жүргенде Көк кесене кірпішінің салынуы ... ... ... ... айтады. Ол оны тек суреттеді. К.М.Байпақовтың
пікірінше, мавзолей «Әбілқайырдың қабірі, Шайбани хан немересі ХVІ ... ... ... ... ... ... еріктілер үйірмесінің белсенді мүшесі –
А.А.Диваев. ... 1855 жылы ... ... ... ... кадет
корпусында білім алады. 1876 жылдан бастап Ташкентте қызметін ... ... ... 1877 ... бастап аудармашы болып істейді,
кейін Сырдарияның әскери губернаторының шенеунігі болады. 1906 ... ... ... ... кетеді. 1896 жылы 26 тамызда ТАӘҮ
Диваев ... ... ... ... топография, Ташкент уезінің
ежелгі қонысы Ақасар болысы туралы айтады. Бұл ... ... ... жерлерінде орналасқан археологиялық ескерткіштерге мінездеме
береді. Диваев ескерткіштерді өзі қарастырып, оларды толықтырған. Бұл ... ... ... – Исмаил-ата, Раиб-атаны еске алады және
Шарбұлақ, ... ... ... ... ... ... атауларын талқылаудың бағалылығын көрсетеді. Болашақ
ТАӘҮ секретарі, ал 1900 жылы ... ... ... Ұзын-ата, Артық-ата,
Сүткент, Байырқұм, Үшқала, ... ... ... ... ... археологиялық атауларына қызығады.
А.А.Диваев және В.А.Каллаур сияқты әйгілі зерттеушілердің жолы тек
ғылыми ... ғана ... ... де ... 1899 жылы Каллур Әулие-Ата
уезінің бастығы, Диваев 1890 жылғы мамырға ... ... ... ... 1900 жылы 7 ... Каллаур ТАӘҮ жиналысында Сығанақтан 8
шақырым жерде Көк ... ... ... ... жайлы
хабарлады. Ол Көк кесене ғимаратының күйген кірпіштен ... ... араб ... ... айтты. Өз қорытындысында Каллаур бл
ғимарат ұлы ... ... ... деп ... Осы ... ... ол осы ескерткіштер бойынша мағлұмат ... ... пен ... айтуы бойынша, Ақ кесене мен Көк ... ... ... 4 жылдан кейін Диваев Ақ кесене мен Көк кесене
арасындағы байланыс ... осы ... ... Көк ... не ... ... мақала жазады. Л.И.Ремпль 1949 жылы мамырда Жамбыл
Тектұрмас ... ... ... ... осы мәселеге зерттеу жүргізді.
Ол Каллаур мен Диваевтың Тектұрмас мавзолейі ... ... ... ... ... Екі ғалымның Қазақстан үшін тарихи топография мен
тарихи топонимика ... ... мол үлес ... ... ... өзінің өлшемі бойынша фактілі материал пайдаланған. Оған тарихи
мәдениет нақты көрсеткіш. Қазіргі археологтар тілімен ... ... ... ... ... ... өлкесінің этнографиясына,
шығыс қолтаңбаларына, мәдениет тілдеріне қарап, зерттеу жүргізген.
3. Түркістан археология әуесқойлары үйірмесінің қызметі
3.1. Ежелгі қалалар мен ... ... ... ... ... ... ... тек археологиялық қазба жұмыстары
арқылы табылған заттардан ғана білеміз.
Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... қалған аса маңызды деректер екенін ТАӘҮ түсінді. Бұл деректер ТАӘҮ-
ні қызықтырды. 1896 жылдың 22 ... ... ... ... ... ... ... қайдан пайда болды? Ол қорғандарды
салатын ол дәуірдің ... жер ... өзі ... ... ... ... Басқа жақтан әкелінген деуге негіз жоқ. Дегенмен де,
қорған айналасындағы жер деңгейін отырған байқаған, ... сол ... ... ба ... ... да ... ... қорғандардың айырмашылығы алуан түрлі ... ... ... ... ... делінген. Олар: төбелер, қорғандар, ... ... дөң ... ... ... ... бейіттер және
т.б. көптеген жағдайларда негізі еш күмәнсіз төбелер, ... және де ... ... ... ... ... ежелгі
үлкен қала деген тұжырымға келуге болады.
Үйірме мүшелерінің орасан зор ... сол ... ... ... ... Орта Азия мен ... не ... қалай өмір сүргенін және мәдениетін білуге жол ашып ... ... ... ... ... мен ... ... заттарын есепке ала отырып, өте пайдалы жұмыстары, әлі де қазба
жұмыстарын жүргізуді талап ... ... ... ... ... ... ... Мамаевка
жеріне сапарын тоқтатты, өйткені, осы жылдың мамыр айында ... қыш ... толы ... ... ... онда 1850 жылғы күмістер, 4000-
нан астам мыс тиындар, бірнеше маржан, 2 күміс білезік т.б. заттар табылды.
Сондай-ақ, Жуан-Төбе ... ... ... ... ... қолдан жасаған
үстел» табылды.
Н.П.Остроумов Қарауым төбесін де жақсылап зерттеді.
Н.П.Остроумов зерттеулердің ... 2 ... дөң мен 3 ... ... ... ... қорған Жуан-Төбе (Таяқ-санды) төрт қырлы
пирамидаға ұқсас, алуан түрлі болып келетінін байқаған.
Бадам ... ... ... «Альбан-кенді», онда да
археологиялық қазбаларда көптеген заттар табылған. Мысалы, қыш ... ... ... Қараспан туралы да халық әңгімелерін жазып
алды.
В.Тевреногов өзінің Әулие-Ата ... ... ... ... ... ... есепке алған.
ТАӘҮ мүшелерін қызықтырған ежелгі қалалардың орта ғасырларда жазу
мәдениетінің кезеңіндегі отырықшылық заманда ма ... ойға да ... ... ТАӘҮ ... ... құлап-қираған жерлерін де зерттеді. 1899
жылы Н.С.Лыкошин қираған ... ... ... ... ... ... бүкіл ғалымдарды шақырып, мақалалар жазды. Лыкошиннің
ойынша, бұл ... ... ... ... бірге пайда болуы мүмкін, ол
жердегі тұрғындар Бұқарадан келгендер деген де тұжырымға келген.
В.В.Бартольд бұл ... ... оған ... жеткіліксіз
екенін атап, өзінің «Моңғол дәуіріндегі Түркістан» атты еңбегінде ... ... ... Одан ... ТАӘҮ ... А.А.Черкасов
және А.К.Кларе өздерінің тез арада ... ... ... ... қай ... ... ... жатқанына (203 қашықтықта
Орынбор-Ташкент теміржолы бойында) топографиялық ... ... ... «Заброшенный уголок» атты еңбегінде «Туркестанские
ведомости» газетінде (1900 ж., №15-17) ТАӘҮ ... ... ... онда ежелгі
Сүткент қаласының қалдығы Қаракөл көлінен 2 км қашықтықта деп айтылған.
Руднев өз еңбегінде Сырдария өзенінің ... ... ... мән ... Ол қалалар қалай және қандай құрылыс материалдарымен
салынғанын зерттеген.
Үйірме мүшелері В.В.Бартольдың еңбектерін қолдай отырып, орта ғасырдағы
қалалар 3 бөліктен: ... ... ... ... деген. Кейінірек
кеңестік археологтар мұның схемаға бөлінуін қажетсіз деп отыр.
