Мемлекеттің бюджеттік құрылысы


Кіріспе
Мемлекеттің бюджеттік құрылысы біздің елде екі деңгейден - республикалық бюджет және жергілікті мемлекеттік басқару органдарының құзырындағы жергілікті бюджеттен тұрады.
Мемлекеттік бюджет нарықтың экономика саясатын айтарлықтай жүргізуге, индустриялдық - инновациялық даму стратегиясын, ауылдық аймақтарды дамыту бағдарламасын, ал бюджеттік құқық пен салықтық құқық әлеуметтік - экономикалық, мәдени және саяси әкімшілік даму аясына қуатты ықпал ететін негізгі тетіктер болып табылады.
Қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қаржыландырудың қайнар бұлағы, мемлекеттік қаржы - қаражаттардың жүйеленген ағыны мемлекеттік бюджет болып табылады.
Қазақстан Републикасындағы нарықтық қатынастардың тұрақты дамуы әлеуметтік-экономикалық саланың дамуы кезеңімен сәйкес келеді . Бюджет құрылғысы, бюджет үдерісі және бюджетаралық қатынастарға өту кезеңіндегі елеулі артта қалушылығы аталған мәселелерді шешу бойынша нақты ұсыныстар жасау қажеттігін шарттады. Нарықтық экономиканың дамуы жағдайындағы оңтайландырудың алғы шаралары болып бюджет жүйесін реформалауға, бюджетаралық қатынастардың ұстанымпазды жаңа жүйесін жасауға дәлелді тәсілдерді әзірлеуге және республиканың бюджет үдерісі мен бюджет құрылғысы мәселелерін шешуге бағытталған шаралар табылады.
Республикалық және мемлекеттік бюджеттер мемлекеттің бюджет жүйесінің материялдық тірегі, қаржы жүйесінің орталық буыны Қазақстан Республикасы мемлекеттігінің атрибуты және егемендігінің қаржылық негізі болып саналады . Қазақстан Республикасы - бюджет кодексінің 2005 жылы 1 - қаңтарда күшіне енді . Аталған кодекстің 46 - бабаының 1- тармағында республикалық бюджетке тұрақты түсетін салықты түсімдердің 18 - түрі көрсетілген .
1. Мемлекеттік бюджет . Мемлекеттік бюджеттің қоғамда және мемлекетте алатын рөлі мен маңызы .
Қандай болмасын мемлекеттің болмысы мен өсіп-дамуын, өркениеті мен әлеуметтік-экономикалық ахуалын оның орталықтандырылған қаржылық ресурсы ( ақша қоры ) - мемлекеттік бюджетіне, осы бюджеттің қоғамдық-мемлекеттік маңызы бар мүдделерге байланысты атқаратын рөліне қарап сипаттауға болады.
Қазақстан Республикасы конституциясының 2-бабының 1- тармағында «Қазақстан Республикасы - президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет» деп айтылған . Демек, унитарлық (конституциялық нормада «біртұтас» деп берілген) мемлекеттің бюджеттік құрылысы біздің елдегідей екі деңгейден - республикалық бюджеттен және жергілікті мемлекеттік басқару органдарының құзырындағы жергілікті бюджеттен тұрады.
Мемлекеттік бюджеттің қоғам және мемлекет тыныс-тіршілігіндегі рөлі мен маңызы Қазақстан Республикасының нарықтық дамуы мен егемендігінде көрініс тауып отыр.
Демек Қазақстан Республикасындағы біте қайнасқан қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қаржыландырудың қайнар бұлағы, мемлекеттік қаржы-қаражаттардың жүйеленген ағыны мемлекеттік бюджет болып табылады . Қазақстан Республикасындағы республикалық және жергілікті бюджеттер мемлекеттің бюджет жүйесінің материялдық тірегі, қаржы жүйесінің орталық буыны, Қазақстан Республикалық мемлекеттігінің атрибуты және оның егемендігінің қаржылық негізі болып саналады, сондай-ақ мемлекеттік бюджет арқылы жалпы ұлттық өнімнің тиісті қаржылық заң актілерінде көзделген бөлігі қайта бөлініп, қоғамның әлеуметтік- экономикалық игілігіне пайдаланылады.
1. 2. Мемлекеттік бюджеттің салықтары мен төлемдері .
Мемлекеттік бюджеттің кірістеріне тек Қазақстан Республикасының тиісті заң актілерінде белгіленген салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жатады .
Қазақстан Республикасы бюджеттік жүйесінің ауқымында ұдайы жүзеге асырылатын мемлекеттік басқару басымды тұрғыдан республикалық (орталық) бюджет пен жергілікті бюджеттердің салықтық түсімдерін нақтылы айқындауды, сондай-ақ аталған бюджеттердің салықтық кірістері бөлігін жоспарланған көлемде қалыптастыруды көздейді .
Мемлекеттік салық әкімшілігін жүргізу аясындағы салық органдарының жүйесі республикалық бюджетке және жергілікті бюджеттерге байланысты барлық салықтық мән-жайларды тәртіптендіруге, реттеуге, салық салу проблемаларын шешуге, салық жүйесінің механизмдері арқылы республикалық бюджеттердің салықтық кірістері бөлігін тапшылықсыз қалыптастыруға ат салысады .
Республикалық және жергілікті бюджеттердің салықтық түсімдері аясындағы салықтық қатынастар ауқымы әдетте салықтық - құқықтық реттеу құзырында болады .
Салық жүйесінің фискальдық әлеуеті негізінде мемлекеттің бюджеттік жүйесінің тиімді әрі тұрақты жұмыс істеуі Қазақстан Республикасының қазіргі заманғы даму ерекшеліктері мен халықаралық стандарттар - талаптарға сай қоғамдық - мемлекеттік және корпоротивтік (және жекеменшік) мүдделердің балансын (теңдестірілуін) көздейтін ұтымды құқықтық механизмге, яғни салықтық, сондай-ақ бюджеттік-құқықтық реттеу әдістерінің өркениетті тиімділігіне тікелей байланысты болады .
Осы орайда, Қазақстан Республикасы бюджеттік құрылысы саласының нормативтік құқықтық арқауы бюджеттік заң актілері массивінің тұрақты дамытылып, ұлғаюы, сондай-ақ олардың жүйелендіріп, тиісінше кодификациялануы 2004 жылғы сәуірдің 24 -де қабылданған тұңғыш Қазақстан Республикасының Бюджет кодексінің (2005 жылғы қаңтардың 1-де қолданысқа енгізілді) қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік - экономикалық (қаржылық) өмірінен орын алуына себеп болғанын айта кетуіміз қажет.
Аталған кодекстің 46-бабының 1-тармағында республикалық бюджетке тұрақты түсетін салықтық түсімдер ретінде:
- корпорациялық табыс салығы;
- қосылған құнға салынатын салық, соның ішінде Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге және Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын тауарларға қосылған құн салығы;
- Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын тауарларға акциздер;
- газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға акциздер;
- үстеме пайдаға салынатын салық;
- экспортқа шығарылатын шикі мұнайға салынатын рента салығы;
- бонустар;
- роялти;
- Қазақстан Республикасының жасалған келісім -шарттар бойыша өнімді бөлу жөніндегі үлесі;
- жергілікті маңызы бар мемлекеттік ақылы автомбиль жолдары арқылы автокөлік құралдарының жүріп өткені үшін алынатын алымнан басқа, Қазақстан Республикасының аумағы бойынша автокөлік құралдарының жүріп өткені үшін алым;
- телевизиялық және радиохабар ұйымдарына радиожиілік спектірін пайдалануға рұқсат бергені үшін алынатын алым;
- теңіз, өзен кемелері мен шағын көлемді кемелерді мемлекеттік тіркеу үшін алынатын алым;
- дәрілік заттарды мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;
- азаматтық әуе кемелерін мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;
- радиоэлектрондық құралдарды және жиілігі жоғары құрылғыларды мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;
- қлааралық және халықаралық телефон байланысын бергені үшін төленетін төлем;
- радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төленетін төлем;
- республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін төленетін төлем және т. б төленетін төлемдер.
Республикада қазір қолданыстағы салық механизімінде бюджет жүйесі ұтымды қызмет ете алмайды, ал салықтар болса мемлекеттік бюджеттің негізгі көзі ретінде оның табыс бөлігін қамтамасыз ететіні барлығымызға белгілі . Республикадағы өндіріс көлемінің ұлғаюы, жалпы ішкі өнімнің өсімі, мемлекеттік бюджетке түсетін табыстар деңгейінің жоғарылауы тікелей қаржы ресурстарын пайдаланатын кәсіпорындармен қатар, жеке тұлғалардың қызметін ынталандыратын тұтқаларды таңдауға байланысты .
2. Мемлекеттік бюджетті ұтымды пайдаланудың теориялық негіздері және әлеуметтік сала мен экономиканың дамуына әсер етуші маңызды құрал .
Мемлекеттің өмір сүруінің материялды негізін қамтамасыз ететін экономикалық қатынастардың белгілі саласы ретінде мемлекеттік бюджет бізге белгілі болатындай қоғамның саяси ұйымдасуының қалыптасуы мен тауар-ақша қатынастарының дамуымен бірге лайда болған. Өзінің материялды көздері болмағандықтан қоғамның саяси ұйымдастырылуы бөлу үдерісіне араласуға мәжбүр болды. Біз құлиеленушілік, феодалдық немесе капиталистік мемлекетті алсақ та барлық жерде мемлекет өз иелігіне жұмылдырылған және өз қызметтерін қамтамасыз етуге бағыттаған ақша ресурстарында затталған қатынастар (жақсы немесе нашар дамыған) жүйесін байқауға болады. Бұл ақша қатынастарының жүйесі тарихи түрде қаржы атауына ие болды .
Біздің ойымызша, қаржы байланыстарының әртүрлілігінде, бір-бірінен белгілі қасиеттерімен бөлінетін жекелеген оқшау салаларды бөліп айтуға болады. Осылайша, қоғамдық өнімнің құндық бөлінуінің ерекше бөлігін мемлекеттің сәйкес билік органдарының негізінде, халықпен, кәсіпорындармен және ұйымдармен болатын қатынастар қалыптастырады. Қаржы қатынастарының белгілі жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетке, қаржы санатын тұтастай ерекшелейтін осындай жалпы қасиеттер тән. Қаржылық сияқты, бюджеттік қатынастар да тікелей қатысушысы мемлекет болатын бөлу үдерісінде пайда болады, әрдайым ақшалай түрде іске асырылады және жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін арналған мақсатты ақша қорларының қалыптасуы мен пайдалануына себеп болады.
Сонымен қатар, «мемлекеттік бюджет» санатына белгілі бір өзіндік ерекшелік тән, бірақ та, біздің ойымызша, қаржының қасиеттері шегінен шықпайды, бірақ сонымен қатар оны қаржы қатынастарының басқа буындары мен салаларын ерекшелейтін айырмашылықтарға ие. Бұл жерде біз құндық бөлудің айрықшылықты саласы ретінде мемлекттік бюджетті сипаттайтын ерекшеліктерге келесілер жатады:
- мемлекеттік бюджет мемлекет құзырындағы ұлттық табыстың бір бөлігін оқшаулаумен және барлық қоғамның, оның жекелеген мемлекеттік-аумақтық қалыптасуының қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында пайдаланумен байланысты қайта бөлу қатынастарының ерекше экономикалық түрі болып табылады;
- бюджеттің көмегімен ұлттық табыстың, яғни ұлттық байлықтың халық шаруашылығы салалары, ел аумақтары, қоғамдық қызмет салалары арасында қайта бөлінуі жүреді;
- қаржының басқа буындарына қарағанда бюджеттік қайта бөлу құнының үлесімі көбіне, жалпы кеңейтілген ұдайы өндіріс қажеттіліктерімен және қоғам алдында оның әрбір тарихи даму сатысында тұрған мәселелерімен анықталады;
Қазіргі кезде орталықтандырылмаған қаржы қатынастары саласындағы өзгерістер, олардың орталықтандырылған қаржы жүйесіне қайта құру қажеттілігін анықтайды және құрылуы екі өзара байланысқан мәселелерді шешуді болжайтын жаңа бюджет механизмін қалыптастырады. Біріншіден, нарықтық жүйені құрумен шаруашылық жүргізудің базистік негіздеріне түбегейлі өзгертулер қажет ; екіншіден, мемлекеттік билік қызметінің қатаң құқтық реттеу мен олардың қоғамның экономикалық мүдделеріне бағынуы қажет.
. Мемлекеттік бюджет әрқашан да әлеуметтік сала мен экономиканың дамуына әсер етуші маңызды құрал болып келді. Оның көмегімен мемлекет, ұлттық табысты қайта бөлуді іске асыра отырып, қоғамдық өндірістің құрылымын өзгерте, шаруашылық етудің нәтижесіне әсер ете, әлеуметтік жаңартулар енгізе алады. Қаржы жүйесінің орталық буыны болатын бюджет оның экономикалық табиғаты мен қоғамдық бағытталуымен шартталған қоғамдық өндірістің аумақтық және салалық үйлесімдерін реттеуге кең мүмкіндіктер алады.
Мемлекеттік бюджеттің халық шаруашылығы үйлесімдерін реттеуге белсене қатысудың объективті негізі болып, оның мемлекетке қоғамдық өндірістің өсу мәселелеріне жауап беретін үйлесімде салалықжәне аумақтық ақша қорларын құруға мүмкіндік беретін бөлу қызметі табылады.
Нарықтық экономиканың тұрақты дамуы жағдайында мемлекеттік бюджет өз рөлін жоғалта алмайдыжәне жоғалтпауы тиіс. Қоғамдық өндіріске бюджеттің ықпалының әдістерінде өзгерістер болуы мүмкін. Бұл өзгеріске бюджет қатынастарын түбегейлі қайта құру мен жаңа қағидалы бюджет механизмін қалыптастыру керек.
Барлық елдерде бюджет тек мемлекеттік органдарды қаржыландыруға қажетті қаражаттарды шоғырландыру үшін ғана қажет емес, сондай-ақ мемлекетте тұрақтылықты қолдауға аймақтар арасындағы табыстарды ішінара қайта бөлу үшін де қажет.
Мемлекеттің ауқымы мен өзіндік ерекшелігі елде көп деңгейлі басқару жүйесін құруды қажет етеді. Экономикалық ынымақтастық және Даму Ұымының қалыпты бюджет әдістемесіне сәйкес басқарудың үш деңгейі бар: орталық, аймақтық және анағұрлым ұсақ әкімшілік -аумақтық құрылымдар біріккен жергілікті органдар. Әрбір басқару деңгейінің өз бюджеті болады және олар өздерінің бюджеттік өкілеттігінің шеңберінде әрекет етеді. Нақты тұжырымдалған нориаларға негізделген әр түрлі билік деңгейлері бюджетінің дербес қызмет етуі және олардың өзара қатынасы бюджетаралық қатынастар негіздерін құрайды.
Барлық деңгейлер бюджетінің өзара әрекет етуі және барлық елдегі бюджет жүйесінің біртұтастығы бюджет жүйесі деңгейлері арасындағы салықтардың қайта бөлінуі есебінен қамтамасыз етіледі. Жекелеген бюджет деңгейлері арасындағы салықтарды бөлуге тәсілдер әртүрлі болып келеді.
Бюджеттік реттеу салдарынан әр түрлі бюджет жүйесі деңгейінің өзара әрекеттері жүзеге асады.
Бюджеттік реттеудің мақсаты бюджет жүйесінің барлық құрамдас бөлігінің өзара әрекетін, аталмыш механизм қалыпты әрі үздіксіз қызмет ету үшін оның әрбір елементін және барлық жүйені тұтастай теңестіруді қамтамасыз ету.
Бюджеттік реттеудің әдістері болып:
- бюджет жүйесіне енетін жекелеген бюджет түрлері арасындағы шығыстарды бөлу;
- жекелеген бюджет түрлерінің бекітілген табыстарын белгілеу;
- жекелеген бюджет түрлерінің реттеуші табыстарын белгілеу;
- бюджетаралық дотация;
- бюджетаралық несиелендіру.
Бюджеттік реттеудің әлемдік тәжірибесінде көптеген елдер теңестіруші қорларды пайдаланылады. Әдетте, олар орталық бюджетке қосылады, бірақ та кейбір елдерде, мысалы Данияда аумақтық биліктерімен жеке құрылады.
Мемлекеттік қызмет көрсетулерді тұтынуды теңестірудің классикалық мысалы болып бөлудің жапондық формуласы болуы мүмкін. Мамандардың ойынша, күрделілігі бойынша оның ұқсастығы жоқ. Орталық бюджеттен аумақтық биліктерімен (префектурамен, жергілікті биліктермен) алатын жеңілдетілген түрдегі теңестіруші трансферт мынаған тең:
Т= қ- t
мұнда,
Т- теңестіруші трансферт
қ- базистік қаржы
t-базистік қаржылық табыстар.
Бұл жерде базистік қаржы қажеттіктері, сондай-ақ базистік қаржылық табыстар базалық кезеңге аумақ бюджетінің нақты орындалуымен ешқандай ортақтығы жоқ.
Көптеген елдер теңестіру формуласын пайдалануда нақты бюджет шығыстарын көрсетуден бас тартады. Өйткені ол қаржы қажеттіктерімен көлемімен сәйкес келмейді. Сондай-ақ, теңестіруші трансферттер аумақтық билік құзіреті шегіндегі шешімдерді қабылдау үдерісіне араласпауы, әр түрлі деңгей бюджетінің дербес қызмет етуінің бұзылуы ұстанымпазды маңызды болып саналады. Мақсатты және сондай-ақ теңестіруші трансферттер әдетте осы қаражаттардың шығындалуын орталықтың бақылауын күшейтумен жүргізіледі.
2. 2. Қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының бюджет саясатының беталысы .
1) Бюджет қатынастары - мемлекетпен, халық, мекемелер, кәсіпорындар арасында пайда болатын қаржы қатынастары деген ұстанымды ұстайтын болсақ, онда бір жағынан мемлекет кәсіпорындар, мекеме мен халық қаражаттарын ала отырып, мемлекет бұл қаражаттарды өз иелігіне жұмылдырады және өзінің мемлекеттік қызметін орындауға жұмсайды, сондай-ақ коммерциялық және коммерциялық емес салаларға, халыққа әсер етуге және тұтастай экономиканы реттеу қызметіне пайдаланады. Әсер ету нысандары әр түрлі болуы мүмкін: кәсіпорындарды қаржыландыру және қаражаттандыру; мемлекеттік инвестицияларды іске асыру; өнеркәсіптің қорғаныс салаларының айырбасталымын қаржыландыру арқылы экономиканың құрылымдық қайтақұруына әсер ету. Мұнда кіріс немесе шығыс баптарын ұлғайту немесе азайту қатынасы саяси кеудемсоқтыққа байланысты елдің халықпен айлаөшарғы жасау қаупі туындайды. Осыған орай, бюджет саясатының қалыптасуы, оның іске асуының бағытталуы барлық кезде тек экономикалық даму үрдістерімен ғана байланысты емес, сондайөақ саяси кеудемсоқтықты көрсетеді. Егер, бюджет саясатының бағытталуы экономиканың дамуы заңдылықтарының анықталуы негізінде емес, ал ол көпшілік дауыс пен көптеген түзетулер нәтижесінде анықталады, онда мұндай бюджет саясаты тұрақты болмай, үнемі өзгерту үстінде болады, яғни тек экономикалық саланың қайта қалыптасуы нәтижесінде ғана емес, сондай -ақ биліктің осы немесе өзге саласының жағжаяттық пайымдауынан. Макроэкономикалық реттеудің маңызды құралы болып бюджет саясаты табылады, ол салық салу мен мемлекеттік шығындарды өзгерту арқылы іскерлік белсенділік деңгейіне мемлекеттің әсерін көрсетеді.
- Бюджет саясаты ұдайы өндірістік кезең аяқталуының нәтижесінде жинақталған, қаржы ресурстарын жұмылдыру бойынша мемлекеттің қаржы саясатының экономикалық мазмұнын анағұрлым толық көрсетеді, олардың мемлекет дамуының әлеуметтік-экономикалық басымдылықтарының пайдаланылуы және бөлінуі. Қаржы ағындарының қозғалысына реттеудің бастапқы принципі жиынтық тұтынудың өсуіне бағытталған ұдайы өндіріс үдерісінің барлық қатысушыларының мүдделерін ымыраға жеткізуден тұрады. Бюджет- бюджет саясатының негізгі құралы ретінде мемлекеттің қаржы жүйесінің барлық буындарын біріктіреді. Үлкен қаржы ағындарымен басқарудың қажеттілігі осыменен шартталған яғни бұған қоса экономиканы реформалауға арналған шетел несиелері мен инвестициялары елдің төлем балансын өзгерту мен жалпы қоғамдық өнімнің қозғалысына бюджет саясатының белсенді әсері де шартталған. Бюджет саясаты бюджеттің белгілі бір механизмін әзірлеу, қарастыру, бекіту, орындау, бақылау, бюджеттің орындалуы туралы есептің қызмет етуінің әр түрлі бюджет деңгейінің өзара байланысына негізделген. Егер, дамыған елдерде ортақ валютаөқаржылық жүйені жасау бөлігінде қуатты және қаржы саласында орталықтан бағытталған беталыстар айқын түрде көрініс табады. Ал, бұрынғы кеңес үкіметі аумағында қаржы жүйесінің жергілікті деңгейлерін өзін-өзі қаржыландыру, жеке аймақтар мен жергілікті көздерінің мәні мен рөлін күшейту және егеменділіктің қалыптасуының қажеттілігі жандандырылады. Республикада бюджет жүйесінің дамуы аймақтық деңгейдің тұтас шаруашылық кешенінің тиімді қызмет етуін қамтамасыз ету мақсатында қаржы жүйесінің ортақ шеңберіндегі қаржы буындарының жергілікті және орталық өзара әсерінің тиімді нұсқасын іздеу жолында. Бюджет экономикаға бюджет механизмі арқылы әсер етеді. Экономикаға тұтастай әсер ету құралы ретінде бюджеттің бөлу және бақылау қызметі осыдан көрінеді. Осыған байланысты бюджет саясаты қолда бар қаржы ресурстары мен сұраныстарын қанағаттандыру кірістер мен шығыстар бойынша бюджет шешімерін таңдау және қаржы жүйесін бағалауды қарастырады. Басқаша айтқанда, бюджет саясатын бюджет үдерісін ұйымдастыру жағынан алғанда, бюджет заңдылығын бұзғаны үшін жауапкершілік есебінен бюджеттің барлық деңгейінің орындалуына бақылау, бекіту, қарастыру және құрастыру тәртібі ретінде қарастырылуы мүмкін.
- Бюджет жүйесінің қызметі етуі қағидалар негізінде қамтамасыз етіледі:
- барлық бюджеттің біртұтастығы, толықтылығы, нақтылығы, жариялылығы және дербестігі;
- мемлекеттік қаржы статистикасының біртұтас нысаны, ортақ бюджеттік сыныпталу, біртұтас қаржылық базаның бар болуы;
- бюджетте барлық түсімдердің толық көрінуі және түсімдердің қайта бөлінуі арқылы бюджеттің икемді өзара іс-қимыл;
- мемлекеттің ақша несие саясатының өзара іс-қимылы және ақша жүйесінің біртұтастығы;
Жергілікті билік органдарының шығыстық өкілдігімен байланысты бюджет шығыстарын ең аз жасау принциптерімен, аумақтар дамуының әлеуметтік- экономикалық шығыстарының бюджетіне, теңгеріміділікке байланысты, олардың бюджет шығыстарын ұлғайту қызығушылығында жергілікті бюджет табыстарының саралануы жүреді. Қазақстан Республикасы аймағының жеке бюджеті бұл - елдің бюджет жүйесінің дербес буыны, яғни жергілікті бюджет.
4) . Қазақстанда жергілікті бюджеттер бағалы қағаздар нарығына шықпастан бұрын ең алдымен бірқатар ұйымдастырушы - қаржылық шараларды іске асыр қажет. Ұсыныстар орталық жіне жергілікті басқару органдарының әрекеттеріне тікелей қатысты және ұсынытарды жергілікті бюджетті нығайту үшін жүргізу қажет, оны жүргізгенне соң жергілікті алыс- берістерді тиімді дамыту төмендегілерге негіделеді:
1. үкіметтік деңгейде қаржы саласын орталықсыздандыруға бағытталған заңдарды қабылдау керек. Бұл жергілікті әкімшіліктерге өзінің табыстарын, оның ішнде жергілікті қарыздарды ұлғайту үшін әр түрлі құралдарды пайдалануға рұқсат етеді.
2. Жергілікті басқару органдары есептілік және өзінің жұмысының айқындылығын қамтамасыз ету бойынша міндеттемелерді сақтауы тиіс. Халықпен теріс қарым-қатынас, бюджеттің айқындылығының жоқ болуы ішінара шығындалуға және күдікті мақсаттардың болуына алып келеді.
3. Жергілікті басқару органдарының несиені өтеу қабілетінің рейтингін тәуелсіз сараптауды баалауды алдын-ала жүргізу қажет.
2003 жылы облыстықң жергілікті бюджеті нақтыланған бюджетке табыстар бойынша 105, 2 %-ға, шығыстар бойынша 98, 4 %-ға орындалды. Табыстар мен шығыстар бойынша нақтыланған бюджетке кассалық орындалудың %-дық қатынасы артығымен орыындалды. Бұл дегеніміз жергілікті бюджет көлемінің артығымен көрсетеді.
Жергілікті бюджет бұл өте серпінді санат, сондықтан аймақтық саясатты мемлекеттің экономикалық өміріне әсер ететін әр түрлі факторлардың есебімен жүзеге асыру қажет. Бұл экономиканың құрылымындағы өзгеріс, халықтың әлеуметтік кепілдігінің деңгейі, халыхтың жасына қарай және кәсіби құрылымының өзгеруі. Жеке аймақтардың экономикалық дамуы деңгейінің әркелкі юолуы және олардың әр түрді тұрпаттары бойынша сараланымы жергілікті бюджет қаражаттарының қалыптасуы мен жұмсалуына әсер етеді.
3. Бюджет тапшылығының проблемалары және бюджет тапшылығының болу себептері, оны төмендетудің әдістері .
Бюджет тапшылығы.
Бюджет тапшылығы- таза бюджеттік кредит беруді және қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальбоны шегеріп тастағандағы операциялық сальдоға тең. Теріс белгімен алынған шама бюджет профициті болып табылады. Бюджет тапшылығының жол берілетін щекті мөлшері әлеуметтік- экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарымен белгіленеді.
Бюджет тапшылығының болу себептері:
- елдің экономикасында өндірістің жалпы құлдырауы;
- қоғамдық өндіріс шығындарының өсуі;
- айналысқа тауар жиынымен жабылмайтын ақшаны шектен шығару;
- бюджеттің шығыстарында экономиканың даму деңгейіне сәйкес келмейтін едәуір әлеуметтік шығыстардың басымдығы;
- әскери-өнеркәсіп кешенін ұстауға жұмсалатын әскери шығыстарды, басқару шығыстарын қаржыландырудың қомақты ауқымы;
- көлеңкелі экономиканың ірі ауқымды айналымы;
- ұлттық шаруашылықтағы өнімсіз шығыстар мен ысыраптар,
Бюджет тапшылығын төмендетудің тәсілдері:
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz