Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығының пайда болуы және оның мәні

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

I. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығының пайда болуы және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.11

1.1. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылықтың тарихы және пайда болу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.7

1.2. Ауыл шаруашылығының мәні және маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... 7.11

II. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылықтың атқаратын қызметтері мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12.16

2.1. Ауыл шаруашылықтың түрлері атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... 12.13

2.2. Рыноктық экономикадағы ауыл шаруашылықтың түлері ... ... ... ... 14.15

2.3. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығының алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15.16

III. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығының саналарын реттеу мен қадағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17.22

3.1. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығын дамыту саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17.19

3.2. Ауыл шаруашылығын реттеу түрлері мен жүйелері ... ... ... ... ... ... 19.22

ІV. Ауыл шаруашылық кешендердің экономикалық тиімділігін арттырудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23.29

4.1. Ауыл шаруашылық сала өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және сатудың көлемін ұлғайту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23.25

4.2. Ауыл шаруашылық кешендердің экономикалық тиімділігін арттырудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25.29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30.32

Пайдаланған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Кіріспе

Қазақстан Республикасының экономикасы кәзіргі таңда қарқынды әрі өркениетті дамып келе жатыр. Қазақстан Республикасының қалыптасуы мен дамуының стратегиялық мақсаты аралас әлеуметтік бағытталған нарықтық экономика болып табылады. Нарықтық экономикадағы меншікті нысандардың түрлері өте көп.
Соның бір нысаны ауыл шаруашылық болып табылады. Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығы өте қарқынды дамып келе жатыр.
Қазақтың алтын тамыры, ыстық ұясы, асырайтын анасы дала. Жердің перзенті ауыл. Ауылсыз даланың құны жоқ. Ауыл тағдыры жер тағдырынан келіп туады,-дегендей ауылсыз адам тұралмайды. Көптеген елдерді ауыл шаруашылық асырап отыр. Байлықтың негізгі көзі ауыл шаруашылықта жатыр
Ауыл шаруашылық проблемалары өте күрделі мәселе, еліміздің бүгінгі тіршілігі мен келешегінің мүдделі міндеттернің бірі, бірі емес бірегейі. Президент бұл мәселені бекер көтеріп отырмаса керек. Еліміз экономикасының, егемендігінің, мәдениетінің келешегін жан-жақты ойлап, күрделі міндетті қолға алып отыр деп есептеймін.
Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстанның егемен мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» деген еңбегінде былай деп атап көрсетті: «...барлық стратегиялық жоспарлардың алдында агроөнеркәсіп кешенінің дамуы, оны жүйелі және батыл реформалау келеді...». «Ауыл, селоны және агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың артықшылықтары туралы» Заң қабылдау да осы мақсаттарға арналады.
Мемлекет басшысының идеяларын, қабылданған заңдар мен Республика үкіметінің қабылданған қаулыларын іс жүзінде асыра отырып, Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының ғалымдары «Қазақстан Республикасы агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 1993-1995 жылдарға және 2003-2005 жылға дейінгі тұжырымдық Бағдарламасын» жасады.
Оны жасау барысы кезінде мынадай көптеген обьективтік факторлар еске алынды:
• Егемен мемлекет құру;
• Материалдық өндіріс сферасындағы нарықтық қатынас заңдары;
• Адам тамақтануының ғылыми негізделген нормалары;
• Жеңіл және өңдеу өнеркәсібінің шикізатқа деген қажеттілігі;
• Табиғи аймақтардың потенциальдық биоклиматтық мүмкіндіктері;
• Аграрлық ғылым мен техника жетістіктері;
• Ауыл шаруашылық өнім өндірісінің тиімділігі;
• Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасының мақсаты, міндеттері мен өлшемдері;
Бағдарламада жергілікті жағдайда азық-түлік және өнеркәісп үшін шикізат өңдірудің тиімділігі, сондай-ақ негізгі ауыл шаруашылық өнімдерін сыртқа шығару және сырттан алу мүмкіндіктері ғылыми тұрғыдан обьективті және қатаң түрде талданды.
Тұжырымдық бағдарлама тиісті министрліктер мен ведомстволар, облыстық әкімдер мен Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің мәжілісінде сындарлы жағдайда қаралып, Үкіметтің арнаулы қаулысымен мақұлданды. Сөйтіп, мемлекеттің жаңа аграрлық саясатының негізі қаланды.
Әңгіме – ауылды қазіргі орын алып отырған дағдарыс жағдайынан шығаруда ғана емес. Әрине, егіндікке жарайтын жер, шабындық, су толық және тиімді пайдаланылмай келеді. Ауыл шаруашылығы жұмыстары жан –жақты қамтылған, арзандау техника емес, білектің күшіне қарап қалды. Негізінен соның салдарынан егіндік пен мал басы кеміп кетті. Ауылдық жерде жұмыссыздық бой көтеріп, колхоз, совхоз тараған тұста жастардың қалаға қаш – қаштауы кең орын алып кеткені де белгілі. Көптеген денсаулық, мәдениет орындары қаңырап қалды.
Қазақстан Республикасының саяси тәуелсіздігі оның алдына экономикалық дербестік міндетін қойып отыр. Қазақстанның мұндай дербес экономикалық көтерілуі қайта жаңғырту мен елдің әрі қарай даму жолына терең теориялық негіздеу арқылы ғана іске асуы мүмкін.
Қазақстан экономикасының қазіргі даму кезеңінде бір – бірімен байланысты мынадай екі міндет шешілуге тиіс: нарықтық қатынастарды қалыптастыруды аяқтау және дағдарыстан шығу. Соңғы жылдары еліміздің әлеуметтік экономикалық дамуында едәуір оң өзгерістерге қол жеткіздік: біріншіден, Қазақстан егемен тәуелсіз мемлекет болды; екіншіден, біз кең ауқымды әлеуметтік, саяси және экономикалық реформаларды жүргізе бастадық. Сөйтіп, мемлекеттік - ұжымдық дүниетанымды жекешіл дербес дүниетаныммен ауыстырдық. Дегенмен де, экономикалық әл – ауқатымыз әлі де болса күрделі, шиеленіскен жағдайда тұр. Мысалы, бәсекелестерге қабілетсіздік, көптеген кәсіпорындардың тұрып қалуы, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалту, төлемсіздіктер мен өндірістің құлдырауы, міне, осылардың барлығы, бізде соңғы жылдары өндіріс деңгейінің екі еседен артық қысқаруына, ал бюджеттік түсімдердің одан да көбірек қысқарылуына әкелді. Сол себепті жағдайдың оңалуы үшін көп іс істеу қажет. Осы тұрғыдан шыға келіп, оқырман қауым назарына ұсынылып отырған дипломдық жұмысымда қарапайымда белгілі қағидалармен қатар аграрлық шаруашылықтың күрделі мәселері, алға қойылған мемлекеттік бағдарламалар қозғалады.
Осы дипломдық жұмыста нарықтық өзгерістерге байланысты болатын процестер мен құбылыстарды бір жүйеге келтіру, аграрлық рынокті қалыптастыру, мемлекеттік реттеудің қажеттілігі, салық салу проблемалары – зерттеудің одан кейінгі маңызды тақырыптарын бір жүйеге келтіруге талпыныс жасалады.
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Әбдімәлік Нысанбаев “Қазақстан ұлттық энциклопедиясы”. Алматы,
1998 жыл.552 бет.
2. А. Аяпов “Қазақ совет энциклопедиясы”. Алматы, 1978 жыл. 584 бет.
3. Айқын Несіппай ”Атырау газеті”. Атырау, 2003 жыл 11 қаңтар.
4. А.Базарбаев “Егемен Қазақстан” газеті. 2003 жыл 18 ақпан.
5. Ж. Б. Әбдіғожин “Қазақстан тарихы, көне заманнан бүгінге дейін
(очерк)”. «Қазақстанның ауыл шаруашылығының жағдайы»тарауы.
Алматы, 1994 жыл.
6. Мусин Чапай “Қазақстан тарихы. Жоғарғы оқу орнының
қауымдастығы” .Алматы, 2003 жыл.449 бет.
7. Аққошқаров. Е. “Қазақстан тарихы”. Алматы, 1997 жыл. 625 бет.
8. Абылғожин. Ж. Б. ”Традиционная структура Казахстана”. Алматы, 1991 жыл.398 бет.
9. Рұрамы Әжіғалиев ”Атырау газеті”. Атырау, 2004 жыл 18 мамыр.
10. Қамал Смаилов ”Егемен Қазақстан”. 2003 жыл 29 қаңтар.
11.Ә. Кекілбаев ”Маңғыстау”.Алматы, 1997 жыл. «Атамұра» баспасы. 526 бет
12.Н. Мырзаханов ”Ауыл шаруашылығының негізіне арналған
тәжірибелер құралы”. Алматы, 1994 жыл. Республика баспасы. 219 бет.
13. Қ.Бекбергенов ”Ауыл шаруашылығының мелиорациясы”. 1994 жыл
Қайнар баспасы. 243 бет.
14. К. С. Алдамжаров, М. Х. Асылбеков, Ж. Н. Қасымбаев, М. К.
Қозыбеав “История Казахстана” Алматы, 2000 жыл. Атамұра
баспасы.586 бет.
15. Қ. Қайымов “Балықтар әлемінде” Алматы,1981 жыл. Қайнар
баспасы.475 бет.
16. С. С. Алпатанов “Атырау облысының әлеуметтік дамуы” Атырау,
2005 жыл.380 бет.
17. Үкімет бюлетені. Үкімет басылымдар редакциясы. Астана,2002 жыл
18. Кан. Г “История Казахстана” Алматы, 2002 жыл. 511 бет.
19. А. Абдакимов “История Казахстана” Алматы, 2002 жыл.426 бет.
20. Қ. Аманжолов “Қазақстан тарихы” 1,2 кітап Алматы, 2004 жыл.448 бет.
21. Т. Б. Балакаев “Колхозное крестянство Казахстана в годы Великой
Отечественной войны 1941-1945 годов” Алма-Ата, 1971 год.339 бет.
22. Қазақстан Республикасының конституциясы. Алматы, 1993 жыл.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
..........................................3-4
I. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығының ... ... және ... ... ... ауыл ... тарихы және пайда болу
кезеңдері...................................................................
................................5-7
1.2. Ауыл шаруашылығының мәні және маңыздылығы............................7-
11
II. ... ... ауыл ... атқаратын қызметтері мен
түрлері.....................................................................
...........12-16
2.1. Ауыл шаруашылықтың түрлері атқаратын ... ... ... ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылығының алатын
орны........................................................................
.......................................15-16
III. Қазақстан ... ауыл ... ... ... ... ... Республикасында ауыл ... ... Ауыл ... ... ... мен ... Ауыл шаруашылық кешендердің экономикалық тиімділігін арттырудың
жолдары.....................................................................
.............23-29
4.1. Ауыл шаруашылық сала ... ... ... ... ... көлемін
ұлғайту................................................................23-
25
4.2. Ауыл шаруашылық кешендердің экономикалық тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... дамып келе жатыр. Қазақстан Республикасының қалыптасуы мен
дамуының стратегиялық мақсаты аралас ... ... ... болып табылады. Нарықтық экономикадағы меншікті нысандардың
түрлері өте көп.
Соның бір ... ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өте қарқынды дамып келе жатыр.
Қазақтың алтын тамыры, ыстық ұясы, асырайтын анасы дала. Жердің ... ... ... құны жоқ. Ауыл ... жер ... ... туады,-
дегендей ауылсыз адам тұралмайды. Көптеген елдерді ауыл шаруашылық асырап
отыр. ... ... көзі ауыл ... жатыр
Ауыл шаруашылық проблемалары өте күрделі мәселе, еліміздің
бүгінгі тіршілігі мен келешегінің мүдделі ... ... бірі ... ... бұл мәселені бекер ... ... ... ... ... мәдениетінің келешегін жан-жақты ойлап,
күрделі міндетті қолға алып отыр деп ... ... ... «Қазақстанның егемен мемлекет
ретінде қалыптасуы мен дамуының ... ... ... ... деп ... ... стратегиялық жоспарлардың алдында ... ... оны ... және ... реформалау келеді...». «Ауыл, селоны
және агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың артықшылықтары туралы» Заң қабылдау
да осы мақсаттарға арналады.
Мемлекет ... ... ... ... мен ... ... қаулыларын іс жүзінде асыра отырып, Қазақ ауыл
шаруашылығы ғылымдары академиясының ... ... ... ... ... ... жылдарға және 2003-2005 жылға
дейінгі тұжырымдық Бағдарламасын» жасады.
Оны ... ... ... мынадай көптеген обьективтік факторлар еске
алынды:
• Егемен мемлекет құру;
... ... ... ... ... заңдары;
• Адам тамақтануының ғылыми негізделген нормалары;
• Жеңіл және өңдеу өнеркәсібінің шикізатқа деген қажеттілігі;
• Табиғи аймақтардың ... ... ... Аграрлық ғылым мен техника жетістіктері;
• Ауыл шаруашылық өнім өндірісінің тиімділігі;
• Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасының мақсаты, ... ... ... ... ... және өнеркәісп үшін
шикізат өңдірудің ... ... ... ауыл ... ... ... және ... алу мүмкіндіктері ғылыми тұрғыдан обьективті
және қатаң түрде талданды.
Тұжырымдық бағдарлама ... ... мен ... ... мен Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің мәжілісінде
сындарлы жағдайда қаралып, Үкіметтің арнаулы қаулысымен ... ... жаңа ... ... ... ... – ауылды қазіргі орын алып отырған дағдарыс ... ... ... ... егіндікке жарайтын жер, шабындық, су толық және тиімді
пайдаланылмай келеді. Ауыл ... ... жан ... ... ... ... ... күшіне қарап қалды. Негізінен соның
салдарынан егіндік пен мал басы кеміп ... ... ... ... ... ... ... тараған тұста жастардың қалаға қаш – қаштауы кең
орын алып кеткені де ... ... ... ... ... қаңырап
қалды.
Қазақстан Республикасының саяси тәуелсіздігі оның алдына экономикалық
дербестік міндетін ... ... ... ... ... ... қайта жаңғырту мен елдің әрі қарай даму жолына терең теориялық
негіздеу арқылы ғана іске асуы мүмкін.
Қазақстан ... ... даму ... бір – ... ... екі ... ... тиіс: нарықтық қатынастарды
қалыптастыруды аяқтау және ... ... ... ... еліміздің
әлеуметтік экономикалық дамуында ... оң ... қол ... ... егемен тәуелсіз мемлекет болды; екіншіден, біз кең
ауқымды әлеуметтік, саяси және экономикалық ... ... ... ... - ... дүниетанымды жекешіл дербес дүниетаныммен
ауыстырдық. Дегенмен де, экономикалық әл – ауқатымыз әлі де ... ... ... тұр. ... ... ... ... тұрып қалуы, дәстүрлі ... ... ... мен ... ... ... осылардың барлығы, бізде
соңғы жылдары өндіріс деңгейінің екі еседен артық қысқаруына, ал бюджеттік
түсімдердің одан да ... ... ... Сол ... ... үшін көп іс істеу қажет. Осы ... шыға ... ... ... ... ... дипломдық жұмысымда ... ... ... ... шаруашылықтың күрделі мәселері, алға қойылған
мемлекеттік бағдарламалар қозғалады.
Осы дипломдық жұмыста нарықтық өзгерістерге ... ... мен ... бір ... ... аграрлық рынокті
қалыптастыру, мемлекеттік реттеудің қажеттілігі, салық салу ... ... одан ... ... ... бір ... ... талпыныс
жасалады.
I.Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығының пайда болуы және оның мәні.
1.1.Қазақстан Республикасында ауылшаруашылықтың тарихы және пайда болу
кезеңдері.
Біздің дәуірімізге дейінгі ... ... ... ... Арал мен Каспий арасын мекен еткен сақтар, бұлардың құрамына кіретін
массагет, дай, ... т. б. ... ... ... мал ... мен күн ... ... Римнің елшілері Валентин мен
Земарк Түрік ... ... ... ... ... ... өздерін сақ
деп атаушы, бұл ел енді түрік деп аталатын болыпты. Жылқы, қой, түйе, сиыр
малдарын ұстайды» деп ... ... ... ... ... ... атсы ... пен географы Страбон бірі скиф, бірі сақ деп жаза
келіп, олардың бір ... ... мен ... ... ... ат ... да мықты жауынгерлер, қарулары-садақ, қылыш, қалқан, ... ... Бұл ... ... ... мен дайлар және оған көрші
тайпалардың жылқы өсіріп, оны күш-көлік ретінде жақсы пайдаланғанына көз
жеткізуге болады.
Археологтар Г.Ф.Коробкова, ... ... Орта Азия ... ... ... ... мал - ешкі. Біздің дәуірімізге дейінгі
алтыншы мың жылдықтар тұсындағы неолит заманы ... ... 80 ... ... сүйегң болса, одан кейініректегі көне мекен-
жайлардан табыл, ан сүйектердің басым көпшілігі ... ... ... Ешкі мен қойдың қолда көптеп өсірілуі, адамдарды алыс жайылымдарды
игеруге, ... су ... ... мал шаруашылығын кеңінен
өрістетуге итермелеген. Сөйтіп үнемі қозғалыстағы мал шаруашылығы, тасымал
жүктерінің ұлғаюы, күш-көліктің ... түйе ... ... ... ... Ал ... жағасы, аралдар, ... мен ... ... ... сиыр малы өсіріледі.
Қазақстанда ауыл шаруашылығы оның ... мал ... ... ... ... ... ... Қазақ жерінде Б.З.Д. 2-мыңжылдықтан
бастап адамдар ... мал ... ... Оларды көбейту үшін жайылымдар
іздеп, көшіп қонатын ... Олар ... ... қой, түйе өсірді.
Малдарының жағдайына байланысты көшіп жүретіндіктен сиырды өте аз ... ... ... ... егін ... де ... Оған ... табылған қыш құмыралардағы арпаның, бидайдың, тарының дәндері.
Егін егу мал ... ... баяу ... ... тастан,ағаштан жасалған
құралдар қатты жерлерді өңдеуге жарамды. Олармен тек ... көл ... ... XVI-XVII ... ... ... ... егіншілік дами
бастады. 1694 жылы Тәуке ханның Түркістандағы сарайында болған Ресей елшісі
В.Кобяков жергіліктк тұрғындардың бидайды, ... ... өте көп ... және ... ... күздік түрлерін өсіретінін жазған. Шығыс
Қазақстан және Жетісу тұрғындары егін ... мал ... ... ... ... ... ... Бұл жерлерде егін суару үшін қолдан
арық жасалды. Шу, Талас өзендерінің бойына бау бақша ... ХХ ... ... 90 ... ... ... ауыл шаруашылық құрылымының
негізін Кеңестік ... ... мен ... шаруашылықтар (ұжымдар)
құрады.
Қазақстанда балық шаруашылығы 1907-1910 жылдан бастап қармақпен
мұзастынан аулып басталған. Кейінгірек ықпа ... ... ... ... ... ... ғана ... балық өнеркәсібі бірсыдырғы дами ... ... ... ... ... мен ... ... Балқаш
көлінде тіршілік ететін балықтардың жоғарыда келтірілген бес ... ... ... жылдары жерсіндірілген. Балқаштың соңғы жылдары
118 мың центнерге жуық ... ... ... ... ... ... түрі ... Көксерке Балқаш көліне 1918-1958 жылдары ңана Орал
өзенінің сағасынан әкеліп жіберілді. Қазір жақсы жерсініп кетті. Ал ... ... ең ... жерсендірілген балықтардың бірінен саналады. Ол 1905
жылы ғана Балқаш көлінен 54 шың центнер ... ... ... ... ... өзенінен 1949 жылы әкелінген. Алғаш әкелінген 598 табан.
Жаңа ротаға тез қалыптасып 1961 жылдан бастап оны кәсіптік мақсатта ... ... Он жыл ... соң жылма жыл 18 мың центнерден астам табан
ауланғаны туралы мәлімет бар. 1933-1934 жылдары Іле ... Арал ... ... ... деп аталатын 289 балық жерсіндірілді. Балқаш көлінде
кездесетін пілмайдың дене тұрқы 1 м 30 см салмағы 9-9,5 кг ... ... 30 жыл ... ... ... ақ амур және т.б. ... ... ... ... ... кетті, кейінгі жылдары әкелінген дөңмаңдай
(1958 жылы), ақ амур (1962 жылы) ... ... ақ ... мен ... ... ... шараларда «жүргізеді». Олар күрішке
зиян келтірмейтін, оның ... ... мен ... ... ... ... топырақты қопсытып, оны тыңайтады. ... ... ... ... етеді.
Жандары ашитын Алаш басшылары жасаған, ұсынған жер туралы ... олар әуел ... жер сату ... болмауы, әркім өз жерін өзі
пайдалануы керек деп көрсеткен .Пайдасынан ... жер ... ... болып билігі земство қолында болуы тиіс. Аса зор ағаш (орман)
ірі өзендер мемлекеттік ... аз ағаш көл ... ... ... мүмкіне
салынуға тиіс. Бұл заң жобасында Алихан Бөкейханов, Ахмет ... ... ... жеті адам ... қол ... ... өткен ХХ
ғасырдың осы қазақ даласында 40 млн. қой, 5 млн.жылқы, жарты млн. ... ... ... ... да ... да ... ... ауылдары.
Қазақтың өоралары мен киіз үйлері қазақ өлкесінде алғаш өнркәсіп орындары
орындай бастағанда ... ... ... ... жер ... ... кен ... тасып мұнай шығарған сол қазақ ауылының азаматтары. Түркісіптің ... ... ... айыр тізгінін” ұстаған да сол Мұхтар Қаптағаев пен
Әбілхан Қастеев та, ... ... ... ... ... ... ... Қуанышбаев осылардың бәрі де ауылда өскен. Сонау тарихты
шолып өтсек, ауылға деген ынта-ықаластың қамқорлықтың аз ... ... ... ... ... ... қой ... 50 млн-ға жеткізейік
деген міндет қойған. Оған күдіктенушілерге Димекең (Д.Қонаев) “Жігіттер,
саспаңдар бұдан ... ... ... зиян ... ... ... ... алып,далада жолдар салып, су тартып аламыз”-деген.
Осындай қамқорлық жақсылықтыңда ... бір жағы ... ... ... ауыл адамдарына аяншақ жағдай жасауға тырысқан кеңес үкіметі
кей кезде күткен нәтижеден шыға ... ... ... ... ... бір ... ... суреттейді.
“Малшыларға шөпті біреу дайындайды, жемді біреу әкеп береді, қорасын
біреу салып үйін ... ... үшін ... бәрі үшін ... заманның
жанашырлығы, жақсылығы болар. Бірақ ақырында сол ... ... ... шықпайды. Бірақ ол үшін кешегі заманды кінәлауға болмайды. ... ... ... жем шөбі аз ... ... ... ... өсіру,
көбейту ойға түспейтін”.
1.2. Ауыл шаруашылығының мәні және маңыздылығы.
Ауыл шаруашылықтың-материалдық өндірістің ең ... ... ... пен мал ... ... ... ауыл ... малдық түрі , ... т.б. ... ... ... ... Ол ... азық ... (сүт, май, ет тоңмай, т.б.) жеңіл
және ... ... ... ... ... 1990 ... ... агроөнеркәсіп кешенінде кең ауқымды әлеуметтік ... ... ... ... ауыл ... ... ... меншік иелері мен жер иеленушілердің қарамағында 149,1 млн. га жер
бар. Оның 25,7 млн. га ... 3,6 млн. га ... (1998). ... ... кәсіпорындарын жекешелендіру және ұжымшарлар жүйесін қайта
жаңарту оң нәтиже берді. ... ... ... ... өзгерді, ... ... ... ... ... ауыл ... келсек әлемде жайлау-
жайылымы жан бпсына шаққанда бізден асатын ел жоқ. ... 180 млн. ... ... ... жарайтын жер бар. Табиғаттың өзі бұл
өлкені мал ... ең ... қой мен ... ... деп ... ... ... қыста қар тоқтатып көктемде тоғандар тоспалар салып
күтіп баптаса 2 гектар ... бір қой ... ... еді. Ондай жоспар-
жобалар талай рет жасалған. Расында 1916 жылы 18 млн. қой ... ... ... жасалған ашаршылықтан кейін 1930-шы жылдардың басын да 2
жарым млн.ғана қалды. ... ... ... ... ... қой қайта көбейе
бастады. Ақыры 1980-ші ... ... 36 млн. ... Содан жаппай реформа
асығыс жүріп шаруашылықтар таратылып, ұсақ қожалықтар орнын басты. Жайылым
жайлаудың ортасында отырған адамдарға жеке ... мал ... ол ... жер бөлсек нарық, баршаруаны өзі бағыттап, бастап алып кетеді ... ... ... ой ... еді. Бірақ бар мал мен байлықтың бестен бірін
қолдарына алған ауыл басшылары сонша малды ... ... ... Ақыры 4-5 жылдың ішінде 36 млн. қойдан 9 млн. қой ғана ... бас қой ... ... ... ет ... ... ... үкімет басшылары бізге сонша малдың сонша еттің,не керегі бар қажет
болса етті Австралия мен Аргентинадан алып келеміз өзіміздің еті аз ... деп ... Ал ... ет бал ... ... ... ... қойлар қандай еді. Олардағы арабтар алғаш көргенде ұшаққа салып
алып кетіп ... ... ... ... ... ... ТМД суларында әлемдегі
барлық балықтардың 1500-ге жуық түрі. Ал, ... ... ... ... ... деп ... Совет Одағы әсіресе кәсіптік балықтарға
бай. Елімізде кездесетін балықтардың 250 түрі ... ... және ... ... жуық түрі басқа ел суларында мүлде тіршілік етпейді. ... ... ... ... ... ... құндылығы және қара
уылдырығымен танымал болған бекіре тұқымдас балықтардың 95%-і ТМД елдерінің
суларынан ғана ... ... ... ... ... ... ... дүние жүзінде бірінші орын алады.Балық аулау
негізінен ... пен ашық ... ... ... ... ... ... көптеген мемлекеттер өз территориясындағы балық ауланатын су
аймағы ұлғайта түскендіктен ... ... ... ... ... біраз
қиындық келтіруде. Бізге 1960 жылдардан бастап тоғанда балық ... ... ... түрінде балық өсіру ісінің дамығаны ... ... ... ... жөніндегі балық шаруашылығының жаңа формасы балықтарды
тоғандарда өсіру негізінде пайда болды.Товар түрінде балық өсіру дегеніміз
балықтарды бақылауға ... ... жылы ... ... ... және ирригациялық,су қоймаларында өсіру,
сондай-ақ молюскілерді шаян тәрізділерді,балдырларды және т.б.өсіру
Балықтарды тоғандарда өсіру және ... ... ... ... екі сала пайда болады:балығы бар су ... ... және ... ... ... ... аулау мұнда
балық табиғи жағдайда ұрпақ беріп отырды.товар түрлерінде балықтарды аулау
балықтарды бақылауға болатын жағдайда ... ... ... процестің барлығын тікелей адам бақылап отырды,сондықтан оның
тиімділігі жұмсалған адам ... ... мен ... ... ... табиғи фактордың айтарлықтай тигізер әсері жоқ.Қазіргі
кезде ішкі судан балық аулауға да баса назар аударылуда. КПСС XXV ... ... ішкі су ... ... және бағалы түрлерінің
қоры көбейтілсін.Мемлекеттік тоған шаруашылығында ... ... 1,7 ... кездессін» деп көрсетілген.Қазақ ССР министрлер советінің балық
шаруашылығын дамыту жағдайындағы ... ... ... ... тұқы мен ... да ... балықтардың бағалы біржылдық шабақтарын
тоғандарда және ... ... ... 1975 жылы ... ... және ... ... балықтар шабағының 22 миллион данасын
Республикамыздың ішкі су қоймаларына жіберу жүзеге асырылсын-деп көрсетуі
республикалардың ішкі су ... ... баса ... ... табылады.Бұл жерде ішкі су қоймаларының халық
шаруашылығы су қоры ... ... ... ... ... ... ... аспен тең», «Су-табиғаттың ажары», «Сулы жер пулы ... ... ... ... жер ... ... халық даналығы адам
өміріндегі судың маңызын ... ... ақ ... ... Табиғаттағы
су қорын сақтап,оны ұлғайту себебін де осы ... ... ... ... ... ... 7 ... гектардан астам үлкенді-
кішілі көлдер ... ... 3 ... 300 мың гектары балық ... ... ... ... 900 мың ... ... ... және салынып болған 29 су қоймасы бар. Олардан ... түрі де сан ... ... орай Республика суларындағы балықтар
әлемінде түрліше болып келеді. Республиканың солтүстік өзен көлеміндегі
балықтардың түрі ... ... су ... ... ... түрін қамтиды. Мұндай балықтарға:алабұға, аққайран, нәлім, сазан,
сылан, таймень, шортан, ақбалық, ... ... ... ... ішкі сулардың ксіптік маңызы және олардан ауланған ... ... ... ... ... ... ТМД елдері бойынша
екінші орын алады. Каспий, Арал теңіздері Балқаш көлі, Қашағай су қоймасы,
сондай-ақ Жамбыл, ... ... ... ... Павлодар, Орал, Ақтөбе,
Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Қостанай, Қарағанды, Торғай, Қызыл-Орда,
Алматы, обылыстарындағы өзендер мен ... ... ... бар балықтардың
мекені болып ... ... ... ... ... ... ... алатын орны ерекше.
Каспий теңізі әлемдегі ең үлкен тұйық көлдің бірі болып саналады. Ол
балық ... ... ... ... ... ... орын алады.ТМД
елдерінде ... ... ... 97 тұрі бар) көп тараған
кәсіптік балықтардың ең ірісі қортпа балық 15 жастағы ... ... ... см ... ... 70-80 кг ... одан да ... Атыраудығы Балықшы ауданының «Қызыл балық» колхозындағы
Фазыл Бақиев Жолдас басқаратын балықшылар ... ... 350 кг ... сол ... Қ. Ізтілеуов басқарған звеноның коллективі салмағы
275 кг балық ұстаған.Алғашқы балықтың ішін жарғанда,балықшылар бір балықтың
өзінен 70 кг ... ... ... те болса ұзындығы 9 м,салмағы 1,5-
2 тонна қортпалар балықшылар ауына оралатын кездер болды.Каспий ... ... 16-17 ... ғана ... саны ... 937 мың,кейде одан да кқп.Қортпа ұзақ ... ... 100 жыл ... да ... ... балықтардың
қатарына жатады.Денесінде сүйек болмайды,шеміршектен тұрады хордасы ... ... ... ... еті мен бірге аса бағалы ... бір көп ... ... ... дене тұрқы
айтарлықтай емес.12-15 см ... ... ... ... мен су
түбіндегі мекендейтін шаян тәрізділермен де ... ... 500 ... ... ... ауланады.Тіршілік ететін жері теңіз болса да
апрель мамыр айларының соңында уылдырық шашу үшін ... ... ... бай ... бірі Арал ... бір ... келетін балық салмағын салыстыратын болсақ онда солтүстік Каспийде 30
кг-нан,Арал теңізінде 0,5 ... ... ... ... кәсіптік
балық,одан басқа бекіре,альбырт,сазан ... ... ... ... ... 20
түрі бар) балықтары болып табылады.Арал теңізінде бекіре ... тек ... ғана ... ... ... арал альбырты ғана ұшырайды,сондықтан бұл аталған
балықтарды аулауға тиым салынған.Деректерге қарағанда Арал ... ... ... 1775 ... ... ... жылы Арал ... жылына 334
мың центнер балық ауланған.Қазір жылына 200 мың центнер балық ауланады.Арал
теңізінде сазан аулау Совет Одағы бойынша ... ... ... екінші орында
болған. Бұдан кейінгі кәсіптік балықтардың бірі қояз.Оның салмағы 20 кг,ал
дене тұрқы 1-1 м 20 ... оның жон еті ... ... май ... 4,6-6,8 мм ... ... ірі уылдырық шашады.Арал
теңізінде шемей деп аталатын майбалық тіршілік етеді. ... ... да ... бар.Шемей барынша «шах май» ... ... ... ... ... ... балығы» деген балама шығады.Кезінде
осы майлы ... ... ... жейтін тағамы болуы да ғажап емес.Шемей 9
жыл тіршілік етеді.Дене тұрқы 40 см ... ... 800 г ... жамбас құрттар мен хирономид қуыршақтары.
Республикадағы су айдынының аумағы 17500 шаршы км-ден астам.Тағы бір
ірі су ... ... ... бес өзен ... және ... шармайдың екі түрі балқаш
алабұғасы,қортық алабұға, теңбіл салперін балықтары ғана ... ... су ... ішіндегі ең ірісі және кәсіптік
байлықтардың көп ... ... ... су қоймасы. Оның көлемі 561 мың
гектардан астасм, ұзындығы 500 км, ені 30км су қоймаларда балықтың 28 ... ... 14 ... ғана ... ... бар, су қоймадағы балықтарға
сибирь шоқыры, сибирь бекіресі, осы екі ... ... ... ... ... ... ... шабақ сондай ақ кейіннен жерсіндірілген
көксерке түрке, көкжұбар балық,табан,тағы ... ... ... Қазақстан
және Семей облысындағы Салық көл, Черкал, Монастыр көлдеріндегі, өкбекті
Базар,Еспе,Жарма,Аякөз ... ... ... ... [196-198]
Ауылдың ертеңі қандай болады.ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдейтін
кәсіпорындар қажеттілігі төңірегінде әңгіме ... кей ... ... болмаса әңгіме күйінде қалады. Ауылдық жерлерде не ... ... бәрі ... ... шыға ... көл ... ... ақша.Бір жапон жұтыры бір қазақ ауылының күл-қоқыс тасталған
маңын ... ... ... бар ... осында жатыр екен деп
тамсанған екен.Ең болмағанда бір округте ауыл шикізатын өзі ... ... ... алатын жағдайға жетсе Қазақ ауылы дүниедегі ең ауқатты
ауылдар қатарына қосылар еді-ау!
II.Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қызметтері.
Қазақстанның ауыл шаруашылығы көп және оның көп өндіретіні: астық, ... ... ... Ұлы Отан ... кейін Қазақстан ауыл
шаруашылық соцоилогиясының негізінде қайта жаңартып ... ... ... ... ауыл ... ... ... ұлғаюына, ауыл шаруашылық өнімдері
көбейіп оның сапасы жақсаруына, күрделі жүйе ... ... ... ... ... өзінің ықпалын тигізді. Сондай-ақ бұл
жұмыс көлігін ұстауға жем-шөп дайындау үшін көп жер ... ... ... жерге егін егу маусымдық жұмыстардың аяқталуы мерзімі де ... ... ауа ... ... ... ... зиян ... әрі түсімі мол ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сорттарын өсіру
арқылы ... ... ... ... Жаңа ... ... ... тәсілдерін жетілдіру және мал
тұқымын ... ... ... ... мал шаруашылығы өнімдерін
көбейтуге мүмкіндік туды. Әсірісе өндірістік будандастыру әдісі кең өріс
алуда. Минералдық ... және ... ... ... ... ісі ... қанат жайып отыр. Мал азығын ... ... оны тасу мен ... ... шығынды кемітудің маңызы
зор. Мал өсіруде мал ... ... ... ... ... ... егіс ... қолдану,жайылыммен шабындықтарды жақсарту,егістікке
тыңайтқышты тиімді қолдану арқылы ауыл ... ... ... ... ... ... мен ... Ауыл шаруашылығының ірі
кәсіпорны болып қалыптасты. Қазақстанда егіс көлемі 1913 ... не ... млн. ... ... 1970 жылы 32,9 млн. ... ... ... 7,6 есе
көбейді. Егіс көлемін кеңейту,яғни 21,8 млн. гектар тың және тыңайған жерді
игеру арқылы астық ... ... ... үлес салмағы 2%-ке жуық
болса,қазір бұл ... ... және ... мен Украинадан соңғы орынды
алады. 1946-1970 жылдары ... орта ... ... 20,6 ... ... ... ... 1971 жылы 7,2 млн.ірі қара,оның ішінде
1,5 сиыр, 31,7 млн. қой мен ешкі, 2,2 млн. шошқа 1,2 млн. ... 147 ... ... Қазақстанда 1970 жылы 1609 совхоз, 449 колхоз болды. Республика
бойынша әр совхозға орта есеппен 16 мың гектар егістік, 2,7 мың ірі ... мың қой мен ... 1 мың ... 100 ... 55 ... 51 жүк
автомобилі және басқа да көптеген ауыл шаруашылық техникасы әр ... ... ... ... 4 ... ... қара, 16 мығ қой мен ешкі, 118 трактор (15а к-не ... ... ... қор мөлшері әр шаруашылыққа шаққанда 2,2
млн. сомнан айналды. Қазақстанның ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... 1966-1969 жылдары орта есеппен жалпы өнімнің
60%-і ... ... ... ... ... ... 78%-і совхоздарға
яғни бұлар жалпы өнімнің 70%-ке жуықын өндіреді, сондай ақ ірі қараның 55%-
ін ... ... қой ... 70%-ке ... совхоздар өсіріп отыр.
Қазақстанның ауыл шаруашлығында суармалы ... зор ... ... ... ... ... егіс көл, 2 есе өсіп 1300 мың ... ... ... әр ... ... өнім мен ... ... өнім 5,5 есе артық салынады. Ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... ... тиянақты жүзеге асырылып
келеді. Осының нәтижесінде 1964 жылмен салыстырғанда жұмырқа өндіру 13 есе
(1970) ... ірі құс ... іске ... ... ... арнаулы шаруашылықтарда көбейіп келеді. Қазіргі жағдайда ауыл
шаруашылығын нарқынды әдіспен өркендетудің, оны осы ... жаңа ... ... үлкен маңызы бар. Әр гектардан алынатын өнімнің мөлшері
жыл сайын артып отыруы қажет. Өткен ... ... төрт ... ... жалпы өнімі одан бұрынғы төрт ... ... орта ... 22% ... ... ... жылына 20,6 млн. тоннаға
жетті яғни 40%, оның ... ... 44% ... үш ... ... Астық сатып
алу 55% өсті. Дәнді дақылдардың түсімі 2,7 центнерге артты. ... төрт ... ет ... ... салыстырғанда жылына орта
есеппен 14%, сүт 25%, жүн 15%, ... 32% ... ... ... ... мың ... мал мен құс еті, 297,2 млн. ... ... ... ... 18,9%, ... 20,8% ... ... алдында
жаңа бесжылдықта (1971-1975) астық өндіруді жылына орта есеппен 24 млн.
тоннаға жеткізу ... тыс 10 млн. ... ... сатық стау міндеті
қойылды. Республика шапуашылықтары 1975 жылға дейін жыл сайын мемлекетке
1443 тонна мал мен құс ... 1850 мың ... жүн ... тиіс. Сондай ақ
колхоздар мен совхоздар мал шаруашылығы ... ... ... ... ... ... жыл ... өнімнің кемінде 8-10%-ін
жоспардан тыс ... ... ... деп ... Бұл үшін ... өткізілетін ірі қараның орта есеппен салмағын кемінде 350-400
кг-ға, қойды 45 кг-ға, ... 100-120 ... ... ... ... ... ауыл ... үшін көп күрделі қаржы жұмсап келді,
бұл қаржы жаңа ... ... 1,5 есе ... ... өзі ... едәуір кеңейтуге,ауыл шаруашылық қызметкерлерін үй, мектеп,
аурухана, ... ... және ... қамтамасыз етуді
жақсартуға,малды күту ... ... ... ... ... ... ... етуге мүмкіндік береді. КПСС ОК-ның март
(1965) және июль (1970) пленумдары мен КПСС XXIV cъезінің карары ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірісінің
үздіксіз өркендеуіне ... ... ... экономикадағы ауылшаруашылықтың түлері.
Қазақстан экономикасында,әсіресе,ауыл шаруашылығының үлес ... ... ... ... ... ... ... елеулі
дағдарыс ауыл шаруашылығында басталды. Оның басты себебі-ауыл шаруашылығы
мен өнеркәсіп салалары өнімдерінің арасындағы үлкен алшақтық еді. Бұл ... ... ... әкеп соқтырды.Мәселен, 1993 жылы 1990 жылмен
салыстырғанда К-700 маркалы трактордың бағасы 1287 есе, ... ... ... 1667 ... ... “Нива” комбайнның бағасы 2050
есе, Дон-1500 комбайның бағасы-1236 есе қымбаттады.Ал бұған керісінше осы
жылдар ... ... ... алу бағасы бар болғаны 148 есе,мүйізді
қараның бағасы-65 есе,қой- 62,сүт-87, жүн-66, құс-127, ... ... ... ... ... есе ... Бұл ... пен ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасы ... ... ... ... Ауыл ... қажетті өнімдерге бағаның
бейберекеттігінен ... ... ... қорғайтын химиялық
құралдар қолдану қауырт төмендетеді.
Ауыл шаруашылығының терең дағдарысқа ұшырауына ... мен кең ... ... және тез ... жекешелендіру науқанының
үлкен зардабы ... ... ... ... ... қой
шаруашылығымен шұғылданатын кеңшаралармен колхоздар,80-дей құс фабрикасы
бар еді.Шошұа өсіретін бордақылайтын өндірістік негізде дамыған ... ... ... жұмыс істеді.Халық жұмыртқамен,құс етімен ... ... ... КСРО-ның соғыстан кейінгі дамуындағы «оң құбылыстар» болып
көрінгендер Германия және ... ... ... ... ... соғыстан кейінгі жылдары дамуымен салыстыруға да
келмейді.Бұл елдерде ... ... ... ... келтіру (ал онан
кейін оны «экономикалық күлденуге» қарай шапшаң өркендету) ... ... ... нарыққа қарай қайта бағыттау ... ... ... елде халық шаруашылығын қалпына келтіру
негізінен ... ... жан ... ... еңбек еткен халықтың ынта-
жігері мен отаншылдығы арқасында жүзеге асырылады.
Сырттай қарағанда жап-жақсы көрінген соғыстан кейінгі жылдар
бесжылдықтың ... село ... ... ... жоқшылығы
мен аштығының,өмір жастары дәрежесі төмендегінің, балалар мен ... ... ... ... еі ... ... жеткізудің
нәтижесі еді.
Сайып келгенде,соғыстан кейін ауыл шаруашылығын ... ... баға ... ... айту ... ... ... бойындағы күш-жігерін,халықтың табиғатына тән аса зор
еңбек ынтасын,тапұырлығын тұншықтырып ... ... ... емес,оның
еркінен тыс жүріп жатты.
КОКП Орталық Комитетінің ... (1953) ... ... және ... ... ... туралы алғаш рет сөз
болды.Деревняны бұдан әрі шексіз тонай беруге болатынын ... ... ... ... ... азайту,аграрлық секторға
инвестицияны көбейту туралы идеяларды ... ... ... ... қайта бөлу жөнінде бір сыпыра шаралар қабылданды.Салық
саясаты өзгертілді.Сатып алу және ... ... ... ... жаңа басшылық экономикалық тәсілдерден тыс зорлаудың
тиімсіздігін түсінетінін көрсете ... ... ... ... күн ... табу ... түріндегіден-іс жұзінде феодалдық
жүйеден бас тартудан көрінді.
Сталиндік қатаң бағыттан бас тарту ... қз ... ... ... ... ... ... ретінде колхозды шаруалар
ауыл шаруашылық өндірісін елеулі түрде өсірді.
Колхоздар мен ... ... ... ... азық ... ету ... орындай алмағанын жұрттың бәрі айтып жүрді. [79-80]
2.3.Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығының алатын орны.
Қазақстан даласында мал ... мен ... ... ... ... мол астық сапалы ... ... ... ... ... ... кейін
дүние жүзңнде алтыншы орынды алады.Тыңайтқышты мол берсе топырақты қанамыр
қолмен өңдесе, екі жайды арам шөптерді таза ұстаса ... ск ... ... бір ... орташа 50 центнер өнңмдң ертерек алып
отыруға ... ... ... күші ... 50 ... ... ... адамға жылына 250 миллион тонна астық қажет деп есептесек сонда
біздің даламыздан миллиард ... ... ... екен.Бұл асқақ арман
құрғақ қиял емес.Бидайға аса ... ... ... ... алатын болсақ топырақты аудармай жыртатын жер ... ... мол ... ... зиянкестерге қарсы
химикаттың түр түрін қолға алсақ және соған қоса аздаған су болса онда ... ... ... ... ... ... екендігін осында
алған дүние жүзілік рекрдтар дәлелдейді.Күрішті Азия ... ... ... ... сол Сыр ... ... ғой. Дала
академигі Ыбырай Жақаберіштің 1 гектарынан 170 центнер өнім алу ... ... ... көрсеткішіне ие болды.Демек мұндай өнімді алуға
болады,бұл ертегі емес қой ... жер ... ... ... ... ... ... 1 гектардан 201 центнер дән
алған.Ғажап,ол ... ... ... ... ... ... роман жазған.Мұндай
көлемді шығармаларға жарайтын оқиға мен ой ... ... ... ... ... ... атаулының мемлекеттен
алып,жекешелендіру жұмыстары белсенді жүргені белгілі.Ауылдар мен ... ... ... ... ... ауыр соққы болып тигені алдымен ауызға алынады жұмыссыз
қалғандар беті ... ... көше ... ... да ... ... ... отандарына жол
тартты.Қазақтар көрші аудан,облыстардан,ірі ... ... ... ... ... ... он жыл ішінде
бір миллионнан астам қандастарымыз жылы орнын суытып жаңа ... ... ... ... ... қимай отырғандар ше? Көшкендердің айтуы
бойынша,олардың ”жаңа жұртқа” барғысы келеді ... ... ... ... бір ... ... ... Бір екілі сиыры мен бес-он тұяқ ... ... ... күн ... байғұстардың қысқа көрпесі басына тартса
аяғына жетпейді.Сол себептен өз еліміздің мал ... ... ... ет ... тек 8 пайызы ғана елімізде өңделетін қыңжына
айтты.Кешегі Семей ет комбинаты өзіміздің малды былай қойғанда маңғол ... да ... ... ... ... ... ет ... шығарып сатушы
еді.Дәл сондай болмаса да өздерінің малын сойып ... ... ... ... ... мал да бұрынғыдан көп емес.Қазақстан
Республикасының статистика жөніндегі ... ... және ... ... 2002 ... 4-ші ... ... деректерге
қарағанда,қазір бізде 4,952 мың ірі қара ... ... сиыр 193,2 ... мың түйе бір жарым миллиондай шошқа 272 ... ... ... ... ... шығарылған бөлігін сойып жей алмай
жүргеніміз ұлт-ақ. [23]
III.Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығының саналарын ... ... ... ... ... ... жылдардың басында қабылданған жаңа экономикалық саясат
бойынша шаруаларды ... ... әл ... мен ... ... күрделі мәселелер шешіледі деп есептелінді.Шаруалар
кооперациясы мемлекеттік қысым күшімен ... ... ... ... ... жүзеге асыратын шаралар ретінде
қаралды.Жаңа эконмикалық саясаттың ... ... ... ... екенін дәйектеп берді.
Алайда 1920-шы жылдардың екінші жартысында жаңа экономикалық саясат
негізінде қалыптасқан ... ... ... ... ... ең ... ... индустрияландыруды қызу қарқынмен жүргізу көзделді.Атап
айтқанда,бұл мақсат ... ... ... ... ... ... өткізу арқылы іске асырылды.Сөйтіп 1920-шы
жылдардың аяқ шенінде бүкіл елдегі ... ... да ... ... ... іске ... ... тілегі мен ықыласы
себеп болған жоқ,ол жоғарыдан берілген әмір,нұсқаулар ... ... ... 1932 ... көктемінде қарай аяқтау белгіленді.
Шаруаларды күштеп ұжымдастыру арқасында республикада колхоздар саны ... 1927 жылы 1072 ... жылы ... 1929 жылы ... ... саясатын жүгізудегі жоғары көрсеткіштерге қол ... ... ... ... ... құру ... ... сұмдық
зорлыққа, күштеуге жол берілді.Ол тұста қабылданған ... ... ... тексеру барысында Қазақстан Республикасы Жоғары
Кеңесінің Төралқы комиссиясының 1992 жылғы желтоқсандағы ... ... ... мен ... ... ... ... жөнінде толық түсінік береді.
Колхоздастырудың 1929 жылдың орта шенінде басталғаны белгілі.Оның
құлаш жаюы ... сол ... 7-ші ... ... газетінде «Ұлы
бетбұрыс» деп аталатын мақаласында шығуымен тұспа-тұс келді.Мұның алдында
кулактарға шабуыл ... ... ... ... ... ... ... болатын.Енді жаңа экономикалық саясат
негізінде жүргізілген шаруалары кооперациялау ісі мемлекет бағыттап отырған
күшпен ұжымдастыру ... орын ... бұл шара ... ... ... ... индустрияландыру процесін қамтамасыз ету
мақсатын қана көздеді. Сөйтіп 1920-1930 жылдары жаңа экономикалық ... ... ... тасталды.Ондаған жылдар бойында экономика мен
қоғамдық саяси ... тек ... ... рухы ... ... кейінгі алғашқы жылдары-ауыл шаруашылығында теріс құбылыстар
бой көрсете бастады.Ол бірте-бірте ... ... ... алғы
шарттарын жасады.
Мәселен,1949-1953 жылдары алынған астықтың жылдық ... ... ... пұт елде ... ... гектарына 7,7 центнер болды,бұл 1910-
1914 жылдары сәл ғана артық еді.(тиісінше 4,4 ... пұт және ... ... ХІХ съезінің мінбесінен жарияланғанына қарама-қарсы 1952
жылы астықтың жалпы түсімі 8 ... ... ... пұт ... ... ... ... болған шығындарды
қосқанда бұдан да аз еді).Колхоздар мен совхоздардан бүкіл тұқымдық қорды
тартып алғанның өзінде 2,1 миллиард пұт ғана ... ... ... ... ... ... бесжылдықта 1946-1950 жылдары Қазақстанда статистика
астықтың орташа жылдық шығымдылығы 1913 жылғы көрсеткішке (гектарына 5,6
центнер) тең ... ... ... ... ... 1928 ... ... сатқан астық (жылдың орташа есеп ... ... 1941 ... ... ... мал шаруашылығы мейілінше ауыр жағдайда болды.1951 жылы
бар болғаны 4,5 миллион ғана ірі қара,(1928 жылы 6,5 ... ... ... (3,5 миллион болған),127 мың түйе (1 ... ... қой саны ... ... тез ... ... жылдың
дәрежесіне жақындай алдық.1951 жылы 18036 мың қой болса,ал 1928 жылы 18566
мың қой болған еді.
Соғыстан кейінгі ... ... ... алға ... ол белгілі дәрежеде халық шаруашылығын қалпына келтіру,одан
әрі дамытуға жәрдемдесті.
Тоқырау кезеңін қамтыған үш бесжылдық ... ауыл ... ... ... ... әрі ... салада қаржыны
көптеп бөлу,селоның әлеуметтік проблемаларын шешу ... ... ... ... сатып алу бағасын арттыру шаралары
белгіленді.Осы сағатта тек ... ... ауыл ... ... миллиард сом бөлінді.Мұның нәтижесінде 1985 ... ... ... ... жырту,тұқым себу, дәнді дақылдарды жинау,мал
шаруашылығы саласындағы жұмыстар 75-90 ... ... ... ... тек ... ... көбейту арқылы шешу
жолы
тиісті нәтиже ... ... аса ... орын ... ... ... шаруашылығы өнімдерін сақтайтын және
қңдейтін кәсіпорындар ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық прблемелары шешілмей қалды,сөйтіп
бұл салада күткен бет бұрыс болмады,нәтижесінде ауыл ... ... ... ... ... азайды,мал шаруашылық
өнімдерін өндіру бір қалыпты жүрмеді.
Бұл кезде ауыл шаруашылығының секторының құрамында ... ... ... есебінен совхоздардың саны көбейді.1960
жылы республикада 879 совхоз бен 1355 ... ... жылы ... ... саны ... ... 388 колхоз қалды.Сөйтіп
меншіктің кооперативті колхоздық ... үлес ... ... осыған қарамастан колхоздық меншіктің одан әрі жетілуін
көруне болады.1971-1985 жылдары совхоздардың өнімі ... бір ... ол орта ... ... ... ... ... шаруашылығының жем шөп басзасы нығайтылды.Дегенмен мұның ... ... ... ... іске ... Атап ... жем
шөптік дақылдар егілетін алқаптар сегізінші бесжылдықтағы 6678,4 мың
гектардың ... ... ... 8824,6 мың ... ... жылы ... 50 миллион қойдың орнына тек қана ... қой ... ... ауыр ... ... ... күтіп
бағудағы Қазақтың еңбек дәстүрін ... ... ... ... ... ... кетуі үлкен ... ... ... ... ... мал ... ... көшіру басталды.Сондай ақ ет және сүт өндіретін кешендер мен ... ... ... ... мамандырылған шаруашылық
бірлестіктері,құна жындар өсіретін фермалар құрылды.
Жалпы қуаты 23 мың ірі қара ... ... ... ... облысы бойынша10 мың басқа арналған «Жетіген», Шығыс Қазақстан
облысында 5 мың басқа есептелген «Ждановский», Орал ... 5 мың ... ... газеті атындағы. Ақмола облысында 3 мың ... ... ... ... ... ... және ... «Волынский»
(Қарағанды облысы) кешені қатарға қосылды. [326-328]
3.2.Ауылшаруашылығын реттеу ... мен ... ... жетістіктерін насихаттау.Ауыл ... ... мен ... озаттарының тәжірибелерін халыққа тарату.Ауыл
шаруашылығын тез қарқынмен өркендетіп,егіншілік пен мал ... одан әрі ... ... ... ... ... бұл жұмысты ұйымдастырушы Ауыл
шаруашылық министрлігінің ... және ... ... ... ауыл шаруашылық министрлігінің қарамаңындағы ғылыми-зерттеу
институттарының насихат және ғылыми техникалық ... ... ... ... ... ... ... қоғам»,олардың
облыстық, аудандық бөлімшелері,мекемелер мен оқу орындағыларды,колхоздар
мен совхоздардағы жоғарыда аталған қоғамдардың бастауыш ұйымдары да ... ... ... үшін ... ... ұйымдастырылады,тәжірибе
алысады,киноға түсіріледі.Ауыл шаруашылығының жетістіктерін насихаттағанда
әрбір табиғи шаруашылық аймақтардың ... ... ... ... ... совхоз бен колхозда және ... ... мен ... ... ... өнімдерін молайтып,сапасын жақсарту,өнімнің өзіндік құнын
арзандату,еңбек өнімділігін арттырып,шаруашылықтың рентабельдігін көтерудің
агро техникалық,зоотехникалық мал ... ... және ... ... мен электрлендірудің тиімді ... ... ... ... ... мен мал ... өсіру арқылы халықтың
азық-түлікке,өнеркәсіптің шикізатқа деген қажетін өтейтін ... ... ... ... пен мал ... ... өтетін (егер өнеркәсіптің жеке саласы болып бөлінбесе) ... ... ... орман шаруашылығы да) енеді.Ауыл шаруашылығыгың ең ірі саласы-
өсімдік пен мал өсіру бір-бірімен тығыз байланысты және іс ... ... ... отырды.Бұл жағдай жерді,өндіріс жабдықтарын және еңбек
резервтерін толық ... ... ... ... ерекшелігі ол табиғатқа,алдымен,топырақ пен ауа райы жағдайына
тәуелді.Ғылым мен техниканың дамуына байланысты адамның табиғатқа тигізетін
ықпалы ... ... ... арттыру тәсілдерін арттыру
жетілдіру,тыңайтқыш шашу,меллиорация,әсіресе ауыл шаруашылық ... мен ... және ... ... ... жүйесін қолдану
арқылы қол жетті.Белгілі бір аймақтың ауа ... тез ... ... мен ауыл ... дақылдарының жаңа сорттарын шығару адамның
табиғатты өз ... ... жол ... ... ауыл ... ... әлде ... артта
қалады.Қала мен деревня арасындағы ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудан
топырақ құнары кемиді. Социалистік дәуірде ауыл шаруашылық пен өнеркәсіп
қатар дамып, сол елдердің күш ... ... ... ... ... мен ... ... жағдайын мақсаттарды
жақсартады.Жер тиімді жүйесін қолдану арқылы қол жетті.Белгілі бір аймақтың
ауа райына тез кендігетін.
Халық ... Ауыл ... ... үлес ... ... ... Қазақстанның ауыл шаруашылық
үлесіне жалпы қоғамдық өнімнің шамамен 1\3 ... ... ... Ауыл ... ... шұғылданады.Қазақстанда ТМД-дағы секілді
жетекші орынды колхоздар мен ... да ... ... мен қызметкерлердің жеке меншігіндегі колхозшылардың
шаруашылыұтар ... ауыл ... ... 20 ... ... ... жағдайына,өндіргіш күштер мен өндіріс әдістеріне тікелей
байланысты.Ауыл шаруашылығында ... ... мен ... маусымы өсімдік пен
жануарлардың биологиялық өсіп-жетілу процесіне бағынышты.Мәселен астық
өндіру әр дақылдың вегетациялық дәуіріне (4-11 ... ірі ... ... ... ... ... ... өндіруге кейбір прцесстері
мүмкіндігінше болмыс,жем шөпті тиімді ... ... ... ... ... ауа ... ... тұрақты ұқыпты баптап және оны
дұрыс күту арқылы бір егістігінен бір жылда2,кейде 3 өнім алуға ... ... ... ... ... ... алмастыратын болсақ,дұрыс пайдаланса жер ... ... ... ... бәрі Ауыл ... жұмыс
прцесстерінің жақсы екенін көрсетеді.
2005 жылдың қаңтар-қыркүйегінде ... ... ... ... ... 6138,7 ... ... ауыл шаруашылығы өнімі
өндірілді.Өндірілген өнімнің нақты көлем индексі 2004 жылдың ... 104,2 % ... ... ... 1 ... ... ... 2004 жылғы
тиісті күнмен салыстырғанда обылыстық барлық ірі қара ... ... ... ішінде сиыр-10,1%-ға,қой мен ешкі -5,3%-ға,жылқы 6,9%-
ға,түйе-7,9%-ға,ал құс-7,6%-ға ... ... ... жекшеленген мал мен құс санының қатынасы
өзгерді.Ауыл шаруашылық ... ... ... мен ... ... өсті.
2005 жылдың қаңтар-қыркүйегінде тұрғындар қожалығында мүйізді ірі
қара-8,6%,қой мен ешкі 65%,жылқы 70%,түйе 71% құрады.Сол ... ... ... 26,9 мың тонна ет,39,8 мың тонна сиыр сүті.1315 мың
дана жұмыртқа ... ... ... ет ... 4,1%-ға,сүт
4,5%-ға,жұмыртқа 5,8%-ға артты.
Ауыл шаруашылық өнімдері жеке тұрғындар қожалығы ... ... ... ... 92%-ы,жұмыртқаның 89%-ы өндірілді.
Атырауды шаруашылықтың басты саласы-балық өнеркәсібі,яғни аулау,өідеу
және жеткізу мұнда сирек ... ... ... ... Республикадағы ең ірі балық консерві комбмнаты («Атырау
балық»АҚ)бар.Комбинат кешенді балық өңдеу кәсіпорны ретінде 1933 жылы ... ... ... өңдеу,тоңазытқыштар және қосалқы
кәсіпорындардан тұрады.1992 жылдан бастап мұнда бірнеше Германия ... ... осы ... ... ... ... ... кадрлар өсіп ... ... ... ... ... ... жұмысшыдан Қазақстан
Республикасының Балық шаруашылығы министріне дейін өсті.Балық өнеркәсібінің
ардагерлері
И.Полковников,Қ.Жүнісрв,З.Ғұмаров,О.Төлешов,Қ.Әлиев,Қ.Құрмашев,А.Байжігітова
,Қ.Шәріпова,Б.Тәжікенова және ... ... ... облыстан тыс
жерлерге мәлім болды.Атырау қаласында әкімшілдік жағынан бағындырылған ... жек ... ... мен өндірістік корпоротивтер ауыл
шаруашылық ... ... ... ... жері 283,7 мың ... оның ... ... 2,2 мың шабындық
72,6 мың жайылым 208,9 мың гектар.Егіс ... ... ... ... мың ... 3400 бас, одан колхоздарда 2200 ... 10150 бас, одан _”_ 3540 ... 11600 бас, одан _”_ 6800 ... 11300 бас, одан _”_ 3000 ... Отан ... кезінде барлық шаруашылық соғыс жағдайына икемделді.
Жағдайдың ауырлығына қарамастан колхоз құрылысы күн санап нығая берді. Мал
ашық аулаларда қыстатылды. ... ... ... киіз үй ... Ауыл шаруашылық кешендердің экономикалық тиімділігін арттыру жолдары.
4.1. Ауыл шаруашылық өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және сатудың
көлемін ұлғайту.
Ауыл шаруашылық өнімінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... импорт бағасының ішкі рыноктағы сату бағаларына қатынасы
ретінде есептеледі,
Сыртқы рынокта, әлемдік және ... ... ... ... ретінде есептеледі.
Сұраныс-ұсыныс индекс:
Ішкі рынокта, нақты қажеттіліктің отандық ... ... ... рынокта, ішкі тұтынуды алып тастағанда экспорт көлемінің
өндіріс көлеміне қатынасы ретінде есептеледі.
Бидай, мақта, ...... ішкі және ... ... ... ішкі ... ұсыныс сұранымнан жоғары, сыртқы рынокта
сұраныстары бар;
Күнбағыс ... ... ... сүт, ...... ішкі және
сыртқы рыноктарда бәсекеге қабілеті нашар, ішкі ... ... ... ... ... сұраныстары бар;
Қант қызылшасы, сиыр еті, қой еті, жылқы еті шошқа еті, құс еті, жүн ... ... құс ... басқасы ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекеге
қабілетті, жүннен басқасының ... ... ... ... рыногының дамуы
Астық өндірісі мен мониторингінің жағдайын талдау
Дәнді дақылдар ... ... мен ... ... – ц\га; өндіру және тұтыну – мың тонна)
|Облыстар ... ... ... ... орта|Соның ішінде :бидай|
| ... ... ... ... ... |
| ... ... орта |1999-2001 ж.ж ... ж.ж |
| ... | | |
| | ... | |
| | |ж | | ... ... ... |Өндіру |Түсім-ділігі |Өндіру |Тұтыну
|Түсім-ділігі |Өндіру |Тұтыну | |Ақмола |5,1 |1882,8 |5,3 |1535,0 ... |1539,5 |10,5 |2735,2 |937,3 | ... |4,3 |397,4 |4,2 |244,6 ... |361,2 |8,4 |357,4 |203,4 | ... |11,2 |606,6 |8,9 |336,3 ... |969,4 |14,0 |399,0 |720,2 | ... |5,0 |0,8 |6,0 |0,4 |5,6 |0,3
|97,0 |6,0 |0,1 |97,0 | |Ш-Қазақстан |6,4 |295,1 |6,5 |209,2 |13,2 ... |13,2 |381,5 |347,9 | ... |10,4 |356,9 |7,6 |223,9 |12,5 ... |11,6 |242,2 |276,8 | |Б-Қазақстан |4,1 |296,1 |3,5 |153,2 |6,4
|266,3 |208,8 |6,1 |193,8 |155,0 | ... |4,4 |345,6 |4,4 |290,0 ... |355,5 |8,5 |448,2 |237,8 | ... |25,8 |219,7 |17,8 ... |190,0 |213,2 |12,6 |12,7 |175,3 | ... |7,0 |2311,6 ... |12,4 |3379,0 |1091,1 |12,5 |3036,6 |837,3 | ... |- |- |- |-
|- |- |70,1 |- |- |70,1 | |Павлодар |4,0 |335,2 |3,7 |258,7 |7,2 ... |7,6 |211,8 |172,0 | ... |9,2 |2701,0 |7,2 |1896,6 ... |1087,4 |12,2 |2762,1 |731,7 | ... |11,7 |254,7 |9,0
|195,2 |15,4 |300,7 |303,6 |14,1 |225,3 |254,1 | |Астана қ-сы |- |- |- ... |2,1 |- |10,1 |1,7 |- | ... |- |- |- |- |7,9 |1,4 |- ... |- | |Барлығы |69 |10003,6 |6,2 |7126,5 |11,5 |13908,5 |7492,3 |11,2
|11008,5 |5215,9 | ...... ... ... негізгі компоненті.
Соңғы үш жылда (1999-2001ж.ж.) дәнді ... егіс ... орай ... ... ... үш ... (1996-1998 ж.ж.)
салыстырғанда 4,8 ц\гектарға немесе 67 пайызға өсіп, 11,5 ц\гектарға жетті.
Астық өндіру 3,9 млн.тоннаға немесе 39 ... ... және ... ... ... 13,9 млн. ... жетті.
Негізгі экспорттық дақыл - бидай өндірудің көлемі ... 7,1 млн. ... ... ... 11,0 млн тоннаға дейін
өсті.
Қазақстан астық экспорттаудан әлемде ... ... ... ... ... ... ... бидай ұнының қасиеттерін
жақсартушы ретінде әлемдік ... ... ие ... ... ... ... ... мол астықтың қалыптасуына ықпал етеді.
«Астық туралы» Қазақстан Республикасының Заның қабылдау астық рыногына
қатысушылырдың қызметін нақты құқықтық ... ... ... ауыл ... ... ... ... қолдау
мақсатында белгіленген баға бойынша жыл сайын мемлекеттік ресурстарға астық
сатып алу жүргізіледі, ал 2001 жылдан ... ... егіс және егіс ... ... ... беруді, астық бағасының демпингін болдырмауды
қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін астық ... ... ... ... ... енгізілді.
Астықтың ішкі рыногын тұрақтандыру және реттеу, нан және тоқаш ұн
тағамдарының бағасы ... ... жол ... ... ... ... астықтың сату резервтерінен интервенция жүргізіліп тұрады.
Астық қабылдайтын кәсіпорындардың астық сақтау ... ... ... олардың қызметін мемлекеттік бағалауды ... ... ... ... енгізу жөніндегі жұмыс басталып кетті, оның негізгі
құралы болып табыла отырып өтімді кепілді қамтамасыз ... ісі ... ... ... ... ... іске асыру мүмкіндік береді,
бұл ... ... ... және ... ... ... ... ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің тұқым, жанар-жағармай,
минералдық тыңайтқыштар, гербицидтер, ауыл ... ... ... ... алуы үшін көктемгі егіс және егін ... ауыл ... ... ... алуға лизингтік негізде
жеңілдетілген кредит ресурстары бөлінеді
Астықтың ... ... ... ... өзі ауыл ... өндірушілердің тұқымдық материалға, мал шаруашылығы мен ... ... ... ... қамтамасыз етуге, астық ішкі
рыногының реттелуін және мемлекетаралық келісімдердің орындалуын қамтамасыз
етуге мүмкіндік ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуге,
астықтың экспорттық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді. [5-19]
4.2. Ауыл шаруашылық кешендердің экономикалық тиімділігін арттыру жолдары.
Республикамыздың экономикасының ... ... ...
экономикалық жүйені өзгертуде, оны нарықтық қатынастарға ауыстыруда едәуір
оң нәтижелер бар. «Біз жетпіс жыл бойы ... өмір ... ескі ... ... ... ... түбегейлі аулақ салдық. Бүгін мүлде жаңа
мемлекет өмір сүріп отыр, мүлде өзге саяси және экономикалық жүйе жұмыс
істеуде»
Экономиканы ... ... ... ... бұл ... әлі ... ... мәселелер баршылық. Себебі, өндіріс одан әрі ... ... ... бара ... жағдайларда жұмыс істеуге тура келеді.
Сондықтан, экономикалық реформаларды тереңдету ... ... ... ... іске ... ... мемлекеттік
реттеудің әдістерін кеңіек қолдану керек.
Менің ойымша, ... ... ... реформалаудың маңызды
мәселесі сол – ... ... ... ұсақ және ... мен ... ... қоса алғанда, жекешелендіру процесін
аяқтауға... тиіспіз».
Шалғай ауыл шаруашылығы аудандарында шағын бизнесті, ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту Қазақстан
экономикасының ... ... ... үш ... ... ... ірі шаруашылық салаларының қызмет істеуі,
экономикалық ... ... ұсақ және орта ... ... саясат.
Әсіресе, соңғы екі элементтің маңызын айта кеткен дұрыс. Экономикалық
аймақтардың маңызы сол, олар ... ... ... өз ... ... ... келеді. Кәсіпкерлікті дамыту саясатын шаруашылық
қызметін реттейтін әртүрлі концепциялар мен бағдарламаны дайындаумен қатар,
олардың ... ... ... ... талап ету керек.
Болашақта кәсіпкерлікті сату, сатып алу қызметіндегі делдалдықтан гөрі
халыққа қажет товарлар және қызмет көрсету өндірісіне ... ... ... кіші және орта ... ірі ... ... ... Бұл
жағдайда ірі кәсіпорындар кәсіпкерлерге өздерінің негізгі қорларын жалға
беру, оларға ... ... ... ... ... еді. ... қазіргі
тәжірибе көрсетіп отырғандай, ксіпкерлерге, шаруа қожалықтарына өз қызметін
жүзеге ... үшін ... ... ... пен ... керек. Ол үшін
кәсіпкелердің меншік пен ... ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындар және мекемелермен олардың белгілі бір өзара ... ... заң ... мен ... ... қабылдануы
тиіс.
Қазіргі уақытта көп көңіл бөлінуге тиіс тағы бір ...... ... мәселесі. Осыған байланысты басқаруды реформалау
концепциясы қажет. Яғни, «Жаңа ... ... ... сай болу ... ... ... ... мен сапасын едәуір көтеруге, жекеше
сектор мен ұлттық капиталға жәрдемдесуге, оларды ынталандыруға және ... ... ... экономикалық саясат жағдайында орталықтағы және ... ... ... араласудың барлық түрімен, дән себу, егін
жинау және басқаларымен ... ... ... ... жеке ... роль ... нарықтың заңды шеңберлерін құра отырып, ... ... ... роль атқаруы керек. Ауыл шаруашылығанда мемлекеттің
Экономикаға араласуы бағалық, қаржылық, несиелік және салықтық құралдарды
пайдалану арқылы экономикалық әдіспен ... ... ... ... болуы заңды түрде бағаның өсуіне
әкелгені белгілі. Мысалы, өнеркәсіпте бағаның өсуі 1995 ... ... ... саласында бағаның 1991 жылмен ... ... 25421 есе, ... ... -22271 есе өсуге әкеосе,
дәл осы уақытта ет өнеркәсібінде ьаға бар ... 7339 есе, ал ... 4120 ... ғана ... келтірілген фактілер болашақта болмас үшін мемлекет тарапынан
баға ... ... ... жөн. ... ... ... өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы өнімдерінің арасында бағаның тепе-
теңдігін қамтамасыз ету қиын. ... , ауыл ... ... екшендерге қызмет көрсететін, ... ... ... ... ... үшін келісімді бағаның жоғарғы
шегін белгілеу ... ... ... қажет. Дәл сол уақытта, товар
өндірушілер меншіктің түріне қарамастан баға белгілеуде және ... өз ... ... қабылдайды. Яғни, «экономиканың өзі тұрақсыз
дамудың аралық кезеңінде тұрғанда, мемлекеттің реттеуші ролі мен ... ... ... агроөенркәсіптік кешендерінің жұмысын жандандырып, олардағы
экономикалық реформаларды жеделдету үшін терең мазмұнды және қайтарымы тез
қаржы, ... ... ... ... ... Бұған экономикалық
жағынан әлсіз шаруашылықтарға дотациялар беру, ... ... ... шаруа қожалықтарын ұымдастыруға, табиғат апаттарының
шығындарын өтеуге, су шаруашылыған ... жаңа ... ... салық салу арқылы ынталандыру, селолық товар өндірушілерді
қаржылық жағынан қолдау үшін мемлекеттік бюджеттік ... ... т.б. ... ... Осы аталғандар туралы заң актілері бар, тек
ендігі жұмыс-олардың орындалуын, оларға ... ... ... ... [296-298]
Агроөнеркәсіп кешендерінің экономикалық тиімділігін арттырудың ... - ... ... тобы. Нарықтық қатынастардың дамуы ауыл
шаруашылығында жұмыссыздық, ... ... ... ... ... ... болуына әкеліп отыр. Яғни, ... ... ... ... ... «олар қуатты және нысаналы әлеуметтік
саясатпен қатар жүргізілуі ... ... ... ... кезекте барлық
деңгейлерде шаруаны әлеуметік қорғаудың және шаруаға әлеуметік кепілдік
берудің жаңа ... ... ... ... ... айтсақ,
шаруашылықтың қандай саласы болмасын олардың тиімділігін арттыру үшін ... ... ... Экономикалық салада – монополияны жойып, бәсекеге жағдай жасау, шағын
және орта кәсіпкерлікті көтермелеу, ол үшін қаржы және ... ... ... салада – қала мен село ... ... ... ең ... ... әлеуметтік жағынан қорғау;
• Саяси салада – саяси күштердің құқықтық базаны тұрақтандыру ... ... ... ... ... келісімге келуге;
• Мәдени салада – жеке ... ... ... ... жаңа ... ... агроөнеркәсіп өндірісі дамуының маңызды ерекшелігі алабөтен
– топырақтық-климаттық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... және тігінен аймақтануын анықтайтын кең
байтақ жер ... алып ... ... ... ... (100 ... ... солтүстіктегі 25000-нан оңтүстік және оңтүстік-шығыста
45000-ға дейін ... ... ... ... өзі ... және
торпикалық дақылдардан басқа, ауыл шаруашылығының барлық дақылдарын, дәнді
дақылдан ... ... және ... ... ... ... ... жер аумағының көп бөлігі ... ... ... ... ... ... солтүстігі мен
орталығында жауын-шашын 140-350 мм-ден оңтүстіктің, оңтүстік-шығыстың және
шығыстың ... және биік ... ... 450-900 ... ... жетеді.
Жер аумағының топырақ беті де ... ...... ... қою қоңыр топырақ, қоңыр топырақ және ашық қоңыр
топырақ болса, оңтүстігінде құба ... ... сұр ... және ... қара ... ... ... Қара топырақты жер көлемі бар-жоғы 15
миллион ... жуық ... ... ... ... Қазақстанда 77 миллионға
жуық гектар топырақтың ... ... ... оның ... 17,7 ... ... егістік жер, 74 миллион гектардан астам ... және ... жер, оның 8 ... жуығы өңделген жер бар.
Республика агроөнеркәсіп кешенінің тағы бір ерекшелігі - өндірістің
мамандандырылуы мен ... ... ... ... ... шаруашылығы кәсіпорындары егістік жер көлемі жағынан кеңестік кезеңде
ТМД елдері бойынша орташа есеппен алғанда алты ... жуық ... ... өнім өндіру көлемі бойынша 2-3, одан да көп есе ... Осы ... ... ... ... мен ұжымшарларды реформалауды және оларды
шаруа (фермерлік) қожалықтарына, кооперативтерге және басқа ... ... ... ... әлдеқайда қиындатып отыр.
Қазақстан агроөнеркәсіп өндірісінің келесі ерекшеліктері – ... ... ... агроөнеркәсіп кешеніндегі салалық сәйкессіздіктер
көзге бірден ұрады, ауыл ... ... мен ... өңдеумен,
оларды сақтау және тасымалдаумен айналысатын қор шығаратын сфералар ... ... ... ... ... ... дамыған. 90-
жылдардың басында агроөнеркәсіп кешені құрылымында ауыл шаруашылығының үлес
салмағы 64%-ке ... ... ... 8%-ке жуық және ... ... 28%-тен
астамырақ болды. Республикада автомашина және комбаин жасау өнеркәсібі
мүлдем жоқ. Қолда бар ... ... ... ... ал ... етті ... ... қамтамасыз ете алмайды. Осының салдарынан
өндіріс өнімі көлемінің 30%-і ысырапқа ... ... КСРО ... ... ... ... тыс жерге шығарып, оны
сонда өңдеп, дайын өнімді қайта алып ... ... тыс ... ... тасымалдауға кететін шығыннан басқа бірқатар өнім алу үшін ... ... ... өнім ... да өнім ... жерде қалып
қоятын. Сондай-ақ Қазақстан еңбеккерлері өндірген үстеме өнімнің бір бөлігі
де сол ауыл ... ... ... ... шығарылып тұратын.
Материалдық өндіріс сфераларының шамадан тыс ... ... ... жетіспеушілігі мен жол жүйелерінің ... ... ... ... дамуын қиындата түсетін
ерекшеліктердің қатарын ... ... ... ... бір ... ... жүйесіне бар-жоғы 38 метр асфалтталынған жол келеді. Ал,
бұл көрсеткіш Өзбекстанда – 129 метр, Украинада – 324 ... ... ... жуық. Халықтыңаз орналасуы да (бір шаршы ... ... ... ... ... ... орналастыру мен дамытуға
кәдімгідей әсер етеді.
Міне, осындай ... ... ... ... орасан көп
болуы, топырақтық-климаттық аймақтың көптүрлілігі мен ... ... мол ... ауыл шаруашылық өсімдіктері жергілікті сорттарының
және мал тұқымдарының генетикалық мүмкіндіктерінің болуы, ауыл шаруашылығын
жүргізудің ғасырлар бойғы ... ... ... ... шаруашылықты дұрыс жүргізген жағдайда жақын болашақта
агроөнеркәсіп кешенінің барлық салаларын табыспен ... ... ... ... ... өнеркәсіпті шикізатпен толық
қамтамасыз ... және ... ... әлемдік аренада ауыл шаруашылық
өнімдерін экспортқа шығарушы елге айналуына мүмкіндік береді. [18]
Қорытынды
Сонымен қорыта ... Ауыл ... ... ... ... бір ... рөл атқаратын сала. Ауыл шаруашылығының
қазіргі кезде негізгі екі саласы бар ... ... ... Мал ... Егін шаруашылығы
Осы екі негізгі ауыл шаруашылығынан басқа да халыққа ... ... ... ... бар. ... ауыл ... ... азық түлігімізді басқа да өзімізге керекті заттарымызды ... Осы ауыл ... ... үшін 2003-2005 жылдар аралығында
көптеген жұмыстар істелінгенін білдік. ... осы ауыл ... ... ... ... себебі бұл ауыл шаруашылығының Қазақстан Республикасының
экономикасына тигізер үлесі көп. Сондықтан ... ... ... ... ... болмайды, және осы Қазақстан Республикасында
ауыл шаруашылығына көп мән берілген себептен бір өзге елдерден ... ... ... ... ... және ... өзге елдерге экспортқа
шығарып отырмыз деп білдім. Енді ауыл шаруашылығын жіктей келсек. ... ... мен ... шаруашылығының. Олар бізді астық ... ... ал мал ... ... ... да және де ... көптеген
керекті заттармен қамтамасыз ететінін білеміз. Осы салаларды тағы айта келе
Қазақстан Республикасында алатын рөлі жоғары ... ... ... ... ... білеміз. Бұл салада қазақ халқының алатын
үлесі жоғары.
Қазір ел жаңа тіршілікке, жаңа өмір талабына ... ... ... ... ... жастардың топтап қашуы тиылды десе де ... ... жоқ. ... басы да ... ... ... Мындап қой
айдаған байды көрдік. Керісінше ... ... ... ... ... ... ... жүр. Бұл – жақсылық, әрине. Жалпы алғанда,
урбанизациялық экономика ... ... ... аз ... ... АҚШ-та ауылдық жерде мемлекет халқының 26 пайызы ғана тұрады ... бұл ... одан да ... Егер ауыл ... ғылыми
негізде техникамен қамтамасыз етіп, жан-жақты ... ... ... осы ... өзінде-ақ құны төмен ет, сүт, астық, ... ... ... ала күші ... ... бар. Міндет – ... ... ... ... оларға ауылдық жерде мәдениетті, өркениетті,
білікті тіршілік жасауына жағдай туғызуда ... ... ...... ... жер көп, адам ... ... кісі ... ... Қазақстан әлемде Австралиядан
кейінгі екінші орында тұрады. Қазақстанның жерінің табиғаты бай, ... ғана ... ... елдердің халықтарына да астық, ет, сүт, жүн,
тері беріп тұрарлық келешегі бар. ... жер ... ... ... жарауы қажет. Бұл – Қазақстанның, қазақ ... ... ... ... деп ... ... ... .
Әлемде ауыл шаруашылығы озық, жерінің өнімі өзінен артылып ... ... ... ... өмір ... ... ... мемлекеттер бар.
Солардың астықтан бірегейі – Канада, ет пен сүттен озығы – Голландия. Бұл
екі мемлекетте де шет ... ... ... ... бидайдың, жүз мың
тонналаған ет пен сүт қоры бар. Осы екі ... де бір ... ... пайдалану керек деген мәселе көтерілген екен. Ұзақ ... ... ... ... ... яғни ... беріледі. Егер алғашқы
бес жылдың ішінде шаруа бөлінген жердің дұрыс пайдаланса, онда ... он ... ... жылға дейін ұзартылады. Канада ауыл шаруашылығы
негізнен ... ... ... ... төмен
техника сатуға үкім бойынша тыйым салынған. Бұл елде ... ... ...... ... алып ... үшіншісі – үкіметтің
бақылауымен ішке және сыртқа сатады. Сол бір – ... ... бәрі бір ... ... Басқаға (яғни, жеке
саудагерлерге) жол жоқ . Егер астық шет елге қымбаттау ... одан ... ... ... мөлшерін өндірушілерге қайтарып ... ... ... Голландияда да ет, сүт өндіру, өндеу кооперативтің қолында. Ал, оны
шетке сату негізінен үкіметтің ... ... ... ... ғой. ... не су тасқыны сияқты апат болып, қиыншылық күн туа қалса екі
мемлекеттің де ... ... ... ... ... қорынан дереу
жеткілікті мөлшерде жәрдем көрсетіледі. Назар аударыңыз – ... ... Бұл ... ... кезінде шаруалар дағдарып қалмау үшін
әдейі жүзеге асырылатын ақылды шара ғой. Бірнеше мемлекеттерде ... ... ... ... ... құбылып тұратын Қытайда бұл қордың мөлшері аз
болмаса керек. Егер біздің елде де ... ... ... ... ... дұрыс болар еді.
Ең соңғы мәселе – ... ... жер ... ... ... де, оның халқының да келешегі жарқын. Барлық әңгіме – жерді
ұтымды пайдалану ... ... ... ... ... ... келешек ұрпақтың үлесіне қалдырмай, осы күннің ... ... ... негізде жүзеге асыруда болса керек.
Ауылға қолдау жасау үшін ... ... үш жыл ... 150
миллиард теңге бөлу белгіленген.
Елбасының «ішкі және сыртқы саясаттың 2004 ... ... ... деп ... ... ... ... ауылды /селоны/
жаңғырту еліміздің әлеуметтік-экономикалық саясатының базалық басымдығы деп
анықталды. Президент өзінің ... ... ... ... ... дамуы, оның экономикасының қазіргі заманғы ... ... тез ... ... ... ... ... болып қала береді деп
көрсетті.
Республикалық бюджеттік комиссия 2003 жылға ... ... ... ... кезде Президент Жолдауында айтылған міндеттерді
шешу қажеттігін ескере отырып ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын анықтады. Аграрлық
секторды дамыту және ... ... ... жөніндегі басымдықтар
шеңберінде ондай міндеттерге мыналар жатады:
• Ауыл ... ... ... ... және ... ... Ауыл ... тауар өндірушілерге ақшалй жәрдем жасау;
• Өсімдіктерді жаппай зиянкестер мен аурулардан, малды – аса ... ... ... ... ... мекендерді сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету;
• Селолық инфрақұрылымды құру және ... ... ... Президентінің 2002 жылғы 5 маусымдағы №889
жарлығымен Мемлекеттік азық-түлік бағдарламасы ... Осы ... ... село ... ... ... ... 150 миллиард
теңге бөлуді жоспарлауда. Осы қаражат есебінен мал мен ... ... ... ... ... ... және ... күрес
жүргізуді, карантинді өнімге лабороториялық және фитосанитарлық ... ... ... ... сынақтан өткізуді, суармалы жерлерді
мелиоративтік бағалауды, мемлекеттік резервтегі астықты сақтауды, элиталық
тұқым шаруашылығы мен асыл ... ... ... мен ... жүзеге
асырып, минералдық тыңайтқыштарды сатып алуға ақшалай көмек көрсету ... ... ... ... ... Сондай-ақ аграрлық
саланың қаржы жағынан тұрақты ... ... ... ... де қолдау
көрсетудің қосымша шаралары қарастырылған: мемлекеттік ресурсқа астық сатып
алу, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... егін
салу және егін жинау жұмыстарын атқаруға жергілікті бюджеттерге несие беру,
селолық несие беру және ... ... ... ... ... ... ... Алматы,
1998 жыл.552 бет.
2. А. Аяпов “Қазақ совет энциклопедиясы”. Алматы, 1978 жыл. 584 бет.
3. Айқын Несіппай ”Атырау ... ... 2003 жыл 11 ... ... ... Қазақстан” газеті. 2003 жыл 18 ақпан.
5. Ж. Б. Әбдіғожин “Қазақстан тарихы, көне заманнан бүгінге дейін
(очерк)”. «Қазақстанның ауыл шаруашылығының жағдайы»тарауы.
Алматы, 1994 ... ... ... ... ... ... оқу орнының
қауымдастығы” .Алматы, 2003 жыл.449 бет.
7. Аққошқаров. Е. “Қазақстан ... ... 1997 жыл. 625 ... ... Ж. Б. ... ... ... Алматы, 1991
жыл.398 бет.
9. Рұрамы Әжіғалиев ”Атырау газеті”. Атырау, 2004 жыл 18 мамыр.
10. Қамал Смаилов ”Егемен ... 2003 жыл 29 ... ... ... 1997 жыл. ... ... 526 ... Мырзаханов ”Ауыл шаруашылығының негізіне арналған
тәжірибелер құралы”. Алматы, 1994 жыл. Республика баспасы.
219 бет.
13. Қ.Бекбергенов ”Ауыл шаруашылығының мелиорациясы”. 1994 жыл
Қайнар ... 243 ... К. С. ... М. Х. ... Ж. Н. ... М. ... “История Казахстана” Алматы, 2000 жыл. Атамұра
баспасы.586 бет.
15. Қ. Қайымов “Балықтар әлемінде” Алматы,1981 жыл. ... ... С. С. ... ... ... ... дамуы” Атырау,
2005 жыл.380 бет.
17. Үкімет бюлетені. Үкімет басылымдар редакциясы. ... ... Кан. Г ... Казахстана” Алматы, 2002 жыл. 511 бет.
19. А. Абдакимов “История Казахстана” ... 2002 ... ... Қ. ... “Қазақстан тарихы” 1,2 кітап Алматы, 2004 жыл.448 бет.
21. Т. Б. ... ... ... ... в годы Великой
Отечественной войны 1941-1945 годов” Алма-Ата, 1971 год.339 бет.
22. Қазақстан Республикасының ... ... 1993 жыл.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Австралияның экономикалық- географиялық жағдайы16 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Аграрлық саясат жайлы100 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен жайлы29 бет
Агроөнеркәсіп кешеніндегі шаруашылық байланыстарды реттеу механизмдерін жетілдіру бағыттары26 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Алматы облысының шекара маңы аумағының экономикалық – географиялық байланыстарының дамуы (Панфилов ауданы мысалында)56 бет
Ауыл шаруашылығы9 бет
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарда өсімдік шаруашылық саласының ролі75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь