Қазақстанда жаңа экономикалық саясатқа көшу және оның барысы


1. Қазақстанда экономикалық және әлеуметтік.саяси жағдай
2. Қазақстанның өнеркәсібінің құлдырауы
3. Жеті жылға созылған соғыста жүздеген мың адам қырылды
4. «Әскери комунизм» саясаты
5. Қазақстанда жаңа экономикалық саясатты іске асыру
6. Кооперациялық құрылысты жүргізудегі маңызды рөлі
Қазақстанда азамат соғысы аяқталғаннан кейін экономикалық және әлеуметтік – саяси жағдай Ресейдің орталық аудандарымен салыстырғанда ауыр болды. Бейбіт құрылысқа көшудің шаруашылық және саяси қиындықтары мұнда бұрынғы федолдық дәуірден мұра болып келген экономикалық және мәдени артта қалушылықпен байлансты еді.
1920 жылдың аяғында Қазақстанда 4,7 миллион адам тұрды. Оның ішінде қазақтары-50,3, орыстары -31,1, украиындары -14,4 пайыз. Халықтың басым көпшілігі ауыл шаруашылығында еңбек етті. Ал, ауыл шаруашылығы мешеу жете дамыған еді. Егінщілікте жердіь біраз тыңайтып алып қайта жырту жүйесі, мал шаруашылығында көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылық басым болатын. Егістің көлемі азамат соғысы жылдарында едәуір кеміп астықтың жалпы көлемі мен түсімі 3 есеге жуық азайды. Егер егістік көлемі 1914 жылы 3 ,6 миллион десятина болса, 1922 жылы 1,6 миллион десятинаға қысқарды. Мал шаруашылығы да ауыр халге ұшырады. 1914-1922 жылдың аяғына дейін ірі қара мал саны -2,1 миллионға, жылықы-2 миллионға, қой ешкі – 6,5 миллондай, түйе- 0,3 миллионға азйды. Жалпы алғанда осы жылдары мал түрі 10,8 миллион басқа кеміді.

Қазақстанның өнеркәсібі де құлдырап кетті. Азамат соғысы жылдарында ірі кәсіпорындар түгелдей дерлік қирап бүлінді, істен шықты. Қазақстан халық шаруашылығы жалпы өнімде өнеркәсіптің үлесі бар болғаны 6,5 пайыз құрады. Өнеркәсіп халық қажеттерін қанағаттандыра алмады. Еңбек өнімділігі төмен, шикізат пен отын жетіспеді.
Бұл кезде Қазақстанда да Ресейдегі сияқты экономикалық бірнеше түрі:париархалдық, ұсақ тауарлық, капиталистік жекеменшік, мемлекеттік капиталистік, социолистік меншіктер орын алды. Бірақ олардың экономикалық көлемі әр түрлі еді. Қазақстан экономикасында социолистік үлестің меншік салмағы тіпті төмендеді.

Қазақ ауылында капитализмге дейінгі қатынастар таза күйінде болған жоқ. Олар капиталистік қатынастармен тоғысып немесе ұшатысып жатты. Қазақстан халқын таптық құрылымының елдегі орталық аудандарынан айырмашылығы болды. Мұнда ұлттық буржуазияның тап ретінде қалыптасу процесі аяқталмаған еді.

Жеті жылға созылған жүздеген мың адам қырылды. Кейбір уездерде аштық басталды. Кеңес елінің басқада аудандары сияқты Қазақстанда да азық-түлік салғырты жүргізілді. Ол бойынша шаруалардың күн көрісінен артылған азық-түлік үшін әскер мен өндіс орындарындағы жұмысшыларды асырау үшін ешбір өтеусіз алынды. Бұл жағдай шауалардың табиғи наразылығын туғызды.
1. Қазақстан тарихы. Авторы: Ч . Мусин

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақстанда жаңа экономикалық саясатқа көшу және оның барысы

Қазақстанда азамат соғысы аяқталғаннан кейін экономикалық және әлеуметтік –
саяси жағдай Ресейдің орталық аудандарымен салыстырғанда ауыр болды. Бейбіт
құрылысқа көшудің шаруашылық және саяси қиындықтары мұнда бұрынғы федолдық
дәуірден мұра болып келген экономикалық және мәдени артта қалушылықпен
байлансты еді.
1920 жылдың аяғында Қазақстанда 4,7 миллион адам тұрды. Оның ішінде
қазақтары-50,3, орыстары -31,1, украиындары -14,4 пайыз. Халықтың басым
көпшілігі ауыл шаруашылығында еңбек етті. Ал, ауыл шаруашылығы мешеу жете
дамыған еді. Егінщілікте жердіь біраз тыңайтып алып қайта жырту жүйесі, мал
шаруашылығында көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылық басым болатын.
Егістің көлемі азамат соғысы жылдарында едәуір кеміп астықтың жалпы көлемі
мен түсімі 3 есеге жуық азайды. Егер егістік көлемі 1914 жылы 3 ,6 миллион
десятина болса, 1922 жылы 1,6 миллион десятинаға қысқарды. Мал шаруашылығы
да ауыр халге ұшырады. 1914-1922 жылдың аяғына дейін ірі қара мал саны -2,1
миллионға, жылықы-2 миллионға, қой ешкі – 6,5 миллондай, түйе- 0,3
миллионға азйды. Жалпы алғанда осы жылдары мал түрі 10,8 миллион басқа
кеміді.

Қазақстанның өнеркәсібі де құлдырап кетті. Азамат соғысы жылдарында ірі
кәсіпорындар түгелдей дерлік қирап бүлінді, істен шықты. Қазақстан халық
шаруашылығы жалпы өнімде өнеркәсіптің үлесі бар болғаны 6,5 пайыз құрады.
Өнеркәсіп халық қажеттерін қанағаттандыра алмады. Еңбек өнімділігі төмен,
шикізат пен отын жетіспеді.
Бұл кезде Қазақстанда да Ресейдегі сияқты экономикалық бірнеше
түрі:париархалдық, ұсақ тауарлық, капиталистік жекеменшік, мемлекеттік
капиталистік, социолистік меншіктер орын алды. Бірақ олардың экономикалық
көлемі әр түрлі еді. Қазақстан экономикасында социолистік үлестің меншік
салмағы тіпті төмендеді.

Қазақ ауылында капитализмге дейінгі қатынастар таза күйінде болған жоқ.
Олар капиталистік қатынастармен тоғысып немесе ұшатысып жатты. Қазақстан
халқын таптық құрылымының елдегі орталық аудандарынан айырмашылығы болды.
Мұнда ұлттық буржуазияның тап ретінде қалыптасу процесі аяқталмаған еді.

Жеті жылға созылған жүздеген мың адам қырылды. Кейбір уездерде аштық
басталды. Кеңес елінің басқада аудандары сияқты Қазақстанда да азық-түлік
салғырты жүргізілді. Ол бойынша шаруалардың күн көрісінен артылған азық-
түлік үшін әскер мен өндіс орындарындағы жұмысшыларды асырау үшін ешбір
өтеусіз алынды. Бұл жағдай шауалардың табиғи наразылығын туғызды.

Әсірісе , ауқатты шаруалар қатты наразы болды. Өйткені олардан азық-түлік
көп және қайырымсыз қатал әдістермен жиналды. Мұның өзі Қостанай, Орал,
Семей; Шымкент уездерінде шаруалардың Кеңес өкіметіне қарсы шығуына
акелді.

Мұндай наразылықтың күшеюі Кеңес өкіметтің салғырттан, яғни әскери
коммонизм саясатынан \салғырт кейде солай аталатын\ бастартуға, жаңа
экономикалық саясатқа көшуге, салғыртты салықпен ауыстыруға мәжбүр етті.

Бұл арада әскри коммунизм саясатының социолизм орнатуда неғұрлым тар
түсінігі болғанын да айту керек. Ол азық-түлікті күштеп алуға, ірі, ортақ
және ұсақ кәсіпорынды қоғамдастыру, сауда -саттыққа , рынокқа тыйым салу,
ақша айналымын тоқтатаып, сол арқылы жаңа қоғам орнатуға болады деп
әрекеттенудің көрінісі. Оның тұсында мемлекет барынша ортақтандырылып
әміршіл-әкімшіл басқару жүйесі пайда болды. Барлық партия мүшелері әскери
жағдайда деп танылды. Көп адамдар социолизмге бара жолды қысқартады деп
есептелді. Әрине әскери коммунизм социолизмге жеткізетін шара емес,
ділгерліктен туған болатын. Сондықтан оны жаңа экономикалық саясатпен,
төтенше жағдайда енгізілген салғыртты енді салықпен ауыстыру уақыт талабы
еді.

Қазақстанда жаңа экономикалық саясатты \ НЭП-ті іске асыру 1921-1923
жылдарда ҚазақАКСР Орталық Атқару Комитетінің азық-түлік салығына көшу
туралы негізінде жүргізілді. Салықтың мөлшері салғыртқа қарағанда аз
болады. Мәселен, 1920 жылы Жетісу және Сырдария обылыстарында астық
салғырты 10,4 миллион пұт астық жиналса, 1921 салық арқылы шаруалардан
жиналған астық 6,0 миллион пұттан асқан жоқ . Шаруалардан алынаты ауыл
шаруашылығы өнімдерінің мөлшерін салықпен шектеу ауыл селолардың қаламен
байланысын нығайтуға жол ашты.

Шаруалар басы артық өнімдерін қалаға апарып сатып , тұрмыс жағдайын түзеуге
мүмкіндік алды.

Алайда, жаңа экономикалық саясатты іске асыру барысында көтеген
қиыншылықтарда кездесті. Атап айтқанда, Еділ өзені бойының, солтүстік және
батыс Қазақстанның күшті қуаңшылық болуына байланысты аштыққа ұшырады.
Орал, Орынбор, Ақтөбе, Бөкей және Қостанай губернияларында егістің көбі
күйіп кетті. Малға азық болмай қырыла ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстандағы жаңа экономикалық саясаты
Қазақстан кеңестер одағы құрамында
ХХ ғ. 20-30 жылдардағы ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚОҒАМДЫҚ – САЯСИ ӨМІРІНДЕГІ ӨЗГЕРІСТЕР
Кеңес дәуіріндегі қазақ құқығы
Қазақстандағы «соғыс коммунизм» саясатының мәні мен ерекшелігі
Қазақстан кеңестік тоталитарлық жүйенің қалыптасу кезеңінде
Қазақ шаруаларын отырықшылыққа көшірудегі мемлекет саясаты (ХХ ғ. 20-30-шы жж.)
Инвестиция туралы ақпарат
Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат
Қазақстан Республикасының қалыптасу және даму стратегиясы
Пәндер