1898 жылы ... ... ... Қаратау бойындағы ежелгі көне
ескерткіштерді көре ... ... ... (Әулие-Ата қаласынан 25 км)
Жеті-төбе қорғанын (қаладан 125 км жердегі), ежелгі Тектұрмас қорғанын, Ақ-
Байлар қорғанын, Көктал ... ... ... ... ... тіркеді.
1899 жылы В.А.Каллаур өзінің зерттеулерінде ... ... ... ... ... ... (Сунақ қорған), орыстың
Скобелева ауылынан 18 км қашықтықтағы және де ... ... ... ... ... Каллаур Бунақ қорғанында ішкі бекеттері қорғаннан
бөлек қоршалған қабырғаларды, ... ... ... ... ... ... сол күйінде сақталуын, «тіршілік
мәдениетінің жоғарғы» екенін байқатады, ... ол жер ... ... айналған.
Каллурға сунақ тегі олардың ... оның ... ... ... ... аумақтар Сағанақ қаласынан қалған ба деген ой да
келген.
Каллаур Бес-Там ... ... ... 20 ... ... ... көре ... сол Бес-там жағалауындағы
аршылған арықтар Сағанаққа ... ... су жаңа ... ... ... ... мүшесі И.В.Аничков осы үйірме мүшесі А.А.Диваевтың «Бақсылар
егіншілер және ... ... ... ... ... ... ... кейін Каллаур Ашана үйінділеріне археологиялық қазбалар жүргізу
нәтижесінде осы Ашанас ежелгі Ашнастан туған да немесе ... ... ... Ақ-арықтың төменгі жағынан, Сырдариядан 25 км, ал ... 30 км ... ... ... дала – Асанас-Кзект).
Каллаур бұл жерден 5 дарбазалы ... мен ... ... ... және қоршаулардың қалдықтары табылғанын да атап отыр.
Каллур ежелгі Үзкент қаласының қайда орналасқанын білу ... ... ... үйінділерді байланыстырды. Олар: Сырдария арнасындағы
Қырғы-Үзкент, Ішкі-Үзкент, солтүстік және оңтүстігіндегі 20 км ... ... ... ... сол жағалауында орналасқан, Жаңа
қорғаннан 20 км ... ... ... сол ... ... ... ... қирандыларының барын анықтады. Бірақ, Каллаур «Осы жерден Дженд
қаласын іздеп көрсек ... па?» екен ... ойға ... тәжірибе
зерттемелерінен кейін үйірмеге хабарлайтынын айтқан.
1899 жылы қазанда В.А.Каллаур жұмыс бабымен Күткенші Жаңа-дарияда болып
қайтқан сапарында қайта ... ... ... ... ... ежелгі
арықтар мен күйген қыштан салынған құрылыстарының қирандыларын тапты, одан
біраз жобалар жасап, ... ... ... Ол ... ... ... ... кірпіштердің, яғни құрылыс заттарының біразын
ТАӘҮ мұражайына берді.
Сонымен қатар, бұл қалашық қаншама аумақты алып жатқанын да анықтады.
Жақсылап зерттеулер ... осы ... ... бір ... ... яғни ... ежелгі Дженд қаласымен қатарлас ... Ол өте ... ... алып ... ал қаланың қорғаныс жағдайы Хиуа
және ... ... ... бұл ... өте дамыған мәдени орын болғаны
сөзсіз»,- деген ... ... ... көптеген еңбектерінде В.А.Каллаурдың ашқан Қыш-
қаласы сол ежелгі Дженд ... орны ма ... ойы да ... айтқан (ол
қалашық карта бойынша Томар өткелінің сол жағалауында, 25-30 км қашықтықта
Перовскіден, 4 км Хиуа қонысынан, яғни Хиуа мен ... ... ... ... ... тұжырымын дәлелдеп отыр. Бірақ, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қаласы «Жан-қала» қалашығы деп отыр. Ол ... ... Ал, ... Орта ... Барчынлычкенд қаласымен тұспа-тұс
келеді.
Дегенмен де, атап өту ... ... пен ... ... ... орындары жайында екі түрлі болды.
Мысалы, В.В.Бартольд өзінің «Есебінде» шақпақ кілті ... ... ... 1897 ... ... ... ол ... өткелінде
болып қайтып, мынадай тұжырымға келді дейді. В.В.Бартольд қателеседі.
Абардшад Құлан аузы төрт көлмен ... ... ... жылы ... ... ... ... жолы бойындағы
ескерткіштерге В.В.Бартольд пен В.А.Каллаурдың деректері бойынша зерттеулер
жасады.
Осы экспедицияның ... ... ... дерегіне қарсы
екенін білдіріп, үзілді-кесілді ондай тұжырымға келу ертерек деді.
1903 жылы В.А.Каллаур Сырдария мен Жаңадария даласындағы ежелгі қалалар
мен ... ... өте ... ... ... өзінің «Түркістан моңғол басқыншылығы дәуірінде» ... ... ... екі қаланың болғанын айтады. 1914 жылы ... ... ... ... бетіне жариялаған мақаласында осы
қорғандар мен қалашықтарға жалпылама шолу ... ... Бұл ... ... ... де ... Азия мен Қазақстандағы ашылып отырған көптеген жаңалықтар ол
жердің жалпы табиғатын, тарихы мен мәдениетін ... ... ... жылы ... ... тағы бір жұмыс сапарын Скобенева қасындағы
Сунақ-Ата қалашығы мен ... ... ол ... ... аумақты
зерттеуге шолу жасады.
Сығанақ қаласы, В.А.Каллаурдың ойынша, Арыс өзенінен ... ... ... ... Осы ... Төмен-арық каналы болған, қазір Қазар-арық деп
аталады, сол құрылысты ... 10000 ... ... ... ... және оның аумағы бір каналдан тазаланып алынған, ол
Сығанақтан ... ... ... ... ... А.Ниязов каналдың қалған бойымен ере отырып
мынадай ... ... Ол ... Сырдарияның оң жағалауынан келіп, Көк-
кесене, Сұнақа, Бес-тамға және Көк рабатқа бағытталады, яғни ... ... ... ... ... Сығанаққа дейін жақсылап бақыланды.
Ол Бес-тамнан Көк рабатқа дейін құм басып әрең байқалады. Бұл әсер Нан-
сай-деп аталған. В.А.Каллаур бұл жерлерді ... ... ... ... ... ... келеді. «Ежелде бұл жер мәдени ошақ болған»-
деген.
Бұл жердегі қалалар мен ... ... ... ... ... шапқыншылары бар бұл жердің тоғандары мен арықтарын бұзып,
тұрғандарды сусыз қалдырған.
1899 жылдың ... ... ... ... ... ... ... Оны және де осы аумақтағы ... ... мен ... ... ол ... ... жағдайы да қызықтырды.
В.А. Каллаурдың Күткеншідегі әріптесі Даулет Бомаев оған ... ... ... бастапқыда Іңкәрдария деп аталған ол
Сырдариямен жинасып Джуленге қарама-қарсы ... ... ағып ... ... ... Көткенші және Жаңа-дарияға дейін ағып
барған». Ол жерден ескі, құрған қалған ... ... ... ... ... ... ол жерлерді айналдыра қормаулар жасаған, ол бір
саяси көзқараспенде болуы мүмкін». В.А. ... ... ... ... суын ... ... Хивин хандығын сусыз
қалдыру үшін жасаған.
Өзінің ескі ағысын басқа жаққа бұру ... ... ... ... ... қастандықты олар мұз қатқанда қыстың күні істеген. Бұл
жерлерге шырпы, қамыс, ... ... ... жасаған, сонда көктем шыққында
өзен ағысын басқа жаққа өзгерткен. В.А.Каллаурдың және бір атап ... ... ... ... алда ... қосылған
Шірік қала қамалының төменгі жағында. Сол себептен Үзкент пен Сырлытам
қалып ... ... ... ... басып алғаннан кейін Іңкәрдария өткен болды.
Ол Сырдариядан Қаракөл, ... ... ... ... ... ... ... болды. Бұл канал азық болғандықтан 1882жылы
Жаңадарияға су баратын 2 канал салынды.
Бірі–Черняевскі, Хан-өзекпен, Далакөл, екіншісі–Джедігер, Кувандорьи
Дала-көл көлі ... ... ... ... ... В.В.Бартольдтың еңбегі ерекше
болды. Оның кітабы өте құнды ... да, ... ... ... ... ... ... керек болып отыр.
Үйірме мүшелерінің жасалған еңбектері жайында В.Б.Бартольд өз кітабында
да атап ... ... ... ... ... тарихын және тарихи тағдырын
білгісі келген әрбір азаматтың бұл кітап қызықтыруға тиіс, ол ... ... ... ... жылы В.В.Бартольд ТАӘҮ үйірменің істелген жұмысы орасан зор деп
атап өтті.
Түркістан ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... жоқ еді.
Бұл істің бәрін олар өте үлкен сақтықпен тәжірибемен, біліммен, ... ... ... ... ... сезіне отырып атқарды. Ол
кезде тіпті осы ... ... ... оқу орны ... тіпті жәй
археологиялық жұмыстар жүргізуге рұқсатта берілмеген.
Археологиялық сапарларға ... ... өту ... ол ... ... ... дүние тарихынан хабары бар болуы керек» еді.
Үйірме мүшелері кейбір жағдайларда, ... ... ... ... ... ескерткіштер жайында мағлұматтардың аздығынан экспедицияны
тоқтатуға да ... ... ... ... Түркістандағы төбе,қорған,
дөңдер, қамалдар жайында ... ... рет ... тұжырым
жасады.
Қазба жұмыстарын үйірме мүшелері А.К.Черкасов жасап ең ... ... ... ... ... жайында тарихи жұмысын кітап беттеріне
жазды.
1904 жылы ... мен ... өз ... ежелгі Отырыр жайында аз
тоқталған, ... ... ... ... ... ... тоқ етер ... жинай алмаған. Сондықтан, ежелгі Отырар
қаласы жайында ешнәрсе дәлірек айта алмады.
Олар, ол жерден қазба жұмыстарында кереметтей ... ... ... зәулім сәулетті үйлерді табамыз деген ойда еді. Ойлары іске ... ... ... Ол ... ... және орташа құмыралар мен қоса
табылған батпақтан жасалған пешпен басқа да ... еш ... ... емес еді. Бұл ... құнды заттар қалашықта өлі де ... ... ... ... айтылып өткен.
Дегенмен де археологиялық қазбаларда табылған бұл кирамикалық заттар,
қаланың өте жоғарғы ... ... оның ... материалдарымен,
кірпішпен жасалған полдары (әсіресе, крест тәрізді кірпіш жолдары) және
күміс ... т.б. ... ... өмір ... байқатады.
Үйірме мүшелерінің бастапқы еңбектері қазба жұмыстарын жүргізуде,
ескерусіз емес екені анық. ... ... ... ежелгі көне
ескерткіштерді зерттеуге үйірменің жинағы орасан зор.
Үйірме мүшелерінің ... бұл ... ... зор ... тас ... мен Орта ... аралығындағы көріністерді тіркеуге
және білуге мүмкіндіктер берді.
3.2. Тасқа бейнеленген бейнелеулер, эпиграфика және жазбаша
қайнарлар.
3.3. Сәулетшілік өнер.
Түйелер, жылқылар және тала ... тегі ... ... 1897 ... жерінде (Джолсай асуынан кейінгі Әулиеата уездінде) В.А.Каллаурдің
әдісі арқылы қарады.
Кейбір жерлердегі жартастар бейнесін әр ... Н.Н. ... ... ... ... – Тас ... шатқалына, Қапал
уезді Балғамен баласына (Іле өзенінің төменгі ағысы, 25 ... ... ... ... Іле ... ... шатқалдардан алыстаған
тастарды бейнеледі; барлығы Пантусов 28 ... әр ... ... ... ... тибет жазуларын тіркеді. «Тамгалы-Тас» деп аталған
Н.Н. Пантусов мақаласы ... ... ... Осыдан кейін А.М. Позднеев
зейінін буддалық сипаттамалар мен ... ... ... ... буддалық сипаттамалармен тибет пен қалмақ жазбалары) Пантусовтың 34
суретінен, 17 тасы) қызықтырды.
Және де Пантусов 1897 жылы Аир-Кезен шатқалына ... ... ... ... да ... ... ... жеткілікті мөлшерде
маралдар мен ешкілер бейнесін таппады», Шолақ сайының ... ... ... ... ... мен ... жануарлар суреттері сынық
тастарда кездеседі... Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... шатқалында Вернен
уезіндегі 1897 жылы Н.Н.Пантусов кездестірді.
Маралдар бейнелері мен жазбаларын 1897 жылы Пантусов кездестірді және
жартас ... ... оң жақ беті ... ... ... уезіндегі тастарда кездестірді.
Пантусов үлкен тастар (оңтүстік-батыстағы Куртинск болысындағы, Жалпақ-
тас шатқалында 2-3 қалыпта, Верненск ... ... ... адамның, түйенің бейнелері онда ... Тау ... ... ... ... ... тастар, Қазыбек
шатқалы мен Қалы-Бұлақ шатқалында ... ... ... ... ... ... сол жақ ... үлкен тастарды анықтап белгіледі. Тастар жергілікті тұрғындар
Алия мәдениетімен байланысты «Әулие-Тас» деп аталды.
Тибеттік және моңғолдық жазбалар жылтыр ... ... ... ... ... сипаттады, ол Арасанда 1900 жылы мекен
етті.
Тастардағы бейнелерден басқа белгілер қырылып жазылған. Олар ... ... ... ... ... еске ... ... тоқтаған соң 1992 жылы ... ... ... ... ... ... ... уезі мен
Қабұлсай станциясының жартас жазбаларында ... ... ... ... ... ... ауылында құлаған тастар, Арыс
ауданынан табылған үлкен тастардың бөліктері туралы ... жылы ... ... ... сүйеніп, Айыртам-
Ой шатқалына аттанды. Онда ол ... ... ... ... бар ... ... В.А.Каллаурдың тапқан жаңғырығы ғылыми топта
Ресейдің және шет елдердің үлкен маңызы болды. Ежелгі түрік ... ... орын ... жоғары бағаланды. В.А.Крачковскийдің сөзі бойынша,
«В.А.Каллаур тек қана ... жоқ, ол ... ... ... ... ... түрік жазбаларының дешифровкасы – үлкен жетістіктердің
бірі.
1896 жылы көкетемде Әулие-Ата уезінің бастығы В.А.Каллаур Таластық
Алатау, 8 км ... ... ... хаттағы тастар табылды. Сол жылы
қыста ол шатқалды ... ... ... 400 ... ... тік
төртбұрышты алаң 100 адымда 1400 адымды анықтады. ... ... 13/4 ... ені 11/4 арш, жоғарғысы 10 верш екенін анықтады. Үш ұзақ және
бір қысқа тармақ ... ... және ... ... ... ... ... жиналыстан соң 11 желтоқсандағы деректерді тыңдап, ... ... ... ... Содан бері ол бұрынғы уезд бастығының үйінің
бағында тұр. Соңғы жылдары «Еңбек ... ... ... ... ... көшірмесі Петербургте және де орыс археологиялық
ұжымының шығыстану ... 1897 ... 25 ... отырысында
П.М.Мелиоранский 17 орхон алфавитінің белгілерін анықтады.
Осы барлық ТАӘҮ ... ... ... ... ... ... ... Жетістіктерден кейін барлық жазбалар Таласта болды.
Шешім бойынша олардың жинаған мәліметтері мынадай ... ... 1987 жылы 4 ... ұстазы Гастевпен бірге Қырғыз жотасының
оңтүстігі, Дмитриевск ауылынан, Терексай шатқалына жартастан қарады. 38 тік
басан ... ... ... шықты. Осының сол бұрышында екі қысқа көлденең
баған 8 немесе 9 әріптен тұратын орхон ... еске ... ... ... құлауынан көптеген зардап шекті. В.А.Каллаур баспалдағы
бұл екі көлденең баған көзде салынды.
Осы жылдың ... ... ... ... ... ... пен татар Файзырахманов жазбалары алынды. В.А.Каллаурға бұл «нағыз
жеке жұмыс, ұйғыр жазбасының ... 38 ... ... әріптер» деп
ойлады.
Руникалық ескерткіштер бұрынғы дәрежесінде сақталды. 1898 жылы ... ... ... ... 1896 жылы ... ... ... тас жатқан жерден алыс жатқан жоқ деп жеткізілді. Мұның екіншісі бар
деп ойлады. Ал, ... ... ... ... ... ... маңында қазуға рұқсат берді. Оны философия магистрі
Г.И.Гейкель басқарды. К.Мунк пен ... ... ... ... бір ... ... ... 5 мамыр күні Айыртамға келіп,
екі ежелгі түрік хаттарын тапты. Олардың бірінің салмағы 20 пұт, 5 ... ... ... ... ... болып шықты. Екіншісінің салмағы
35 пұт. Бұл ... ... тағы 5 ... ... ... олар ... ... жетеуі бір сызыққа солтүстіктен оңтүстікке қарай 14 адым. Басқа күні
келген экспедиция мүшелері ... ... жаңа ... жайлы айтты.
В.А.Каллаур Мерке ауылынан жаңа мәліметтер мен ... ... ... ... «Түркістан ведомості» деген ... ... ... ... ... ... ... қолына түсіп, сол
жылы аударылды. Жазба жарыққа шыққан бойда Айыртамда үш руникалық ... ... ... ... ... ... Дмитриевск ауылында
жалғастырды. Бұл экспедиция жұмыстары жергілікті ... ... ... ... ... орыс ... да ... О.Доннер бұрынғы угро-финдік қоғам президентінің жұмысының
аяқталуымен Петербургтегі археологиялық комиссия рұқсатымен Гельсингфорсқа
ауысуды қалады.
Археологиялық комиссия өз кезегінде ТАӘҮ ... 1899 жылы ... №144 ... ... ... ... ТАӘҮ жиналысы 5
наурызда үйірмеде Гельсингфросқа тасуға амал-тәсіл жоқ. ... ... ... ... ... мәселесі сұралды. Бірақ, бұл
орындалмады, ал Г.И.Гейкель магистріне археологиялық ... 1899 ... ... ... Онда ... ... ... астанасына әкетілсін
делінді.
Ежелгі түрік жазбалары қазірде үлкен мән ... ... Олар ... ... ... ... тайпалары мен тайпалар бірлестігін біздің
эрамыздың бірінші жартысында көрсетеді.
Үйірме көп істерде эпиграфикалық ... мен ... ... ... жыл өмір сүруінде бірінші мәжілісінде 1896 жылы 1
сәуірде жиналыс ... ... ... ... Бір ... Терентьев
Кружокқа «төрт шығыс тілді өзі құраған хрестоматия» экземплярын сыйлады.
ТАӘҮ мүшесі А.А.Диваев 1895 жылы Қазан қаласына ескі жазбаны жеткізді.
Онымен ... ... ... практиканты Сахит Терей ... ... ... ж.ж.) қызықты. Жазбаның 1212-1707 болып
даталануы ... Қожа ... ... ... еске ... жылы В.А.Каллур тас бұйымының жақсы табысын суреттеді. Онда Ұлы
Қайыңды шатқалының ... ... ... Каллаур мәліметтерінің көшірмелері, «Айша-бибі жанындағы
мазар» жазбасының көшірмесі және Киік әулие көк ... ... ... аудармалары бар.
1896 жылы қарашада В.А.Каллаур Құлансайда жазба Шым-там деген, Кружокқа
белгілі болған ... ... оның ... 1896 жылы 28 ... тыңдалған.
Каллаур мынадай қорытындыға келіп тоқтады, араб, ежелгі хаттар, жартаста
жасалған жазбалар, бұрынғы ... мен сол ... ... ... ... ... рет мекен еткенде, олардың ... ... ... Осы ... ... тағы да екі нақты жазбаны Терексайдан тапқан
еді. Каллаур ұйғыр жазбалары жайлы өз ойын жеткізді.
1897 ... 10 ... ... телеграмма оқылды. В.Р.Розен 1897
жылдың 6 ... Онда ... ... В.А.Каллаур тапқан жазбалар,
ұйғырша». Оның жұмыстары жоғарғы қызығушылық пен сұраныс туғызады.
Екі ... ... ... ... ... облысында,
Бішкек пен Тоқмақ қалаларының жанындағы жазулары бар ... 1885 ... жылы ... ... ... ... госпиталінің дәрігері) 14
төбеде оңтүстіктегі Үлкен Тоқмақ ауылынан, Александровск хребетінде ... бар ... ... ашылу 1885 жылы археологиялық комиссияның Тоқмақ пен Бішкекке жақын
молалардың қызметкері - ТАӘҮ мүшесі Н.П.Пантусов. Пантусов ... ... атап ... ең ... адам ... ... ... жазулардың жаңа жерде табылуы ТАӘҮ
қызметімен байланысты. Оған дейін олар ... ... ... ... ... ... Қытай шекарасына жақын орналасқан мазар Алмалықта.
1902 жылы 16 тамызда ... ... ... ... мен ... ... ... дәлелдеп, оны ежелгі Алмалықтан тапқанын айтады.
Бұдан басқа жазбаша ... және ... көне ... ... ауданынан табылды. Ол жерден бағаналар табылып, Каллурға
жеткізілген.
В.А.Каллаур Әулие-Ата аттас қалада Қарахан әулетінің тыныштық ... ... деп ... Ол тағы ... оң жақ ... Айша-бибі мазарына назар аударды.
В.А.Каллаур 1898 жылы Ақ кесене мұнарасын былай суреттейді. Мұнара төрт
бұрышты ... ... ... қаланған. Мұнараның солтүстік
бұрышында ішкі әртүрлі сатылары болды. Қалмақ-арық жағасының төменгі ... 12 ... ... Ақ кесене типтес қираған мұнара орындарын
Каллур жазып алды.
В.А.Каллур 1899 жылдың ... ... Көк ... ... ... ... кесене мавзолейі Төмен-арық стансасынан солтүстік-батысқа қарай ... ал ... ... ... қарай 8 шақырымда
орналасқан.
В.А.Каллаурдың суреттеуімен Көк-кесене мавзолейі биік ғимарат ... ... ... қаланған, орнаменттік ою-өрнегі көк түспен
түскен. Ғимарат айналасында иленген қыштар мен үстіне сексеуіл өсіп ... ... ... ... А.Ниязов Көк-кесене ғимаратының
қалануы Түркістан қаласындағы хазірет мешітінің қалануына ұқсас деп ... ... ... ... ... ... қорытынды жасай алмай,
жолсерігінің пікірімен келісті.
К.М.Байпақовтың пікірі бойынша, тап осы ... ХVІ ... ... құлатқан Шейбанның немересі Әбілхайырдың қорымы болып табылады.
Хабарлау А.А.Диваевты қызықтырып әкетті және ол көп кешікпей ескерткіш
туралы материалдарды жинауға кірісті. А.А.Диваеы ... ... және ... ... мен ... шабуылы болған уақыт аударды. Өз жұмысында
А.А.Диваев Көк-кесене мавзолейі туралы толық мағлұматты ... ... ... ... ... ... Ақ-кесене және Көк-кесене
мавзолейі қарауыл, күзетшілердің ... ... ... ... ... ол ескерткіштердің алдыңғы тағайындауларына шүбә келтіреді.
А.А.Диваев былай қорытындылады. Егер ... ... ... ... ... ... ... қалай келді және онда көмілген кім деп жазды.
Онан әрі ... ... және ... мавзолейлеріне арнап, төрт жылдан
соң тап осы тақырыпта “Көк-кесене атының мағынасы” атты мақала жазады.
А.А.Диваевтың жариялаулары, ... ... ... ... ... Көк-кесене ертедегі объектілердің бұларды одан ... ... ... ... ... ... ... шығаруларға келді. А.А.Диваевтың хабарлауларын
В.А.Каллаур талдап берді.
Түркістан аумағында екі ... бар. ... және ... ... уезінде, басқа мұнарада сырт көзге қарауыл орналасқан.
А.А.Диваевтың аңызына сүйене отырып, В.А.Каллаур ... ... ... және ... ... ... күш ... ру тобы”
Сырдария алқабында болмаған, олар Әулие-ата уезінде Талас өзені сағаларында
көшіп-қонып ... ... ... ... ... болыс
басыгаринадан 1899 жылы Сырлытам қамалдарында қираған орындары туралы хабар
алды. Басыгаринаның мәлімдеулерімен ... ... ... ... ... ... ... жақын маңда күмбез тәрізді күйдірілген
кірпіштен ... ... ... ... Бұл ... ... бар обалық
ескерткіштер табылған. Кеш анықталғандықтан, жазу ... ... ... басы мен соңы ... ... өшіп кеткен.
Каллур мен Басыгаринаның қолдарына түскен мәлімет біреу ғана болған жоқ.
Кешірек бұл ... ... ... ... ... өзі ... ... Қызылқұммахтының құрғақ арнасында, Бармындарияның жоғарғы жағында
ертедегі ... ... ... ... ... В.А.Каллаур алынған
мәліметтерді тексеру үшін сол аумақтың тұрғыны, жылқы саптаушы Төлепберген
Жылқыбаевқа тапсырады. Берілген тапсырманы ... ... 1900 ... ... ... мен кесене жоспарын және жазу суретін тапсырады.
Т.Жылқыбаев былай деп хабарлады. Бұл ескерткіш ... 70 ... ... жолына қарай 25 шақырым. ... ... ... Перовскіден Бұқара керуен жолының 80 шақырымында ... ... ... ... ... ... жүйелілігі 1901 жылы ТАӘҮ
протоколында жарияланған болатын.
Н.П.Остроумов кішкене датасын түзеткен болды. ... 1949 ... ... ... ... сақталған бөлім ... ... ... игілікпен жасырынды. Сырлытамда ХІІІ ғасырдың
аяғында қаруланған зират басындағы лауазымды ... ... ... ... болады.
В.А.Каллаур назарын Ақыр-там ескерткішіне аударды. Ол жерде кең тас
құру ішкі аулалармен 40 ... ... ... солтүстік жота
Александровк қаласына ... ... ... жолы ... Ақыр-там
ескерткішінің өзінің жеке жолына келетін болсақ, П.М.Лерханың, Д.А.Иванова,
В.В.Бартольдтың жинаған материалдарына сүйенсек, жолдары әбден қираған. ... ... ... жаңа ... ... ... ... Құймакенттің
қираған қамалдары жайында қысқаша мәлімдеулер берді. Соның ішінде тастардың
жерде шарбақ ретінде тік центрлес орналасуы.
Каллур барлық ескерткіштерді ... ... ... Ол ... ескерткіштерді жалпылама төбе деп атап, ал Торғай облысындағы
уезде оба деп ... Ол ... да, бұл ... да ... ... түсіндіруді қажет етпеді. В.А.Каллурдың Ақыр-там ескерткіші халық
аңыздары ... ... ... 1898 жылы ... уезінде,
Семиречинск облысында, соның ішінде «Деңгек» тас тақталардан салу және саз
балшықтан ... күй ... 1890 жылы ... ... ... және «Деңгек» ескерткіші жайында қысқаша мәлімдеме ... Бұл ... ... ... ... ... ... уақытта атақты Қытайдың
бойжеткен қызы жерленген ... ... ... ... ... материалдармен, ескерткіштермен қоса Пантусов белгілі бір атпен
персонажды, фольклорлы, трагедиялы ... ... ... ...... халық пен ұлы махаббатты жоғары бағалау символы деп осы
салада да зерттеулермен айналысқан.
«Қозы-Көрпеш – Баян-Сұлу» ескерткішінің биіктігі 17-18 ... ... ... ... ... ... ... Аякөз, Сергипольско-
Верненалпа пошталық даңғыл жолдың екі аралығында орналасқан ... мен ... ... ... ... ... маңнан
Пантусов кесектер мен тас қатындардың сынықтарын анықтады.
Қозы – ... баян Сұлу атты ... ... ... ... ... ... жоғары махаббат және қайғылы тағдырға Қозы ... және оның ... Баян ... ... ... 17–18 кез биік ... ... тұратын ол Аягөз
жағалауында Сергипоьско – Вернендық патшалық даңғыл – жолда ... ... ... станция аралығында бой көтерген. Ескерткіштің ... ... тас ... ... және сынықтарын анықтайды. Пантусов бұл
жерде Қозы–Көрпеш және баян Сұлу ... ... аңыз ... ... қойды, ал ТАӘҮ атты басқарма Пантусовтың мақаласына ... кім не қоса ... ... ТАӘҮ ... мақаласын Е.Барановтың
алдыңғы жазған мақаласына қосымша ретінде қайта жазуды мақсатқа лайықты ... Бұл ... ... ... ... ... ... «Нива»
журналына енгізілді 1899 жыл. Өз уақытының озық ... ... ... ... ТАӘҮ ... жарық көрген ... ... ... ... ... мешітінің тарихи
сәулетшілік мағынасына орнатуға арналған. ... ... жағы ... дәл ... ... және де ... ... (ерте, кеш табылған)
ескерткіштермен Орта азия аумағында табылған сәулетшілік заттары. ... ... жағы ... ... ... ... ... жоспарын табу
сонымен қатар жоспарға енген Шығыс ... ... ... жоспар ерекшеліктерін айқындау. С.Г.Мальцкийдің жұмысына бірге
жүрген 1884 жылы А.В.Печкин түсірген мешіт жоспары алынған. ... ... ... тарихы сәулетшілік ескерткіштерін зерттеу үшін ТАӘҮ –
жұмысына бекітілді.
3.4.Тас ... ... осы тас ... ... зерттеуге үлкен үлесін қосты, әр
түрлі статуарлы мүсіндерді варициялық тұрғыдан зерттеді. Алғашқы орындарда
үйірме мүшелерінің негізгі қызметі болып осы ... ... ... ... ТАӘҮ ... ... Әулие – Ата уещі маңында
табылған тас ... ... ... зерттеуге міндетті. 1885 жылы
Каллаур Мерке жанында Сым–Төбе обасында дәл осы ... ... 1889 жылы ... табылған тағы да бір тас қатын мүсін
жеткізілді. 1893 жылы және кейінгі ... ... Көк ... ... ... тас қатын мүсіндерін жазды. Каллаур бақылаулары жанама
айқын мағынаны батысқа алысырақ «Меркеден» болған ... тас ... ... ... ... Тас қатын мүсіндері тау етегіндегі
тастардан ойып түсірілген, негізінен тас қатын мүсіндерін табумен қатар
мүсіндер тастан ... ... ... шың ... ... ... ... тас мүсіндердің атын атап көрсетті, «Сым - ... ... ... ... ... ... маңында деген болжау айтылған болатын. Кейбір
обаларда бірнеше тас қатын мүсіндері орнатылған. 1896 жылы ... ... бір ... ... ... әйел ... ... Мүсін Умарал
өзенінің сол жақ жағасынан Дмитрев ауылының маңынан табылған. Ақ Әулие ата
қаласынна 60 шақырым маңында тас ... ... ... ... жерінде
қазылған обалардың бірінен тас қатын мүсіні табылған. Жергілікті халықтың
мәлімдеуі бойынша Бадам өзенінің жоғары ... тағы да екі тас ... ... 1896 ... ... И.В.Аничков Мерке ауданы Александровск
тау бөктерлеріне жол жүруді іске ... ... тас ... ... ... шөл ... ... үш қатын мүсіні жатқан тастардың
үйінділері ... Үш тас ... ... ... ... ... ... тағы да бір тас қатын мүсіні тастар ... ... төрт ... ... алқабынан жеткізілді. Аничковтың жетекшілігімен
жергілікті жалаңаш алқабы тастар арасынан тағы да ияғына ... ... ... ... ... ... Аничков өзі дәл осы жерде тас ... ... ... ... ... әңгімесінен Арал төбе, Шай сандық, Шымбұлақ,
Александровск жотасы мен ... ... ... ... бірталай тас қатын
мүсіндері болған.
Барлық тас үйінділер жанынан жерге қазылып ... тас ... ... ... ... Барлық әйел және еркек мүсіндерінің
қолдары қарнында, кейбіреулері ыдыс ... ... еске ... болжауы бойынша жалпы тас қатын ... ... ... ... ... ... (мысалы, Қарақұм, Көк домбақ)
үстіртінде тас ... ... ... ... 1896 ... ... Аничков бірнеше қызыл тастан жасалған тас қатын
мүсіндерінің мол бөлігі ... мен ... ... уезі ... табылған
болып, төңіректегі мекендерден және кейбір мақсаттарда ... ... ... ... табылды. Үйірме мүшесі Н.Н. Пантусов түсірген
тас қатын мүсіндері қазіргі кезде (Ташкент мұражайында) ... ... ... сынқтары мен кесектерін Лежиндік уез Сергипальско
Вернендық ... ... жол ... Н.Н. ... арқылы табылған.
Куртинки үстіртінің сол жағы, Вернендық уезі ниегара ... 1897 жыл үш ... ... Өзен ... орналасқан зират
бүтін және қазылмаған болатын, ал ортаңғы зират қырғыздар жағынан ... оның ... ... және үш ... ... суреттері түсірілген.
Н.Н.Пантусов Қапал уезі алтын –Емел шегінде тас қатын мүсіндерінің
бар екенін белгілеп қойды. Үйірме ... ... ... ... ... және Қаратудың Шығыс бөлігінен Асу-Тас маңынан тас ... ... В.А. ... ... да дәл осы ... тас ... мүсіндері
табылды. В.А. Каллаур ... ТАӘҮ ... В.А. ... және ... озық ... ... пен тас ... мүсіндері туралы сөз сөйледі.
Мұстафин тарихи және әдеби шолу жасады. Түркістан және ... ... ... ... ... ... кейбір аудандарынан, әсіресе батыс
Сібір және Оңтүстік Ресей маңынан (дәл сол ... ... ... ... ... ... Кейбір жалпы тас ... ... ... ... Н. ... ... берілді. Н.Жетпісбаев
келтірген тас қатын мүсіндері ... ... ... ... тас қатын мүсінін ұқсатты. Үйірме мүшесі И.В. Аничков Оренбург
мұражайында да тас қатын мүсіндері бар ... ... ... облысы және
уезі, Әулие – ата және ... ... де сол ... ... ... ... дала арқылы Оңтүстік және Шығыс Ресейде ... ... ... және ... ... және ... маңында
табылған. Айтылған және істелген жұмыстардың барлығы да үйірменің осы ... ... ... оқып ... және зерттеу қорын байытты.
Жалпы алғанда ТАӘҮ мүшелері мүсіндер тобына қосты. VІ – ІХ ғ.ғ. Семиречье
бойында түркі ... ... ... ... түссек ұйым еңбектері ғылымда үлкен із қалдырғанын атап айтуға
болады. Ұйымның кейбір аса ... ... ... және ... ... ... зерттеклермен бақылаулары орыс
шығыстануымен ғылымдарының бірнеше рет назарында болып ... ... ... ... ... И.Ю.Краиновский, ... ... ... ... т.б.) ... ... зерттеулерінің
жазылуы мұрындық болады.
Археологидағы әуесқойлардың ... ... ... ... ... ... бастап соңына дейін Василий Владимирович
Бартольд оның белсенді мүшесі және ... ... Ұйым ... ... ... кісінің басқаруында және белсенді қатысуында өткен. Ұйым ... ... ... хат ... ... ... ... аумағындағы ғылымдардың және айшықтанушы көп
маңызды ... толы ... сол ... ... ... жұмыстардың
бағытын, деңгейін хабардар етіп тұрды. Осы заманға ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатпай орыс және
шетел ғалымдарының тыс қарламаған. Ұйым жұмысының ... ... ... ... ... түсті. Жергілікті мұражайлар жәдігерлерге
толыға бастады.
1917 жылға дейін істеген бұл ұйым Орта ... ... ... ... ... із қалдырған.
Көп жылдар бойы осы Орта азия төңірегіндегі жалғыз ғылыми қоғамдық
аймақтану ұйымы ... ... ... ... ... ... ... үлкен үлес қосып, жаңа мағлұматтармен еліміздің
ғылымын толықтырды. Ұйымның жинақталған мәліметтері кейінен зерттеушілерге
анықтама материал ... ... ... ... ... жоғалып кеткен
ескерткіштерді фольклорды және жазуларды анықтап отырады. Ұйым жұмасшы ... ой ... ... ... ... ... ... талпыныс берді. Осы ұйымның жұмысына белсене қатысу уақыты өте
кейбір кісілер Орта Азия мен Қазақстандық ... ... ... ... айналады.
Ұйым атқарған жұмыстарының арқасында Қазақстан жерінде орналасқан
тарихи ... бар ... ... ... ... ғылымының дамуына үлкен үлес қосқаны рас.
Сілтемелер тізімі
1. Массон М.Е. К истории открытия ... ... ... ... Азии // ... Узкомстариса. - Вып.6-7. - М.-Л, 1936. 5-15бет.
2. Агеева Е.И., Пацевич Г.И. Из истории оседлых поселений и городов Южного
Казахстана // ... ... ... ... и ... - Алма-Ата,
1958. - T.V.3-215 бет.
3. Лунин Б.В. Из истории русского востоковедения и археологии ... ... ... ... ... ... ... -
Ташкент:. Издательство АН Узбекской ССР, 1958. - 320 бет.
4. Лерх П.И. Археологическая поездка в ... край в 1867 г. - ... ... Н.С. ... ... ... в ... крае до
учреждения Туркестанского Кружка любителей археологии // ПТКЛА, I. ... 1896. 37-38 ... ... ... Кружка любителей археологии 11 декабря 1895 г. ... 1895. 4 -5 ... ... СМ. ... для членов-корреспондентов Туркестанского
Кружка любителей археологии // ПТКЛА, I. - Ташкент, 1896. 28-29 бет.
8. Бартольд В.В. ... о ... в ... Азию с ... ... ... ... - Москва: Наука, 1966.-Т. IV. 21 бет.
9.Бартольд В.В. К вопросу об археологических исследованиях // Сочинения. -
Москва: Наука, 1966. - Т. IV. 95-109 ... ... В.В. К ... об археологических исследованиях // Сочинения.
- Москва: Наука, 1966. - Т. IV. 108 ... ... В.А. ... ... Саганак (Сунак), Ашнас или Эшнас (Асанас) и
другие в Перовском уезде, ... ... в 1219 ... V. ... 1900. ... ... Л.И. ... памятники в дальних низовьях Таласа //
Труды Института истории, археологии и этнографии АН ... ... ... бет.
13. Лаврентьев В.П. Краткий перечень бугров (курганов), находящихся в черте
города Аулие-Ата // ПТКЛА, V. - Ташкент, 1900. 39-45, 196 ... ... Н.С. ... о ... ... // ... IV. - ... 1899. -
171-174 бет.
15. Бартольд В.В. По поводу статьи «Догадка о прошлом Отрара» // ПТКЛА,
VIII. - ... 1903. 175-176 ... ... А.А. ... на ... ... // ... IV. - Ташкент,
1899. 70-74 бет.
17. Каллаур В.А. Древности в низовьях р. Таласа // ПТКЛА, IV - Ташкент,
1899. 73-80 ... ... В.А. ... города Саганак (Сунак), Ашнас или Эшнас (Асанас)
и другие в Перовском ... ... ... в 1219 г. // ... V.
- ... 1900. 13 бет.
19. Байпақов К.М. О ... ... ... ... // ... ... в Отыраре. - Алматы, 1977. 91
бет.
20. Бартольд В.В. Отчет... Ук. соч. 26 ... ... Е.И., ... Г.И. Из истории оседлых поселений и городов Южного
Казахстана // Труды Института истории, археологии и ... - ... - T.V. 143 ... ... В.А. ... ... и селения (развалины) в Перовском уезде в
долине p.p. Сыр-Дарьи и Яны-Дарьи. // ПТКЛА, VIII. - ... 1903. 55, ... ... ... Н.Н. ... ... ... Копальского уезда,
Балагалинской волости) // ПТКЛА, IV. - Ташкент, 1899. 52-57 ... ... A.M. ... ... и ... ... // ... Т. XI. - 1899 276-282 бет.
26. Пантусов Н.Н. ... и ... ... ... ... // ... IV. - ... 1899. 64 бет.
27. Пантусов Н.Н. Куртынын-Капчагай и Джалпак-тас (Куртинской волости,
Верненского уезда) // ... ... 1899. 64 ... ... труд ... В.В. Бартольда «К истории орошения Туркестана»,
сообщение В.В. Милованова» // ПТКЛА, XX - Ташкент, 1915. - С. ... ... ... ... ... ... // ИОАИЭ. -Т. XIII, вып. 6.
-Казань, 1896. 538-551 бет.
30. ... В. По ... ... ... о древних сооружениях
"Тектурмас" и "Көк-кесене" // ПТКЛА, XII. - ... 1908. 32-33 ... ... В.А. ... ... в ... уезде // ПТКЛА,
VI. - Ташкент, 1900. -Приложение к протоколу от 19.03.1901. 15 бет.
памятником ... ... ... же ... ... ... M.E. ... и история сооружения «Гумбеза Манаса» (По данным
анализа надписей на памятнике) // Эпиграфика Востока. - Вып. III. - ... 33 ... ... В.А ... на ... ... ... и его окрестности
// ПТКЛА, X. - Ташкент, 1905.29-36 бет.
34. Маллицкий С.Г. Историко-архитектурное значение мечети Хазрета
Яссавийского в городе ... // ... XII. - ... 1908. 6-28 ... В.А. ... бабы в Аулиеатинском уезде//ПТКЛА, III. -Ташкент 1897-
1898. 9-14 бет
35.Каллаур В.А. Древности в низовьях р. Таласа // ... IV. - ... - С. 73-74 78-80 ... II. - ... 1897. 4-10 бет. - ... ... декабрь 1896 г.
36. Пантусов Н.Н. Каменные бабы в станице Сергиопльской Лепсинского уезда
// ПТКЛА, IV. - ... 1899. 18-19 ... ... Н.Н. ... ... и ... ... уезда) //
ПТКЛА, IV. - Ташкент, 1899. 20-21 бет.
38. Пантусов Н.Н. Куртынын-Капчагай и ... ... ... ... // ПТКЛА, IV.-Ташкент, 1899. 63 бет.
39. Пантусов Н.Н. Алтынь-Эмельская волость Капальского уезда // ПТКЛА, V. ... 1900. 22 ... ... В.П. В ... ... ... ... заметка) // ПТКЛА, VI. -Ташкент, 1901. 85 бет. - ... ... 1901 ... ... В.А. ... бабы // ... III. - ... 1897-1898. 17 42
бет.
42. Джетбысбаев Н. Слово «муг», курганы и ... баба // ... V. ... 1900. 31 ... ... тізімі.
1. Агеева Е.И., Пацевич Г.И. Из истории оседлых поселений и городов
Южного Казахстана // ... ... ... ... и ... ... 1958. - T.V. - ... Аничков И.В. Археологическая поездка в селение Биш-Агач
Аулиеатинского уезда//Протоколы ... и ... ... Туркестанского
Кружка любителей археологии (ПТКЛА), I. - Ташкент, 1896.-С. ... П.Н. ... ... Ясеви // Известия общества археологии,
истории и этнографии при Казанском университете (ИОАИЭ). - Т. XIII, вып. 6.
- ... 1896. - ... ... П.Н. ... ... Ахмада Ясеви // ИОАИЭ. - Т. XIII, вып.
6.-Казань, 1896. - С.538-551.
5.Байпақов К.М. О локализации средневековых городов Южного ... ... ... в ... ... ... К.М. ... города Казахстана на великом Шелковом
пути. - Алматы: Оылым, 1998. - С. 74.
7. Байтанаев Б.А. ... ... о ... ... (ранняя
биография).//Известия Академии наук Республики ... ... ... - 1992. - № 2 (182). - С.25-31.
8. Библиографический ... ... ... До
октябрьский период. - Москва: Наука, ГРВЛ, 1974. - С. 178-179.
9. Бартольд В.В. Автобиография // ... - ... ... 1977. ... IX. - С. 789 ... В.В. ... Туркестана и следы его прошлого // Сочинения.-
Москва: Наука, 1965. - Т. IV.
11.Бартольд В.В. К ... об ... ... - ... ... 1966. - Т. IV. - С. 95-109.
12.Бартольд В.В. К истории орошения Туркестана//Сочинения.- Москва:
Наука, 1965.-Т. III.
13. ... В.В. О двух ... ... ... уезда //
Сочинения. - Москва: Наука, 1966. - Т. IV. - С. 307-308.
14. Бартольд В.В. ... о ... в ... Азию с ... целью 1893-
1894 г.г.// Сочинения. - Москва: Наука, 1966. - Т. ... ... В.В. По ... ... ... о прошлом Отрара»
//ПТКЛА, VIII. - ... 1903. - С. ... ... Н.И. ... о курганах Туркестанского края //
Записки ... ... ... Русского археологического
общества (ЗВОРАО). - Т. II, 1888. - С. ... ... В.Д. К ... Чимкентского уезда //
Известия
Туркестанского отдела Русского Географического общества (ИТОРГО),
т. XV. - ... 1922. - С. ... ... В.Д. ... с ... в Чимкентском уезде // ИТОРГО,т.
XV. - Ташкент, 1922. - С. ... ... СМ. ... для ... ... любителей археологии // ПТКЛА, I. - Ташкент, 1896.-С.
28-29.
20. Джетбысбаев Н. Слово «муг», курганы и каменная баба // ... ... 1900. - С. ... ... А. ... ... в ... с походами Тимура //ПТКЛА,Х1.
-Ташкент, 1907.-С.83. ... А. Из ... ... // ... ... 1889. № ... Диваев А. Мавзолей Коккесене: (Историко-археологическая заметка)
// ПТКЛА,Х. - Ташкент, 1905. - С. 40-42.
24. Диваев А. О ... ... ... ... заметка) // ПТКЛА, XIII. - Ташкент, 1909. - С. 11-13.
25. Иванов Д.Л. По поводу некоторых туркестанских древностей. - 1885.
26. ... В.А. ... ... по ... уезду //
ПТКЛА, П. - Ташкент, 1897. - С. 2-3. - ... к ... ... 29 августа 1897 г.
27. Каллаур В.А. Древние города Саганак (Сунак), Ашнас или Эшнас
(Асанас) и ... в ... ... ... ... в
1219 г. // ПТКЛА, V. - Ташкент, 1900. - С. 16-19.
28. Каллаур В.А. Древние города и селения ... в ... в ... p.p. ... и Яны-Дарьи. // ПТКЛА, VIII. - Ташкент, 1903.
-С.56-69.
29.Каллаур В.А. Древние местности Аулиеатинского уезда на древнем
караванном пути на запад от ... к ... ... ... ... IX. - Ташкент, 1904. - С. 48-55.
30. Каллаур В.А. ... ... ... // ПТКЛА, I. ... ... ... В.А. ... в ... р. Таласа // ПТКЛА, IV ... ... ... ... В.А. ... бабы в ... ... // ПТКЛА, III.
- Ташкент, 1897-1898. - С. ... ... В.А. ... ... в ... ... // ... VI. -
Ташкент, 1901. - С.98-101. - Протокол № 6, 11 ... 1901 ... ... В.А. ... ... ... медных монет в г. Аулие-Ата //
ПТКЛА, XII. - Ташкент, 1908. - С. 16-17.
35. ... В.А. ... ... в ... ... // ... 1900.-Приложение к протоколу от 19.03.1901.14-17 бет.
36.Каллаур В.А. О развалинах Ак-тюбе и о ... ... в ... уезде // ПТКЛА, I. - Ташкент, 1896. 43-47 бет.
37.Каллаур В.А. О следах древнего города ... в ... реки ... // ПТКЛА, V. - Ташкент, 1900. 78-89 бет.
38.Каллаур В.А. Поездка на Акыр-Таш (Ахур-Таш, Таш-Акыр) и ... // ... X. - ... ... бет.
39.Каллаур В.А. По ... ... ... ... ... «Тек-Турмас» и «Кок-Кесене» // ПТКЛА, XII. - Ташкент,
1908. 32-34 бет.
40.Киргизская легенда о постройке ... // ... X. - ... ... А.К. ... ... и ... произведенные в развалинах его
в 1904 г. // ПТКЛА, IX - Ташкент, 1904. 13-42 бет. - ... 12 ... ... Ко ... В.П. В ... горах Чимкентского
уезда (Археологическая заметка) // ПТКЛА, VI. - ... 1901. ... 11 ... 1901 ... П.А. О ... ... // ... X. - Ташкент, 1905.
22-25 бет.
44.Корчагин А.Ф. Историческая судьба несторианства в Персии и Средней
Азии//ПТКЛА, III. - Ташкент, ... 96-115, 181-230 ... В.А. ... ... Азии ... ... кружок любителей археологии). // ... VII. - М. -Л., 1953. 45-69 ... Ю.А. ... по ... русской арабистики. - М.-Л.,
1950.
47.Лаврентьев В.П. Краткий перечень бугров (курганов), находящихся в
черте ... ... // ... V. - ... 1900. 39-45, 196 ... П.И. ... ... в Туркестанский край в 1867 г. -
СПб, 1870.
49.Лунин Б.В. Из ... ... ... ... в ... ... ... любителей археологии (1895-
1917
г.г.)/. - Ташкент:. Издательство АН Узбекской ССР, 1958. - 320 бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстанда XIX ғ. аяғында жүргізілген археологиялық және этнографиялық зерттеулер62 бет
Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы аймағындағы Қазақстанның саясаты19 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«Дала уалаяты», «Түркістан уалаяты» газеттеріндегі қоғамдық-саяси және ағарту мәселелері30 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер8 бет
ІI- ші дүние жүзілік соғыс кезіндегі Түркістан легионы51 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Академик Ә. Х. Марғұланның ғылыми еңбектерін пайдалана отырып, археология мұражайының тарихын, экспозицияларындағы алатын орнын және тарихи-мәдени заттық және рухани құндылықтарымызды жинап, зерттеп, сақтауда, Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыруда көрсетіп отырған қомақты үлесін ашу68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь