Монополияға қарсы заңдар

Мазмұны.

Кіріспе.

І. Монополиялының қоғамдық зияны.
1.1. Монополияның сипаты.
1.2. Монополияның зияны, пайдасы.

ІІ. Монополияға қарсы заңдар, қызметі.
2.1. Монополияға қарсы заң негізі.
2.2. ҚР монополияға қарсы заң актілері.
2.3. ҚР антимонополиялық комитет, қызметі.

Қорытынды.

Қолданылған әдебиет.
Кіріспе.
Монополияны талдауда «монополия ұғымының бір мәнді еместігін есепке алудың маңызы бар. Бәрінен бұрын бұл құбылыстың мәнін өз этимологиясынан («моно» – біреу, «полео» – сатамын)шығару дұрыс емес. нақты өмірде рынокта бір ғана фирма – тауар өндіруші әрекет ететін жағдай болмайтын нәрсе. Олай болса, сұраныс қисық сызығы абсолютті түрде икемді емес фирманы табу мүмкін емес.
«»Таза» монополия ұғымы туралы әр уақытта шарттылықтың белгілі бір үлесі бар екенін ұмытпау керек. Кейбір экономистердің осы ұғымға балама іздеуі кездейсоқ емес, мысалы, «жетілмеген бәсекелес» - П. Самуэоьсон, «баға іздеуші» – П. Хейне.
Жетілген бәсеке деп, басты бақылаушысы тұтынушының мүддесі болып табылатын рынок деп түсіну керек. Өндірушілер сатып алушылардың қалған заттарын шығара отырып, сол тұтынушылардың талғамдарына сергектікпен қарайды және олар бір-бірлерімен бәсекелестікте болғандықтан тауарларын мүмкін боларлықтай ең төменгі бағамен өткізуге тырысады. Егер өндірістегі немесе өнім таратудағы өзгерістер кез келген тұтынушының немесе сатушының (ешкімнің де осы жағдайға дейінгі күйлерінен төмендетпестен) жағдайларын жақсарта алмаса, рынок сол кезде тиімділікте болып шығады. Қоғамның әл-ауқаты әбден жақсарады, себебі ресурстар барынша тиімді пайдаланылады, ал өнім шығарудың көлемі оңтайлана түседі.
Монополиялық бағаның құрылуы, сондай-ақ, жақсы тұрмыстағы белгілі «таза шығындар» дегенге саяды. Олар тұтынушылар үшін заттың құнынан шығынға ұшырап, бәсеке баға үстінде ол өнімді сатып алар да еді, бірақ монополиялық бағада тауарларды алмастыратын төменгі сапалы заттарды сатып алуға мәжбүр. Монополистер (тағы басқа кімдер болса да) кейбір тұтынушылар үшін бұл шығындардың орнын толтырмайды, өйткені монополист өзі шығарған өнімнің санынан табыс таппайды. Қоғам кедейлене түседі, себебі тауарды алмастыратын төменгі сапалы заттарды шығаратын салаға қарағанда, өндірістік ресурстарды өнім санын қысқартатын экономика саласында одан да тиімді пайдалануға болар еді. Міне сондықтан монополия жұмысын реттеу үшін антимонополиялық комитет құрылады.
Қолданылған әдебиет:

1. Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2002.

2. Макконелл К.Р., Брю С.К. Экономикс. Москва, 1992.

3. Әубәкіров Т., Есқалиев М. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2004.

4. Берденова К., Коробков, Ташенов, Кривошеева. Экономическая история Казахстана.

5. Жалпы экономикалық теория.

6. «Егемен Қазақстан» газеті. 1999ж., 2003ж., 2004ж., 2005ж.

7. «Ресми газеті» 2004ж., 2005ж.

8. «Юрист» анықтамалық жүйесі.

9. «Заң» газеті.

10. Интернет ақпараты.
        
        Мазмұны.
Кіріспе.
І. Монополиялының қоғамдық зияны.
1. Монополияның сипаты.
2. Монополияның зияны, пайдасы.
ІІ. ... ... ... ... ... ... заң негізі.
2.2. ҚР монополияға қарсы заң актілері.
2.3. ҚР антимонополиялық комитет, қызметі.
Қорытынды.
Қолданылған әдебиет.
Кіріспе.
Монополияны талдауда «монополия ұғымының бір ... ... ... ... бар. ... бұрын бұл құбылыстың мәнін өз этимологиясынан
(«моно» – біреу, «полео» – ... ... ... ... ... рынокта
бір ғана фирма – тауар өндіруші әрекет ететін жағдай болмайтын ... ... ... ... ... ... түрде икемді емес фирманы табу мүмкін
емес.
«»Таза» монополия ұғымы туралы әр ... ... ... бір
үлесі бар екенін ұмытпау керек. Кейбір экономистердің осы ұғымға ... ... ... ... «жетілмеген бәсекелес» - П. ... ... – П. ... ... деп, басты бақылаушысы тұтынушының мүддесі болып
табылатын ... деп ... ... ... ... ... ... шығара отырып, сол тұтынушылардың талғамдарына ... және олар ... ... болғандықтан тауарларын
мүмкін боларлықтай ең төменгі бағамен ... ... Егер ... өнім ... өзгерістер кез келген тұтынушының немесе сатушының
(ешкімнің де осы жағдайға дейінгі күйлерінен төмендетпестен) жағдайларын
жақсарта ... ... сол ... ... ... шығады. Қоғамның әл-
ауқаты әбден ... ... ... ... ... ... ... шығарудың көлемі оңтайлана түседі.
Монополиялық бағаның құрылуы, сондай-ақ, жақсы тұрмыстағы белгілі
«таза шығындар» дегенге саяды. Олар ... үшін ... ... ... ... баға үстінде ол өнімді сатып алар да еді, бірақ монополиялық
бағада тауарларды алмастыратын төменгі сапалы ... ... ... ... (тағы басқа кімдер болса да) кейбір тұтынушылар үшін бұл
шығындардың орнын ... ... ... өзі ... ... табыс таппайды. Қоғам кедейлене түседі, себебі тауарды ... ... ... ... салаға қарағанда, өндірістік ресурстарды
өнім санын қысқартатын ... ... одан да ... ... ... Міне ... монополия жұмысын реттеу үшін антимонополиялық комитет
құрылады.
Монополиялының қоғамдық зияны.
Монополияның сипаты.
Монополия – бұл ... ... ... сауда
жасаушылардың қандай да бір шаруашылық қызметін жүзеге асырудағы айырықша
құқығы.
Нақты жағдайда тек таза ... ... ... ... «таза»
монополия болмайды. П. Самуэльсонның пікірінше, нақты өмірде монополиялар
жетілмеген бәсекенің элементтерімен ерекше қабысуы ретінде ... ... ... ... ... бір ... ... есепке
алудың маңызы бар. Бәрінен бұрын бұл құбылыстың мәнін өз этимологиясынан
(«моно» – біреу, «полео» – ... ... ... ... ... ... ғана фирма – тауар өндіруші әрекет ететін жағдай болмайтын нәрсе. Олай
болса, сұраныс қисық сызығы ... ... ... емес ... табу ... ... ... туралы әр уақытта шарттылықтың белгілі бір
үлесі бар ... ... ... ... ... осы ... балама
іздеуі кездейсоқ емес, мысалы, «жетілмеген бәсекелес» - П. ... ... – П. ... бәсеке және «таза» абсолютті монополия екі ... ... ... ... ... ... абстракциялар. Бұл
үлгілер әрбір осы жағдайларда өз пайдласын барынша көбейтуге ұмтылатын жеке
фирманың рационалды тәртібінің шарттарын тұжырымдауға ... ... ... ... жағдайлары мынадай маңызды сипаттармен
ерекшеленеді.
1. Монополист деген жақын субинституттарда (яғни, өзара алмастыратын
тауарлар) жоқ ... ... ... Бұл жағдайлардың шарттылығы
жоғарыда айтылды.
2. Монополист – сатушы рыноктық қатынастарға тек өз ... ... ... Бұл ... ... ... ... егер
монополист бағаны кемітсе, онда одан көп өнім сатып алынады. Бір
қарағанда монополистің өз ... ... ... ... оғаш көрінуі мүмкін. өйткені үйреншікті түсінікте
монополист ... ... тыс ... ... ... ... ... хал-ахуалын түсіну үшін жетілген және
жетілмеген бәсекелердің шарттарын тағы да салыстыру керек.
Жетілген ... ... ... ... әсер ете ... ... – баға деңгейін рынок белгілейді. Осы жағдайда ... өз ... ... ... ... ... ... жиынтық шығындары барынша аз
болатын өндіріс көлемін іздеу арқылы көбейте алады.
Жетілмеген бәсекелік жағдайында ... ... ... бір ... Баға ... бақылаудың көлемі жетілмеген бәсекенің формаларына
байланысты әр түрлі. Бірақ бастысы – ... ... ... ... ... ... баға ... іздейді және соны белгілейді. Мұнайда сұраныс
қызметі белгілі болады, яғни монополист оны өзгерте ... деп ... егер ... ... ... еске ... ... заңдылық бар:
егер баға өссе, онда сұраныс ... ... ... және керісінше,
баға төмендесе, сұраныс өседі. Егер «таза» монополист барлық рынокты ... онда ол ... ... өнім сату үшін, бағаны төмендету керек екенін
біледі. Бұл факт монополистің бағаға билігі абсолютті емес екенін тағы ... ол ... ... ... оның ... өндірушілердің тынысын сезінеді.
Монополияның түрлері:
- табиғи монополия;
- жасанды монолия.
«Монополияның үш ... көзі бар: ... ... ... ... ... ... және жеке келісім… қашан қандай да бір ... ... ... ... ... билік етуге жол жо жерде өз шарттарын
қоя аларлықтай жағдайда қандай да бір ... ... игі ... ... монополия сол кезде бар ... ... (М. ... ... және ... ... бәсекемен салыстырғанда монополияның
өте маңызды нәтижесі болып өнім шығаруды азайту, бағаны көтеру және ... ... ... саналады.
Таза монополия – бір сатушы. Таза немесе жетілген монополия – бір
фирма, көп ... ... ... таңғажайып, оның теңдесі жоқ. Сатып алушы үшін ... Таза ... ... мен игі ... бғаларына билік етеді.
өнімге сұраным жүрмей тұрған кезде бағаның өзгерісін жасап, ... ... ... яғни ол ... ... Монополист өз саласына
басып кіру қаупін тудырған жаңа фирмаларға стратегиялық инвестицияны жүзеге
асыру ... ... ... қата алады.
Монополияның зияны, пайдасы.
Бәсеке деген ұғымға тоқталайық. Бәсеке – рыноктық қатынас субъектілері
арасындағы күрестің ... ... ... ... ... мақсаты
- өндіріс факторлары мен тауарларды таратуға ... ... ... ... ... таза табыс алу. Бәсекелестік күрестің негізгі
әдістері болып: баға және ... тыс ... ... тыс бәсеке – бұл төменгідей жолдармен қосымша таза табыс табу
үшін кәсіпкерлер арасындағы ... ең жаңа ... ... ... ... жаңа және ... тауарлар мен игі қызметтерді шығару;
- ұқсас тауарлар жасау;
- сатып ... ... ... ... ... жақсарту;
- өз тауарларыңды жарнамалдау.
Баға бәсекесі – бұл мынадай жолдармен таза табыс алу үшін ... ... ... шығынын азайту және, тиісінше, ассортименттер және тауарлар
мен игі қызметтердің сапаларын өзгертпестен бағаны ... ... деп, ... ... ... мүддесі болып
табылатын рынок деп түсіну керек. Өндірушілер сатып алушылардың қалған
заттарын ... ... сол ... талғамдарына сергектікпен
қарайды және олар ... ... ... ... ... ең ... ... өткізуге тырысады. Егер өндірістегі
немесе өнім таратудағы өзгерістер кез келген тұтынушының немесе ... де осы ... ... ... ... ... ... рынок сол кезде тиімділікте болып шығады. Қоғамның әл-
ауқаты әбден жақсарады, ... ... ... ... пайдаланылады, ал
өнім шығарудың көлемі оңтайлана түседі.
Жетілген бәсекенің өмір сүруін көздейтін келесі ... ... ... ... ... туу ... ... пайдалы болмақ:
1. Рынокта сатушылар мен сатып алушылардың көп болулары.
2. Рыноктағы бір сатып алушының сатып алған немесе бір ... ... саны осы ... сатылған жалпы санмен
салыстырғанда соншалықты аз, ол санды ... ол дәл ... ... ... ... ете ... Өнім ... болып, бірде-бір сатып ... бір ... және ... ... ... ... себеп жоқ.
4. Барлық сатушылар мен сатып алушылар рыноктағы баға ... ... ... ... сипаттамасы туралы ең соңғы мағлұматтарды
біледі.
5. Рынокқа ену секілді, одан шығуға да толық еркіндік бар.
Рыноктың бұл жағдайлары не ... ... ... ететіндігін қысқаша
талдау мынаны көрсетеді. Сатушылар көп ... ... ... ... өндірілуі мен таралуына байланысты шығындарынан асып ... ... ... таза ... ... ... баға ... Егер өте жоғары баға қойса, сатып алушы тікелей ол сатушының
бәсекелесіне ... ... шығу мен одан ... ... өте ... ... солардың арқасында инвестиция тартымды болып кетеді: рынокта
«қаңтарылып» тасталған фирма, сатылып та кете алмайды, оның ... ... ал сол ... ... ... шығуының оңайлылығы фирманың тауар
санын аз ... және ... ... ... ... көтеру мүмкіндігін
шектейді.
Жетілген бәсеке билік еткен, рыноктың жұмыс істеу механизмін ... ... ... ... ... ... өнім – сүт шығаратын
әлдебір мықтымсынған өнеркәсіпте дайындығы мықты 100 сатушы және ... ... ... ... Жеке бірде-бір сатушы (немесе сатып
алушы) ... ... ... ете ... себебі олардың әрқайсысы рыноктың
болымсыз ғана бөлшегі болып табылады. Егер рынок өзгермесе (шығындағы
өзгерісті, ... ... және т.б. ... баға ... ... ... ... орай сатып алушылар өздеріне өте қолайлы
бағалар мен игі қызметтерді ұсынатын ... ... ... ... ... өз ... мен игі қызметтерін жақсартып, сонымен ... ... ... ... ... ... ... етулеріне
итермелейді.
Жетілген бәсеке тұтынушылар үшін қолайлы, себебі ресурстар тиімді
пайдаланылады және бөлінеді. Былайша айтқанда ... ... еске ... ... пайдалы, біз де солай етеміз. Жетілген бәсекелі
рынокта жеке фирмалардың ... ... ... санын реттеуші
секілді болып көрінеді. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... капиталға ғана толымды таза табыс алады. Әрбір фирма
рынок бекіткен бағаны қабылдайды. Бірде-бір фирма өнім ... ... ... ... ... ... өнім ... ықпал ете алмайды. Әрбір
фирма өз өнімдерінің ... ... ... (сатылатын тауарлар санын
көбейтуге немесе азайтуға), оның шектеулі шығындары рыноктық басымдылықтағы
бағаға теңескенге дейін таза табысты ұлғайта беруге ... Бұл ... ... ... ... ... шығады. Бәсекелі рынокта фирмалар
рыноктық бағаның өзгеруіне көңіл қояды (оны билеп, ... ... ... ... ... фирмалардан тиімділікті талап етеді және бірде-
бір фирма монополиялық таза ... ... ... ... өте аз ... ... сипаттайтындығына
қарамастан (егер жалпы алғанда ондай рыноктар өмір сүреді деп ... өте ... ... ... ... Бұл ... ... мен
тұжырымдары бәсекедегі рынок қалай жұмыс істейтіндігін және ол қандай пайда
келтіретіндігін айқындайды. Мұның ... ол ... ... ... өлшеу үшін белгілі стандартты қамтамасыз етеді. Жетілген бәсеке
шарттары (сатушылар мен ... ... ... ... қатысудағы
шамалы үлес, біртекті өнімдер, жетілген ақпарат және рынокқа шығу мен ... ... ... ... ... сөзсіз болатындығын
болжамдау кезінде де пайдалы. ... ... бұл ... ... ... ... қалайда кедергі келтіреді деп ... ... ... ... ... ... (мысалы,
азаматтық ұшақтар жасау), егер, тіпті, рынок жоғары дәржеде шоғырлануымен
сипатталынса да қарқынды бәсеке алға ... ... ... ... ... ... ... айқындай алмайды және бәсекелестік күрес сөзсіз
немесе боулы ықтимал жерлерде долбар болмайды.
Сонымен, ... егер оған ... ... ол ... жағдай жасайды: біріншіден, кім де болса, нені болса да өндіріп
және оны сатып алу үшін таза пайдалы тиімді ... сата ... ... ... бәрін жасай алатын адамдар ... ... ... тағы ... ... ... арзандатып (тіпті, сол бір әлдекім,
бәлкім, сол өнімді шығармайды да), және, үшіншіден, ... ең ... ... ... ... аз ... төменгі бағамен), іс жүзінде
сол тауарды сатпайтын кісі ... деп баға ... ... ... ... сондай-ақ, жақсы тұрмыстағы белгілі
«таза шығындар» дегенге саяды. Олар тұтынушылар үшін заттың құнынан шығынға
ұшырап, ... баға ... ол ... сатып алар да еді, бірақ монополиялық
бағада тауарларды алмастыратын төменгі сапалы заттарды сатып ... ... ... ... ... болса да) кейбір тұтынушылар үшін ... ... ... ... ... өзі шығарған өнімнің
санынан табыс таппайды. Қоғам кедейлене түседі, себебі тауарды алмастыратын
төменгі сапалы ... ... ... ... ... ... ... қысқартатын экономика саласында одан да тиімді пайдалануға болар
еді.
Ғылыми айналысқа «өнім ... ... ... Э. ... ... атап ... жөн. ... монопольды билікті
Э.Чемберлин бәрінен бұрын сатылып жатқан ... ... ... ескереді. Ол сатушы мен сатып ... ... ... дәрежеде өнімнің сипатына байланысты екеніне көңіл аударады. Өнім
дараланған жағдайдағы монополия бағаға қайсыбір билік ... ... ... баға ... ... ... ... ерекше
маңызды болады. Жетілген бәсеке жағдайында тауарлардың ... да бір ... ... ... ... икемділігімен сипатталады,
өз өніміне бағаны өсіріп сатушы ештеңе сата алмайды, ол төмендетіп қалай
болса да көп сата ... ... ... ... ... бағада өз тауарына
бағаны көтерудің ешқашан мәні жоқ. Егер айналада дәл ... ... ... ... көп бағаны төмендете отырып (қалыптасқан ... ... ... ... өз ... ... ... Бірақ бұл операция да
мәнсіз. Баға неге төмендетіледі егер ... ... ... ... ... ... болатын болса?
Монополист-фирманың рационалды тәртібі оның ең ... ... ... ... ... монополист фирма жалпы табыспен жалпы
шығындардың айырмашылығы барынша үлкен ... баға мен ... ... ... ... жалпы табыс пен жалпы шығындардың
айырмашылығы. Сұраныс қисығына ілесе отырып, монополист ... ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында фирма сату бағасын
төмендетпей өз өндірісін ұлғайтады. өндіріс шығындар мен табыстар тепе-
теңдігіне жеткен ... ... ... ... ... те сол ... алады. Жетілмеген бәсеке жағдайында монопольді пайда «қарапайым»
пайданың деңгейінен асып түседі. ... ... ... етуші фирма
қоғамдық мүдделер «үшін» өндірістің ... ... ... ... ол
үшін үлкен қосымша шығындар орын алатынын дұрыс жағдай деп есептемейді.
Қоғам өндірістің үлкен көлемі мен жеке өнімге аз ... ... өсуі ... орта ... ... еді, ... онда ... өнімді
өткізу үшін не бағаны төмендету, не сатуды ынталандыратын ... ... Бұл жол ... бәсекелес үшін жарамайды. Ол өз рыногын
бағаны төмендету арқылы «бұзғысы» келмейді. Фирма бағаға себепші ... бір ... ... ... ... ... үлесінде монопольді
пайда жетілмеген бәсеке белгіленген әдеттегі пайдадан ... ... ... ... ... ... бәсекені бұзу ретінде, рыноктағы
монопольді ... ... ... көрінеді.
Маңызды сұрақ: бұл артық пайда «қарапайым» пайдадан көп ... ... Ол осы ... жаңа фирмалардың ену мүмкіндіктеріне
байланысты. Жетілген бәсеке кезінде қосымша пайда салаға ... жаңа ... ... енуіне байланысты тез жоқ болып кетуі
мүмкін. Егер салаға ену ... ... ... ... ... ... тұрақты сипат алады. Жетілген бәсеке өндірістің барлық
факторларынының бір саладан екінші салаға ... ... ... аты ... ... пайдаға» деген тенденция анық көрінеді.
Нөлдік, пайданың жоқ ... ... тек ... әдеттегі деңгейде болуы.
Жетілген бәсекенің барлық даусыз жақсы жақтарымен қатар оның елеулі
кемшіліктері бар. Рыноктық ... ... ... ... ... салаларының монополиялануына әкеліп соғады. «Өзімен өзі
болған» жетілген бәсеке, жетілмеген бәсекеге айналады. Монополия - ... ... бір ... ... Ал бұл ... әр түрлі алғы шарттарға
негізделуі мүмкін, салалық өндірістің басым бөлігін басып алу ... ... ... мен ... рынокты және баға деңгейін бөлу,
жасанды тапшылықтар жасау т.б. құпия және ашық келісімдер жасау.
Монополияға қарсы ... ... ... заң ... ... заңдар зиянды іс тәжірибені шектеп экономиканың
тиімділігін арттыруға бағытталған.
АҚШ-тың монополияға ... ... ... ... деп
есептелінеді, оның бұрыннан келе жатқан таризхы быр. Ол «үш ... ... ... ... ... ... заңы (1890 ж.). Бұл заң сауданы құпия монополияландыруға,
бір салада жалғаз үстемдік етуге, баға жөнінде келісімген ... ... ... заңы (1914 ж.) - ... саласындағы шектеу іс-
әрекеттеріне, баға алалаушылығына ... ... ... ... ... ... ... бірігудің кейбір
түрлеріне тыйым салды.
3. Робинсон-Пэтмэн заңы (1936 ж.) – баға ... ... ... сауда саласындағы істерді шектеуге тыйым салды.
Шерманның 1890 жылғы Заң актілері. Оның негізгі екі бабы мыналар:
§1: Әрбір шарт, трест формасындағы немесе ... ... ... ... ... ... ... елдермен арадағы сауда еркіндігін
шектеу мақсатындағы құпия келісім заңды бұзу болып жарияланады ... ... ... ... қылмыстық іс болып саналады).
§2. Кез келген алам, монополиялаушы немесе монополиялауға тырысқан, я
болмаса., сауданың қай саласында болмасын немесе бірнеше ... ... ... ... туралы кез келген басқа адамдармен бірлесу немесе
келісу қылмыстық іс жасаған болып саналады ... сол үшін ... ... ... ... ... ... бағалау үшін
жарамды стандарттарға жалпы құқық соттарының көзқарастары пәрменді өзгеріп
тұрған кездерде бекітті.
1914 жылы қабылданған Клейтонның Заңы ... төрт ... ... деп ... бірқ ... ... ... жатқызбады: бағалық
алалау – сатып алушыларға қолайлы жағдайда тауарларды ... ... (§2); ... ... ... ... ... рынокқа басқа
адамдарды жібермейтін келісімдер арқылы өз бәсекесінен ... ... ... ... ... ету (§3); ... ... – бәсекелес
компанияларды тауып алу (§7) және бәсекелес компаниялардың басқармадларында
сол баяғы мүшелерінің болулары (§8). Әрбір тыйым “егер бәсекелестің ... ... ... ... ... егер ... ... қызметтің
кез келген аясында монополия құрады” деп көрсетілген қызмет түрлері заңсыз
болады деген жалпы шарттармен анықталған ... ... ... ... ... және ... да түсініктіліктің үлгісі бола
алмаған екінші бап 1936 жылы Робинсон-Патман заңымен қайтадан ... ... ... Сот ... күні ... дейін заңнама
тұжырымдамасындағы тұмандылықтың үлгісі болып келеді. §7 ішіндегі заңдағы
тоғысу ... ... ... ол 1950 жылы Селлер-Кифовердің заңымен
жаматылған болатын, сонымен қатар ол ... ... ... тиым салуды
кеңейткен де еді. Активтерді сатып алу арқылы бірігуге тыйым салынды. Егер
Клейтон заңымен ірі фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... бірігуді шектейді.
Трестерге қарсы заңдарды жүзеге асырушы мемлекеттік ұйымдардың алдында
тұрған аса қиын міндет мынаған саяды: ... ... ... беглілердің негізінде анықтауға болады? Бұл мәселені мемлекет
тұрақты шешіп отыруға тиісті ... ... ... баға ... (не жоғары) деп есептеуге болады? Салалық өндірістің қандай ... ... ... ... Өнім ... ... қандай деңгейін
жасанды тапшылық деп есептеуге болады? Бұл оңай ... ... ... ... бірдей мағыналы жауап беруге болмайды. Ал ірі фирма сату
бағасының деңгейін, жоғары ... ... мен ... арқасында шығындарды азайту арқылы жетсе ше? «Демпинг»
бағаларын жоғары тиімділік жағдайында ... ... ... ... ... ... «төтенше бағалармен» сатуға тыйым сала отырып,
трестерге ... ... ... ... ... ме, әлде ... ... бәрі жай академиялық сұрақтар емес, таза теориялық сұрақтар.
Мысалы Робинсон-Пэтмэн заңы, баға алалаушылығына ... ... ... ... бір тобына, бағаны төмендететін ірі бөлшек сауда
дүкендері мен супермаркеттерге қарсы ... Бірқ ... ... ... мұны ... ... Сонда бұл заң кімге қарсы бағытталған
және кімнің мүддесін қорғайды? П. Самуэльсонның пікірінше, бұл заң ... ... ... ... бағаны төмендетудің орнына, ол
тиімділігі төмен көптеген кәсіпорындарды сақтауға ... ... ... өз тауарларын ірі кәсіпорындарға қарағанда жоғары бағамен
сататын майда фирмаларды қорғағаннан қоғам не ... ... ... баға алалаушылығына тыйым салғаннан кейін, жоғары ... ... ... ғой. ... ... саясаттың өзгермейтін жоғары
тиімділігі ... ... ... ... ... оқулықтары мен
монографиялардың беттері толы. Мысалы, П. ... ... ... ... ... ... ... бір тобын қорғайды ... ... ... ... ... ... жүзеге асырушы мемлекеттік қызметтер екі
принципті басшылыққа ала алады. Біріншіден, заңды ... ... ... ... ... ұстау. Өйткені көп жағдайларда
трестерге қарсы заңдардың (мысалы Шерман ... ... ... ... ... АҚШ ... соты осы заңның қолдану ... іс ... ... да ... ... ... екі жақты жатқыза алады. Сондықтан
«парасаттылық принципі» ... тек ... ... ... сауданы
шектеулер ғана Шерман заңының қолдану сферасына жатады. ... ... ... деп нені ... ... Бұл ... ... қарсы заңдарды жүзеге асырудың қандай қиын екенін көрсетеді.
Мемлекет ... ... ... мен ... ... ... ... да болсын араласуы, тіпті бәсекені ... ... ... мүмкіндіктерді шектеуге әкеліп соғады) ... ... ... өзін тең ... ... ... ... істер
өндірушілердің (тұтынушылардың) бір тобына басқа топтардың есебінен ... ... ... бәсекені қолдау керек.2
Монополиялану фактісін анықтау үшін ... ... ... ... және ... Э. ... Дж. ... В.
Пареттонның т.б. экономистердің жетілмеген ... ... ... ... кеңінен пайдалануды көздейді. Өкіметтің атқарушы
ұйымдары ... ... ... үшін тек қана ... ... алдын алатын жұмыстарды да ... ... ... ... ... ... компаниялардың бірін-бірі жұтып қоюы, қосылуы
туралы келісімдердің параметрлері бар анықтама материалдар басып шығарады.
Мысалы, бір ... ... ... ... ... ... қорытындыға негіз болатын белгілер мынадай: бір кәсіпорын үшін –
33%, үшеуі үшін - 50%, ... үшін – 66,6%. Айта ... жай, ... ... ... бизнестің” ірі корпорацияларына қарсы бағытталмаған,
өйткені бір компанияның мөлшері оған монополия деп ... ... ... Монополияға қарсы заңдар тиімді бәсекені бұзатын шектелген іс
тәжірибеге қарсы бағытталған. Егер ... ... ... ... мен қосымша пайданы салыстыру принципі қолданылса, онда
мынаны айтуға болады: ... ... ... ... ... ... дегенмен рыноктық экономикадағы монополистік тенденцияларды
шектеуге әкелетін айырмашылықтардан төмен болады.
Кейбір әдебиеттерде АҚШ-та ... ... ... ... мына екеуі
де аталады:
1. Үкіметтік сауда комиссиясының Заңы (1914 ж.) ... ... ... ... үшін ... ... Целлер Кефовер Заңы (1950 ж.) - әр түрлі тұрпаттағы компаниялардың
қосылуына қарсы.
ҚР монополияға ... заң ... осы ... ... ... ... бәсекеге жарамды емес.
Біріншіден, тауар ... ... ... ... ... ... дәрежесіне, тауарлық өндіріске, ұсыныстарға монопольдық
әрекет жасау ... ... ... ... көп ... ... ... және сауда жүйесінің қуаты ... ... ... ... ... ... ете ... соның нәтижесінде
жарыспалы өндірушілер мен ... ... ... ... ... табылады, үшіншіден, республикада ... ... жоқ, оның ... әр түрлі тауар топтарның, жергілікті, әкімшілік,
салық, көлік ... ... ... ... ... және ... тежеу
шарттармен шектелген көптеген оқшауланған (жергілікті) базалар бар.
Монополияға қарсы заңдылықтар – бұл ... ... ... және ... ... ... ... мен үкіметтік
актілер кешені.
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңы мынадай нормативті-
құқықтық ... ... ... Республикасының «Табиғи
монополиялар туралы», «Адал емес бәсекелестік туралы», ... ... ... ... шектеу туралы» Заңдары.
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 9 маусымдағы ... ... ... Заңы адал емес бәсекелестікті мойындайтын әрекеттерді
белгілейді, адал емес бәсекені және оның зардаптарын ... және ... ... ... ... Қзақстан Республикасындағы адал емес
бәсекенің келесі түрлері бөлінеді:
1. Фирмалық атауды, ... ... ... ... бұл ... ... ... пікір тудыруы мүмкін.
2. Бәсекелестің бәсекеші тауарының сыртқы рәсімдеуін тікелей ... ... ... бұл тұтынушыда өндіруші туралы теріс пікір
тудыруы мүмкін.
3. Сатушының… сатудың қосымша шарттарын зорлап енгізуі…
4. Басқа ... ... ... ... ...... Тауардың нағыз қасиеттері мен сапасы туралы мәліметтерді ... ... ... ... ... болдырмауға әкелетін ... ... ... қосылуы және т.б.
«Табиғи монополиялар туралы Қазақстан Республикасының 1998 ж. ... №272-1 Заңы ... ... ... ... аясындағы
іс-әрекетті рейді және тұтынушылары мен табиғи ... ... ... ... ... ... Осы Заңның мақсаты:
1) табиғи монополия ... ... ... бақылау мен
реттеудің құқықтық ... ... ... мен ... ... ... мүдделерінің
теңдестірілуіне қол жеткізу болып табылады.
2-бап. Осы ... ... ... монополия субъектілерінің өмір сүруне және іс-әрекетіне
байланысты қызметтер (тауарлар, жұмыстар) ... ... ... Осы Заңның ережелері табиғи монполиялар субъектілерінің, олардың
құрылтайшыларының (қатысушыларының) Қазақстан Республикасынан ... ... ... ... де, осы ... осы Заңға қайшы келген және табиғи монополиялардың
қызметтерін (тауарларын, жұмыстарын) тұтынушыларға залал келтірген
жағдайларда қолданылады.
3. Осы ... күші ... ... ... ... ... тк жеке
өзінің ғана мұқтаждықтарына арналған объектілерді салу ... ... ... ... ... жеке ... ... тұлғаларға қолданылмайды.
1. Осы Заңмен табиғи монополия аясына ... ... ... ... субъектілері үшін мемлекеттік реттеу мен бақылау
осындай іс-әрекетке қатысты ғана қолданылады.
4. Осы Заңда ... ... ... ... ... ... ... Табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін шектеу.
1. табиғи монополия субъектісіне:
1) ... ... ... ... ... ... жұмыстармен) технологиялқ жағынан байланысты;
Қазақстан Республикасының почта туралы заңдарында ... ... ... ... ... ... ... жұмыстардан) түскен кірістер ... ... ... ... бір жыл ... ... бір процентінен аспаған жағдайдағыҒ күнтізбелік бір жыл
ішінде өзге ... ... ... ... субъектісінің
барлық қызметінің бес процентінен аспаған ... ... ... ... көрсететін (тауарлар, жұмыстар)
құрылымдық бөлімшенің ұйымдастырушылық және аумақтық оқшаулануы
мүмкін ... ... ... қоспағанда, табиғи
монополиялар ... ... өзге ... ... ... ... монополия субъектісінің өндіріспен және реттеліп
көрсетілетін қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) ұсынумен, ... осы ... ... табиғи монополия субъектісі үшін рұқсат етілген
қызмтті жүзеге асырумен байланысы жоқ мүлікке меншік және (немесе)
шаруашылық жүргізу құқығына ие ... ... емес ... ... ... және осы Заңмен
табиғи монополия субъектісі үшін рұқсат етілген қызметті жүзеге
асырушы ұйымдардан ... ... ... ... иеленуге немесе олардың қызметіне өзге де түрде
қатысуға;
4) реттеліп көрсетілетін қызметтер (тауарлар, ... үшін ... ... ... асатын ақы алуға, сондай-ақ шығындары
бекітілген тарифтерде (бағаларда, алымдар ставкаларында) немесе
олардың ... ... ... реттеліп көрсетілетін
қызметтер (тауарлар, жұмыстар) үшін тұтынушылардан ақы алу ... ... ... ... ... ... ... (тауарларына, жұмыстарына) қол жеткізу шарттарын
күштеп таңуға немесе тұтынушыларды кемсітуге әкеп соғатын өзге ... ... ... ... ... ... жұмыстарды)
өндірген және (немесе) ұсынған кезде технологиялық циклда пайдаланылатын
жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... басқаруға, лизингті қоса алғанда, мүліктік жалдауға (жалға
беруге);
6) реттеліп көрсетілетін ... ... ... ұсынумен
байланысты талап ету құқығын үшінші тұлғаларға беруге;
7) реттеліп ... ... ... ... ... ... төлемеуіне байланысты адал
тұтынушыларға реттеліп көрсетілетін қызметтер (тауарлар, жұмыстар)
ұсынудан бас тартуға;
8) ... ... ... (тауарларға жұмыстарға)
байланысты емес шығындарды олардың тарифтеріне (бағаларға, алымдар
ставкаларына) ... ... ... деңгейін енгізуге;
9) мемлекеттік органдар өздерінің құзыретті ... ... ... ... ... жұмыстардың)
сапасына қойылатын талаптарға сәйкес ... ... ... ... жұмыстарға) ақы талап етуге
тыйым салынады.3
«Бәсеке және ... ... ... ... ... 2001 ж. 19 қаңтардағы №144-ІІ Заңы.
1-бап. Заңның ... ... ... ... ... ... ... және тауар рыноктарының тиімді жұмыс істеуі үшін жағдайлар
қамтамасыз ету осы Заңның мақсаттары ... ... Заң ... ... монополистік қызметті болғызбау, шектеу,
тыю және реттеу жөніндегі мемлекеттік реттеудің ұйымдастыру және
құқықтық шараларын айқындайды.
2-бап. Заңның қолданылу аясы.
1) Осы Заң ... ... ... қолданылады және
республиканың қазақстандық және шетелдік заңды тұлғалар ... мен ... жеке ... ... ... ... органдар (бұдан әрі – мемлекеттік органдар),
сондай-ақ жеке тұлғалар қатысатын ... ... ... ... ... ... Осы Заң, айрықша құқықтар объектілеріне байланысты қатынастарды
пайдалауныға байланысты келісімдер ... ... ... ... осы ... ... ... Қазақстан Республикасы бекіткен ... ... ... ... ... ... халықаралық шарттың ережелері
қолданылады.
5-бап. Монополияға ... ... 1. ... ... мен ... монополистік қызметті болғызбау, шектеу мен тыю, бәсекені ... ... ... ... ... ... сақталуын
бақылау, бағаларды реттеу, сондай-ақ мемлекеттік басқа да органдардың осы
саладағы ... ... ... ... ... ... ... және монополистік қызметті шектеу жөніндегі уәкілетті ... ... ... ... ... органы жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы монополияға ... ... ... ... ... өкілеттіктері және жауапкершілігі осы Заңда және
Қазақстан Республикасының басқа да заң ... ... ... ... ... орталық атқарушы орган мен оған бағынысты ... ... ... ... ... жүйесін құрайды. Аумақтық
бөлімшелер өз қызметін монополия бөлімшелер өз қызметін ... ... ... ... ... ... ... құзырет шегінде
жүзеге асырады.
6-бап. Монополияға қарсы органның міндеттері: 1) кәсіпкерлікті қолдау,
тауарлар (жұмыыстар ... ... ... ... ... ... ... тауар рыногындағы үстем (монополиялық) жағдайын
қиянат жасап пайдалануды ... ... мен тыю, ... ... ... шаралар қабылдау; 3) табиғи монополия субъектілерінің қызметін
реттеу; 4) мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... 5) ... қарсы заңдар мен баға белгілеу ... ... 6) ... ... ... ... ... жағдайын бақылау; 7) мемлекеттік органдардың тұтынушылардың
мүдделерін қорғау ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары. Монополияға
қарсы орган өзіне жүктелген міндеттерге сәкес өз ... ... ... орындайды: 1) тауар рыногында үстем ... ие, ... және ... ... ... ... ... субъектілерін
анықтау мақсатында талдау жүргізеді; 2) тауар рыногының жұмыс істеуіне,
бәсекені дамытуға, баға ... және ... ... ... қатысты бар заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық анктілер
жобаларына сараптама жасайды; 3) Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... ... ондағы
бәсекенің жай-күйі туралы баяндамалар, монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... ұсыныстар жібереді; 4) өз
құзыреті шегінде монополияға қарсы заңдарды бұзушылық туралы істерді қарап,
олар бойынша ... ... 5) ... ... ... қарсы
заңдарды сақтауын мемлекеттік ббақылауды жүзеге ... 6) ... ... үшін ... нормативтік құқықтық актілерді
әзірлеп, бекітеді.
8-бап. Монополияға қарсы ... ... 1. ... ... ... сақтап тұру және дамыту мақсатында: 1) тауар рыногының жай-күйін,
ондағы бәсеке деңгейін ... және осы ... ... ... ... ... ... шектеу, тыю және реттеу жөнінде
шаралар әзірлейді; 2) мемлекеттік органдарға тауар ... және ... ... ... ... өткізу жөнінде ұсыныстар береді; ... ... ... ... тауар рыногында үстем жағдайға ... ... ... ... мен өкілдіктерін) бөлу жөнінде шаралар
әзірлейді.
2. Тиісті мемлекеттік ... ... ... мынадай: 1)
жеткілікті бәсеке жоқ, сондай-ақ басым дамытуды талап ететін салаларды баға
саясатын жетілдіру туралы, ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңдарында көзделген
тәртіппен тауарларға тіркелген мемлекеттік бағалар ... ... 2) ... ... және ... ... Ашу туарыл,
міндетті лицензиялауды енгшізу, рыноу субъектілері ... ... ... ... ... экспорт-импорт операцияларына тыйым салу
не мұндай операцияларды тоқтата тұру туралы ұсныстарды қоса ... ... ... ... өзгерту және кеден
баждарын жетілдіру туралы ұсыныстар енгізеді.
13-бап. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Шаруашылық дербестікті шектейтін, рыноктың жекелеген субъектілерін
кемсітетін немсе, керісінше, олардың қызметіне қолайлы жағдай туғызатын
актілер және ... ... ... ... бәсекені шектейтін
не шектеуі мүмкін болса, ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер жасауына тыйым салынады. Оның ... ... ... заң ... белгіленген жағдайларды
қоспағанда, қызметтің қандай да бір саласында рыноктың жаңа ... ... ... және (немесе) негізсіз кедергі жасауға, сондай-ақ
қызметтің жекелеген түрлерін жүзеге асыруға ... ... ... ... ... бір ... өндіруге тыйым
салуға; 2) рынок субъектілерінің қандай да бір салада қызметін ... ... ... ... егер Қазақстан Республикасының заң
актілерінде ... ... ... ... ... республиканың бір облысынан екіншісіне сатуға (сатып алуға,
айырбастауға, иеленуге) тыйым ... ... ... ... ... қызметтер көрсетуді) сату (сатып алу, айырбастау,
иелену) ... өзге де ... ... егер ... ... актілерінде өзгеше көзделмесе, рынок сбъектілеріне сатып алушылардың
(тапсырыс берушілердің) белгілі бір ... ... ... ... беру ... ... қызметтер көрсету) туралы ... ... ... ... ... ... 5) егер ... бірігуі тауар рыногында олардың ... ... ... ... әкеп ... ... олардың бірлестіктер құруына;
6) тауар рыногын аумақытық принцип бойынша, сату немесе сатып алу ... ... ... ... ... түр-түрі бойынша
не сатушылардың немесе сатып алушылардың тобы бойынша ... ... 7) ... ... ... жоғарыда аталған, осы баптың 1)-6)
тармақшаларында ... ... ... ... немесе туғызуы
мүмкін өкілеттіктерді рынок субъектілеріне беруге (оның ішінде ... 8) ... жеке бір ... ... ... ... рыноктың басқа субъектілеріне қарағанда артықшылықты ... ... және ... ... құқықтарды негізсіз беруге тыйым
салынады.
2. Мемлекеттік органдардың рынок субъектілерін құру қайта ұйымдастыру
және ... ... ... шешімдері монополияға қарсы заңдарда
көзделген жағдайларды монополияға қарсы органмен келісілуге тиіс.
22-бап. Монополияға ... ... ... үшін ... ... заңдардың бұзылғанына кінәлі ... ... заң ... белгіленген тәртіппен жауапты болады.
25-бап. Монополияға қарсы органдардың монополияға қарсы заңдарды
бұзушылық туралы ... ... үшін ... ... ... орган монополияға қарсы заңдарды бұзушылық
фактілерін қарап, олар бойынша өз ... ... ... мен
шешімдер қабылдайды. Монополияға қарсы заңдарды ... ... ... үшін ... ... болып табылады: тауар рыноктарын
талдау; жеке жіне ... ... мен өзге де ... тұлғалардың арыздары;
мемлекеттік органдардың ақпараты; құқық қорғау органдарының хабарламалары;
қоғамдық ұйымдардың өтініштері; бұқаралық ақпарат құралдарынының хабарлары;
басқа да ... ... ... ... ... ... органның өз бастамасы.
2. Арыздар монополияға қарсы органға монополияға қарсы заңдарды
бұзушылық фактілерін куәландыратын құжаттар қоса ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі істерді қарауды
монополияға қарсы ... ... ... заң ... ... жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасында монополияға ... және адал ... ... ... ... ... ... жасалды.
Мысалы, Өзбекстан Республикасымен (1997 ж. 14 наурыз), ... (1999 ж. 15 ... ТМД ... (1993 ж. 12 наурыз)
«Монополияға қарсы саясат саласындағы келісім туралы» келісім-шарттар
бекітілді. ... (1999 ж. 23 ... ... ... ... және ... ... күресу саласындағы ынтымақтастық туралы» келісімге қол
қойылды, онда осы салаға қатысты нормативті-құқықтық актілерді бір-біріне
беру, адал емес ... және ... ... бұзылуына
байланысты тексеру жүргізу міндеттері айқындалған.
Кәсіпорындардың көпшілігі жетілмеген бәсеке жағдайында жұмыс істейді.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... мен ... шаруашылық қызметтеріне араласып, монополиядан
айыру саясатын жүргізеді.
Қазақстандағы демонополизация (монополиядн айыру) қазіргі рыноктық
реформа ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асырудың тарихи жаңа ... ... ... ... ... ... актілері мыналар болып
саналады:
- Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, нақтылап айтқанда, ... ... ... ... ... ... жол ... Заңды бәсекелестікті шектеуге немесе жоюға, негізсіз артықшылықтар
алуға, тұтынушылардың құқықтары мен заңды мүдделеріне қысым жасауға
бағытталған монополистік және қандай болса да ... ... ... Заң ... ... ... ... кәсіпкерлердің
азаматтық құқықтарды бәсекелестікті шектеу мақсатында пайдалануына,
соның ішінде:
1) кәсіпкерлердің рыноктағы өздерінің үстем жағдайын пайдаланып, атап
айтқанда, тауар тапшылығын ... ... ... ... үшін тауар
өндіруді шектеу немесе өндірісті тоқтатып тастау, не ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет жүргізуші адамдардың баға, рыноктарды
бөлісу, басқа кәсіпкерлерді аластау туралы ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет жүргізуші адамның және тұтынушылардың
заңды мүдделеріне қысым көрсетуге, ... ... ... жасауына (теріс пиғылды бәсекелестік), атап айтқанда,
тұтынушыларды ... ... ... дайындаушысы, дайындау
мақсаты, тәсілі мен ... ... мен өзге де ... жөнінен
шатастыру арқылы, тауарларды жарнамалық және өзге де ... ... ... ... ... ... алу ... және басқа да тәсілдермен ... ... ... ... ... дамыту, монополстік қызметті шектеу жөніндегі мемлекеттік
саясатты жүргізу үшін 1991 жылы ... ... ... ... ... комитеті құрылды.
Антимонополиялық саясаттың артықшылығы мыналар болып саналады:
- баға ... ... ... ... және іске ... ... ... қызметті шектеу, тұтынушылардың
құқықтары мен мүдделереін қорғау;
- тауарларға баға мен ... ... ... және
мемлекеттік органдар субъектілерінің ... мен ... ... ... бірінші кезектегі міндеттері
болып мыналар саналады:
1. Табиғи монополиялардың құрылымдық қайта құрылуы. ... ... ... ... ... монополиялық өнім үшін
өзінше бөлек заңды тұлға құрылады. Оның құрамына тек ... ... ... ... ететін технологиялық берік
тізбектегі ерекше бөлімшелер ғана кіреді.
Соның нәтижесінде қызметтері экономиканың бәсеке аясындағы өнімдерін
байланысқан барша ... ... ... ... шығарылады.
Оларға ең алдымен, құрылыс, жөндеу, аралық-сауда және игі ... ... ... басқа да кәсіпорындар мен ұйымдар ... бәрі де ... ... ... ... ал ... адал бәсеке ережесін сақтау мен тұтынушылар ... ... ... ғана ... және баға жағынан реттеуге
ұшірайды.
Табиғи монополиялардың өздері негізгі қызметтеріне жатпайтын өнімдерді
шығармаулары, ... ... ... ... жүретін
саладағы қызметтерін кеңейтулері тиіс. Мысалы, табиғи монополия –
магистральды газ ... ... ... ... ... ... ... бола
алмайды.
Табиғи монополия аясындағы құрылымдық қайта құрылу, сондай-қ ... ... ... ұсақтануына байланысты болуы мүмкін. Мұндай
жағдайда бір монополияның орнына дәл сондай тауарларды шығарып, дәл сондай
тауарларды ... дәл ... ... көрсетумен шұғылданатын бірнеше
тәуелсіз субъекті-монополистер құрылады. Мысалы, газ, мұнай ... ... ... ... ... базасында дербес
компаниялар құрылады.
2. Табиғи монополиялардың қызметтерін реттеу мынаған саяды:
- монополиялардың ... ... ... ... ... ... ... алдын алу;
- рыноктың басқа субъектілерінің, оның ... ... ... ... ... ... ... және болдырмау;
- пайда (рентабельдік) нормасын белгілеу және бақылау;
- баға мен ... ... ... ... ... белгілеу
арқылы баға реттеуді жүзеге асыру.
Табиғи монополияның қызметін антимонополия ... ... ... ... жол ... ... ... субъектісі тауарлар өндіруге (сатуға) арналмаған,
өздеріне қатысты реттеу қолданылатын негізгі қорларды ... ... ... құқығын алатын мәмлеге баруға;
- табиғи монополия субъектілерінің ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестігін бекіту, басқа шаруашылық
субъектілерімен бірлескен қызметке шарт ... ... ... қолданылмайтын өндіріске (сатуға) салуға;
- табиғи монополия субъектісінің реттеу қолданылмайтын тауарлар
өндіруге (сатуға) арналған ... ... ... бөлігін
шаруашылық егуші басқа субъектіге сатуға, жалға беруге немесе
басқадай ... ... ... құру ... монополияны жою мәселелері, олардың
ұйымдастыру-құықылық формаларына ... ... ... ... ... ... ... шешілуі тиіс. Бұл, әсіресе, мемлекет меншігінен алу
және жекешелендіру мәселелеріне қатысты. 6
Бұдан ... ... ... жекешелендіруге әрбір жеке
табиғи монополия жатады, ал олардың конгломераты ... ... ... ... компаниясы түгелдей емес, оның әрбір
жеке акционерлік қоғамы.
Бәсекелестік ... пен ... ... реттеу тұрғысынан алғанда
Қазақстанның маңызды кәсіпорындарын шетелдік ... ... ... ... ... Үкіметтің экономикалық стратегиясының
дербес элементтері емес, ... ... ... ... ала ... ... айырықша бірінші кезеңі ... ... ... ... ... ... ... тарифтерді орнықтыру жолымен ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық қызметіне мемлекеттің
мұндай араласуларының жағымсыз жақтары ап-айқын. Алайда табиғи монополия
жағдайында бұл шара қажет ... ... ... жағдайда реттелінетін
монополиялардың ерекшеліктерін әбден толық ескеретін реттеудің тиімді
әдістерін ... өте ... жеке ... ... үшін ... ... әртүрлі топтары үшін, біріншіден, көпсатылы өндірістерде
бағаның өсу эффектісін ... ... ... ... ... және ... ... түрде баяулату үшін, және,
үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... шаралар болып табылады.
Сондықтан да, сөз болып отырған табиғи ... ... ... шеңберінде мыналар болулары тиіс:
- тұтынушылардың жеке санатары үшін ... ... ... ... немесе басқа маңызды өнімдерді (ферроқорытпа, глинозем,
карбид) шығаратын айырықша энерго-көлікті көп қажет ететін өндіріс
үшін арнайы тарифтер. Бұл трифтер ... ... ... ... ... ... қатысты базалық бағаларды құрайтын
бөліктен босатылуы мүмкін (бөліп тұратын жүйені ұстау және ... ... және т.б.), ... олар ... жұмыс істейтін (өйткені ең ... ... ... ... ... ... ... табиғи
монополияның өтемділігін қамтамасыз ететін тікелей учаскесінен
көлем жағынан ... ... ... ... немесе ұлттық шеңберден тысқары шарттармен бекітілген
Қазақстанның көліктік және коммуникациялық жүйелерінің ... ... ... ... ... толық өтеу үшін өте жоғары және
“тұйықтаушы” болып келетін ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... санитарлық-
эпидемиологиялық станциялар, мемлекеттік мал дәрігерлік ... ... ... ... ... ... ... (Азаматтық
хал актісін тіркеу), жеке қызметтер түріне лицензия беру жөніндегі арнаулы
мемлекеттік органдар, бақылау және ... ... ... басқа да бюджетті мекемелер мен қызметтер.
Егер монополияға жатпайтын тауар өндірушілерді ... ... ... нақтылы меншік иесін белгілеу болса, ал сату бағасы мен
жекешелендірудің мақсатына ... ... өзі ... ... ... олардың кәсіпорынға салуға дайын соммасымен ғана анықталуға тиіс.
Басқаруға беру секілді табиғи монополиялардың акцияларын сату, әйтпесе
толық ... ... баға ... ... мен инвестордың
шаруашылық билігін толық алуы туралы алдын-ала әңгіме қозғау мүмкін ... ... ... ... ... ... қойылатын оның
мүддесін анықтау. Ол үшін мемлекеттің өзіне айқын жауап беруге тура келеді,
- неге ол ... ... ... егер оған баға ... ... ... Бұған жауап біреу-ақ: табиғи монополия қуатын күшейту үшін ... ... ... үшін ... иесі ... тартылады.
Осыған орай инвестордың мүддесі мемлекет кепілдікке алған реттеуге
болатын баға ... өз ... ... алу ... ... ... тағы да сол реттеуге болатын баға арқылы көру болып табылады.
Бұдан шығатын қорытынды – табиғи ... ... ... ... ... ғана ... солай ету керек те. Алайда, акциялардың
сатылуларынан түскен қаржыны ... ... ... мен ... ... ... ... құны тым ... ... ... ... ... ... бар: ... түрде қызмет
көрсететіндерге жататын табиғи монополия субъектілері үшін міндетті түрде
тұтынушылармен шарт жасасу туралы ... ... ... ... ... ... ... әрекет нәтижесінде алынған ақшаны
республикалық бюджет ... ... ... ... салу ... ... көзқарас тұрғысынан алғанда бәсекелестік ... ... ... ... да ... ... ... болғандықтан
тұтынушылардың айтқандарын орындай отырып), өндірістің тиімділігін арттыру
арқылы да (тауарлар мен қызметтерді аз шығынмен өндіруге ... ете ... аз ... ... ілгері басуды ынталандыру арқылы да
(жаңашылдықты марапаттау) тұтынушылардың хал-ахуалын жақсартады, алайда ... ... ... оңтайлы бөлуге қол жеткізбейді. ... ... ... мән бере ... ... ... бөлу ... назарын қоғам үлесі көлемінің ... ... ... ... ... бөлу ... ... шығару, негізінен, басқа ... ... ... ... ... ... басқа бөлімдеріне).
Бәсекелестікке қолайлы жағдай тудыра отырып, антитрестік заңнама ... ... ... ... ... қалай бөлінеді, және тауарлар
кімдерге сатылады дегенді “рыноктық” жүйенің (еркін кәсіпкерлік) ... ... ... ... ... ... нені шешкендеріне
(тиісті тауарларды сатып алу немесе бас тарту), ... ... ... ... сондай-ақ өндірушілер арасындағы бәсекелестіктің ... ... ... ... ... ... өндіру арқылы), ол
тауарларды кімдердің шығаратындықтарына ... ... ... пайдасындағы экономикалық дәлелдер, бәсекелестік
қамтамасыз ететін жеке басқарудың орнына ... ... ... бағаны белгілеу туралы бәсеклестер арасындағы келісім) ... ... ... істеуге талпыныс болғанда ол рынок ылғи да
дұрыс жұмыс істейді деген ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде көрініс табатынын да,
кейбір рыноктардың бәсекелестікке жарамайтындығын да заң ... ... ... ... ... ... ... мен кейбір ... ... ... ... ... кеңінен қауіпті болмауын
қамтамасыз етуге тырысады
Қазақстан Республикасының антимонополиялық комитетінің ... ... ... ... ... агенттігінің шығарған
бұйрықтарына тоқталайық.
1. Қосымша қуаттарды қосқаны үшін тұтынушылардың шығындарын өтеу ... ... және ... жылу ... беру ... ... (бағалар, алым ставкаларын) бекіту ережесін бекіту туралы
Қазақстан Республикасы Табиғи ... ... ... ... жылғы 8 желтоқсандағы №477-НҚ бұйрығы
«Табиғи монополиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 13-бабының
4) ... ... ... ... тасымалдау желілерін кеңейтуге
және қайта құрылымдауға бағытталған, қосымша қуаттарды қосқаны үшін ... ... ... ... ... ... табиғи монополия
субъектілерінің тұтынушылары үшін электр және (немесе) жылу энергиясын беру
жөніндегі қызметтерге тарифтерді ... алым ... ... ... ... ... айқындау мақсатында бұйырамын:
1. Қоса беріліп отырған ... ... ... үшін ... өтеу тәртібін көздейтін электр және (немесе) жылу энергиясын
беру жөніндегі қызметтерге тарифтер (бағалар, алымдар ... ... ... ... Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Электр
және жылу энергетикасы саласындағы реттеу мен ... ... ... осы ... Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде
заңнама белгіленген тәртіппен мелекеттік тіркеуді қамтамасыз етсін.
3. Қазақстан Республикасы Табиғи ... ... ... және ... ... департаменті (М.А. Токарева) Қазақстан
Республиксының Әділет министрлігінде мелекеттік тіркелгеннен кейін:
1) осы бұйрықтың ресми бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... осы бұйрықты Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен ... органдарының назарына
жеткізсін.
4. Осы бұйрықтың орындалуын Қазақстан ... ... ... ... ... ... орынбасары Н.Ш. Алдабергеновқа
жүктелсін.
5. Осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік
тіркелген ... ... ... енеді.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің төрағасы –
Б. Сағынтаев.
Магистральдық темір жол желісі мен ... ... ... ... ... субъектілерінің іске қосылған активтьерінің реттелетін
базасына пайда ... ... ... ... ... ... ... Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының
2004 ... 6 ... ... бұйрығы
«Табиғи монополиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сйкес
бұйырамын: 1. Қоса ... ... ... ... жол ... мен ... ... көрсетуші табиғи монополиялар субъектілерінің іске
қосылған ... ... ... пайда ставкасын есептеу жөніндегі
нұсқаулық бекітілсін. 2. Қазақстан ... ... ... ... ... жол көлігі мен порттар саласындағы реттеу мен
бақылау ... ... (Е.С. ... осы ... ... ... ... Республикасының Әділет министрлігінде
мемлекеттік тіркеуді қамтамасыз етсін. 3. Қазақстан ... ... ... агенттігінің Әкімшілік және аумақытық жұмыстар
департаменті (М.А. ... осы ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен ресми бұқаралық ақпарат құралдарына жариялауды
қамтамасыз етсін; 2) оны Қазақстан ... ... ... ... ... бөлімшелері мен аумақтық органдарының,
«Қазақстан темір ... ... ... ... қроғамнының,
«Көліктік сервис орталығы» акционерлік қоғамынының ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Табиғи
монополияларды реттеу агенттігі төрағасының бірінші орынбасары ... ... 5. Осы ... Қазақстан Республикассының Әділет
министрлігінде мемлекеттік тіркелеген күнінен бастап күшіне енеді.
Төраға Б. Сағынтаев. 7
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу ... ... ... 24 ... № 16-НҚ бұйрығымен бекітілген. Табиғи монополиялар
субъектілерінің Мемлекеттік тіркелімнінің республикалық бөлімі.
1. р/н №
2. Табиғи монополия ... ... ... монополия саласы.
4. Реттеліп көрсетілетін қызметтердің түрі.
5. Табиғи моноплия субъектісінің заңды мекен-жайы.
6. Мемлекеттік тіркелімінің республикалық ... ... ... ... ... ... және жылу ... беру және бөлу жөніндегі қызметтеръ
электр энергиясын беру жөніндегі қызметтер
Астана қаласы, Қабанбай батыр көшесі, 20
Екі және одан ... ... ... ... көрсетілетін қызметтерді
ұсыну электр энергиясын желгі босатуды және ... ... ... ... элект р эненргиясын желіге босатуды және
тұтынуды техникалық ... ... ... ... 350 мың айлық есептік көрсеткіштен асады.
2) «Астана Су Арнасы» мемлекеттік коммуналдық кәсіполрны
су шаруашылығы және кәріз жүйелерінің ... ... және ... жүйелерінің қызметтері
Астана қаласы. Абай көшесі, 223 Тел. 371213, ф. 374403
Жылдық табысы 350 мың айлық есептік көрсеткіштен ... ... жылу ... акционерлік қоғамы
электр және жылу энергиясын беру және бөлу жөніндегі қызметтер
жылу ... беру және бөлу ... ... ... ... ... 21. Тел. 269543, ф. 269342
Жылдық табысы 350 мың айлық ... ... ... ... ... ... қызметтер
жылу энергиясын өндіру жөніндегі қызметтер
Төраға Б. Сағынтаев. 8
Монополия және ... ... ... ... ... ... қызметті де қарайды. Кейбір
монополиялар жеңілдіктер алып, басқалары заңсыз деп жарияланып жатады.
Соттармен, ... ... ... ... ... айтылған монополияға
деген рұқсатқа ешкім де шүбә ... ... ... ... патенттерінің шектеулілігін дұрыс деп тауып, ... қала ... мен ... ... және
монополиялылықты сыйға тарту туралы Парламент шешімдеріне жол берілеті. Ең
ақырында қалған басқа монополиялардың бәрі заңсыз деп ... ... ... ... қазіргі кезде кеңінен әйгіленген «Монополия
туралы істен» көруге болады. (Darcy v.Allein, 1602) ... ... І ... ... ... тек ғана соның Англияға ойын картасын
шетелден жеткізіп тұру құқықығын ... ... ... ... ұсақ
тауарлар сататын Алейн ойын картасын өздерінде шығарып, сата бастаған
кезде, Дарси өз монополиясына ... ... бұл ... дау ... соты, бірақта, ондай монополияны бірауыздан заңсыз деп жариялап,
оның талабын қабыл алмай тастайды. Королева берген ... ... ... ... ... үшін жеңілдіктер мен
еркіндіктерге қол ... Сот ... ... ... сүйенген:
монополия заңды бәсекелес секілді, әлуетті бәсекелеске де зардап ... ... ... ... және сол ... баға
көтеріліп, сапа төмендейді де, қоғам ... ... ... ... қаскөйлікпен жсамағандықтан, сот өз позицияларын қорғай отырып,
монополия құқығын ... ... ... ... жаңылдыранымен
шектелген.1624 жылы Парламен «барлық» монополияларды заңсыз деп жариялай
келіп, ... ... ... басқа) монополия туралы заңды
ендірген кезде сот позициясы бұрынғыдан да гөрі ... ... ... ... ... ... ... ата өтуіміз керек, - ... ... ... ... ... гөрі, королева өкіметіне
монополияны сыйлауға рұқсат етерліктей құқықтың берілуіне және сол ... ... ... ... қатысты конституционалдық мақұлдамаудан
шыққан еді.
Қандай шынайы себеп болмасын (ал ... ... тез ... оған ... барлық қалған факторлар секілді сондайлық ... ... ... ... соты ... ... сайын жауыға түстң. Он
тоғызыншы ғасырдың заңдары осы ... ... ... және ... өмір сүрулерінің заңдық негізін өзгертті.
Қорытынды.
Монополияға қарсы заңдарды жүзеге асырушы мемлекеттік қызметтер екі
принципті ... ала ... ... ... қатал сақтап отыру,
екіншіден, «парасаттылық принципін» ұстау. Өйткені көп ... ... ... ... ... ... ресми жалпы түрде жазылғаны
сонша, АҚШ федеральдық соты осы заңның қолдану сферасына іс ... ... да ... ... ... екі ... ... алады. Сондықтан
«парасаттылық принципі» бойынша тек жөнсіз, ақылға ... ... ғана ... ... ... сферасына жатады. Бірақ ... ... деп нені ... ... Бұл ... бәрі
трестерге қарсы заңдарды жүзеге асырудың ... қиын ... ... қиратушы монополизм қаупі мен ... ... ... қандай да болсын араласуы, тіпті бәсекені қолдау мақсатымен,
әрбір бәсекелестік мүмкіндіктерді ... ... ... арасындағы
жіңішке соқпақ жолда өзін тең ... ... ... ... істер
өндірушілердің (тұтынушылардың) бір тобына басқа топтардың есебінен барынша
жеңілдік жасаудың орнына бәсекені қолдау керек.
Мемлекеттік антимонополия ... ... ... міндеттері
болып мыналар саналады:
Табиғи монополиялардың құрылымдық қайта құрылуы. Мұндай ... ... ... ... монополиялық өнім үшін өзінше бөлек
заңды тұлға құрылады. Оның құрамына тек ... ... ... ... ететін технологиялық берік тізбектегі ерекше бөлімшелер
ғана кіреді.
Соның нәтижесінде қызметтері ... ... ... ... барша құрылымдағы бөлімшелер монополия құрамынан шығарылады.
Оларға ең ... ... ... ... және игі ... ... сипаттағы басқа да кәсіпорындар мен ұйымдар жатады.
Олардың бәрі де экономиканың ... ... ... ал ... адал ... ережесін сақтау мен тұтынушылар құқығын қорғау
мәселелері бойынша ғана антимонополиялық және баға ... ... ... монополияға қарсы заңы мынадай нормативті-
құқықтық актілерге ... ... ... ... туралы», «Адал емес бәсекелестік туралы», ... ... ... ... ... ... Заңдары. Жоғарыда айтылғандай
Қазақстан Республикасының антимонополиялық ... ... ... ғана ... ... ... мол. Монополия жұмысын реттеуге
бағытталған заңдар әлі ... ... ... кету ... ... ... Г.М. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2002.
2. Макконелл К.Р., Брю С.К. ... ... ... ... Т., ... М. ... ... негіздері. Алматы, 2004.
4. Берденова К., Коробков, Ташенов, Кривошеева. Экономическая история
Казахстана.
5. Жалпы экономикалық теория.
6. «Егемен Қазақстан» газеті. 1999ж., 2003ж., 2004ж., ... ... ... 2004ж., ... ... ... жүйесі.
9. «Заң» газеті.
10. Интернет ақпараты.
1 Осипова Г.М «Экономикалық теория ... ... 2002 - ... ... К.Р, Брю С.К ... Москва 1992
3 ҚР – ның «Табиғи монополиялары» 1998ж №272-1 Заңы
4 «Бәсеке және ... ... ... ҚР – ның 2001ж № 144-2 ... ... Республикасының Азаматтық Кодексі 11баб
6 Берденова К, Коробков., Ташенов, Кривошеева «Экономическая история
Казахстана» 2001г-267с
7 ҚР – ның ... ... ... 2004ж № 477 – НҚ бұйрығы
8 «Егемен Қазақстан» 2004ж 18 ... –16б

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Монополия24 бет
Монополия туралы26 бет
Қазақстан Республикасының антимонополиялық реттеу13 бет
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаты25 бет
Жеке адамға қарсы қылмыстардың құқықтық сипаттамасы24 бет
Заңдар – Қазақстан Республикасы тарихының дерек көзі (1990-2007 жж.)187 бет
Заңды жауапкершіліктің түсінігі, белгілері және негіздемесі7 бет
Экологиялық құқық бұзушылық24 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Бәсекелестіктің дамуы және монополистік қызметтердің23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь