Қазақ балалар әдебиетінің тарихы

1 Абай Құнанбаев
2 Шоқан Уалихановтың өмірі мен шығармашылығы
3 Спандияр Көбеев .Ыбырай Алтынсарин үлгісіндегі педагог. жазушы
4 Міржақып Дулатұлының тәлім.тәрбиелік тағылымдары
5 Ұлы Отан соғысынан кейінгі кезеңдегі балалар әдебиеті (1945.1960 жж.)
6 Баубек . жауынгер жазушы
7 Сайын Мұратбеков . әңгіме .жазушы шебері.
8 Қадыр Мырза .балалар ақыны
9 Мұзафар Әлімбаев өмірі мен шығармашылығы
Абай өмірі туралы түсінік беріп, Бастауыш сыныпта Абай мұраларының оқытылуы ерекшеліктерін айқындау.
Абай Құнанбаев (1845-1904). Ақынның балалар әдебиеті тарихынан алатын орны. Оның ұлт болашағы – жастар деп бала оқытып, оларды тәрбиелеу ісіне ерекше көңіл бөлуі. Өз өлеңдерінде жастарды оқуға, өнер-білімге шақыруы, «дүниеге кірпіш боп қаланып», халқына қызмет ету мәселесін көтеруі. Бала тәрбиесіндегі ата-ананың жауапты міндетіне назар аударуы. Абайдың «Екінші», «Сегізінші», «Оныншы», «Он сегізінші» т.б. қара сөздерінде өнер-білім, оқу-ағарту мәселесін қоюы.
Абай өлең шығаруды бала кезден-ақ бастаған. Алайда жасы қырыққа келгеннен кейін ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі-өз жанынан шығарған төл өлеңдері, екіншісі- ғақлия немесе қара сөз деп аталатын прозасы, үшіншісі- өзге тілдерден, әсіресе орысшадан аударған өлеңдері. Абай өлеңдері түгел дерлік лирикадан құралады, поэма жанрына көп бой ұрмағаны байқалады. Қысқа өлеңдерінде табиғат бейнесін, адам портретін жасауға, ішкі- сыртқы қылық- қасиеттерін, мінез-бітімдерін айқын суреттермен көрсетуге өте шебер. Қай өлеңінен де қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының ерекшеліктері көрініп тұрады. Абай лирикасы жанрлық ерекшеліктері жағынан көп салалы, көп қырлы болып келеді. Ол қазақ поэзиясында тіл кестесіне, сөз қолдануына да жаңа сипат дарытқан ақын. Абай поэзиясының тілінде адамның жан тебіренісін, көңіл-толғанысын, жүрек лүпілін, сезімнің сан құбылып ойнақшуын көрсететін сипаттамалар, эпитет, метафора және басқа да бейнелі сөздердің жаңа, өзі шығарған соны үлгі- өрнектері мол. Мысалы: «жүректің көзі», «жүректің оты», «ой өлкесі» деген ауыспалы мағына туғызатын бейнелі сөздері- метафораларды қолданады. Бірде ақын жүрегі кейіптеу бейне арқылы сипатталады: «жүрегім менің- қырық жамау». Осындағы жұлқынып, кескіленген, қырыққа бөлінген, парша-парша болып бөлектенген жүрек бейнесі ақынның өкінішін , арманын, қатаңдық-өшпенділіктен шеккен азабын, сүйенерге тірек таппай күйзеліп налуын, т.б
Ұлы педагог –ғұлама қазақ тәлім–тәрбиелік үрдіс жол жосық дәстүрлер мен мақал –мәтелдерді сынап, сырлап сұрыптар дамыта келе, өзінің жан –жақты педагогикалық жүйесін де ұтымды пайдаланғаны байқалады. Абай қазақтардың адам болғандағы ұят, ұтылығы туралы түйгендерін талдап, толықтырып, діни адамгершілік тәрбие құралы деңгейіне дейін көтереді.
        
        Тапсырма:
         1. Ауыз әдебиетінің балалар әдебиетінде алатын орны ...         2. ... ауыз ... ... жайы ... ... ...         3. Балалар фольклорын ...  ...       2 ...   ... ... әдебиетінің тарихындағы -Абай Құнанбаев
      Сабақтың мақсаты:  Абай өмірі туралы ... ...  ...  ... ... ... ерекшеліктерін айқындау.
      Абай Құнанбаев (1845-1904).  Ақынның балалар әдебиеті тарихынан алатын
орны. Оның ұлт ...... деп бала  ...  оларды  тәрбиелеу  ісіне
ерекше көңіл бөлуі. Өз өлеңдерінде  жастарды  оқуға,  өнер-білімге  шақыруы,
«дүниеге кірпіш боп ... ... ...  ету  ...  көтеруі.  Бала
тәрбиесіндегі ата-ананың жауапты міндетіне назар аударуы. Абайдың  «Екінші»,
«Сегізінші», «Оныншы», «Он сегізінші» т.б. қара сөздерінде ...  ... ... қоюы.
      Абай өлең  шығаруды  бала  кезден-ақ  бастаған.  ...  жасы  ...  ...  ғана  ...  әдебиетке  шындап  ықылас  қойып,  көзқарасы
қалыптасып,  сөз  өнерінің  халық   санасына   ...   ...   ... үш  ...  ...  бірі-өз  жанынан  шығарған  төл  өлеңдері,
екіншісі- ғақлия ...  қара  сөз  деп  ...  ...  ...  ... ... ... аударған өлеңдері. Абай өлеңдері  түгел  дерлік
лирикадан  құралады,  поэма  жанрына  көп  бой  ...  ...   ... ... ... адам портретін жасауға,  ішкі-  сыртқы  қылық-
қасиеттерін, мінез-бітімдерін айқын ...  ...  өте  ...  Қай
өлеңінен де қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының  ...  ... Абай ... ... ... ... көп  ...  көп  қырлы
болып келеді. Ол қазақ поэзиясында тіл кестесіне,  сөз  қолдануына  да  ... ... ...  Абай  ...  тілінде  адамның  жан  тебіренісін,
көңіл-толғанысын, жүрек ... ... сан ...  ...  көрсететін
сипаттамалар, эпитет, метафора және басқа да  бейнелі  сөздердің  жаңа,  өзі
шығарған соны ... ... мол. ... «жүректің көзі», «жүректің  оты»,
«ой өлкесі» деген ауыспалы мағына туғызатын бейнелі  ...  ... ... ақын ... ...  ...  ...  сипатталады:  «жүрегім
менің- қырық  жамау».  Осындағы  жұлқынып,  кескіленген,  қырыққа  бөлінген,
парша-парша болып ... ...  ...  ...  өкінішін  ,  арманын,
қатаңдық-өшпенділіктен  шеккен  азабын,  сүйенерге  тірек  таппай   күйзеліп
налуын, т.б
    Ұлы ... ... ... ... ... жол ... ... мен
мақал –мәтелдерді сынап, сырлап сұрыптар  дамыта  келе,  өзінің  жан  –жақты
педагогикалық жүйесін де ...  ...  ...  Абай  ... ... ұят, ұтылығы туралы  түйгендерін  талдап,  толықтырып,  діни
адамгершілік тәрбие құралы деңгейіне дейін  көтереді.  Абай  ...   ... ... ... ... атты ...    ... елім қазағым, қайран жұртым
    Ұстарасыз аузыңа түсті мұртым
    ... ... ... ...    Бірі қан, бірі май боп екі ...    Бет бергенде шырайың сондай жақсы
    Қайдан ғана бұзылды ... ...    ... өз ... басқа сөзді
    Аузымен орақ ұрған өңкей қыртың
    Өзімдікі дей ...       өз ...    ... ... ... ... ...    Бас –басына би бол,ан өңкей қиқым
    ... ... жоқ па ... ... –
    Деп, ... ... әжуа ...    Ұлы ақын Абайдың педагогикалық  көзқарасындағы  нысана  «Атаның  баласы
болма, адамның баласы болт ... ... ... ... ...  ...  ... гуманистік ой  пікірді  қуаттау  болды.  Оның  ...  ... ... ... ...  ...  классиктері  Ж.Руссо,
Д.Дидро,   И.Кант   т.б.,   ...   ...    ...    ... ағартушылық ой пікірлермен терең қабысып жатыр.
    Абай  ...  ...  оқу,  өнер  ...  ...  ...   ... ... халқының рухани азығына айналып отыр.
      Тапсырма:
   1. Ақынның балалар ... ... ... орны ...   2. Оның ұлт ... – жастар деп бала  оқытып,  оларды  тәрбиелеу  ісіне
      ... ... ...        3 ...   ... Уалихановтың өмірі мен шығармашылығы.
        Сабақтың мақсаты: ... ... ... мен шығармашылығы туралы
мағұлмат беру.
      ...  (шын аты - ... ... ұлы -1835 жылы қараша  айында
Құсмұрын бекінісінде қазіргі Қостанай ...  ...  ...  1865  ...  ... ... ... дүниеден өтеді.
      Ол – қазақтың ұлы ғалымы,  ...  ...  ...  ... ағартушы демократ. Арғы атасы – Абылай.Оның үлкен  ұлы  Уәли  –
Шоқанның туған атасы.  Балалық  шағы  ...  ...  ...  аға  ...  ...  ...  ата  ...  Сырымбетте  халықтың  қайнаған
ортасында  өткен.  Уалиханов  жвс  ...  ...  жыр,  ...   ... ... ...  ...  өскен.  Тіпті  Құсмұрындағы  шағының  ... ... – Баян ... ... ... ... бар. ...   аңыз,  жырлар
сюжетіне сурет салатын болған.  Сөйтіп,  табиғатынан  ...  ...  ... ... ерте ... бастайды.
      Шоқан әуелі Құсмұрында қазақ мектебінде оқып, арабша хат ... ... ...  араб  ...  ...  жақсы  үйренген,  кейінірек  Орта
Азияның түркі ... ...      1847 жылы ... 12 ... ... ... Омбыға әкеліп, орыс  достарының
көмегімен Омбы кадет корпусына оқуға орналастырады.  Сібірдегі  ең  ... орны ... ...  бұл  ...  ...  А.Завалишиннің  сөзімен
айтқанда, «ағартушылық пен патриотизмнің өркен ... ... ...      ... ... ... жағынан «Шоқан тез  өсті,  орыс  жолдастарын
басып озып отырды. Екі-үш ... ...  –ақ  ...  өз  кластастарынан  ғана
емес. өзінен екі жас үлкендерді идея  ...  ...  ...  ...  ... досы  ... ... рухани өсуіне орыс әдебиетінің  мұғалімі,
ориенталист Н.Ф.Костылецский  мәдениет  тарихы  курсын  жүргізген  айдаудағы
ғалым Гонсевский, әдебиетші ... ... ... ...  ... 1852 жылы ... мен  И.Н.Березин  арасында  тікелей   достық  қатынас
басталады.  Березиннің  ...  ...  ...  «Хан   ... ... Бұл - оның  ... ғылыми жұмысы. Осылайша Шоқан  корпустың
мұғалімдері мен ... ... ...  ...  ...  ...  тарих,  география  кітаптарынан   бас   алмай   оқитын.Жас   Шоқанның
білімдарлығын, әсіресе ... ...   ...  ...  ...  Семенов
Тян-Шанский, Потанин, Н.М.Ядринцев жоғары бағалаған.
      1853 жылы Шоқан кадет ... ... атты ... ... ... ...  Сібір  қазақ-орыс  әскері  ...  ...   ...   ...   болып
тағайындалады. Іс  жүзінде  Батыс  Сібір  ...  ...  Бір  ...  соң   ...  Сібір  мен  қазақстанның  солт-батыс
аймағын    басқарған    генерал    ...    ...     ... ... ... ... өлкесінің бас басқармасы оны  айрықша
тапсырмаларды орындайтын офицер етіп  ұстайды.  Қызметте  Шоқан  Бюрократтық
аппараттың ... ... Кури ... ... парақор,  тоң
мойын  чиновниктері  мен  патша  өкіметінің  отаршылдық  ...    ... ... ... ... ... көреді. Бұл туралы  достарына  –
Ф.М.Достоевский,  А.Н.Майков,  В.Курочкинге  жазғғғған  хаттарында,  Омбыдан
кетуді, туған ... ...  ... ... ... ...  айтылған.

      Ұлы жүздік Қоқан ... ... ... ... ... ... алу
міндеті жүктелген бір топ офицердің  (Гутковский,  М.М.Хоментовскийй)  ... да ... Осы ... ... ...  ауыз  әдебиетінің  үлгілерін,
тарихы мен этнографиясының ... ... ... ...  ... ...  кіріскен  Шоқанды  наградаға  ...  ...  оны  ... бағалаған   мінездемесі  сақталған.  Осы  ұсыныс  бойынша  1856  ...  ...  ...  бір  саты  ...  оған  ...   ...      1856 жылы ... М.М.Хоментовский басқарған әскери- ғылми  экспедицияға
қосылады.  Экспедиция  қырғыз  елін  жете  зерттеуге,   Ыстықкөл   ...  ...  тиіс  ...  Бұл-  ...  ...  ...  жүргізуіне
мүмкіндік ашады. Осы жылы ол  «Манасқа»  назар  ...  ...  ... жорық жасаған деген қаланың  орнын  барып  көреді.  Ыстықкөлге  жетіп,
оның  шығыс,  ...  ...  тау  ...  ...  ... ... ориентологиялық, этномологиялық коллекция жинап,  гербари
құрастырады. Жетісу,  Ыстықкөл  аймағының  фаунасын  зерттейді.  Россия  қол
астындағы ... ... Іле ...  ...  ...  ...    ТянШаньға   дейінгі   жерді   тугел   ...   ол   ... ... ... болып, қырғы халқының шежіресін, өлең,  жыр,
аңыздарын, «Манас» жырын ... ...      ... ... ... қою ... ...  Россияның  өкілі  болып
баруға тиісті полковник  М.Д.Перемышельскийдің  орнына  ақырғы  сәтте  Шоқан
тағайындалады. 1856 жылы ... ...  бет  ...  ол  ...  мен  ... ... дауын да жанжалсыз  жымдастыру  міндетін  атқарады.  Құлжа
жақта 3  ай  ...  ...  ...  ...  оралады.  Саян-Тянь-Шань  аралығы
қырғыздардың көш-қоныс мекені болғаны жайлы ылыми  проблеманы  қолға  алады.
17-18 ... ... ... ... ... ... 1856  жылдың  қысын
Батыс Сібір облысының архивін ақтарумен өткізді.Сөйтіп, Сібір мен  ... ... ... ... Алатаудың автохтоны  екенін  тарихта
тұңғыш рет анықтап берген. Енисей мен Алтай, Жоңғар  даласы  ,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тұрған  дегенді  дәлелдеді.   Ол
Шығыстың да қырғыздар жөніндегі  ... ...   ...  Сол  бойынша
Алтай мен Тянь-Шань арасында 17 ғасырда Ойрат мемлекеті пайда болғанда  ғана
қырғыздардың Енисейге ... ... ...      ... ... ... ... еңбектерінің даңқы Петербург
ғалымдарына  жетіп, 20-дан жаңа  ...  ...  1857  жылы  Орыс  ... ... ... етіп сайланды. Бұл – оның орыс ғылымы алдыңдағы   зор
еңбегін мойындағандықтың белгісі еді.
      ...          1. ......  ...  деген  сұраққа  қалай  жауап  берер
             ...          2.  ......  ...  ...  дәлелдейтін   қандай
             ... бар?
          3. ...... және  ана  тілі  ...  ...  Мысық»
             әңгімесімен байланысы қандай?



              4  ...  ... ...  ...  ...  ... ...      Сабақтың  мақсаты:  Спандияр  Көбеев  –Ыбырай  ...  ... ... ... мағұлмат беру.
      Спандияр ... ... ...  ...  ...  ...  ...  еліктеп,  ол  ұстаздық  қызметін  ағартушылық  ісін  дамыту   үшін
пайдаланған, қазақ халқы ... озық ...  ...  ...  ... ... Сол арқылы Спандияр ұлы Абай мен  Ыбырай  Алтынсарин
негізін  салған  қазақ  әдебиетіндегі  демократтық-ағартушылық  ...  ... ... және жаңа ... ... дамытты.
      Спандияр 1878 жылы 1 қазанда  бұрынғы  ...  ...  ...  уезі,
Обаған болысына қарасты №3 ауылда  ...  ...  ...  ... ... ... бес  баласы,  бір  қызы  бар  ата-анамен  дүниеге
келгенде, сірә, қуана қоймаған болуы керек»,-дейді  жазушы  ...  ... етек ... ... анамыз «Сен әрі суық, әрі  қатты  мұқтаждық  көрген
кезімізде туып едің» деуші еді.
      ... ... ...... хат ... шыншыл, қол өнерімен
(етік тігу, балташылық кәсіп, т.б.) күн  көрген  адам.  Ол  балаларын  оқыту
жағын көбірек қарастырған. ...  ...  да,  ...  ... ауылдың ортақ анасы сияқты қадірлі адамы болған. Отбасының  жарастығы,
үлгілі тәрбие болашақ педагог-жазушының мінез-құлқының қалыптасуына да  әсер
еткен.
      ... ... ... жетіп қалған кезде ауылда  «Ыбырай  Алтынсарин
мектеп ашады» деген хабар тарап, әкесі баласын осы  ...  ... ... мектеп ашу ісі созылыңқырап кетеді де, Көбей  тоғыз  ... ... ... береді. Алайда  діни-схолостикалық  мектептің  ... ... ... ... Спандияр оқуды тастап кетеді.
      1187 жылы уәделі ... ... ... да, ...  ұлы  ... ... сол ... орналасады. Оны 1892 жылы бітіреді. Содан  кейінгі
жылдары Қарағайлыкөл ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қаласындағы  екі  сыныптық  ...  ...  ...      ... ...... ...  кейін  тағы  да  оқып,  мұғалім  болып
шығуды армандайды.  «Ыбырайдың  өлімі  менің  ...  ...  ...  ... енді бір ... баянды етіп, бекітті» дейді ол.
      Жасынан Ыбырайдың ағартушылық, ұстаздық  жолын  үлгі  ...  ... ... ... ... ... ел ... жаратуға мүмкіндік  туғанын
өз естеліктерінде былайша еске алады:
      «Алдымда ... ... ...  ...  ...  ...  ... ендігі өмірім сол  ауылда  өтпекші.  Сол  ауылда  қолымнан  келгенінше
мәдениет шам-шырағын жақпақшымын. Бір ... өзім ...  ...  ... тілекті жас жеткіншектерді оқытып, олардың  көзін  ашып,  ғылым  ... ... ... деп ... келемін».
      Спандияр өз ауылында және оған таяу жердегі мектептерде  орын  болмай,
Қостанайдан  мың  ...  ...  ...  ...  ...   ... деген жерге  жіберіледі.  Онда  бірталай  қиыншылықтарға  кездеседі.
Арнаулы  ...  ...  ...  ...  ...  мен  оқу  ... балаларын  орысша  оқытуға  ел  ішіндегі  наразылық  көзқарас-
бәрімен жас  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Сөйте  жүріп,  Спандияр  өзіне  тілектес  ...  ...  Ол   ... ғылым  салаларынан  түсінік  береді.  Орыс  әдебиетінің  ...   ...   ...   Н.В.Гогольдің   «Өлі   жандар»   атты
шығармалары мен А.П.Чеховтың күлкілі әңгімелері,  И.А.  ...  ... ... әңгімелері арқылы ел ішіне тарайды.
      ...  ...  ...  ...  ...  бастайды.  Мұны  ол  ескі
ауылдағы ұнамсыз мінез-құлық пен ел әкімдерінің, бай шонжарлардың  ... ...  ...  ...  өз  ...  бірде  бала
оқытып  жатқан  үйге  Ыбырай  деген  байдың  жас  ...  әкеп   ...      ... жылдар ішінде Спандияр Петропавл  уезіндегі  Нілді  болыстық
мектебінде істейді. 1905 жылы ... Омбы ... бір ...  ауылшаруашылық
курсында оқиды. Бұдан кейін Спандияр Петропавлдағы екі  сыныптық  ... ...  онда  1910  ...  ...  ...  боп  істейді.  Осы
жылдарда (1908-1909) ол өзі  Кішіқұмда  ...  ...  ...  ... ... баспаға ұсынады. Ол аудармалары 1910 жылы Қазанда  «Үлгілі
тәржімә»деген атпен басылады.
      ... ... ...  ...  шығармашылық  өмірінде  елеулі
оқиға болды. «Осы жинақ шыққаннан кейін мен  ...  бет  ... ... ... ...  жазу  ...  қолымнан  келетін  іс  сияқты
болып көрінді. ...  ол  ...  ең  ...  ...  ...  үшін  ... оқу құралдары керек  еді.  Сондықтан  мен  ең  ...  оқу  ... ... етіп ... ... ...      С.Көбеев бұл кітабы-«Үлгілі бала» 1912 жылы  Қазан  қаласында  басылып
шығады.
      ... ... ... маңызы  оның  алғашқы  оқу  кітаптарының  бірі
екендігінде ғана  емес,  ондағы  шығакрмалар  ...  ...  ... ... ... толыса түскендігінің айғағы тәрізді.
      1951 жылы ... ... ...  кітап  жарияланды.  Кітап
1954 жылы өңделіп, екінші рет басылды.
      «Орындалған  арман»  -  ...  ...  өмір  жолы  ... ... мен ... ... шығарма.
      «Қалың  малдың»  елеулі  сипаты  мен  ...  ...  –   оның   ... ... романдардың бірі болуында  және  өзіне  шақ  ... ...      «Бұл ... жазу маған оңай тиген жоқ,-дейді С.Көбеев естелігінде.  –
Мұның әртүрлі себептері де бар еді. ... ... ...  ...  ... ... ... жазба түрдегі көркем әдебиет шығармалары тіпті аз  еді
және олардың идеялық бағыттарын былай қойып, ... ...  ауыз  ...  ...  асып  шыға  ...  ...  еді.  Біздің  солтүстік
аймақта маған тіл үйренер, үлгі-өнеге алар жалғыз-ақ ... ауыз  ... ... ... мен ... арнап  оқу  құралына  лайықтап  жазған
новеллалары ғана еді (Абайдың жинағы қолыма кейінірек түсті.)  ...  ... ... ... ауыз ...  ...  тигендік  барлығы  қазіргі
оқушыға айқын байқалып отыратын болу керек.
      ...  ...  ...  оның  ...  ...   кейі-
кескіндері жайында кеңесетін, пікір алысатын да адам жоқ еді.  Мұны  түсінер
бірен-саран адам болса, оның да ...  ...  ...  басқа  айтары  жоқ
болатын. Маған тек орыс тіліндегі романдарды оқып, соларды үлгі ете  отырып,
жазуға тура келді».
      ... ... ...  ...  ...  романдағы  кейіпкерлердің
мінездемесінен анық байқалады. Әсіресе, Ғайша мен Қожаш  ...  ... ауыз ... ... ... әрі ... әрі әнші, әрі  балуан
– «сегіз қырлы, бір сырлы» етіп  суреттеу  әдісін  ...  Олар  ... ... ... ...  «Қозы  Көрпеш  –  Баян  сұлу»  жырындағы
Қарабайдың көп ... бар.  ...  ...  ...  да  ауыз
әдебиетіне тән әңгімешілдіктің әсері тиген. Ғайшаның мұңын  әкесіне  өлеңмен
айтуы, серғазы үйіндегі той суреті, Ғайша мен  ...  ...  ән  ... әдебиет ықпалынан туған. Сонымен бірге жасынан Пушкин, Гоголь,  Чехов
шығармаларын  оқып,  оны  қазақшалап  ел   ...   ...   ...   ... жазу тәсілі, гуманистік идеясы  әсер  етпей  қойған  жоқ.  ...  ат  ...  ...   Собакеевич),   олардың   іс-әрекетін
сыншылдық тұрғыда суреттеуде Гоголь тәжірибесіне жүгінген сияқты.  ... ... ... ... ... ... да тануға болады.
      Бір қарағанда бүгінгі ірі-ірі романдары  бар  ...  ...  ... мал»  ...  ...  ...  ...  Бірақ  туған  кезімен,  ол
кездегәі әдебиет  дамуы  тұрғысынан  қарағанда  оның   ...  ...  ... ... мен тартысқа құра отырып, дәуір сырын, оның  адамдарын  тәп-
тәуір  суреттейді.  ...  ...  ...  ...  дамуы   да   орынды
беріледі. Онда желілі сюжет, қиюласқан компазиция бар.
      Тапсырма:
   1. ... ...   2. ... ... ... ... сөз
   3. ... ынталандыру тәрбиесі туралы ойлары
            5-  тақырып  Міржақып ... ... ...      ...  ...  Қазақ  ақыны,  публицист  және  аудармашы-Міржақып
Дулатұлының өмірі мен шығармашылығы туралы мағұлмат беру.
       ... ... ... ... ... және аудармашы. Екі  жасында
шешеден, он екі жасында әкеден жетім қалған ол 1897  жылы  ...  ... ... түсіп, оны 1902 жылы  бітіріп  шыққаннан  кейін  алты-  жеті
жылдай ауылда бала ... жылы Омбы ... ...  ...  ... Ахмет Байтұрсыновпен кездеседі. Оған еріп Қарқаралыға барады,  ондағы
ұлттық демократиялық қозғалысқа ... ... ...  ...  ...  ...  қазақ  конституциялық  демократиялық  партиясының   ... ... да,  ...  делегаттары  қатарында  1906  жылы  Петербургке
барады. 1907 жылы ... ... ... ғана  ...  «Серке»  газетінде
«Жастарға» деген өлеңі бастырады. 1909 жылы ... «Оян  ...  ... ... ... ... ... романын  бастырып  шығарады,
«Айқапқа» түрлі  тақырыптар  төңірегінде  (оқу-ағарту,  ...  тіл  ... ... ... ...       1928 ... ...  бір  топ  қазақ  оқығандарымен  бірге  тұтқынға
алынып ату ... ...  ...  кейіннен  10  жыл  абақтыда  қамаумен
алмастырады. 1935 жылы тұтқында жүріп, Балтық каналының  бойындағы  ... ... ... болады. 1988 жылы республика  Жоғары  сотының  ... ... ... оны ... ...       ... ағартушының артына қалдырған рухани мұрасында кешегі  көшпелі
қазақ елінің әдет-ғұрпы, дәстүр  салты,  жол-жоралғысы,  тәлім-тәрбиесі  мен
үлгі-өнегесі,  ...  тән  ...   ...   ұнам-талғамдары   ұлтық
колоритқа  толы  сан  алуан  нақты  деректермен  безендіріле  ...  «Оян  ...  атты   ...   орны   бөлек.   ...   ... ... ... ... идеяларын әрмен қарай  дамыта
келіп,  ол  да  ...  ...  ...  ...  ...   ...   қарауға,   атап   айтқанда   оқытудың   жаңа    ... жаңа ... ...  ...  ...  ғылыми  дидактикалық
қағидаларға сәйкес сабақ жүргізуге ерекше мән береді.
       ... ... бас ...  ...  ...  ... қызметінде болады. Сол кезеңде Дулатовтың «Азамат»  (1913),  «Бақытсыз
Жамал» (екінші рет,1914), «Терме» (1915) кітаптары жарық  көрді.  1917  ... ...  ...  ...  М.  ...  ...  ... және дәрігер Ә. Алдияровқа арнайы куәлік беріп, оларды Минск  маңы
мен Баранович қаласында тыл жұмыстарында жүрген қазақтарға қолдау  ... ... ... ... ... ... ұйымдастырған  «Еркін
дала»  (1917)  атты  саяси  ...  ісін  ...  ...  ... қалыптастыруға ықпал ықпал етті. Дулатов 1916  ...  ... ... ... ...  айналған  елге  көмектесу  мақсатында,
Семей  ...  ...  ...  ең  ...  ...   жәрдем   қорын
ұйымдастырды. Осы жылдары Алаш қозғалысы мен  Алашорда  үкіметінің  жұмысына
белсене ...       1922-26 жылы ... ...  ...  ағарту  институтында  оқытушы,
Қызылжарда  мерзімді  баспасөз  орындарында  қызмет  істеген.  1928   ... ... ... 1930 жылы ату жазасына кесіліп, кейін оны  он
жыл абақтыға ауыстырады. Беломор-Балтық каналының құрылысы бойында  Сосновск
станциясындағы лагерьдің ... ауыр ...  ...  ...  ... жылы 1-18 ... аралығында Торғай өңіріндегі өз есімімен  аталатын
ауыл бейітіне әкелініп, қайта жерленді.
      ... 1921 жылы ... ... ... құралы» қазіргі   кездегі
математикадан оқу кітаптарын  құрастырушылар  үшін  теңесі  жоқ  үлгі  ... Осы ... ... ...  1914  жылы   ...  басылған  еді.
Мұнда  бастауыш   кластағылардың   ұғымына   оралымды,   ...   ... ... өмірінен алынған, қазақ  психологиясына  бесенеден  ... ... мен ...  төрт  ...  (қосу,  алу,  көбейту,
бөлу) зердеге тез тоқып алуға жәрдемдесетіні дау ... ...  ... ... ... ... үйде 6 ат бар еді,  ...  тағы  бір
ат алдық, біздің үйдің аты ... ... ... үйі ...  5  қой,  1
сиыр сойды. ... үйі ... неше мал ... ... 2 қаз атып  ... ... ақсақалға байлады, Мергеннің өзінде неше  қаз  ...  ... ... 10 ... бар ... ... жіберді. Желіде  неше  құлын
қалды?» т.б. осы  іспетттес  мысалдар  балғын  шәкіртті  тек  есеп  ... ...  оны  ...  ...  мен  ...  ... ... «соғым», «ақсақал», «желі» т.б) үйрететіні сөзсіз. Осы әдіс-
тәсілді мектептегі қай пәннің мұғалімі болмасын орынды пайдалана білсе құба-
құп. ... да ... ...  ...  ...  5  ... ... «Коля 5 пласмастер  сатып  алды»  деп  келетін  ұлттық  нақыштан
жұрдай тіркестерді қазақшалайтын күн бізге ... ... ...      Ал ... Дулатов жазған «Қирағат»  кітабы  (1924)  өзінің  құрылысы
жағынан  бастауыш  класс  оқушыларына  ...  ...  ...  ... ... ... төрт ...  ол  кездердегі  жан-жануарлар
мен  құстар  өміріндегі  ерекшеліктер,  ел  өмірі,  тұрмыс  тіршілігі  ... яғни ... ... ... ... ... беру  көзделген.
Екінші бөлімде балаларды талаптылыққа, еңбек етуге, адамгершілікке  баулитын
ғибаратты әңгімелер топтап берілген. ... ... ... ...  әңгімеде
қаладан оқып келген баланың ауылға келген соң еріншектік жасап,  тырнауыштың
сабын басып қалғанда  оны  ...  ...  ...  ...  аяқ  ... ... ... екен» деп ашулануын сықақ етеді.  «Қонақ  кәде»  атты
әңгімеде қазақтың әдет-ғұрпын сөз етсе, «Күлмеңіздер ... ...  ... тілін алмай өлмелі шал-кемпірді мазақтайтын  әдепсіз  ...  ...      ... ... ... тағылымдарынан қазіргі күн талабы-
тілегімен ұштасатын тағы  бір  кесек  ойды  ...  Ол  жас  ... ... Қазіргі  қазақ  жастарының  тәрбиесінде  көлеңкелі  ,
келеңсіз  жақтардың  белең  алуы  тәлімгер  ...  жас  ...  ... пен  ...  ...  ...  қажеттігін  күн  тәртібіне
қойып отыр. Осы жөнінде мұсылмандардың  қасиетті  кітабы,  «Құранның»  үлгі-
өнегеге  толы  ...  да  баса   ...   ...   қажеттігі   газет-
журналдарымызда сан рет жазылып жатыр. Ал осы мәселені бұдан  80  жыл  бұрын
кемеңгер ... ... та ... екен. Ол  жұртты  оқуға,  білім  алуға
тартқан ... бір ... діни ... да ... ... дейді. Автор  орысша
оқып, орыс тілін үйренген  ...  ...  ...  мұсылманша  оқып,  дінді
танып, оны өмірлік қажетке пайдаланса кісі жан-жақты  ...  ...  ... ... Ол медреселер ауыл мектептерінде ғылыми  пәндерді,  түрлі
тілдерді ... ... діни ...  да  ...  ...  маңызын  былай
түсіндірді: «Медреседе сыйласып екі молла.  Бірі  ...  ...  ... ... ... ... қазағым кетер едің сонда  алға...  Риза
қазақ халқы болар еді, хүкімі шариғаттың тұрса қолда...»
      ...   1. ... ... өмірбаяны
   2. Міржақып Дулатұлының шығармашылығы.
   3. Міржақып Дулатұлының тәлім-тәрбиелік тағылымдары.
   4. Бастаушы сынып ... ... ... ...       6  ...   Ұлы Отан ... кейінгі  кезеңдегі  балалар  әдебиеті
(1945-1960 жж.)
      ...  ...  ...  ...  Ұлы  Отан  ...   ... Балаларға жаңа дәуір  талабына  сәйкес  ...  беру  ... ... ... әдебиетін  өркендетуге  мемлекет  тарапынан
жасалған іс-шаралар мен арнайы қаулылардың тигізген  әсері  туралы  ...            ... ... ...  ...  ...  ... орны. Өмірі  мен  шығармашылық  жолы.  Жазушының  балаларға  ... ... ...  ауыл  ...  көріністері.  «Қыран
кегі», «Көксегеннің хикаялары», «Ермектің алмасы»,  «Бақыт»,  ...  ... «Жас ... т.б. ... ерлік,  еңбек  тақырыбы,  балалардың
мал шаруасына, өндіріске араласуының нанымды, ... ...  ...  Шоқан»  повестері.  Олардағы  ...  ...  ...  ... әдебиетінде проза жанрын дамытудағы ролі.
      Өтебай Тұрманжанов (1905-1978). Өмірбаян өрімдері. Шығармашылық  жолы.
Қазақ өнері мен ... ... ... ... өлең-жырлары  –  ақын
мұрасының  өзгеше  ірі,  қайталанбас  қызықты  саласы.  Ақынның  «Сабантой»,
«Құмырысқалар, ...... ...  «Ащы  терден  –  ...  ... ... т.б.  ...  еңбек,  ерлік,  ынтымақ,  бірлік  тақырыбы.
«Қарлығаш» жинағы. Балаларға ... ... ... ... ақын  екендігі.
Ол – қазақ әдебиетінде мысал жанрын аударудың  шебері.  Ақын  аудармаларының
тәрбиелік мәні. «Маймыл мен бұршақ», ...  мен  жеті  ...  ... ...  ...  мен  түлкі»,  «Орман  ертегісі»  т.б.  шығармаларының
өзіндік сипаты. Суреткер мұрасының ... ... мен ...    ... ... ... ... саласында көтерген екінші  үлкен
тақырыбы – балаларды еңбекке баулитын, еңбек ... ...  ... ... әр қилы ... және соған тікелей  қатысуын  Өтебай  ...  ...  ...  ...  кейіпкерлері  арқылы  танытады.
Балалар  әдебиеті  ерекшеліктерінің   бірі   ...   ...   бір   ... ... дәл, ...  ...  ...   «Қарлығаш,  жылан,
дәуіт», «Жолбарыс», «Құмырсқалар, аралар-қиыспас дос  құдалар»,  «Төрт  өгіз
туралы ертегі», «Жолаушы  мен  жеті  ...  т.б.  ...  ...  ... ... ... кейіпкерлер  бар.  Сондықтанда  Өтебай  өлеңдерін
жас өспірімдерге ерекше жақын  әрі  ...  Ұлы  Отан  ...  ... ... өскен балалар  әдебиетінің  жан-жақты  қамтылған  әр  алуан
тақырыптары балаларды коммунистік рухта  ...  ...  ...  ие
болып келеді.
    Өтебайдың  аңыздар  ізімен  жазған  ...  ...   ... ... өмір ... неше ... ... да сәулетті көріністері  мен
еңбек  жемісінің  қуанышын  жәндіктер  тіршілігі  арқылы  суреттейді.  Бүкіл
дүниеге, ... ... жан ... ... тасты да, майда қоңыр желді  де,
гүл үстінде ұшып  жүрген  ...  де,  ...  де  өмір  ... ...  ...  ...  бәрі  де  ...  күледі,
сауық-сайран құрады. Жаратылыстың осындай әсем де сұлу  ...  ... ... суреттейді:
    Ертеде бір орманда
    Өзі салған қорғанда
    Бір топ ара ...    Бәрі ... жан ...    ... бал екен
    Тамаша өмір сүріпті, – деп еңбек  еткен  жәндіктерді  мүлдем  аспандата
мадақтап, ... ... Оның ...  жері  мен  өмір  ...  айналасын
суреттеген де, жаратылыстың әсем бейнелерін  жандандырып  жібереді.  Баланың
көз алдына ... ... ... ...  желі  бар  ...  орман  іші,  бал
арасының омартасы елестейді:
    ... екен ...    ... ...    Асыл ... гүл ...    ... балбырап,
    Жасыл, лағыл дүр ...    ... екен күн ...    ... нұр ...    ... екен ... қыс. – деп балалардың таңдайын қаққызатындай әсерлі
аңыз сияқтандырып жырлайды. ... ...  ...  ...  ...   ...   әсер   береді,   бұрын   ...    ... ... ... мен  ...  ...  құпиясын  білуге
зейінін аудартады. Солар арқылы балалардың  байқағыштық  қабілеті  ... ... өзі ... мектепте жаратылыс тану  пәнін  тереңірек  білуге,
үйренуге, соған  қызыға  кірісуге  әсер  етеді.  ...  тірі  ... ... ... ... ... жасайды, баланың  логикасын,  ой-өрісін
кеңейтеді.
    Ара алдында билеген ... өз ... ... ... соң:
    Қоғалы күміс көліміз,
    Желікті жасыл жеріміз,
    Сауықты сәнді күніміз,
    ... ...    ... ... ...    ... осы – ...  -  дейді.  Былайша  қарағанда,  араларға  бар
өнерін көрсетіп, қызмет етіп жүрген  ...  айып  жоқ  ...  ... ... ... инеліктердің ала  жаздай  ән  шырқап,  үздіксіз  сауық-
сайран құруын жақтырмайды. Жалғыз ... ... ... ...  ...  мен
көбелектер де осы алуандас. «Осылар қарын ашырар, өнерлі ұл елін асырар»,  -
деп қорытындылайды.
    Ақын ...... ... ...  ...  ...  жас  басынан
еңбекке баулу. Ең соңында ... да ... ... ие ... ...  ... ... ғана көзге көрініп, сый-сияпатқа, құрметке бөленеді.
    ... бар ... ... бар, ...  ...  те  ...  айналасында
болмақ. Автордың  негізгі  ойы  еңбек  еткенді  ...  ...  ... қарайтын және  жеңіл-желпі  күнелтуге  тырысатын,  өз  ортасына
пайдасы жоқ шыбын-шіркей сияқтыларды қатты әшкерлеуге,  ...  ...  ... ... ең ... ... мәні осы ... айқын көрінеді.
    Өтебай өлеңіндегі тағы бір өзгешелік – балаларға  үлгі-өнеге  ету  ... ең ... ... ... ...  ...  ойдан  белгілі  бір
қорытынды  жасап,  естерінде  қаларлықтай  түйін  түйеді.  Осы  ...   ...    ... бал ...    Ондай тәтті көрмедім.
    Құмырсқадан нан жедім,
    ... ... ... - деп, ойын-сауық, күлкіден тұрмысты түзерлік  еш
нәрсе  таппай,  өмір  тетігі  деп  танылған  ...  оның  ...  ... ... ...  етіп  ...  Еңбек  процесіне  және  өмірге
бейімдей тәрбиелеуге бағытталған мұндай  шығармалар  әр  уақытта  ... күн ... ... зор әсер ...    Өтебай өлеңдері  жанды  суреттер  арқылы  ...  ... ... да ... ... ...  ...  болуының  ең  басты
себебі де осында.
    Өтебайдың ... ... ... ... ... ... той»,  «Ащы
терден  тәтті  нан»,  «Бір  кезде»,  «Нан  туралы  баллада»  тәрізді   ... ... ...  ел  ...  ...  ...  ысырап  етпеуді,
төгіп-шашпауды, талан-таражыға түсірмеуді,  аяққа  баспауды,  ...  ... ... ... тұта ... үйретеді.
    Ей, балалар, балалар,
    Болмаңдар, сірә, ... тар.
    ... ... ...    бар қасиет нанда бар!
    Нан ... ...    ... ... ...    ... алып ...    Торғайларға тастаңдар!..
    «Баланы бастан» деген сияқты осындай терең ойлы нақыл  ...  ...  ...  ...  ...  ...  құлағына  сіңіріп,   әдетіне
айналдыруға ...    Әрі ... әрі ... ... ...  ...  ...  нақыл  сөздер
Өтебай поэзиясында өте көп. Ол әсіресе жақсылықты, жаңалықты жаратушы  еңбек
адамдарының қадір-қасиетін жоғары ...    ... ... өнегелі ой туады. Балаларға  арналған  поэзия  құдіреті
осындай болмақ.
        Балалар ... ... ...  Өтебай  өлеңдерінің  тағы  бір
үлкен тақырыбы – ынтымақ, бірлік адам ... ...  ...  ... Өтебай балаларға  ғибрат,  үлгі  ретінде  ұсынып,  солардан  ...  ... ... ...  ...  ...  дәуіт»,  «Төрт  өгіз  туралы
ертегі», «Жолбарыс», «Аю мен  ...  ...  ...  ынтымақ,  бірлік,
достық бар жерде  қалған  мәселенің  бәрі  де  ...  ...  ...  шешілетінін  нанымды  жанды  көріністер   ...   ... ... ... төбедегі келеді, алтау  араз  болса,  ауыздағы  кетеді»
деген мақалдың өмірден алып айтылғанын «Төрт өгіз  ...  ...  ... ... ... ... келтіру арқылы түсіндіреді.
    Төрт түлік малдың ішінде төлдерін де, ... де  ...  ... сиыр ... ... ... белгілі. Тағыланған төрт өгіз тобын  жазбай
бір орманды ала жаздай жайлап, өздері де әбден ... ...  ...  ... тату-тәтті өмір сүреді, бұларға қасқыр да, басқа азулы аңдар да  бата
алмайды. Бірақ  сұм  ...  ...  әр  ...  ...  ... ... еріп, олардан бөлініп кеткен жас өгіз  аңдып  жүрген  арлан
қасқырдың жемтігіне айналады. Жас ...  ...  ...  естіп,  жетіп
келген үш өгіз түлкінің де, қасқырдың да парша-паршасын шығарады:
    Не ... ... ... ...    ... күш біле ... ынтымақта.
    «Жалғыз боп жол тапқанша, ... ...    Деп ... жай ... әр ...    ... Өтебай  төрт  өгіздің  бастан  кешірген  оқиғаларын  айта  келіп,
«Бірлік бар жерде  тірлік  бар»  ...  ...  ...  ...  қуаттайтын
өмірлік ойды  балаларымыздың  алдарына  тартады.  Осының  бәрі  белгілі  бір
оқиғаның айналасына ... ол ... да, ... ...    Осы ... жас ... әр алуан жолмен түсіндіріп,  ұқтыру  балалар
әдебиетінде  елеулі  орын  алып  отыр.  ...  өзі  ...   ...   ... өсу барысындағы үлкен игілік.
    Тәрбиеші, ата-ана балаларға осы сияқты өлеңдерді оқып  беріп  түсіндіру
арқылы ... ең ...  ...  ...  ...  ...  ...  рухани  азығы  боларлық  өнегелі  жақсы  ойлар   естерінде
сақталып, ... ... ...  ...  мұның  өзі  бірден  игі  ...    ...  ...  бір  ...  ...  алғыр   ой,   әдісшілдік,
тапқырлықтың да керектігін жас ...  ...  ...  ...  жоқ
жерде қара күш пен батылдық үнемі табысқа жеткізе бермейтінін  ...  ... ақын ... ...  емес,  оқиғаға  құрып,  белгілі  ...  ... ісі етіп  ...  «Жолаушы  мен  жеті  қасқыр»  деген  өлеңінде
жалғыз шыққан жолаушы  өзін  қамаған  қасқырлардан  ...  ...  ... сөз ... Барлық оқиға желісі  үрей  туғыза  әңгімеленіп  келеді
де, қысылған ... ... ... ... ... ...  ... таң-тамаша етеді.
    Тапқырлық батырлықпен-егіз жолдас,
    Тар жерде тапқыр болмай сірә ...    ... ой, ... ...    ... ... алмай қоймас, -деп қорытынды жасайды.
    Тапсырма:
   1. Ұлы Отан соғысынан  ...  ...  ...  ...  ...      ... жатқызсыңдар?
   2. Сапарғали Бегалин өмірі мен шығармашылығы туралы
   3. ... ... - ... ақындық өнер жолы туралы мәлімдеме
      жаса.
   4. Ақынның балалар әдебиеті ... ... ... ... – еңбек,
      ерлік, ынтымақ  тәрбиесі мысал ... ...   5. ... мұрасының көркемдік ерекшеліктері мен тілі.


             7- ... ...... жазушы
      Сабақтың  мақсаты :  Жауынгер жазушының өмірі мен ... ... ... шығармаларының ерекшеліктерін  аңғарту.
          ... ... ... Ұлы Отан ... кезінде кең тарады.  Оның
майдан газеттері бетінде, «Комсомольская  правда»,  «Социолистік  Қазақстан»
газеттерінде басылған  жауынгерлік  очерктері  мен  ...  ...  ... Ұлы  Отан  ...  жайлы,  Отан  тәуелсіздігін  қорғаған  ерлер  мен
фашисттрдің аюандық қылықтары  жайлы  ...  ...  Өз  ...  ... ... ... ... шығармаларының лирикалық  батыры  құрбылармен
қоғамдық мәселелер туралы сырласты.Жазушы ңбектерінің пафосы мен  сыршылдығы
Баубекті қалың оқушы қауыммен тез табыстырды.
       ...  ...  1916  жылы  ...  ...  ...   ...  ... деп  аталатын  қыстауда  дүниеге  келген.  Балалық  ...  ...  жаңа  ғана  ...  ...  алты  ...  жеткенде   ансынан,
кейінірек әкесінен айырылады. Ауылдық  мектепте  сауатын  ашқан  соң,  кейін
Қарсақбайдағы  ФЗО  ...  ...  1935  жылы  ...  келіп,  Мұқан
Иманжановпен бірге есеп – ... ... ...  ...  ...  сөзге
үйір, аздап өлең шығаратыны бар Баубек Алматыға  келгеннен  кейін  әдебиетке
құмарта беріледі де, бірқатар  ...  ...  ...  ...  бәрі  ... ... жас ... алғашқы тәжірибелері болатын.
       Әдеби ... ... ... ... 1938 жылы  ...  ... ... ашылған екі айлық курста оқиды. Одан кейін « Ленилшіл  жас  ».
«  ...  ...  »  ...  ...  әр   түрлі   қызметтер
атқарады. Бұл кезде оның ... ... ... ...       ... ... ... Баубек отызыншы жылдар  ішінде  елімізде
болған  қоғамдық  өзгерістерді  көрсетуге,  жаңа  ...  ...  мен  ... ...  ...  Отан  ...  мәселелеріне  арналды.
Ақын бойында заман шаттыщғына ортақтаса сезіну, лепті қуаныш бар.


                        ... ...                        ... ...                        ... ... өлкелі
                        ... биік ...                        Ән ... ...                        ... ет, ей, достар)
                        ... ... ...                                                (« Жаңа ... ... ... мұны анық байқатады. Ақын өлеңдерінің басты кейіпкері -  өмірге
өзін ие санайтын өктеи мінезді адам. «Қыран»   өлеңінде  ол  ...  ... ... ... ... сипаттай отырып,
                        Көк ... мұз ...                        ... ... күн де білді,
                        ... әлем ... иді,
                        ... да оны сүйді,-
дейді.
Осындай ерлер Отаны, Баубек ұғымында, өмір ұясы. Кеңес ... - өмір  ... Жаңа ... сыры дағ мәні де осында. Сондықтан да ол:
                        Жоқ, ... мен ...                        ... өмір ... бар.
                        өлім мен өмір ...                        ... өмір жеңе ...                        ... ... ... да.
                        Біз ... еш күш жоқ
                        ... да, атса да.
                        ... ... келген күш Кейін қарай серпілер
                        ... ... ... ... ... Адам - ... ұзақ жолымен жүріп келе жатқан  жолаушы.  Оның
әр ісі заман тетігіне пайдалы болуға тиіс. Сондықтан да ол асығыс. Адам  ... ара ... ақын ... ...     1. ... ...  өмір жолы туралы не білесің?
     2. Баубек – жауынгер ... ... ... ...      8 ... ... Мұратбеков -  әңгіме –жазушы шебері.


      ... ...  ... ...  өмір  жолы  мен  ... ... ... ана тілі оқулығындағы шығармаланы талдау.
    Сайын  Мұратбеков  1936  жылы  15-ші  ...  ...  ...  Қапал
ауданындағы Қоңыр ауылында туған. 1957 - 1963 жылдары Қаз.МУ-де  оқыған.1971
жылы Мәскеудегі ... ... ... ... 1954  -1962  ...  ... мұғалім, аудандық, облыстық газеттердің әдеби  қызметкері  болған.
1962 – 1972 жылдарда «Жұлдыз» журналында, «Қазақ әдебиеті»  газетінде  ... ... ... одағының кеңесшісі қызметін атқарған.
    1972 -1977 ... ... КП ... ... жауапты  қызметкер,
1911 -1980 жылдарда « қазақ әдебиеті » газетінің бас редакторы,  1980  -1984
жылдар аралығында Қазақстсн ... ... ... 1984  -1986  ... ... »  баспасының  директоры,  1988  -1991  жылдарда  ҚЖО  –ның  екінші
хатшысы қызметін атқарған.
     ... ... ...  те  бар  ...  ...  кезі  –  Ұлы  Отан
соғысының отты ... тап ... тар ... тағдырдың татымсыз  талқанын
ерте татқан буынның өкілі.Сайын 1941 жылы не бәрі бес ... ғана ...    ...  алғашқы  шығармалары  50-  ші  жылдардың  аяғында  ...  ...  ...  ...  ...  мен   ...   «   Менің
қармындасым » ( 1961 ), « ... »(1967 ), « Ауыл оты » (1964 ) ,  «  ... » 1968 ),  «  ...  алма  »  (1972),  «  Дос  іздеп  жүрмін  »  (1973),
жинақтары, ... ... бір ... 1981 жылы,  1986  және  1991
жылдары екінші ... ... ... 1989 жылы « Қалың  қар»,  1995  жылы  «
Өліара»повестері кітап болып шықты.
    Алматы баспаларынан орыс ... « Дом ... ». « ...  ...  »,  ... ... » т.б ... Мәскеу баспаларынан әр жылдары жарық көрген  «
Дикая яблоня », « На ... ...  »,  «  ...  ...  »,  «  У  ... » т.б ... Ташкентте өзбек тілінде « Евшан  иісі  »  ,  Қазанда
татар тілінде « Әрем иісі», украйн,  ...  ...  ...  ... және т.б ... ... ... әңгіме,  повестері  араб  тілінде  ... иісі » ... мен ... ... ... ...    ... саласында Ә.Әлімжановтың белгілі роман – повестерін,  сондай-ақ
Г. Толмачемвтың Д.Қлнаев, Н.Назарбаев ... ...  ...  ...  ... « Тас ғалам » романын қазақшалаған. «  Тел  өскен  ұл  »  кинофильм
сценарийінің ...    2003 жылы « ... алма » ... үшін ... « ...   »  ... ... 1990 жылы « Қалың қар » романы  үшін  Қазақстан   Жазушылар
одағының М.Әуезов әдеби сыйлығы, 1998 жылы ...  ...  ... қайраткері атағы берілген.
    Әрбір  талантты  жазушының  әдебиетке  келуі  ұлттың  ...   ... ... ... ... ... алмайды. Сондай  талантты  суреткер
өзімен бірге өзіне дейін болмаған беймәлім бір ......  ... ...  ...  өзі  ...  отыр.  Сайын  Мұратбеков  те  әдебиет
әлемінде шу деп төбе ... ... ...  ...  ...  ... мәлім.
    Сайын Мұратбекотың алғашқы әңгімелерінен бастап бүгінгі  жазылғандарына
дейін  үміт  отындай   лаулап,   ...   келе   ...   ...   ... ... жайлы бір нәрсе бар.
     Сайынның ең алғашқы көркем ... бірі « ... ...  »  атты
әңгімесі. Автор бұл әңгімесінде еліктей ерке өскен қыздың  бейкүнә  ...    ...    ...     ...     ...     ... тағы да оята ... Әңгіме қылымсуды білмейтін  қылықты
қарындастың аяулы мінезін көрсеткенмен барша  ...  ...  ...  ... мен рухани тазалық, ақшаңқан адам сезім туралы ой қалдырыды.Сондай-
ақ Сайынның осы ... ...  ...  ...  айтылған  пікірлерді
аңғаруға болады.
    Әр жазушының шығармашылық жаңалығы ол бейнеленген  еөркемдік  ... сол ... ... « ...... бейнелер  әкелуінен,
көрінеді. Міне осы бір эстетикалық өлшем биігінен  қарағанда  С.Мұратбековке
арналған суреткерлік қырлары ашылы туседі.  «  ...  ...  ...  ...  ерекше  сүйкімді  еркебұлан  қыздар  өмірде  аз  ... ... ... тән ... Мұратбеков Әлима бейнесінде алады
    Сайынның жаңа  әңгімесінде  бұрын  айтылмаған  жағдай,  ашылмаған  ... жаңа ... ... ...  отырады.  Және  осының  бәрін  ол  мен
мұндалап көзге ұрмай, сол өзінің лиро – психологиялық ... ...  ... шуақ жазу ...  ...  ...  жалпы  С.Мұратбеков  прозасының
табиғатты тау өзенінің тасып  аққанынынан  гөрі,  тұма  ...  ...   ...   ...   сылдырды   көбірек   еске   түсіреді.   Жазушы
кейіпкерлерінің прототиптері қарапайым  ...  ...  ...  ... ой ... мақсат – мұратын, қуанышы мен мұңын  Сайын  әңгімелерін
оқығаннан кейін ғана түсінуге болады. Тағы бір атап ... ...  ... ... кем ... екі –үш адамның көзге ыстық, көңілге жақын  жанжы
бейнесін лирикалық планда жвсап, олардың психологиясын ерекше өрнектейді.
    ... ... ... ... ... оның «  Біреу  »  атты
әңгімесін  айырықша  атап  ...  жөн  ...  ...  ...  ...  ... оқиғаның әлеуметтік мазмұнын тереңдету,  жано  табиғатын  түбегейлі
игеру, адам жанының қат – қабатын, қайшылықтарының  ашуға  ден  қою  ... ... Бұл ... ...  ...  шығармашылығындағы
көркемдік бет  бұрысты,  ізденісті,  ...  ...  ...  ... көруге болады. Әңгіме аты « Біреу », ондағы негізгі кейіпкердіңде  ...  жөні  ...  ...  ...  ...  ...  ғана  емес,  затында  да
символикалық  ...  мән,  ...  ...  бар.  ...  бұл  ... өз ... лайық өмірдегі орнын табуының  қиындығы  жайлы  ... ... ... көтере білген. Нақтырақ айтқанда, өмірден  өз  орныңды
табудың,  өз  үлесіңді  алудың  жөні  осы  екен  деп  ...   және   ... ... ... қарамастан, биікке  ұтылып,  көрсе  қызарлықпен,
атаққұмарлықпен жалған  өмір  сүру  –  тоғышарлық  принцип  ...  ... сыр ...    ...   1. ... Мұратбековтың өмір жолы туралы мултьимедиялық презентация
      ...   2. ... ... -  ... ... ... ... реферат жасаңыз



      9 тақырып ... ... ... ақыны.


      Сабақтың ... ... Әли ... ...  мен  ...  ... беру.


      Мырза Әли Қадыр 1935 жылы 5 ... Орал ...  ...  ... 1958 жылы ...  ...  ...  филология  факултетін
тамамдаған  .  еңбек  жолын  сол  кезде  жаңадан  ашылған  балалар   ... ... . ... ...  ...  ...  және  ... меңгерушісі,  жауапты  хатшы,  бас  редактордың  орынбасары,  1968-
1973жж. ...  ...  ...  ...  ...  ...  кейін
қазақстан жазушылар одағында поэзя секциясының кеңесшісі болған
      Тұңғыш туындысы 1954 жылы ... ... ... Содан  бергі
уақыт ішінде 40 тан астам жыр ... мен ... – сын ,  ән  ...  ... кітаптары : «Көктем» (1959), «данышпан»  (1961),  «Сабақ  »  ,  ... (1965) , ... ... (1966) ,  ...  ...  (1967),  «Ақ  ... ... қоңырау» (1970), «Домбыра» , «Кеш»  ,  (1973)  ,  «Жер  ... ... , ...  ,  ...  ...  ,  ...  (1981),  ... (1982), «күндер-ай» (1984) , сондай-ақ тоқсанншы  жылдары  таңдамалы
шығармаларның бес томдығы, ал 2001 жылы  «Қазығұрт»  баспасынан  15  ... . ... ... ... ... .
      Өлеңдері көптеген шетел тілдеріне аударылған .  ол  ...  ...  ...  ,   ...   ...   ...   Ғамзатовтың   ,
Межелайтистің , Петифидің , т.б.жырларын қазақ тіліне аударған.
      1966 жылы «Ой ... ... үшін ... ... ...  ... жылы «Жер ұйық » жыр  ...  үшін  қазақ  кср  мемлекеттік  сыйлығының
лауреаты  атанды.  Қазақстанның  ...  ...  ,  ...  ... жаңа ... ... ... 2001 жылы тәуелсіз «тарлан»  сыйлығын
алды.
       Қадыр Мырзаның поэзия жағынан елеулі ... ... ақын ...  -  ... - ... Бұл ... категория. өмір жыры  Қадыр  Мырзаның  ...  ...  ,  ...  ...  қырымен  көз  тартады   .   ақын
байқағыштығы , бақылағыштығы сәл-пәл  бөлектеу  ...  .  ...  ... өмір ... тану ,  түсну,  содан  соң  бақылау  ,  бағамдау
арқылы  жеке  ...  ...  ...  ...  қосуы  әр  қилы  болып
келетіні сықылды ақын Қадыр ой тұжырымы , ... ... ... бір ...  :

                                   ... Өмір!
                                   Өмір ... ...          ...                                  ...                                  Өмір ... ...                                  ...                                 Өмір ... ...      Өмір ... кең ...  ...  .  ...  өмір  тақырыбы  сан
идеялы тақырптардан  тұрады.  әрі  сан  салаға  айналып  жырланады.  ...  ...  ...  ...  өмір  ...  ...   .   уақыт
кеңістікті қамтиды . қоғам өмір сүру дағдысына да , дағдарысына бас  иеді  .
ақын ... ... ... ... ... құбылыс факторы ақынды  жеміс
етпейді, бақылаушы, сараптаушы  немесе  айптаушы  қылуы  ...  ... ... Ақын ... әр қалай таниды ,  өзінше  ...  ...  ... ... ... бір ... .
        ...  жырларындағы  өмір  категориясы  ақылдың,  ойдың   азаттығына
құрылған. әр  жыр  ...  өн  ...  ...  мен  ...  ...  мен
тағызмның хош иісі жұпар шашады.  ...  ...  ...  ...  ... ... кейпкер тілінде  сөз  алады.ұнамды  қаһарман  ... тип ... , ... ... ...  қашық  кете  алмайды.  өмір
алдында еріксіз ес жияды. өмір- ала баған . тежеуіш ... ... ...      ... ... ... жүрген  ақынның  айтары  да,  ашар  сыры  ... , ... ... ... ... ...  пен  ...  арасы
қашық емес . осы екі ұғымның  тіптен егіз екенін  жыр ... ...... ... ...                                 ... Ырза ... ... егер,
                                     ...         ... ... ... ... -  деп  ...  ой  ...  тепе-
теңдік идеясын  тең түсу формасын қатар ...  ...  ...  ... ... ... , риза болу ... мойын  ұсну  дағдысын  қатар  ...                                 ... ... ...                                 ...                                  ... ... көп ...      Өмір ... тұтқасы. Тіршілік пенде мекені . шыр етіп дүниеге келген
соң , тіршілік иесі  боп  ...  соң,  ...  ...  ...  ... ақын ... өн ... жйі кездестіріп отырамыз.
      Қадыр Мырза – ең  алғаш  ...  ...  ...  ...  ... ... ... ақын. Ал балаларға арнап  шығарма  жазудың  өзіндік
ерекшелігі, көптеген қиындықтары бар.  балаларға  арнап  ...  жазу  ...  ... ... , ...  ...  ...  зерттеп  ,
біліп, меңгеріп барып , шығарма ...  ...  ...  ...  екенін
тантты . оның «Көктем», «жаңғалақтар»  ,  «Кішкене  қожанасырлар»  ,  ... т.б ... ... ...  ...  қорына  қосылған  туындылар  .
ақынның өлеңдері баланың ұғымна жеңіл , ... оңай . бәрі  де  бала  ... ... . олардың жан дүниесін тербетер  ,  әдемі,  көрікті  ,  ... әр жас ... ... ... ...  ,  ...  сабақ  алуна  ұйымды
түрде тікелей жәрдемдесетін еңбектер.
         ... ... ... ... ... алар орны ... ... поэзиясының  бір  турі  санамақтар  .  Қадыр  санамағының  өзіндік
ерекшелігі бар . Біріншіден автор баланың ... ... ...  ... бала ... ... қалуна  зор  септігін  тигізетін  тәсілді  –
ойын мәнерімен өлең үйрету тәсілін сәтті  пайдаланды  .  Ақын  ...  ... ... атты ... дүниеге келген сәбидің  отан  қорғарлық  тұлға
болып қалыптасуына дейнгі  ғұмырнамасы  он  ...  он  ...  ...  ... ...       ... Мырзаның жұмбақтары мен жаңылтпаштары  да  маңызы  мен  ... ... ... ... тең ...  ...  сөз
өнерінің түрлері  .  Ақынның  фолклорлық  үлгілерге  сай  ...  ... ... ... ... ; ...  ...  шақпайды»  (арқан)  «Қанатсыз
құс маңып барады, көзінен жасы ... ... » ... ...  бізге  белгілі
жаңылтпаштарының саны жүзден астам .  оның  тура  бір  жүзі  «алуан-паллуан»
кітабында жетеуі «сабақ» ... .
      ... ... ... ... атап  ...  ...  .  оған  мысал
ретінде олеңмен жазылған «Ақиқаттың алдында» , «ақылды  тоқылдақ»  ,  ... ... ... ... ...      ...      Қадыр Мырзаның өмірі мен шығармашылығы  туралы  хронологиялық  таблица
жаса.
      ... ... – ең ... ... шығармашылық жолын кімге  арнап  өлеңдер
жазудан ... ...      10 ... ... ... ... мен ...      Сабақтың мақсаты: Мұзафар  ...  ...  мен  ...  ... ...      Мұзафар Әлімбаев  1923  жылы  29  ...  ...  ...  ... Маралды ауылында туған.
    ҚазМУ-ді бітірген. ... ... он бес  ...  ...  ... ту” газетінде жарық көрген.
    Соғыс жылдарында  ...  ...  және  ...  ... тұрды.
    Армиядан оралған соң, ...  ...  ...  ...  ... жж. ... әдебиеті”газетінде бөлім меңгерушісі,  Бас  редактордың
орынбасары. 1958 жылы “Балдырған” журналы ашылған күннен  1986  ...  ... Бас ... ...      ... ... – “Қарағанды жырлары” 1952 жылы басылып шықты.
      Содан  бері  бірнеше  ...  ...  ...  ...  ... жынағы шықты.
      Шығармалары 20 тілге аударылған.
      1982 ж. ...  ...  ...  үшін  ...  Абай  атындағы
Мемлекеттік сыйлығына ие  болды.  ҚР  еңбек  ...  ...  ... ... ... ... ... Халықаралық  сыйлықтың  иегері.
ҚР-ның Әнұраны авторының бірі.
      Халық ... ... ... ... орны ерекше.  Автор
жинақтарының  оқырмандарын  тез  тауып,  бүлдіршіндердің  сүйікті   кітабына
айналуының  сыры,  сөз  жоқ,  ...  мен  ...  және  ... ...  жете  таныс  болуында  жатыр.  Өзінің  ...  ...   ...   “өрнектеп   ойлап,   өлеңмен   толғайды”,
еңбекқорлық пен ... ... пен ...  ...  ...  ...  ...  біледі.  Ақын   шығармашылығы   ...   ... ... ... ... ... ...      М.Әлімбаевтың  өлеңдеріне  юморлық  ...  тән.  Ақын  бала  ... ... ... ...  ...  білгішсіну,
аңғалдық сияқты кемшіліктерді зілсіз  күлкімен  қағытып  та  қояды.  ...  ...  ...  өлеңі  білгішсінген  Бекеннің  қылықтарын   уытсыз
әжуалайды. Бекенді “бұлбұл”,  “дүлдүл”  деудің  астарында  ...  ... ... ... ...  ...  Білімнің  әлі  азын”  деген
жолдардан анық ұғынады.
      ...  ...  ...  дәстүр,  тәрбие  мәселелері   әрқашан
көтеріліп  отырады.  Сонау  қытымыр  кезеңнің  өзінде  ақын  ...  ... ... ... ... кішіге  ізет  көрсету  сынды  асыл
қасиеттерді әрқашан дәріптеп, ... ... ... тағзым ете, жас  ұрпаққа
үлгі ретінде танытып отырған.
      ... ... ... ... ... ... есті  ...  жоқ”,  -
дейді  М.Әлімбаев.  Адамды  бала  ...   ...   ...   оның   ... ... пен адалдық тәрізді  игі  қасиеттерді  дарытып,
түрлі кәсіп иелерінің еңбегін бағалай білуге үйрететін де, оларды  ... бір ... ...  ...  ...  да,  ...  балалар  әдебиеті.
Поэзия  балаларды  жақсы  қасиеттерге  баурап   қана   қоймай,   ...  ...  ...  тәрізді   мінездегі   міндерден   де
сақтандырды.
      ... биік ... ... ... ... арналған  өлеңдері
сипаттайтын құбылыстарының көп түрлілігімен көзге түседі. Мұндай  ... ... ... ... табиғатты  сүйетін,  мінездегі  міндерден  ада,
еңбекқор, білімқұмар ... ... етіп ... алатын орны ерекше.
      М. Әлімбаевтың балаларға арналған поэзиясында бала бейнесі,  оның  ... ... ... қызығушылығы  шынайы  көрініс  табады.
Бала  ...  ...  ақын  ...  ...  жоқ,  ...  ой
елегінен өткен бала бейнесінен кішкене оқырмандар өздерін тани кетеді.
      М .Әлімбаев балалар әлемін көркем сөз ...  ...  да,  ... қана ...  жоқ,  сол  арқылы  бүлдіршіндердің  ой-өрісін  дамыту,
танымын  кеңейту,  эстетикалық  ...  ...  ...   ...   ... ... Ақын ... жүзеге асқандығын оның поэзиясының  өнімді
тәрбиелеу құралына айналғандығынан аңғарылады.
      Бала тәрбиесінде санамақтар үлкен маңызға ие ... ... ... мысалға келтірсек:
      Бір ... – бір ...      Екі ... – екі ...      Сан ... айта ма?
      ... ...      Ақын сандарға сәйкес келетін заттарды іріктеп ала отырып, бала  ... Ақын ... ... ...  екі  ...  үшті  ...  ...  төртті
төрбұрышқа  т.б.  балай   отырып,   баланған   заттың   ...   ...  ...  өзі  ...  ...   санымен   бірдей   ... да ... ... ...      ...  ...  ...   өлең   жазумен   қатар,   жұмбақтар,
логорифтер, метаграммалар, шарадалар, адасқақ әріптер, қарама-қарсы  сөздер,
адас ... ... ... ... ... ғана  ...  ...  қатар,
ойлау қабілетін таным белсенділігін арттыратын шығармалар жазды.
      М.Әлімбаев  ...  ...  ...  ауыз  ...  ...   ... сай ... сан алуан саласын қамтитын түрлі жұмбақтар шығарды.
      Жұмбақ шешу  барысында  баланың  ...  ...  ...  дами
түседі.  Бала  сөзбен  салынған  суретті  шешу  кезінде   ...   ...  ...  әрбір  бейнеге  тереңінен  үңіліп,  байыбына  барып,   ой
елегінен  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ойлау,
байқағыштық қабілеттері ұштала түседі.
      Тәлімгер ақынның педагогикалық көзқарастарын ... ... ... ... біз оның ұрпақ тәрбиесі  және  оған  қоршаған  ортаның  ... ... ... ... сөз қозғағады.  М.Әлімбаевтың   еңбектерінің
мазмұндық құрылымы төмендегі ... ... ...      ... ... Мұзафар Әлімбаев балаларға арналған өлеңдер  дәстүрлі
тақырыптармен  қоса  жаңа,  тың  тақырыптармен  ...  Ақын   ... аясы кең.
      Ақын қай ... ... ...  де  оның  ...  үлкен  тәрбиелік,
тағылымдық мән, адамгершілік идеал ... ...  ...  ...   ...   ...   сөз   ...    ситуациялардың    шынайлығы
бүлдіршіндерді қызықтырады,  әрі  ...  ...  ...  М.Әлімбаев
шығармалары көркемдігімен  де,  ішкі  мазмұн  тереңдігімен   де,  ... ... де ... ... ...      ...        1. ... балалар поэзиясындағы орны қандай?
        2. Мұзафар Әлімбаев балаларға арналған өлеңдері  ...   ...           ...        3. ... ...  «Шынықсан шымыр боларсың»»  өлеңіне  талдау
           жаса.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
4-5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеуде халық ауыз әдебиетінің үлгілерін пайдалануды теориялық тұрғыдан талдау және оның тиімді әдіс-тәсілдерін анықтау67 бет
Қазақ кеңес балалар әдебиетінің бала тәрбиесіндегі маңызы63 бет
Балалар әдебиеті тілінің когнитивтік негіздері110 бет
Көркем мәтін талдаудың лингвистикалық ерекшеліктері59 бет
Жүсіп Баласағұнның және хіх-хх ғасыр басындағы қазақ әдебиеті өкілдерінің шығармашылығындағы замана бейнесі9 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь