Нарықтық экономиканың орнығуы

Жоспар

1.Бөлім. Жаңа экономикаға өту кезеңі
1.1 Есептеу нүктесі
1.2 Макроэкономикалық тұрақтандыру

2.Бөлім. Нарықтық экономиканың орнығуы
2.1 Табысты орнықтыру
2.2 Экономикалық өсу жағдайларын жасау
2.3 Ескі экономикадан . жаңа экономикаға: жолды анықтау

3.бөлім Қазақстан Республикасының экономикалық проблемалары,
мәселелері, ұсыныстар мен оларды шешу жолдары
3.1 Өндірістік инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттің
реттеушілік ролі
3.2 Қазақстанның аймақтарын дамыту және мемлекеттік реттеу

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
1-Бөлім. Жаңа экономикаға өту кезеңі

1.1 Есептеу нүктесі

Өткен өзгерістердің басты қорытындыларын бағалай отырып, мынаны сөзсіз мойындаған жөн: біз нарық тетігін іске қосып, сұраныс пен ұсыныс бағаны реттейтін, тауар ағымдарының қозғалысын, бәсекелестіктің табиғатын, инвестиция арналарын айқындайтын ахуал жасай алдық.
Елеулі экономикалық табыс біз тандаған экономикалық даму моделінің дұрыстығын дәлелдейді. Мұны нақты ІЖӨ өзгерісінің динамикасы айқын көрсетеді. Мәселен, 2003 жылы 1991 жылмен салыстырғанда ІЖӨ-нің артуы 106,3 пайызды құрады, бірақ бастысы – бұл көрсеткіш бойынша біз дағдарысқа дейінгі 1990 жылдың психологиялық тұрғыда маңызды шебіне әбден жақындай түссек, 2004 жылдың қорытындылары бойынша бұл шепті еңсереміз.
КСРО экономикасы әр республикаға, нақты қажеттіліктерді ескерместен, өз рөлі мен даму стратегиясы берілетіндей түзілген болатын. Украинада – технологиялық өндіріс, Белоруссияда мәшине жасау шоғырланды, Өзбекстан мақта өндірді. Қазақстанға аграрлық-шикізаттық шылау рөлі берілді. Бұл орын орасан табиғи ресурстарымен айқындалған еді.
Біздің еліміз әлемдік темір рудасы қорының шамамен 8 пайызына, әлемдік уран қорының 25 пайызға жуығына иелік етеді. Мұнайдың барланған қоры бойынша Қазақстан әлемде 12-орын алады және болжам бойынша 2015 жылы мұнай өндірудің көлемі жағынан алғашқы ондық елдерінің қатарына кіреді.
Қазақстан көмір өндіретін ел ретінде әлдеқашан танылған. Республикадағы көмір қоры 35,8 миллиард тоннаны құрайды. Бұл жалпы әлемдік қордың 3,6 пайызы. ТМД елдерінің арасында көмір қоры мен оны өндіру бойынша Қазақстан Ресей мен Украинадан кейін үшінші орын алады.
Біздің республиканың міндетіне үлкен бөлігі тасып әкетілетін табиғи ресурстарды өндіру кірді. Қазақстанда өндірілетін мұнайдың – 70, темір рудасының – 55, қара металдың – 46, көмірдің 28 пайызы сыртқа кетіп жатты.
Біздің өнеркәсіп жоғары қосымша құны бар өнімдерді жеткілікті шығармады, онда 4 және 5 қайта бөлісулер болмады. Жерімізде ресурстардың барлық түрі бола тұра, біз ақырғы өнімді шығармадық. Ауыл шаруашылығына экстенсивтік және шығындық сипат тән еді. Біздегі қажетті селекциясыз және қымбат тұратын жемшөптегі мал шаруашылығы тиімсіз болды. Түсімі өте төмен ұлан-ғайыр егіс алқаптары елдің астыққа деген қажетін жабуға мүмкіндік берді, бірақ экономикалық тұрғыда өзін ақтамады.
Қазақстанның ауылдарына тыңайтқыштар, гербицидтер, ауылшаруашылық мәшинелерін сатып алу, егін орағын, астық, ет пен сүт тасу мен өңдеуді қаржыландыру үшін орталықтандырылған түрде жыл сайын одақтық орталықтан 1985 жылдың бағаларымен 4 миллиард рубльге жуық сомада дотация берілетін.
Қазақстан экономикасының дербестігі туралы сөз бола алмайтын. Барлық ірі кәсіпорындардың 80 пайызы одақтық бағыныста болды. Республикаға тек тамақ және жеңіл өнеркәсіпке билік ету құқығы қалатын.
90-шы жылдарың басында "саясат экономиканың алдында жүретін", бірақ уақыт бәрін өз орындарына қойды. Егемендік алдық деп есі кете қуанудан кейін жаңа мемлекеттерге дербес экономикалық жүйелерін құруға тура келді. Нарыққа өту алдын ала айқындалды, алайда көшу моделін таңдау күн тәртібінде тұрған ең қиын мәселе болды.
Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Дж.Стиглиц атап көрсеткендей, "бұл елдер коммунизмнен бас тартуын қандайлық шұғылдықпен айтып бақты". Сол кезде біз кейбір шетелдік кеңес берушілердің теориялық ізденімдері нақтылықтан қандайлық алшақ екенін түсіндік.
Экономикалық, көп ретті жасанды байланыстардың үзілуі алғашқы жылдары келеңсіз ұласпалы әрекет туғызды. Кәсіпорындар тоқтап жатты немесе өнімдер өтпей тұрғандықтан, қоймаға жұмыс істеді. Ондаған мың адамдар жұмыссыз және тірлік ету қаражатынсыз қалды.
Ауыл шаруашылығы тірек еткен дотациялар мен субсидияларды төлеу тоқтатылды. Орталықтандырылған жоспарлы сатып алуға бағдарланған колхоздар мен совхоздар бір сәтте бәрінен айырылып тынды. Осыныу келеңсіз процестердің салдары ретінде бюджетке салықтар түспей қалды. Жалақы мен зейнетақыға қаражат болмады. Қазына қаңырап, қаржы резервтері түгесілді.
1991 жылға қарай Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуал әлдеқайда қиындады. ІЖӨ 12 пайызға төмендеп кетті. Рынокта тауар жетімсіздігі байқала бастады. Бұрынғы жылдары тұмшаланып келген инфляция сыртқа сыпырыла шығуға әзір тұрды.
Сол жағдайда бізге бір мезетте аса маңызды екі міндетті шешуге тура келді. Осы дағдарысты еңсеру ғана емес, сонымен бірге өзіміздің дербес экономикалық жүйемізді құра бастау қажет болды.
Ол кезде ырғылап-жырғалауға уақыт берілмейтін. Әлемдік экономикалық жүйені жақсы білетін отандық кәсіпқойлар да болмады. Реформалау тәжірибесі және қажетті заңнамалық база жоқ еді. Өзгерістер бағдарламасының өзі де жоқ болатын. Ал жаңа жүйеге өтуді өте қысқа мерзімде жүзеге асыру қажет еді. Сондықтан да біз стратегиялық шешімдерді жедел қабылдай отырып, алға қарай жүрдік. Әрине, біз басқа елдердің тәжірибесін ескеруге тырыстық, бірақ та, белгілі болғанындай, олардың бірде бірі біздегіге ұқсас жағдайда нарыққа жылдамдата көшуді жүзеге асырмаған екен .
Қолданылған әдебиеттер

1."Қазақстан Республикасының 2030 кезеңіне дейінгі даму стратегиясы". Н.А.Назарбаев; Алматы, 1997
2. "Экономикалық ілімдер тарихы". Я.А.Әубәкіров, К.Н.Нәрібаев, Д.Қ.Қабдиев; Алматы, 1998
3. "Экономикалық теория негіздері". Я.Әубәкіров; Алматы, 1998
4."Жаңа кезең-жаңа экономика"; А.Турынбаев, И.П.Гутник Алматы, 1997
5. "Ұлттық экономикалық жүйе". У.Б.Баймуратов, Алматы, 2000
6. "World investment Report. Gross-brder Mergans and Acquisitions and Developement". – Un, NY and Geneva, 2000 p.283-287
7."Егемен Қазақстан" газеті; Н.Назарбаев жолдауы «Жаңа экономика» 16 желт., 2004 ж.
        
        Жоспар
1-Бөлім. Жаңа экономикаға өту кезеңі
1. Есептеу нүктесі
2. Макроэкономикалық тұрақтандыру
2-Бөлім. Нарықтық экономиканың орнығуы
2.1 Табысты орнықтыру
2.2 Экономикалық өсу жағдайларын жасау
2.3 Ескі ... – жаңа ... ... анықтау
3-бөлім Қазақстан Республикасының экономикалық проблемалары,
мәселелері, ұсыныстар мен оларды шешу жолдары
3.1 Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік реттеу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
1-Бөлім. Жаңа экономикаға өту кезеңі
1. Есептеу ... ... ... ... ... отырып, мынаны сөзсіз
мойындаған жөн: біз нарық тетігін іске қосып, сұраныс пен ... ... ... ... ... ... табиғатын,
инвестиция арналарын айқындайтын ахуал жасай алдық.
Елеулі экономикалық ... біз ... ... даму ... дәлелдейді. Мұны нақты ІЖӨ өзгерісінің динамикасы айқын
көрсетеді. Мәселен, 2003 жылы 1991 ... ... ... ... 106,3
пайызды құрады, бірақ бастысы – бұл көрсеткіш бойынша біз дағдарысқа
дейінгі 1990 ... ... ... ... шебіне әбден жақындай
түссек, 2004 жылдың қорытындылары бойынша бұл ... ... ... әр ... ... ... ескерместен, өз
рөлі мен даму стратегиясы ... ... ... ... ... ... Белоруссияда мәшине жасау шоғырланды, Өзбекстан
мақта өндірді. ... ... ... рөлі ... Бұл орын
орасан табиғи ресурстарымен айқындалған еді.
Біздің еліміз әлемдік темір рудасы қорының шамамен 8 пайызына, әлемдік
уран ... 25 ... ... ... ... ... барланған қоры
бойынша Қазақстан әлемде 12-орын алады және болжам бойынша 2015 жылы ... ... ... ... ондық елдерінің қатарына кіреді.
Қазақстан көмір өндіретін ел ретінде әлдеқашан танылған. Республикадағы
көмір қоры 35,8 миллиард тоннаны құрайды. Бұл ... ... ... ... ТМД елдерінің арасында көмір қоры мен оны өндіру бойынша Қазақстан
Ресей мен Украинадан кейін үшінші орын ... ... ... ... ... тасып әкетілетін табиғи
ресурстарды өндіру ... ... ... ... – 70, темір
рудасының – 55, қара металдың – 46, көмірдің 28 ... ... ... ... ... жоғары қосымша құны бар өнімдерді ... онда 4 және 5 ... ... ... ... ... түрі бола тұра, біз ақырғы өнімді шығармадық. Ауыл шаруашылығына
экстенсивтік және ... ... тән еді. ... ... ... және
қымбат тұратын жемшөптегі мал шаруашылығы тиімсіз болды. Түсімі өте ... егіс ... ... астыққа деген қажетін жабуға мүмкіндік
берді, бірақ экономикалық тұрғыда өзін ақтамады.
Қазақстанның ауылдарына ... ... ... сатып алу, егін орағын, астық, ет пен сүт тасу мен ... үшін ... ... жыл сайын одақтық орталықтан
1985 жылдың бағаларымен 4 ... ... жуық ... дотация берілетін.
Қазақстан экономикасының дербестігі туралы сөз бола алмайтын. Барлық
ірі кәсіпорындардың 80 пайызы ... ... ... ... ... және жеңіл өнеркәсіпке билік ету құқығы қалатын.
90-шы жылдарың басында "саясат экономиканың алдында жүретін", ... ... өз ... ... ... алдық деп есі кете қуанудан
кейін жаңа мемлекеттерге дербес экономикалық жүйелерін ... тура ... өту ... ала ... ... көшу ... ... күн тәртібінде
тұрған ең қиын мәселе болды.
Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты ... ... "бұл ... ... бас ... ... ... бақты". Сол кезде біз кейбір шетелдік кеңес берушілердің теориялық
ізденімдері ... ... ... ... ... көп ретті жасанды байланыстардың үзілуі алғашқы жылдары
келеңсіз ұласпалы әрекет туғызды. ... ... ... немесе өнімдер
өтпей тұрғандықтан, қоймаға жұмыс істеді. Ондаған мың адамдар жұмыссыз және
тірлік ету қаражатынсыз қалды.
Ауыл ... ... ... ... мен субсидияларды төлеу
тоқтатылды. Орталықтандырылған жоспарлы сатып алуға ... ... ... бір ... ... ... тынды. Осыныу келеңсіз
процестердің салдары ретінде бюджетке салықтар түспей қалды. Жалақы ... ... ... ... ... ... ... түгесілді.
1991 жылға қарай Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуал әлдеқайда
қиындады. ІЖӨ 12 ... ... ... ... ... ... ... Бұрынғы жылдары тұмшаланып келген инфляция сыртқа сыпырыла шығуға
әзір тұрды.
Сол жағдайда бізге бір мезетте аса ... екі ... ... ... Осы ... ... ғана ... сонымен бірге өзіміздің ... ... құра ... ... ... ... ... уақыт берілмейтін. Әлемдік экономикалық
жүйені жақсы білетін отандық кәсіпқойлар да болмады. Реформалау тәжірибесі
және қажетті ... база жоқ еді. ... ... өзі де ... Ал жаңа ... ... өте ... мерзімде жүзеге асыру қажет еді.
Сондықтан да біз стратегиялық шешімдерді жедел қабылдай отырып, алға қарай
жүрдік. Әрине, біз ... ... ... ... ... ... та,
белгілі болғанындай, олардың бірде бірі біздегіге ұқсас жағдайда нарыққа
жылдамдата көшуді жүзеге асырмаған екен .
1.2 Макроэкономикалық тұрақтандыру
Нарық ... көшу ... ... ... ... ақша массасы, айналым қаражаты мен инвестициялық ресурстардың
белгілі бір ... ... ... ... ... алу және
жекешелендіруді жүргізу, яғни жеке меншік институтын енгізу жолымен ғана
қол жеткізуге ... ... ... ... ... баға ... инвестициялық, технологиялық саясат кіруі тиіс болды. Бұл
екі ... банк ... ... ... ... ... қор
биржасы, салық, кеден және ... ... ... жаңа ... және
мемлекеттік институттарды қалыптастыру мен дамытуды талап етті.
Бірінші кезеңде ... ... ... ... әдістерін
алмастыру болды. Өйтпеген жағдайда туындаған проблемаларды шеше алмас едік.
Ал олар анық ... ... ... ... ... азайды. Қаңыраған сөрелер сұраныс пен
ұсыныстың сәйкессіздігін көрсетіп тұрды. Тек бағаны ... ... ... ... ... жарысы басталып кетті.
Тауар тапшылығы, өсіп бара жатқан гиперинфляция жағдайына тап болған
біз бірінші кезекте бағаның ырықтандырылуын жарияладық, ол ... ... ... ... ... ұсынысты туғызады деген классикалық кестені
іске қосу керек болды. Бірақ та адамдар бұл шараны, ... кілт ... ауыр ... ... ... сұраныс пен ұсынысты ескеріп емес, саяси
және идеологиялық себептер бойынша белгіленетін. ... да ... ... және инфляциялық болды. Оның үстіне тауарлармен және
қызметтермен қамтамасыз етілмеген ... ақша ... ... ... шешу ... ... Бұл ... бірден-бір шығу жолы
тұмшаланған инфляцияны ашық ... ... ... ... ... еркін бағаларға біртіндеп көшу сәтсіздікке ұшырайтын
еді, сондықтан да онымен классикалық ... ... ... ... рынокты тұтыну тауарларымен толтыру айтарлықтай тез жүрді,
кезектер жоғалды, карточкалық жүйе алып ... ... өз ... ... ... бір дәрежеде кәсіпкерлік бастамашылық көрініс
берді. Бұл сұраныс пен ұсыныс экономикасының ... ... ... та ... ... ... ... ретте біздің біртұтас
рубль аймағында тұрып жатуымыздан жағдай күрделі болып қала берді. Мұндағы
келеңсіз ... ... ... ... ... ақша ... Ресейден Қазақстанға ескі рубльдер вагондап жөнетіліді, мұның
өзі инфляция үшін нәрлі топырақ ... Біз ... ... тұрдық – не ақша
массасын қысу керек, не бағаға қатаң ... ... ... ... ... ескі ... әлдеқайда қалыпты болып көрінетін, бірақ та
әу бастан-ақ реформалар қисынына қайшы келетін.
Біз өз жолымызды таңдадық, ол валюта енгізуді көздеді. ... ... Одақ ... ... ... ... барды, өйткені басқаларға
қарағанда Ресеймен экономикалық байланыстары әлдеқайда ... еді. ... ... ... ... Сөйтіп 1993 жылғы 15 қарашадан бастап біз
экономикалық тәуелсіздіктің аса маңызды нышаны – ұлттық валютамыз теңгеге
ие ... ... біз аса ... ... болып, одан кейінгі ауқымды
өзгерістерге кеңістік ашқан сол ... 10 ... атап ... Бұл бізге
1994 жылы-ақ гиперинфляцияны бәсеңдетуге, ал 1995 жылы оны екі ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Тікелей тәуелсіздік алғаннан кейін бірінші кезекке дербес бюджет, салық
және кеден жүйелерін құру мәселелері де щықты. Іс ... ... ... ... тура ... ... кезеңде сәйкес нормативтік-құқықтық
базаны жасау талап етілді.
Ескі жүйені қирату алғашқы ... ... ... өте ... соқтырды, өйткені әлеуметтік кепілдіктер мөлшері нақты
экономикалық мүмкіндіктерден асып тұрды. ... 1991 ... ... 20 ... ... ... ... бюджет тапшылығын төмендетуге кәсіпорындардан
алынатын салықтарды кілт ұлғайту және әлеуметтік бағдарламаларды сондайлық
кілт ... ... ... ... ... ... ... үнемі
ұлғайту орынды емес, өйткені бұл іскерлік белсенділіктің төмендеуіне және
экономиканың көлеңкеге кетуіне соқтыратын еді. Сондай–ақ кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... ТМД елдерінің ішінде бірінші болып салық реформасын жүргізді.
1995 жылы Призиденттің "Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... заң күші бар ... ... ... ... ... саны
3 еседен астамға қысқарды. Салық органының қызметі принципті түрдегі ... ие ... ... ... ... ... ретінде ғана
емес, сонымен бірге инвестициялық-өндірістік қызметті ынталандырудың құралы
ретінде де қарастырыла бастады.
Енді эконмикалық тұрақтану кезеңі басталғаннан ... ... ... ... ... саласынан айналым саласына көшірдік. 2002 жылы ҚҚС
ставкасын 16 пайызға ... ... ... ... 21 пайызға дейін
төмендеттік. 2004 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС ставкасы 15 пайызға дейін
төмендеді, ал ... ... ... кезінде 20-дан 7 пайызға регрестік
ставка әрекет етеді.
Қазақстанда принципті тұрғыдағы жаңа және осы ... екі ... ... ... оны халықаралық барша қаржы ұйымдары ТМД-дағы үздік жүйе
деп ... ... банк ... болды. Бұл мемлекттік ақша-кредит
саясатының тиімділігін кілт арттырады. Екінші ... ... ... ие ... Өз кезегінде банк саласындағы реформалар бағалы
қағаздар рыногын қалыптастыру жөніндегі белсенді күш-жігермен ... ... ... 1996 жылы "Бюджет жүйесі туралы" ... ... Ел ... ... ... жабу үшін ... банк
кредиттерін алу практикасынан бас тартып, қаржыландырудың инфляциялық емес
көздерін пайдалануға көшті. Осы ... бәрі ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтанудың негізіне
айналды.
Мемлекет ... ... ... ... ... байланысты мәселелерге жеке тоқталғым келеді. Ақша массасының
қысқаруы мен инфляцияны ... кері жағы да ... ... бастады. Төлемеушілік дағдарысы ушықты. Өзара есептесудің негізі
бартер болды. Осы жылдарда атқарылғанның бәріне ... ... ... ... ... ... ... нақты
көшудің мүмкін еместігін еске салып тұрды. Бұл ... ... ... ... ғана ... ... ... халықтың бойында меншік иесі
психологиясын қалыптастыру ... да ... да біз ... ... ... ... оны
өткізудің 4 кезеңін даралап айтуға болады . Алғашқы ... ... алу мен ... ерекшелігімен байланысты болса, төртінші
кезең мемлекеттік ... ... ... екпін түсуімен
сипатталады.
Біз шағын жекешелендіруден бастадық. Алғашқы кезенңнің барысында 1991-
1992 жылдары 5000-ға жуық нысандар ... ... ... ... берілген 470-тен астам кеңшар болды.
Екінші кезең "Қазақстан Республикасында мемлекет иелігінен алу ... ... ... ... жылдарға арналған Ұлттық
бағдарламасы" негізінде жүргізілді.
Бұл кезеңнің аса маңызды қадамы мемлекеттік меншікті ... ... ... жүйесі болды. Сол кезде шағын және орта бизнесті
дамытуға белгі берілді. Көтерме-сауда ... қоса ... ... ... ... өзгерту басталды.
Көтерме-бөлшек сауда, сауда-саттық және автокөлік бірлестіктері шағын
жекешелендіруді жүргізудің алдында дербес заңды ... құру ... ... ... ... ... ... автомайқұю стансаларын қоса алғанда қызмет көрсету саласында
бәсекелестік орта пайда ... ... ... ... ... маркетинг пен
менеджменттің прогресшіл де ... ... ... ... иесі ... білдік. Купондық жекешелендірудің ащы сабағы мынада ... ... ... ... беруге болмайды. Жаңа ... ... мен ... ... қабілетті болуы тиіс.
Үшінші кезең 1995 желтоқсанда заң күші бар "Жекешелендіру ... ... 1999 ... ... жалғасты. Осы сәттен бастап ол тек
ақша қаражатына жүзеге асырылды.
Шетелдік компаниялар өзімен ... ... ... ... озық ... әкеледі деп білуіміз орынды екен. Нәтижесінде
біздің кәсіпорындар өз ... жаңа ... ие ... Жаңа жұмыс
орындары ашылды. Адамдар тұрақты жалақы ала ... ... ... ... ... мемлекеттік мүлікті басқаруды
жетілдіру мәселелері шықты. Сондықтан қазіргі төртінші ... ... ... ... және ... ... ... бойынша
мемлекеттік органдар арасындағы өкілеттіктерді бөлуге жаңа көзқарас қолдана
бастадық.
Республикалық мемлекеттік және коммуналдық мемлекеттік ... ... ... ... ... анықтайтын
экономиканың стратегиялық маңызды секторларына мемлекеттің ықпалы мен
ондағы үлесі ұлттық компаниялар арқылы сақталды. ... ...... ... - ... телекоммуникацияда - "Қазақтелеком",
темір жолда - "Қазақстан темір жолы".
Қазір біз бұл салаларды да реформалауға жеттік. Темір жол саласын қайта
құрылымдау ... ... ... ... және ... ... міндеті қойылды.
Өзінің бүкіл кемшіліктеріне ... іс ... ... ... нақты бәсекелестік үшін базалық жағдайларды құруға
жеткізді. Қазіргі кезде республика өнеркәсіп ... 85 ... жуық ... ... ... ... ІЖӨ құрылымында жақсы байқалады. Мәселен, 1991-
ден 2003 жылға дейінгі кезеңде тауар өндірісінің үлесі 43 пайызды құрап, 23
пунктке қысқарды, тиісінше қызмет ... ... ... 37,2 ... ... ... өсті. ІЖӨ құрылымының мұндай өзгерісі осы ... ... сай ... Қазақстанда ІЖӨ құрылымындағы қызмет
көрсетудің үлесі Достастық мемлекеттерінің арасындағы ең бір жоғарысы ... ... 44 ... Әлемнің дамыған елдерінде қызмет көрсетудің үлесі
шамамен 60- 73 ... ... атап ... ... – 66 ... мен Германияда – 71 пайыз.
Экономикалық жүйенің қалыптасу кезеңінде инвестициялық саясат басым
сипатқа ие ... ... ... ... ... ... ... өзі қолайлы инвестициялық ахуал туғызуды талап етті.
Қазақстанда ел экономикасына қаржы ресурстарын тартуды ... ... және ...... ... ... ... өкілетті орган және Қазақстан Республикасы Президентінің
жанындағы Шетелдік инвесторлар кеңесі пайда болды. Инвестициялар ... ... ... ... және ... ... туралы,
қосарланған салық салуды болдырмау туралы бірқатар үкіметаралық келісімдер
жасасылды.
1997 ... ... ... ... секторлар тізімі бекітілген
болатын. Бұл өңдеу өнеркәсібі, жаңа елорданың нысандары, әлеуметтік ... ... ауыл ... қазіргі сәтте жан басына шаққандағы игерілген тікелей
шетелдік инвестициялардың көлемі бойынша Қазақстан ТМД ... ... ... ... ... бірінші болып инвестициялық
деңгейдегі кредит берілген.
Инвестициялық тартымдылықтың ... ... ... ... ... ... ... ішінде мұнай-газ саласындағы
ресурстарды игеруіне жол ашуымыз арқылы мүмкін болды. ... ... ... ... ... жағдайында Қазақстанның өзі орасан
кен орындарын толық мәнінде игере алмады.
Алғашқы кезде шетелдік инвестицияларды тарту ... ... ... экономикалық әріптес ретіндегі Қазақстанның болашақтылығы мен
сенімділігі туралы түсінігінің болмауынан күрделі күйде ... 1993 ... ... ... және онымен бірегей Теңіз кен орны бойынша
келісім жасалуы басқа трансұлттық корпорациялар үшін өзіндік белгі болды.
Инвесторлардың мұнай-газ ... ... ... ... ... Қазақстанда әлемнің аса ірі мұнай компанияларының бәрі ... ... ... ... ... ... ... "Шеврон Тексако",
"Тоталь", "Бритиш петролеум", "Лукойл", Қытай ұлттық мұнай ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық
тартымдылығы секілді инвесторлардың мүдделері мен ... ... ... ... да ... 30 ... қоры 10 ... баррель деп бағаланған аса ірі Қашаған
кен орнының ашылуымен Қазақстан мұнайдың барланған қорлары бойынша ... ... ... ... ... қорларын игерудегі біздің стратегиямыз бір ғана
көмірсутегін өндірумен ... ... ... рыноктарға тасымалдау
үшін инфрақұрылым жасаудың маңызы бұдан кем емес болатын. Кеңестік кезеңде
ішкі рынокқа бағдарланған Қазақстанның ... ... ... жоқ ... ... тұңғыш және ойдағыдай іске асырылған жоба ... ... ... ... КТК-ның іске қосылуымен біз тасымал
маршруттарын белсенді ету ... ... ... ... ... бастадық.
Өткен жыл Каспий бойынша келіссөз процесінде сірескен сеңді бұзып өткен жыл
болды. Ресеймен стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... асырылып келеді. Қытай бағытындағы тұрба құбырының
құрылысы басталады.
Біздің еліміздің экономикалық дамуындағы мұнай ... ... ... ... ... да, 1985 жылмен салыстырғанда бүкіл әлемде
көмірсутегі шикізатын өндіру 1,3 ... кем ... ... біз ... 225,4 пайызға ұлғайта алдық, ал Ресей сексенінші жылдар кезеңіндегі
деңгейді енді ғана қалпына келтіре бастады.
Әлемде, елдер тобы бойынша және Қазақстанда тікелей ... ... ... ... ... |1995 |1996 |1997 |1998 ... ... және газ |793,1 |4249 |7012,5 |
| ... | | | |
| ... ... газ |25,8 |458,7 |495,3 |
| ... | | | ... ... мыс |571 |665,8 |616,5 ... ... |474,9 |764,1 |931,3 ... |Бидай |228,5 |449,8 |522,6 ... ... |315,9 |280,9 |451,8 ... ... |351,9 |164,5 |249,7 ... ... ... |178,5 |161 |187,1 |
| ... | | | ... ... |143,9 |179,6 |144,9 ... ... |11,4 |175,9 |110,3 ... ... |  |190,4 |133 ... ... ... өнімдері|115,4 |100,3 |252,5 ... ... ... д/о |  |  |  |
| |) | | | ... ... кешен әлемдік рыноктың талаптарына
барынша жедел бейімделді және бұл ... ... ... ... ... ... ... шикізаттар мен
жартылай фабрикаттардың көшбасшылық жағдайын дәлелдейді. Және де бағалардың
әрлі-берлі ауытқушылығы сатылу ... ... ... ... ... бұл рынок айтарлықтай тұрлаулы болып қалып ... ... ... ... ... жөніндегі әбден ізгі мақсаттарды көздей отырып,
республика өзінің әлемдік минералдық-шикізаттық рыноктағы ұстанымын
жоғалтпау керектігі ... ... ... ... ... ... үміт артылды. Кей жағдайда олар ақталды да, мұның өзі өндіруші
салалардың артуына, ... ... ... ... Солай болса-дағы
экспортқа бағдарланған және ішкі рынокқа жұмыс істейтін салалардың
келісімді, ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
Қазақстанның экономикалық саясаты жаһандану процесінің талаптарына
бағынуға мәжбүр сыртққы ... ... пен ішкі ... ... ... ... ... саясатын жүргізу қажеттігінің
арасында болып, ... ... ... ... Егер де сыртқы
бағдарлану шикізат салаларының серпінді дамуына жеткізіп, мұның өзі басқа
салалар үшін мүмкіндік ... ... ... өңдеу және өңдеуші
салалардың үлесі ... ... ... ... және ... көтеру
жөнінде елеулі күш-жігер қажет.
Ел экономикасындағы өзгерген жағдай (экономикалық өсу, қорлану мен
жинақталудың ... ... ... ... ... өзгерістер
проблемасын елеулі түрде өзекті етіп отыр. Көп елдердің экономика, әсіресе
өнеркәсіп құрылымын жетілдіруге ... ... аз тап ... ... жағдайында халықаралық бәсекелестік барлық жерге кіріккіш
ғана емес, сонымен ... ... да ... ... Тіпті АҚШ-та сан
миллиардтаған айналымы бар аса ірі ... ... өрши ... ... ... ... ... өсу аймақтарының пайда болуы сонымен бірге өткізу рыногы үшін
күрестің күшейгенін, ... жаңа ... ... ... ... Бірақ та дүние ұтылып қана қоймайды, сонымен ... ... да, жаңа ... жедел ендіру, сауда-саттық ... мен жаңа ... ... ... ... да ... ... Сайып
келгенде, сапалы және салыстырмалы түрде арзан тауар сатып алатын тұтынушы
ұтыста болады.
Жаңа ... кең ... - бұл ... технологиялар, ғылымды көп
қажет ететін, барлық ... мен ... ... ... ... және ... экономикадан интеллектуалдық
ресурстарға, ғылымды көп ... ... және ... технологияларға
негізделген осынау шаруашылықтың барынша маңызды үрдістерінің біріне
айналды.
Дамыған елдерде тауар өндіруші экономикадан ... ... мен ... ... ... ... жүріп жатыр. Оларда жаңа
технологиялардың, жаңа ... ... ... ... ... 70-85 ... ... келеді. Ғылымды көп қажет ететін өнімнің
әлемдік рыногының көлемі 2 триллион 300 ... ... ... ... - 39, ... – 30, Германия – 16 пайыз). Барынша дамыған жеті ел ... ... ие ... жаңа ... ... 80
пайызын ұстап отыр.
АҚШ жыл сайын ғылымды көп ... ... өнім ... 700 ... ... ... - 530, ... – 400 миллиард доллар алады.
Экономикалық кеңістік үшін осынау ... ... ... ... ... және ... ... болып отыр.
Бірқатар дамушы елдердің тәжірибесі, қатал бәсекеге қарамастсн, жаңа
нарықтық экономикалар ... даму ... ... ... өз
орнын таба алатынын дәлелдейді. Алғашқы толқындағы секілді (Оңтүстік Корея,
Гонконг, Тайвань және ... ... ... да (Индонезия, Малайзия,
Тайланд және Филиппин) жаңа индустриялық елдер өз өсуінің көрсеткіштері
бойынша кейбір дамыған мемлекеттерден озып ... ... жаңа ... ... ... ... отыр, оның өнеркәсібінде 280 мыңнан астам адам жұмыс істейді. 2000
жылы ... ... ... ... ... 4 миллиард доллардан
асса, 2008 жылға қарай ол 50 миллиардқа дейін өсуі тиіс.
Прогресшіл өзгерістерге ... ... да ... тым ... ... өз орнын табуы керек. Оны ерікті түрде және "ұрыссыз"
ешкімнің бере қоймасы анық.
Республиканың ... ... соны ... кіру ... ... және барынша қорғалған. Егер оның шикізат рыногына
қатысуы құрметтеліп, дамыған ... ... ... ... ... өнім ... жоғары алымнан тұратын кедергілер сақталып, ... бар, ... ... жаңа ... ... талдап жасау және
ендіру саласында қуатты трансұлттық корпорациялар әрекет етуде.
Қазақстанға өзінің жаңа ... ... ... барынша байыптылықпен және жауаптылықпен қарағаны жөн ... Ең ... ... ... ... кейін бәсекелестігі жоғары
өндіріс қалыптастыру мақсатында интеллектуалдық, ... ... ... ... ... ... ... керек.
Ел құрылымдық өзгерістердің қатаң басымдықтарына, әсіресе барынша нақты
да қол ... ... ие ... ... жаңа ... категориясына жататын салалар бар. Бұл –
түсті металлургия, уран өнеркәсібі.
Республика бүкіл әлемде мойындалған бірқатар бірегей технологияларға ие
болып ... Бұл ... әлі де ... ... ... ... Қытайдың
Қазақстаннан сульфидтік қорғасын концентраттарын қайта өңдеу ... ... алу ... ... Бұл технологияға 14 елден патент
алынып, ГФР-да, ... ... ... зауыттар салынғаны белгілі.
Жаңа материалдарды игеруде "Қазатомпром" кәсіпорындары көшбасшы болып
отыр, бұларда жаңа және аса жаңа ... ... ... ... уран таблеткалары, оксидтік керамика, берилийлік қола секілді
бұйымдар игерілген және игеріле басталған.
Уранды жер ... ... ... жаңа ... оны ... 3 700 ... дейін ұлғайтуға және республикаға
әлемдік уран ... ... ... етуге мүмкіндік берді.
Қазақстанда жоғары сапалы ... пен ... ... ... ... ... дамудың басым бағыты бола алады.
Талдау көрсеткендей, жаңа материалдардың пайда болуына қарамастан, ... ... ... тот ... ... қоспалы және басқа
барлық түрлерін тұтыну артып, барған ... ... ... ... ... Өткізуге байланысты кей кездері туындайтын қиындыққа
қарамастан, болат рыногы ... ... пен ... ... ... ... де дамитын болады. Оларды
өндіру үшін барлық компоненттерге ие ... ... ... ... ... ... ... болады, бірақ әзірше басқа елдер үшін
жеткізіп беруші ғана ... ... ... ... жағдайында байыпты
ресурстық, өндірістік, кадрлық әлеуеті және ... бар ... ... рейтингінде әлдеқайда лайықты орын алып, 10-15 пунктке жоғары
көтеріле алады.
Республикада ... ... ... молибденнің,
кобальттің, ванадийдің, вольфрамның, бордың негізінде арнаулы қорытпалар
шығаруды ұлғайту мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... ... ... болаттар мен олардан жасалған бұйымдар
өндірісі 13-14 ... ... ... ... ... жобалардан ерекшелігі, осы саланы дамыту ... ... ... ... бар ... әлеуетке, инженер кадрларына
жаңа технологиялардың берік қорына арқа сүйеді.
Жаһандану, ... ... ... ... тұрған
халықаралық бәсекелестік жағдайында өз орныңды табу өте ... ... ... және ... ... Қазақстанның көптеген ұстанымдар
бойынша бәсекелесі болмаса, жоғары деңгейде өңделген өнімге ... ... ... ... ... ... ... дамушы елдердің
тәжірибесі табанды күш-жігер болса, әлемдік рынокта өз орнынды ... ... ... ... ... ... өнім ... ұйымдастыру
жөніндегі біздің ниетіміз елеулі қиындықтарға тап болады, сондықтан, мұқият
дайындық жасалмаса, сәтсіздік болуы мүмкін, соның ішінде отандық ғылымның
жетістіктері де ... ... ... ... оқу орындары мен ҒЗИ-
лерінде өнімнің тұтынушылық сапасын айтарлықтай арттыратын ... ... мен ... бар. ... ... ... ... өнімнің жарып өту стратегиясын талдап жасай отырып, Қазақстан
өзінің көзге айқын артықшылықтарын барынша пайдалануы тиіс.
Республиканың жаңа ... оның ... ... ... ... ... күш-жігерінің нәтижесінде ... да арқа ... ... ... ... ... лизингтік, факторингтік
схемаларының дамуы индустриялық-инновациялық ... ... ... ... ... ... ... қорлар, Эккспортты
сақтандыру жөніндегі компания, Даму банкі ... ... жаңа ... ... ... әлдеқайда мұқият ескеріп, оларға жәрдем
көрсетуі керек.
Жетекші шикізат елдерінің тәжірибелері жоғары ... ... ... ... көзге түсер ақиқатын қуаттап берді. Канаданың
минералдық өнеркәсібі жалпы өнімнің көлемін 1 долларға ұлғайтқанда, елдің
жиынтық ... ... ... ... ... орташа
есеппен 9,3 долларға өседі екен.
Нақ ақпараттық құрамдастық жаңа экономикаға жаһандық, ... ... ... бере ... оның ... ... ... қолдану жетекші фактор болды. Әсіресе электорндық ... өсу ... ... ... Мысалы, соңғы жылдары БСҰ-ға мүше
елдерде оның көлемі жыл сайын бес ... ... 327 ... ... ... 10 ... ғылымды көп қажет ететін өнімнің өсімі 80 миллиардтан
долларды құрағанына қарамастан, бұл ... ... ... ... ... жете ... ... салдарға соқтыруы мүмкін. Мәселен,
Жапония 1990-шы жылдары ақпараттық технологияларда ... ... ... көшбасшы жағдайынан айырылды. Әу баста ... ... ... ... ... бұл ... енді ... арнаға
түсіп отыр.
Осы процеске кіретін Қазақстанға дамыған елдердің тәжірибесін ескеріп,
оған ... ... ... Бұл ... ... қадамдар жасалды
да. Мәселен, 1998 жылы интернетке 885 абонент қосылса, 2003 жылы 184,9 ... – 209 есе ... ... ... ... қоса интернетті
пайдаланушылар көбеюіне қарай оның трафигі де ұлғайған. Мысалы, егер ... ол 359,5 ... ... ... 2002 жылы 684,9 ... ... ... бұл көрсеткіштер әлдеқайда өскен.
3-бөлім Қазақстан Республикасының экономикалық проблемалары, мәселелері,
ұсыныстар мен оларды шешу ... ... ... ... ... ... өндіріс екі үлкен ... ... Оның ... ... материалдық-заттық қажеттіліктерін қанағаттандыратын салалар
жататын болса, екіншісіне — оның ... емес ... әр ... т.б.) ... қамтамасыз ететін салалар жатады. ... ... ... ... үшін ... бір ... жағдайлар (материалдық
өнімнің айналуы, шаруашылық байланыстарды қалыптастыру, информацияны өңдеу
және жеткізу т.б.) ... ... ... ... ... ... экономикалық әдебиеттерде "инфрақұрылым" аталатын,
экономиканың өзінше бөлек сферасы айналысады.
Экономиканың дербес сферасы ... ... ... ... ... ... тереңдеуіне және оның сыртқы
жағдайларын қамтамасыз етуге деген ... ... ... ... бұл ... ... ... негізгі саласының бірі —
көлік кешенінің дамуын мемлекеттік реттеу мәселелеріне тоқталып ... ... ... ... ... барлық инфрақұрылым салаларының
дамуын мемлекеттік реттеу ерекшеліктерін, әдістерін, қағидалары ... ... ... ... етіп ... жазу ... емес;
екіншіден, көлік кешенінің халық шаруашылығындағы рөлі өте жоғары. Ол
экономикалық, ... ... ... және ... маңызды міңдеттерді
атқарады.
Республика көлік кешенін мемлекеттік ... жүк ... ... ... ... жылдамдығының неғұрлым жоғары болуын, тасымалдаудың
үздіксіз болуын қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстан Республикасының көлік кешенінің дамуын мемлекеттік ... 1994 жылы ... 21 ... ... ... ... туралы" Заң құрайды.
Осы заңға сәйкес көлік кәсіпорындарының қызметін ... ... ... ... ... ... салу, несиелеу,
қаржыландыру мен баға құру, инвестициялық, біркелкі әлеуметтік және ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... ... ... кезде Республиканың көлік кешенін басқару ... ... және ... ... жүктелген. Аталған
заңға және осы министрлік туралы ... ... ... ... ... міндеттері болып мыналар саналады:
- көлік саласында ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық және халықаралық қатынастарды жүзеге
асыру;
- меншік түрлеріне қарамай, барлық көлік түрлерінің жұмысын реттейтін
заң актілерінің, стандарттардың, ... ... ... ... барлық түрлерінің дамуының тұжырымдамасы (концепциясы) мен
мемлекеттік ұлттық бағдарламаларын дайындау, инвестициялық, ... және ... ... ... және жүзеге асыру,
және де кадрларды дайындау;
- ... ... мен ... ... және ... ... ... сұраныстарын қанағаттандыруға жағдай жасау;
- көлік қызметін тұтынушылардың құқын сақтауды бақылау;
- ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының көлік кешенінің жұмысын координациялау
және оның дамуын мемлекеттік реттеу.
Көлік кешені туралы толық мәлімет алу және бір ... әр ... ... бермес үшін кең қолданылып ... ... ... ... бере ... ... — тасымалдау жұмыстарын атқаруда ... ... ... әр түрлі көлік түрлерінің кешені. Көбінесе бұл ... ... ... не ірі ... ... ... кезде көлік дегеніміз — халық шаруашылығының күрделі ірі
кешені. Оның құрамында магистральды көліктің ... ... ғана ... ... ... және өндірістік көлік түрлері де бар. Әкімшілік-
шаруашылықтың дербестігіне қарамастан, көліктің ... ... ... бір тәуелділікте болады, тасымалдау процесіне ғана ... ... ... ... ... техникалық-экономикалық нәтижелеріне де
әжептеуір ықпал етеді.
Көлік торабы - республиканың не жеке ... ... мен ... ... жол ... ... пайдалану (магистральды) көлігі - қолданылып жүрген заңдар ... ... ... ... ... кім ... ... мен жолаушыларды тасымалдауға тиісті көлік.
Оған темір жол көлігі, теңіз жолдары көлігі, өзен жолдары ... ... әуе ... көлігі және құбыр көлігі жатады.
Жалпы пайдалану көлігі мемлекеттің көлік жүйесінің негізін қалайды.
Көліктің осы түрі ... ... ... болып саналады, себебі ол
мемлекеттің тасымалдауға деген ... ... ... ... ... ... көлік - тек қана өз ведомствосының
тасымалын атқаратын және басқа ... ... ... орындауға
міндетті емес ведомстволық көлік. Өндірістік кәсіпорындардың ведомстволық
көлігін ... ... ... деп ... осы көлік түрлерінің барлығы да қызмет көрсетеді. Тек
республиканың географиялық орналасуына байланысты теңіз жолдары көлігі ... дами ... ... үшін ... себептерге байланысты
көліктің халық шаруашылық ... өте ... ... ... 3000 километрге, солтүстікген оңтүстікке 1700
километрге созылып жатқан ... ... ... жүк ... ... ... ... өндірілетін өнім түрлері — көмір, темір рудасы, мұнай және
мұнай өнімдері, металлургиялық өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы өнімдері алыс
жерлерге тасымалдауды ... ... әр ... ... ... ... түріне және тасымал
қашықтығына байланысты тиімді пайдалану сферасы бар. Мысалы, ... ... жол ... алыс ... ... ... тиімді. Қысқа
қашықтықтарда автомобиль көлігі басқа көлік түрлеріне қарағанда ... жүк ... және ... аз ... ... ... ... мұнай, газ және мұнай өнімдерін (көлемі үлкен болса) тасымалдауда
тиімді. Өткізу қабілеті ... ... ... 1 км ... ... ... жол ... 2 — 2,5 есе арзанға түседі.
Республиканың ыңғайлы геостратегиялық жағдайы көлік кешенін дамытудың
маңызды алғышарты болып отыр. Халықтың ... ... ... ... км-ге 6 адам), табиғи кен орындары мен экономикалық белсенді
орталықтардың ... ... ... және ... ... ... инфрақұрылымының экономикалық дамуының негзгі факторларын
құрайды. Бұл, ... ... ... ... Қазақстан экономикасы
көлік кешенінің жұмысына жоғары ... ... ... ... ... өту жағдайында республика көлік кешенінің
экономиканың басқа ... ... — оның ... ... Қазақстанның көлік кешенінің дамуын ... ... ... ... ... ... ... жылы 1990 жылмен салыстырғанда жүк жөнелту — 26,6%-ға, ...... ... ... ... теңденция көліктің барлық түрлері
бойынша байқалады. Мұңдай жағдайдың қалыптасуына республика ... ... ... байланысты тауар өңдірісіңдегі дағдарыс себеп
болып отыр. Тек қана құбыр желісі ... жүк ... (637,7%) және ... (310,3%) ... күрт жоғарылаған, өйткені көліктің бұл түрімен
экспортқа бағытталған мұнай және газ өнімдері тасымалданады.
Кестедегі көрсеткіштерден ... жүк ... ... ... ... ал жүк ... темір жол көлігінің алатын
үлесі жоғары.
Соңғы он жылда көліктің барлық түрлері бойынша жолаушы тасымалдау және
жолаушы айналымы көрсеткіштері ... ... ... төмендеуіне
және бағаны либерализация салдарынан тасымал тарифтерінің ... ... ... ... Әсіресе, қысқа қашықтықтарда жолаушылар
арнаулы көлік түрлерінің қызметінен бас ... өз ... ... ... ... ... ... қалаға жақын мекендерге жолаушы
тасымалдауда жеке ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сол себепті, 2000 жылы
1990 жылмен салыстырғанда автомобиль көлігімен жолаушы тасымалдау — ... ... - 11,9% ... ... жол ... ... ... жолаушы тасымалдайтындықтан және ... ... ... ... ... тарапынан қадағалауда болғандықтан, басқа ... ... оның ... аталған көрсеткіштері көп төмендемеген,
яғни жолаушы тасымалдау — 50%, жолаушы айналымы — 51,7 пайызды ... ... ... ... де экономиканың басқа салаларындай терең
дағдарыста.
Оның негізгі себептері ретінде, ... ... ... ... ... ... өнім ... көлемінің өте
төмендеп кетуін, халықтың төлемдік қабілетінің төмендеуін, көлік қызметінің
дер кезінде ... ақша ... ... ... қаржылық
қиыншылықтарды, және де экономиканы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстанның жалпы пайдаланудағы көлік торабын 14061,8 км темір
жолдары, 87 мың км. ... 4 мың км. ішкі су, 500 км. ... ... ... ... ... жол ... тығыздығы 1000 шаршы метрге
шаққанда 5,3 км. ТМД еддеріңде бұл көрсеткіш орташа ... 6,4 ... ... ... темір жолдардың ... 26 %, ... — 60%, ...... ... ... жолдарының ұзындығы қатты қапталған
(асфальтталған) автомобиль жолдарының үлесі 95 %, ...... ... ... 29,7 км., ... ... ... Молдовада және Украинада — 248-296 км. Қазақстан бойынша
автомобиль жолдарының ең ... ... ... ... ... км), ең ... Қызылорда облысында (11,6 км).
Республика көлік кешенін қозғалыс составтарымен, керекті жабдықтармен
қамтамасыз ету жағы да өте нашар. ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі дамуы жуық арада төмендегі мәселелерді
шешуді талап етеді:
- халықаралық, соның ішінде ... ... ... ... барлық көлік түрлері мен коммуникация жүйесінің жеткіліксіз дамуы,
сыртқы рынокке мұнай және газ ... ... ... ... ... халықаралық тасымалды, контейнерлік жүктерді өндеуге қабілетті теңіз
және өзен айлақтарының, темір жол стансаларының нашар дамуы;
- темір жол және автомобиль көлігінің жол ... ... ... ... ... ... және газ ... қозғалыс
составтарының физикалық тозу деңгейінің жоғары болуы;
- қозғалыс составтарының ... ... ... ... базасының
нашарлығы; тасымалды ұйымдастырудың жалпы қабылданған ... ... ... ... мен қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі
кемшіліктер.
Жоғарыда айтылған жағдайларға ... ... ... ... ... үшін мемлекет тарпынан белсенді шаралар жүргізілуі тиіс.
Республика үкіметі көлік кешенін ... ... мен ... тартуды ынталандыруға тіреп отыр.
Сол себепті, енді көлік кешенін жекешелендіру мәселеріне тоқталайық.
Көлік түрлерінің ерекшеліктеріне қарай, оларды жекешелендіру де әр ... ... тиіс ... ... ... ... ... жол көлігі — оның республика
экономикасында алып отырған орнына ... және ... ... ... үшін өте қиын ... ... табылады. Сондықтан, алдымен осы
процесс басқа елдерде қалай ... соны еске ... ... ... ... темір жолдардың негізгі белігі мемлекеттік меншікте болды. 1980
жылы конгресс темір жолдарды ... ... заң ... ... ... ... жолдардың бәрі дерлік жекешелендіріліп, жеке
компаниялардың ... ... ... ... федералдық үкімет тарапынан
көрсетілген қаржылық көмек 2,8 млрд доллардан (1981 жып) 0,1 млрд долларға
(1986 жыл) ... ... да, 1980 ... ... ... ... тұтас
жекешелендірілген. Бұл жерде, АҚШ-дай территориялық емес, функционалды
принцип қолданылған, яғни ... ... ... өз ... ... тасымалдау, жолаушы тасымалдау, жолды күту, т.б. жұмыстардың бірін
таңдап алған. 1987 ... ... ... жол ... ... ... қосылған.
Италияда, 1990 жылдарға дейін, темір жол тұтастай мемлекет ... ... ... ... жиырмаға жуық жеке меншіктегі темір жолдар бар.
90 жылдардың басынан темір ... ... ... ... ... ... мәселе қойылуда. Ал, ... ... ... ... ... ... ... компанияның акциясына ие ... ... мен ... ... ... ... ... келетін
болсақ, бұл елдерде темір жол тұтас ... ... және ... дотация алып отырады.
Сонымен, әр елде темір ... ... ... әр ... ... ... темір жолдарға мемлекеттік меншіктің сақталуы басым.
Енді Қазақстанға тоқталайық. Біздің пікірімізше, ... ... ... ... меншікті сақтау қажет. Бұлай
ойлайтын себебіміз, біріншіден, темір жол көлігінің экономикадағы рөлі ... ... ... ... ... ... өте ... (1000
шаршы километрге 5,3 км), үшіншіден, барлық магистралдар белгілі бір
бағытта баламасыз.
Еуропалық одақтың ... үшін ... ... ... ... ... ... отыр. Олар, төменгі себептерге байланысты,
Қазақстанның темір жолдарын жекешелендіруге әзірге болмайды деп есептейді:
- жекешелендіруге қажетті ... кез ... ... ... өте ... ... Темір жол шет елдік компаниялардың қолына көшуі
мүмкін, бірақ ете маңызды стратегиялық активтер үшін ... ... ... ... ... темір жолдар табиғи ... ... ... ... ... ... мемлекет тарпынан өте
қатаң басқару шаралары қолданылуы мүмкін, сол себепті ... ... ... ... ... өте ... болады;
- қазіргі кезде жолаушы тасымалдауда көптеген әлеуметтік жеңілдіктер
бар. Темір жолды жекешелендірген компаниялар оңдай жеңілдіктер беруден бас
тартады;
- ... ... ... әлі ... ... мектептер,
ауруханалар мен басқа да әлеуметтік объектілер бар, темір жол жұмысшылары
көптеген жеңілдікгерді пайдаланады. Ешбір жеке компания ... ... ... ... бере алмайды.
Магистральдық линиялардан басқа мыңдаған километр кіре беріс ... ... ... ... бар. Олар ... да ... жол
кәсіпорындары мен ұйымдарының меншігінде болмаған, олардың негізгі міндеті
— бір немесе бірнеше кәсіпорыпның жүктерін қабыддау және ... ... ... жолдарда әр түрлі меншіктегі кәсіпорындар құрылуы ... ... ... қабылданған техникалық нормативтерге сай болуы
бақыланып отырылуы ... ... ... жол ... жүк ... жүк ... жұмыстарының
үлкен кешені бар. Оларды жеке меншіктегі ... жеке ... ... мен ... жол ұйымдары атқара алады. Бұл
жұмыстарды орындауда қандай кәсіпорынның қызметін пайдалануды жүк ... жүк ... ... ... ... кезеңде темір жол көлігін реформалаудың
өзіндік ерекшеліктері бар. Көліктің бұл түрінің қор ... өте ... ... ... ... ... болуы керек. Яғни, темір
жол шаруашылығының ешқандай бөлігі — ... жол ... ... ... ... ... — өз ... қызмет жасай алмайды.
3.2 Қазақстанның аймақтарын дамыту және мемлекеттік реттеу
Мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың аймақтық ... күні ... ... ең әлсіз зерттелінген объекті ... Оның ... ... а) халық шаруашыпығы мәселелерін жоспарлы
шешудің қағидалары мен ... бас ... ә) ... ... ... жөніндегі зерттеулерді азайту және б) шаруашылық пен әлеуметтік
урдістерді басқарудағы орталық және жер-гілікті ... ... ... ... ... ретсіздік. Бірақ аталған
мәселелерді шешуге әлі де ... ... ... ... ... ... басында "1995 жылға Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... ... Ал 1999 ... наурыз айының басында Экономика министрлігі 1999
— 2005 жж., және екі кезеңге бөлінген: 1999 - 2000 және 2001 - 2005 ... ... ... ... ... ... пакетін дайындады
жене министрліктерге, ве-домстволарға, ... ... ... сілтеме көптеген айқын түзетпелер мен қателіктері бар Қазақстан
Республикасының Үкіметімен бекітілген (1996 ж. ... 14 күні ... ... ... ... ... жоспарларын құрастыру мен іске асыру тізіміне" ... ... ... үшін бір ғана ... ... өзі жеткілікті:
"Тізімде" саясат Бұл "тетік", тетік бұл "құрал", құрал бұл ... Бұл ... және т.б. деп ... Егер де 1999 — 2005 жж.
орта мерзімдік жоспарды осындай "әдістемелік" негізде ... ... оның іске ... ... ... емес, яғни экономиканы мемлекеттік
басқару органдарының ісін бағалау ... ... Тағы да бір айта ... - ... (15-п.) ... мен ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуының индикативтік жоспарлары облыстар және ... ... ... ... ... бөлімін дербес
әзірлейді және ат-қарылуын қамтамасыз етеді, ал жалпы ұлттық ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының әлеуметтік-эконо-
микалық ... ... ... ... индикаторлар және
ресурстар қабылданады ". Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер тізімінде
аймақтарды дамытуды қаржыландыру көрсеткіштері жоқ. Мұндай ... ... даму ... деп ... ... да жоқ. Мұның бәрі
бүгінгі күні елді дамытудың орта мерзімдік, жылдық ... және де ... ... ... ... ... әлсіздігін дэлелдейді. Ал бұл, аралығында, мемлекеттік аймақтық
саясатты қалыптастыруға кедергі жасайды /11/.
1996 жылы 9 ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы" мақұлданды. Оның негізін салық және
бюджет саясатын қалыптастыру ... ... және ... ... ... үлгілеу құрайды. Сонда мұнда, бір объектіге
деген екі жақты көзқарас түсініспеушілікке, шатаққа әкелетіні ... бір ... ... ... ... та ... ... әлсіз
болуы мүмкін. Яғни, берілген аймақ бюджеттік қаржыландыру ... ... ... ... оның ... ма-мандандырылу
деңгейінен басыңқы бола алмайды. Бізге алдағы мерзімде ... ... ... ғылыми негізге негізделетін аймақтарына деген
кешенді көзқарас дұрыс деп көрінеді.
Берілген тұжырымдаманың "бастапқы ... ... даму ... ... саралануы тереңдей түсуде.
Халықтың түрмысының деңгейі мен ... ... ... ... өсіп ... ... және орташа қалалары мен жекелеген ауыл
шаруашылығы аудандарының проблемалары шиеленісіп келеді деп жазылған. ... ... ... ... ... ... ... іске асырылатын
аймақтық саясаттың кемшіліктерімен байланысты деген қорытындыға ... ... ... байланысты, қазіргі аймақтық саясатта ... жою ... ... тиіс. Бірақ тұжырымдамада саясаттың мәнін
анықтағанда ... ... ... мақсаттарына жету үшін
тіріпілік әрекеті мен ... ... ... ... ... Егер де ... факторлар тек жалпы мемлекеттік
мақсаттарға жетуге ғана пайдаланатын болса, онда аймақтық саясаттың аймаққа
деген пайдасы ... Бұл ... ... ... ... анықтау мен
түсінуге тәуелді екенін делелдейді.
Аталғанды аймақтық саясатқа қолданатын болсак, ол қалалық және ауылдық
жерлерде тұратын халықтың ... ... ... өмір сүру ... облыстардың (аудандардың, қалалардың) әлеуметтік-экономикалық даму
деңгейінде айқын шиеленісуге әкелмеуіне байланысты ... ... ... мен іске асудың жалпы мақсатнаманы ғылыми негіздеуде.
Аймақтық ... ... дәл ... ... оны ... ... ... қысқаша біз төменірек тоқталамыз.
Біріншіден, мемлекеттің аймақтық саясаттын ... ... ... өмір сүру деңгейі мен ... ... ... ... ... бар. Осы ... ... жағдайда бірінші орында
тұр, өйткені ... ... ... қалалық және ауылдық
тұрғындардың ара-қатынасы, олардың кірістің бір жанға ... ... ... ... ... саны мен жұмыссыздық деңгейі,
индустриадды ... ... және т.б. ... ... ... ... ... тым өзгеше. Сонда,
жұмыссыздар саны бойынша ... ... үлес ... 1,8%-дан
(Қарағанды облысы) 20,3%-ға дейін (Оңтүстік Қазақстан облысы) ауытқиды, ал
облыстар арасында халықтар кірісінің бір жанға ... ... ... ... 4 есе үлкен. Сонымен қатар халықтың 60%-ға жуығы ... ... тыс өмір ... ... тығыздығының орта республикалық
деңгейінде (шаршы км-ге 5,8 ... Бұл ... 17 ... ... ... 2 адамға (Маңғыстау облысы) дейін ауытқитын облыстар ... ... ... өнеркәсіп өнімінің 40%-ына жуығы үш облыстың үлесіне
келеді (Қарағанды, Атырау және Павлодар облыстары).
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... алмасақ
та, аймақтық саясат "көлденең" сипатындағы шешімін қажет ететін халықтың
өмір сүру деңгейінің ... ... ... ... айналып өтіп кете
алмайды.
Екіншіден, аймақтық саясатты қалыптастырудың маңызды негіздердің ... ... ... ... мен орналастыруды тиімділеудің объективті
қажеттілігі құрайды. Жоғарыда аталған "Тұжырымдамада": аймақтық ... ... оның іске ... ... ... ... ... екі
тұрғыдан келісуге қиын: а) өндіргіш күштерді ... ... ... ... ... ... ... ә) өндіргіш күштердің бір
жағынан "дамуға" (сапалы ... ... ... әсерін тигізетін
факторлар сипатыпың өзгешелігі соңғыларды құрал ... ... ... ... ... ... ... береді. Оның
іске асуы енді аймақтар ... ... ... ... қамтамасыз ету
қажеттілігін есепке алуы тиіс деп айту жөн. Өйткені олар ... ... қор ... ету ... ... тәуелділігінің тең
шарттарын "айыруға" мүмкіндік береді. Бірақ оның ... ... ... республиканың өндіргіш күштерінің аймақтарда әр түрлі
болуы және өндірістік-экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... қарастырғанда ғылыми-
техникалық әлуеті мен ... ... ... айтып кету жөн. Сонда, мысалы, Қазақстанның орталық және
оңтүстік аймақтарының ... және ... ... ... ... және оны ... және ... аймақтардың үлес
көрсеткіштерімен салыстыруға болмайды. Бұл соңғы ... ... ... ... ... өсімін ынталандыруды қажет еткенін көрсетеді.
Осындай жағдайларда қазіргі ... ... ... ... мен ... (яғни олардың қатарына облыстар да кіреді) тоқырап
қалу қалпынан шығуын ескермесе, онда оны ... ... деп ... ... Мұнда біз аймақтық саясаттың тек ... ... Оның ... іске асуы ... ... ... басыңқылығынның ғылыми және аддын ала анықтамалығын талап
етеді.
Аймақтық дамуды стратегиялық жоспарлаудың әдістемесі мен ... — 2030" ... ... ... ... ... жоғарыда айтып өткендей, стратегиялық жоспарлаудың релі ... Егер оның ... ... алып ... онда ... құқықтық
"қолдауы" Қазақстан Республикасы Ата заңының тиісті баптарынан (86, 87)
көрінеді. Бірақ, ... сөз ... ... мен ... ... ... ... әзірлеу мен бекіту мерзімдері жөнінде болып
отыр. Ал, ... ... ... мен негіздеу қағидаларын
жоспарларды зерттеушілер мен құрастырушылар әлі де ескермейді. ... ... ... ... тиісті ғылыми
зерттеулермен негізделмеген ірі ауқымды іспен айналысамыз. ... ... пен ... ... ... жоспарлауды іске асырудың
объективті қажеттілігі туралы сөз, тек қазан айында шыққан (1997 ... ... ... ... халқына жолдауында ғана
туындады. Осының негізінде ... ... мен ... жаңа 1998 ... ... ... ... "Әдістемелік
ұсыныстарды" ескере отырып, ағымдағы және орта мерзімдік стратегиялық
жоспарларды әзірлеуге ... ... ... осындай тапсырыстар тиісті
жоспарларды әзірлеу мен іске асырудың ... ... ... ... құралдарға алдымен ғылыми негізделген қағидалар
жүйесі жатады. ... ... ... келе ... ... мақсатты
мәселелер сипатымен байланысты. Бірақ мұнда жоспарлау объектісіндегі
болашақтағы конструктуралық ... ... ... атап ... ... ... ... қағидасының рөлін айрықша атап көрсету тиіс.
Берілген ... ... — бұл ... ... аймақтардың
меншік нысандары жүргізілген институционалдық өзгерістерге ... ... ... көрсету деген сөз. Осы қағиданы ескермеу
аймақтардың әлеуметтік-экономикалық даму ... ... мен ... ... жағдайында қиындықтарға әкелуі мүмкін. Кешенділік қағиданы
сақтау:
- тиісті мерзімдерге жасалған республикалық ... ... ... жергілікті табиғи-экономикалық, материалды-техникалық және
интеллектуалдық ... ... ... және ... жеке ... ... ... істейтін кәсіпорындардың әлеуметтік-
шаруашылық ниеттерін талдап қорытумен;
- мемлекеттік, салалық және ... ... ... қамтамасыз
етіледі.
Аймақтық жоспарлаудың келесі маңызды қағидасының мәнісі мақсаттық
бағытталумен анықталады. Оның ... ... ... ... ... ... туындайды, өйткені әлеуметтік сектор дамудың
түрлі мәселелерін шешу ... ... ... ... ... ... осы секторда нарықтық қатынастары элементтерінің пайда болуын ... Бұл ... ... шешу ... ... ұйымдастыру-
әдістемелік мазмұнын тұтастай өзгертеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тәуелсіздіктің он үш ... ... ... ... ... ... ... іске асыру мүмкіндіктерін туғызады. Ал бүгін өткен
жылдарды еске түсіріп және ... ... бен ... ... нық ... былай деуге болады: біз стратегиялық тұрғыда,
яғни нарықтық экономикаға көшуде дұрыс жолды таңдадық. ... және ... ... ... ... қиын жүргеніне
қарамастан, күткен нәтижелерге жеткізді: ел экономикасы мен демократиялық
процестер ... даму ... ... ... ... өңір лидері
саналады және барынша бәсекеге қабілетті экономикасы бар 50 ... ... орын ... ... жылдары біз қаржы ... ... ... ... ... үш ... – мемлекет, жұмыс беруші және
жұмысшы арасындағы әлеуметтік жауапкершілікті бөлу міндетін құруға тиіспіз.
Әлбетте, біз мінсіз ... ... ... өте оңды ... құрып
қойдық деп айта алмаймыз. Бұлай ету жүйенің тоқырап, іріп-шіруін ... ... өзі де біз үшін тар ... мақсат болған жоқ. Біз оларды
өз замандастарымызға ... өмір ... ... ... болашақтылығын қамтамасыз ету үшін жүргіздік.
Біздің стратегиялық мақсатымыз ел ... ... ... өзін ... ... ... және
әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы – адам
және адамның ... ... мен ... Және айту ... біз ... қол ... дәйекті қалып отырмыз.
Қазақстан өзінің ұзақ мерзімдік және орта ... ... ... ... ... ... ... жоспары бар, оны жүзеге асыру үшін көп
және қажырлы жұмыс істеп қана ... ... ... ... ... пен ... сақтай білуіміз керек. Мен
Қазақстанның өз азаматтары үшін өмірдің жоғары стандарттарын құру ... ... келе ... ... ... шын ... ... және әлемдік
қоғамдастыққа тең құқықты негізде интеграциялана алады деп сенемін.
Қолданылған әдебиеттер
1."Қазақстан Республикасының 2030 ... ... ... ... ... 1997
2. "Экономикалық ілімдер тарихы". ... ... ... ... ... ... негіздері". Я.Әубәкіров; Алматы, 1998
4."Жаңа кезең-жаңа экономика"; А.Турынбаев, И.П.Гутник Алматы, 1997
5. "Ұлттық экономикалық ... ... ... ... "World ... Report. Gross-brder Mergans and Acquisitions and
Developement". – Un, NY and Geneva, 2000 ... ... ... ... ... ... экономика»
16 желт., 2004 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығын тәсілді бизнесті бағалау5 бет
Экономикалық дамудың жолдарын қарастыру47 бет
Инновациялық қызметтің нарық экономикасындағы орны17 бет
Сақтандырудың нарықтық экономикалық орны18 бет
"Африка."10 бет
А.С.Пушкин көшесі5 бет
Абай тұлғасы8 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Аймақтық экономика дамуының приоритет22 бет
Айранкөл кен орны45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь