Қазақстанның мұнайлы аудандары

Жоспар:

1. Кіріспе. 2.3 бб.

2. Негізгі бөлім.

1 . тарау. Қазақстанның мұнай алабтары мен кен орындары,

1.1. Орал . Ембі мұнай алабы. 4.5 бб.

1.2. Маңғыстау мұнай алабы. 6.9 бб.

1.3. Каспий қайраңы мұнай алабы. 10.26 бб.

2 . тарау. Қазақстандағы мұнай өнеркәсіптері және олардың экологиялық жағдайлары.

2.1. Қазақстандағы ірі мұнай өкәсіпорындары. 27.33 бб.

2.2. Қазақстан топырағының мұнаймен ластануы. 34.37 бб.

2.3. Мұнаймен ластанған жерлерді рекультивациялау. 38.39 бб.

3. Қорытынды. 40.41 бб.

4. Сілтемелер тізімі. 42.43 бб.

5. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. 44.45 бб.
Кіріспе.

Тақырыптың өзектілігі: Бүгінгі таңда әлемнің 60 – тан астам мемлекетінде1 мұнай өндіріліп отыр, ал мұнайды өндіру жылына 3 млрд. т. құрайды. Мұнай мен мұнай өнімдеріне деген сұраныс жыл бойына орта есеппен 7 пайызға, ал мұнай өндіру 5 пайызға өсіп отыр. Сонымен қатар өзіміздің Қазақстанда да мұнай өндіру мен өңдеу басты салаға айналып отырғандықтан ерекше мән бергеніміз жөн болар. Елімізде мұнай өндірудің пайдасымен қатар жағымсыз жағы болып отырған жағдай табиғи ортаны мұнаймен және оның өнімдерімен ластануы болып отыр. Қазіргі таңда мұнай мен мұнай өнімдері қоршаған ортаны ластаушының басты құбылысы болып отыр. Белгілі болғандай мұнайды қазу мен тасымалдау, өндіру барысында жылына мұнай мен мұнай өнімдерінің көп мөлшерде шығыны шығады. Сондықтан да бүгінгі таңда қоршаған ортаны және мұнаймен ластанған жерлерді қорғау мен тазарту мәнді істердің бірі болып отыр.

Тақырыптың мақсаты: Бұл жұмыстың мақсаты тақырыптың аты «Қазақстанның мұнайлы аудандары» болғандықтан біз ең алдымен Қазақстан территориясындағы ірі – ірі мұнайлы аудандарын жеке – жеке аудандастырып, ол аудандардың мұнай қорлары, сапасы, Қазақстан және дүние жүзінде алатын орны мен сыртқа шығарылып сатылуын және сол аудандардың экологиялық мәселелерін жан – жақты талқылап, жұмыс жасағанда сол аудандардың ластанбаудың тиімді жолдарын қарастыра отырып жазылады.
Әлемнің геоэкономикалық, экологиялық және биошаруашылық мүдделерін тоғыстырып отырған Каспий2 өз алдына әлдебір қауымдастық түзілдіру мүмкіндігі бар дара сипатты геосаяси аймақ ретінде бой көрсете бастады. Бұған оны жағалай орналасқан шектес елдердің теңіз су алабын бірлесіп пайдалану жөніндегі көзқарастары да ықпал - әсерін тигізе бастағандай. Каспий аймағы – бұл Еуразия эканомикасының жаңа әлі қалыптасу үстіндегі бөлігі. Бірқатар бағыттар бойынша аймақтық өзара қарым – қатынасты дамыту үшін Каспийдің экономикалық болашағы анық байқалады.
Тақырыптың міндеті: Тақырыптың міндетіне келетін болсақ біз мына мәселелерді атап көсеткеніміз жөн болады деп ойлаймын. Олар: Мұнай өндірген кезде сол аймақтың экологиялық резервтерін қарастыру; мұнай өндіріліп жатқан жерде сол жерде жұмыс істейтін қандастарымыздың қауіпсіздік шараларын ұйымдастыру; мұнайды экспортқа шығарған кезде шет ел компанияларының үстінен мемлекет тарапынан қатаң бақылау жасап отыру;
Бүгінгі таңда әлемнің 60 – тан астам мемлекетінде мұнай өндіріліп отыр, ал мұнайды өндіру жылына 3 млрд. т. құрайды. Мұнай мен мұнай өнімдеріне деген сұраныс жыл бойына орта есеппен 7 пайызға, ал мұнай өндіру 5 пайызға өсіп отыр. Сонымен қатар өзіміздің Қазақстанда да мұнай өндіру мен өңдеу басты салаға айналып отырғандықтан ерекше мән бергеніміз жөн болар. Елімізде мұнай өндірудің пайдасымен қатар жағымсыз жағы болып отырған жағдай табиғи ортаны мұнаймен және оның өнімдерімен ластануы болып отыр. Қазіргі таңда мұнай мен мұнай өнімдері қоршаған ортаны ластаушының басты құбылысы болып отыр. Белгілі болғандай мұнайды қазу мен тасымалдау, өндіру барысында жылына мұнай мен мұнай өнімдерінің көп мөлшерде шығыны шығады. Сондықтан да бүгінгі таңда қоршаған ортаны және мұнаймен ластанған жерлерді қорғау мен тазарту мәнді істердің бірі болып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:


1. Н.Ә. Назарбаев « Сындарлы он жыл » Алматы: 2001 жыл.

2. Жұманбаев .Е.З « Шымкент қаласындағы ШНОС ААҚ аймағындағы топырақтың экологиялық ластануы » Магистрлік диссертация , Шымкен: 2002 ж.

3. « Қазақстан ұлттық энциклопедия » Алматы: 2003 жыл, 4 – том.

4. Н.В. Алисов, Б.С.Хорев « Экономическая и социяльная география мира » Москва: 2003 г.

5. И.В. Ярмухаммедов « Казахстан в современном мире » Алматы 2002 г.
6. Земля и человчество. /Общий обзор./ в серии « Страны и
народы » - М.: Мысль, 1978.
7. Кузнецов А. П. Население и хозяйство мира. Учебник для 10
классов. – М.: Дрофа. 2000.
8. Любимов И. М. Общая политическая, экономическая и
социальная география. Учебное пособие - М.: Гелиос. АВв6 2001.
9. Максаковский В. П. Экономическая и социальная география
мира. Учебник для 10 классов – М.: Просвещение, 2000.
10. Максаковский В. П. Географическая культура. Учебник для
вузов - М.: Владос.1998.
11. Максаковский В. П. Историческая география мира. Учебное
пособие для вузов. - М.: Экспресс. 1997.
12. Максаковский В. П. Всемирное культурное наследие. Научно-
популярное справочное издание. – М.: « Агенство издательская сервис » - М.: 2000.
13. Отчет о мировом развитии - М.: Прайм. ТАСС. 1997.
14. Социально экономическая география зарубежного мира.
Учебник для вузов /Под.общ.ред. В. В. Вольского. - М.:
Дрофа. 2001.
15. Голубчик М. М. Политическая география мира. Учебное
пособие для вузов. – Смоленск СГУ, 1998.
16 Колосов В. А., Мироненко Н.С. Геополитика и геополитическая география. – М.: Аспект – Пресс. 2001.
17. Экономическая, социальная и политическая география мира.
Регионы и страны. Учебник для вузов. - М.: Смоленск.СГУ .1999.
18. Экономическая, социальная и политическая карта мира.
Регионы и страны. Учебник для вузов / под.ред. С. Б. Лаврова и
Н. В. Каледина - М.: / Гардарини. 2002.
19. Баландин Р. С. Бондарев Л. Г. Природа и цивилизация. - М.:
Мысль. 1998.

20. Весь мир в таблицах. Справочник. - Минск. - М.: 2001.
21. Радионова В. А. Политическая карта мира : Учебно –
справочное пособие по географии, - М.: Московский лицей, 2000.
22. Алисов Н. В. Хорев Б. С. Экономическая и социальная
география мира (общи обзор): Учебник для ВУЗов. – М.:
Гардарики, 2000.
23. Географический энцикловедический словарь. Понятия и
термины /Гл. Ред. А.Ф.Трешников. Сов. Энциклопедия, 1988.
24. Гладкий Ю. Н.,Соколов О.В.,Файбусович Э.А. Экономическая
и социальная география. Пособие для поступающих в вузы.
– М.: Просвещение, 1999.
25. Гумилев Л. Н. Этносфера. История людей и история природы.
- М.: Экопрос.
26. Гумилев Л. Н. Ритмы Евразии
        
        Тақырып:   Қазақстанның  мұнайлы  аудандары.
Жоспар:
1. Кіріспе.
2-3 бб.
2. Негізгі ...... ... ... ... мен кен орындары,
1.1. Орал – Ембі ... ... ... ... ... ... бб.
1.3. Каспий қайраңы мұнай алабы.
10-26 ...... ... ... өнеркәсіптері және олардың
экологиялық ... ... ірі ... ... ... ... топырағының мұнаймен ластануы. 34-37 бб.
2.3. ... ... ... ... 38-39 ... ... ... Сілтемелер тізімі.
42-43 бб.
5. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... 60 – тан астам
мемлекетінде1 мұнай өндіріліп отыр, ал мұнайды ... ... ... т. құрайды. Мұнай мен мұнай өнімдеріне ... ... ... орта ... 7 ... ал ... өндіру 5 пайызға ... ... ... ... ... да ... ... мен
өңдеу басты салаға айналып отырғандықтан ерекше мән ... ... ... ... ... пайдасымен қатар жағымсыз
жағы болып отырған жағдай табиғи ... ... және ... ... ... ... Қазіргі таңда мұнай мен ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Белгілі болғандай мұнайды қазу мен ... ... ... мұнай мен мұнай өнімдерінің көп мөлшерде ... ... да ... ... ... ортаны және мұнаймен
ластанған жерлерді қорғау мен ... ... ... бірі ... ... Бұл ... мақсаты тақырыптың аты
«Қазақстанның ... ... ... біз ең ... ... ірі – ірі ... ... жеке –
жеке аудандастырып, ол аудандардың ... ... ... және ... жүзінде алатын орны мен сыртқа шығарылып
сатылуын және сол ... ... ... жан – ... ... ... сол аудандардың ластанбаудың тиімді
жолдарын қарастыра отырып жазылады.
Әлемнің геоэкономикалық, ... және ... ... ... ... өз ... әлдебір
қауымдастық түзілдіру ... бар дара ... ... ... бой ... ... Бұған оны ... ... ... теңіз су алабын бірлесіп пайдалану жөніндегі
көзқарастары да ... - ... ... ... Каспий аймағы
– бұл Еуразия ... жаңа әлі ... ... ... бағыттар бойынша аймақтық ... ... ... ... үшін ... экономикалық болашағы анық
байқалады.
Тақырыптың міндеті: Тақырыптың ... ... ... ... ... атап ... жөн болады деп ойлаймын.
Олар: Мұнай өндірген кезде сол ... ... ... ... ... ... жерде сол жерде ... ... ... ... ... ... ... кезде шет ел компанияларының үстінен
мемлекет тарапынан қатаң бақылау ... ... ... ... 60 – тан ... мемлекетінде мұнай
өндіріліп ... ал ... ... жылына 3 млрд. т. құрайды.
Мұнай мен мұнай өнімдеріне ... ... жыл ... орта
есеппен 7 пайызға, ал ... ... 5 ... өсіп ... Сонымен
қатар өзіміздің Қазақстанда да мұнай өндіру мен өңдеу ... ... ... ... мән ... жөн ... мұнай өндірудің пайдасымен қатар ... жағы ... ... ... ... ... және оның ... болып отыр. Қазіргі таңда мұнай мен мұнай ... ... ... басты құбылысы болып отыр. Белгілі
болғандай ... қазу мен ... ... ... ... мен ... өнімдерінің көп ... ... ... да ... ... ... ... және мұнаймен
ластанған жерлерді қорғау мен ... ... ... бірі болып
отыр.
1 – тарау. ... ... ... мен кен орындары.
1.1. Қазақстандағы Орал – Ембі мұнай алабы.
Қазақстан біршама жас ... ... ... табылады. Ембі
мұнай кен орындары ... ... ... – ақ ... ... ... мұнайды көптеп өндіру 1930 ... ... ... ... ... ... көмірдей
емес, мұнай мен газ кен ... ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстанда
шоғырланған. Мұнай кен ... екі - ... және ... ... ... қазіргі шаруашылықтағы рольі аса зор. Ол ... ... ... ... ... ... Одан автомобиль,
транспорт, дизель двигательдері үшін ... ... ... алынады. Мұнайды өңдегеннен кейін қалатын сұйық қалдық –
мазут ... ... мен ... ... отын ... ал қатты қалдық ... – жол ... ... ... ... газдар – химия өнеркәсібі
үшін бағалы ... ... ... ... ... ... каучук, синтетикалық талшықтар, пластмассалар
алынады. Мұнайдан әрбір ... ... ... ... ... ... істеу мерзімін ұзарту үшін қажетті жағар
майлар жасалады.
Ембі мұнайы өзінің сапасы ... аса ... ... қоспалар ( күкірт, парафин, қарамай ) аз. Оны ... ... ... ... ... кен ... ... – күмбезді дөңестерде орналасады.
Ембі ... ... ... 2 мыңға жуық, қазіргі кезде
олардың ... ... ... ... ғана өнеркәсіптік
мақсатта пайдаланылады. Ірі ... және ... – газ ... ...... ... Құлсары, Прорва және ... ... ... . ... барлық мұнай кәсіпшіліктері
Оралға және Ресейдің ... ... ... ... ... Атырау облысында Теңіз мұнай кен орны ... ... ... газ және ... ... ... ... ірі кешен салынған.
Қазіргі кезде ... ... ... шикізат
қорына деген қажеттілік артып отырғаны баршамызға белгілі. Дәл
осы ... ... ... ... өнеркәсібінің мұнай,
тау-кен, металлургия салаларына белсене араласуына себеп ... ... ... ... ... кезеңінде мұнай-
газ салаларына ірі инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... « Шеврон »6 компаниясы жұмыс
істеуде. Осы жылдардың ішінде ... ... ... ... жолы қарастырылуда. 1997 жылы мамыр айында ... ... ...... ... мұнай құбырын салу туралы
келісім бұл мәселені шешуге ... ... ... ... мұнай алабы.
Маңғыстау алабы – республикада мұнаймен ... ... ірі ... Бұл ... ... ... ... аумағының көбі елсіз, ... ... су ... ... Оның үстіне мұнайының құрамында парафин көп, сондықтан
құбырмен ... үшін оны ... ... ... ... ... қарамастан Маңғыстау мұнайын өндіру экономикалық
жағынан ... ... ... жоқ, ... аз, бірақ
парафин көп. Парафин химия ... үшін ... ... табылады.
Өзен мен Жетібай кен ... ... мол ... ... ... ... үшін Орал, Еділ ... ... ... ... Мұнайды тасып ... ... ... Атырау – Ор магистралімен қосатын Мақат – ... ... - Өзен ... жолы ... ... ... ... ұзындығы 1700 шақырымнан асатын Ақтау – Самара мұнай құбыры
іске қосылды. Жетібай, Өзен ... 1970 ... ... ... ... Бұл ... ... мен газ ... 1250 – 2400 метр ... ... ... беретін
қабаттардың қалыңдығы 300 метр және одан да асып ... ... ... ... ... кен ... жинақы, бір –
бірінен 25 – 30 ... ... ... ... ... мен Ембі8 мұнайы ... мен ... ... ... ... ... ... көбі шетке
шығарылады. Мұнай өңдейтін басқа екі ... ... ... ... Олар ... ... мұнайын пайдаланып, жұмыс
істейді. Әзірге ... ... ... Батыс
Қазақстанның мұнай өндіру және өңдеу ... ... ... ... ... маңы ... ... Маңғыстау
және үстірт қыратында орналасқан газ қоры бар. ... ... ... ... ... қоры ... ... – ала
есебі бойынша ... млрд ... ... ... ... Газли газ кен орны қорының жартысын құрайды. ... кен ...... өнеркәсіптік маңызы бар алғашқы
табиғи газ кеніштері ... ... ... ... консорциумға қатысушы үш мемлекет –
Ресей, ... Оман және ... ... алты ... он ... ... ... берілгенге дейін оны қаржыландыруға
міндеттенеді. ... 1999 жылы ... ... 2000 ... ... ... пайдалану кезінде Қазақстан төрт
мың адамға жұмыс ... және 8,2 млрд ... ... ... ... құбырының бастапқы өткізу қабілеті жылына 28 млн ... оның ... ... 67 млн ... ал 2000 ... 170 млн ... жеткізу жоспарланған. Мұнай қоры
мамандардың есебі ... 40 ... ... көрінеді.
Мұнайдың бұдан да ірі кені ... ... ... ... « ... ... » халықаралық консорциумы
Қазақстанға тиісті ... ... 100 мың ... ... зерттеу жұмыстарын аяқтады. ... ... ... секторының мұнай қоры – 85 млрд тонна, газ қоры – ... ( ... ... қорытындылары бойынша). Пайдалануға
дайындаған кесіндіде 10 млрд ... ... ... ... ... ... теңіз шельфінде
көмірсутек шикізатының қоры өте мол ... ... ... ... ... ... түбінен мұнай құбырын жүргізіп
тасымалдау арқылы оны ... ... ... ... керек.
1997 жылы Қазақстан мен Қытай Халық ... ...... ... ... ... оны Иранға дейін
жеткізу жөнінде құны 9 млрд ... ... ... қол
қойылды. Мұны әлем ... ... ... деп танып отыр.
Келісім Қазақстан мұнайын сыртқа экспорттауға даңғыл жол ... ... аса ірі ... ... және ... ... айналып, экономикалық және әлеуметтік дамудың
жаңа сапалы деңгейіне көтеріледі.
Қазақстанда 200 – дей12 ... және газ кен ... ... оның ... 102 ... 29 ... ... 6 мұнай-газ, 11 газ конденсат, 19 газ ... бар. ... ... ... қоры 2,2 млрд тонна,
газ – 2,5 трлн текше мерт, ... – 0,7 млрд ... ... ... ... ... 20 – 25 млрд тонна ... мен ... ... ... ... бөлігі Каспий
маңы мұнайлы – газды аймағында шоғырланған. Мұнда 122 кен ... ... ... ... ... 80 ... ( 1,3
млрд тонна мұнай, 700 млн тонна шамасында конденсат, 1,7 ... метр бос және 577 млрд ... метр ... ... Бұл ... ... мен ... Қашаған, Теңіз және
Қарашығанақ ... ... ірі кен ... бар, ... жиынтық
үлесі мұнай мен газ ... ... ... 30 ... Маңғыстау мен ... ...... ең ірі кен орындары - Өзен, Жетібай, Қаражамбас,
Солтүстік ... ... ... ... қоры 700 млн ... – 1,4 ... және газ – 141,0 млрд ... метрді құрайды.
Жалпы республикадаға баланста бұл ... ... ... – 50 ... шамасына тең. Мұнайдың өнеркәсіптік
мол қоры Оңтүстік ... ...... ... ... ... ... Ащысай, Арысқұм т.б. кен ... ... ... болжамдық қоры 400 млн ... 11 кен ... ... ... ең ...... орыны ( 1990 жылдан мұнай өндіріле бастады). Бұл аймақтың
мұнай ... ... 10 ... ... Каспий қайраңы мұнай алабы.
Егер Каспий13 және оның ... ... көне ... одан бергі көз жетер уақытқа назар сала ... ... ... бір ... байқауға болар еді: тек ... ... ... ... ... мен
аңыздарында Каспийге қатысты мүлдем кереғар ... ... оны ... ... бірде мүлдем төмендетіп бағалайды.
Қалай дегенімен, Каспий теңізінің ... мен ... бір ... рең бары ... көне гректер ... ... ... ... ... жер ... және ... бірге жердің қиыр тұсы
деп есептеген. Дәл осы ... ... ... жан бітіретін
алау отын ... және нақ осы ... ... ... Қап ... тауы ) ... қапталына тасқа қағылған. Ал ... ... ... ... өте көне ... жайған деп есептейді, бірақ ол қалаларды арнасынан асқан
Каспий суы ... ... ... өйткені әртүрлі тарихи дәуірлерде
оның деңгейі ұдайы өзгеріп отырған. ... ... ... ... ... Арарат тауларына келіп қайырылғаны
тектен – тек ... ... ... Каспий маңындағы ойпаттан шыққан Александр
Македонский14 бұл теңізді ... бір ... ... ... батбаққа балайды және осы алаптың солтүстік суларынан әрі
қарай құмды, жан ... ... ... жерлер жатыр деп
есептеген.
Бұл айтылғандарға ... ... ... ... тарихында, олардың мифтік аңыздары мен ... ... ... ... не ... не ... ... этностардың немесе мемлекеттердің ... ... бір ... ... ... ... ... отырады.
Сонымен Каспий бүкіл әлемдік өркениеттер мен ... бір ... ... ... ... Осы ... ... бейнелі түрде « Каспий – Христос, Мұхаммед және Будда
үшбұрышы » деп бір ... ... бір ... ... ... ... ... тұсына жайғасқан аса алып Тетис көне
мұхитының ... деп ... ... ... ... осы жұрнағының өзі ... ... ішкі ... ең ... су ... отыр,
Тым таяу кезеңге ... ... ... ... ... бірі ... ... келді. Каспий шельфі мен
құрлықтық Каспий бойындағы болашақ ... ... ... ... ... бір « ... мифалогия » туындатты, бірақ оны
географиялық ... ... ... ... ... қана деп ... да табылды.
Сонда қазіргі шақтағы ... ... ... не ... ... ... ... яғни мұны неғұрлым дұрыс ... үшін мына ... ... байыптап алайық: геосаяси
аймақ деген ұғымды Каспий ... ... ... егер ... ... ... ... қандай ?
Бұл реттен кеогенде ... ... ... ... ... ... ... нұсқалы пайымдаулар бар.
Бір сараптаушы топтың ... ... ... ... ... экожүйе болып қалыптасқан энергиялық және
биологиялық ... « ... ... » ... ... ... және биошаруашылық
мүдделерін ... ... ... өз ... ... ... мүмкіндігі бар дара сипатты геосаяси аймақ
ретінде бой ... ... ... оны жағалай орналасқан
шектес елдердің теңіз су алабын ... ... ... да ... - ... ... бастағандай. Осының өзінен
ақ Каспий ... ... ... ... ... маңызды
буыны ретінде стратегиялық берік қимылға айналып отыр.
Ал ... бір ... ... аймағын Альжирден Оңтүстік
– Шығыс Азияға дейін Балқан, Таяу ... және ... ... ... ... жатқан жаһандық « тұрақсыздық иіні » деп
аталатын Солтүстік ... бір ... деп ... ... бір ... ... бойынша,
Каспий бойы – Кавказ, Орта Шығыс, Ресей және Орта Азия ... ... ... ... сәйкес ол христиан, ислам
және буддалық ... де ... ... ... сарапшылар « Үлкен Орталық Азия16 » деген ұғымды
да қолданып жүр. Олар ... ... ішкі ... ... ... мен Арал ... бассейндерін, құрлық
орталығындағы сусыз облыстарды және оларды қоршап ... ... ... ақ оның ... ... ( ... Иран), Кавказ
және Еділ – Каспий бассейнін қосады.
Саяси география ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің шеткерірек ...... ... ... ... және ... мен Қара
теңіздер арқылы қамтылатын қатарынан бірнеше аймақтар ... бірі ... ... алып ... ... ... орнының мәніне қарай ерекше
сабақтасқан ... ірі – ірі ... ... құрайды. Шын
мәніне келгенде теңіздер батыста Солтүстік – Батыс ... ... ... Ресей мен Кавказға17 дейін қамтылатын
біртұтас геосаяси ... ... ... ... ... ... материал іспеттес. Осы тұрғыдан ... ... ... алып ... ... жол немесе қақпа
деуге болар еді. ... осы ... ... ... ... ... бір дәрежеде шеткері орынға ие.
Сонымен бірге Капий ... ... ... ... тастауға дайын тұрған алапқа ... ... ... ... ... ... – бұл нағыз Таяу
Шығыс18 тақылеттес геосаясаттың « қара ... ... ... ... ... ... көмірсутекте шикізат
қорының орасан молдығымен байланысты бұл ... ... ... ... ... ... ... әкеліп
соғатын себептердің бірі болады деп ... ... ... ... ... ... ... шельфтегі кейбір кен орындарының Каспий
жағалауындағы ... ... ... ... ... ... ... мұнайын қалай
тасымалдауға қатысты ... ... ... дау – ... ... ... ... жай мынау: Каспийдің ұшан – ... ... ... ... бір – ... ... ... сыйлайтын
болса ғана ұқыпты пайдалануға болады.
Өкінішке қарай, бұл ... ... ... ... ... ... қауіпсіз деп айту ... ... отыр ... тек ... ... өзін ... ). Жағдайды
оңға қарай бастыру үшін бірлескен шешімдер әзірлеп, әлі де ... көп күш – ... ... тура ...... ... өз ... таяудағы
тарихта орын алған аса маңызды тарихи ... ... ... ... ... ... КСРО19 ыдырағаннан ... ... ... ... ... ... артып келе жатқанын байқау ... ... 11 ... ... ... науқан басталысымен Каспийдің маңызы батыс елдері
үшін күрт арта ... ... бұл өте анық ... ... ... болып
отыр деген сұраққа сарапшылар ... ... ... осы ... ... ... мүмкіндік беретіндей
белгілі бір ... ... ... ... ... Құрама Штатындағы ылаңкестікке
байланысты әлемдегі ... ... ... өзгерді, мұның өзі
Батыста олардың Таяу Шығыс аймағындағы энергетикалық ... ... ... түсті.
Екіншіден, тұтастай алғанда ... ... ... ... ... ... ... рынокқа мұнай
шығаратын негізгі өндірушілер арасындағы бәсеке ... ... ... ... ... ... пайдалану
кезеңі жақындап келеді. ... ... ... ... ... аяқ ... Мұндағы ресурстар картасы неғұрлым
айқындалып ... ынта ... ... ... ... анықталып та қалды.
Осыдан келіп, мұның бәрі ... ... ... күресті күшейтіп отыр.
Атап өту керек, бұл ... ... ... ... ... ... ... қатысуға
мәжбүр болады екен. Каспий төңірегінде ... « ... » - ... ... ... ... Қытай, Еуропалық
одақ, ... ... ... ... ... аса ... мүдделері айрықша өткір қақтығысқа түскен.
Күмән жоқ, ... ...... ... ... ... ... Каспийде 2002 жылдың
тамыз ... ... он ... ең ірі ... – Қазақстан әскери –
теңіз жаттығуларының өтуі, Америка Құрама ... ... ірі ...... « ... ... » деп аталатын
шеңберге енгізуі жатады.
Осыған байланысты, ... ... ... ... « геосаяси координаттар » анықтамасына қатысты ... ... ... ... ... бұл аймақты
Солтүстік – Оңтүстік және Шығыс – ... ... ... ... « геосаяси қақпа » деп сипаттауға болады.
Сонымен қатар оны ... ... ... ... ... ... да реті жоқ.
Бұған назар аударғымыз келіп отырғанымыздың ... ... ... өзінде аймақтағы ... ... ... ... ... экологиялық
аспектілерге емес, Каспий ... ... ... ... ... мына жай ... ... айналып келеді: Каспий
мен Каспий ... ... ... маңыздылығы бүгінде
артқан үстіне арта түсуде. Дәстүрдегідей ... ... ... мән берілу процесінде Каспий теңізі шельфінде
және Каспий маңы ... ... ... қазірге дейін
ашылған, сондай – ақ әлі де ... ... ... ... ... мен табиғи газдың ... қоры ... ... Бір ... ... мұнай – газ қоры мен оған ... ынта – ... ... бір сәкессіздігі бар сияқты
көрінуі мүмкін. Онда бұл ... ... ... да ... « қара ... »20 ... ... шығанағы
сияқты алып аймақ ойыншыларымен ... ... ... ... қоры әжептәуір аздау екендігінде күмән
жоқ.
Бірақ біз ... ... ... ... ... басым көпшілігі, ... ... ... ... ... ... ... зор шикізатты әлем ... ... ... – газ өнімдерін сатушылар болып ... ... мен Иран ... газ өнімдерін сыртқа ... ... ... ... ... ... Ал ... бағалауы бойынша, бүгінгі таңда Ресей – сыртқа мұнай
шығаратын ең ірі ел. Иран ... ... ... ... санатында ол Сауд ... ... ... ... ... ... ... Каспийдің көмірсутегі қорының ... ... ... жағдайды жаңа сапада ... ... ... бола ... Тек ... ... ғана ... негізгі мұнай шығаратын елдер ... ... ... ... ... ... Бұл арада мына жайды да
ұмытпаған жөн: бұл ... тек ... ... ... ие ... ... ... елдердің геосаяси артықшылыққа қол
жеткізуінде аса ... рөл ... ... емес ... ... теке тірес жарыстың
салдарынан келіп Каспий төңірегіндегі геосаяси ... ... дау – ... қара ... отыр.
Бұл жерде Ресейдің алатын орны барған ... ... ... түрі бар. ... күні Каспийдің барлық ірі көлік
қатынастарының дәлізі бір ... – тек ... ... шығады.
Осы бағыт арқылы ғана Каспий мұнайы батыс ... ... ... мен Қазақстанның газы да ... жері ... ... ... ... салу ... КТК
қызметінің біртіндеп алға басуына байланысты жан кіре ... соң « ... » ... ... ... 2000 ... ... Чешенстанға соқпай Дағыстан
жері арқылы Баку – Новосибирск ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде Новороссийскінің
терминалдарына Әзірбайжан ... ... ... ... ... жылы ... мұнай құбырларының тағы ... ... екі ... ... олар – ... ... ... және Новоросийскіге Украинаны ... ...... ... ... ... ... құбырлар желісінің жүйесі арқылы Орал мен Сібірдің
мұнайы ... ... ... ... ... Приморск
терминалдарына Латвия мен ... ... ...... қысқа әрі арзан жолмен жеткізілетін болады. Егер ... ... ... ... ... ... онда ... желісінің өзі – ақ Балтық елдерінің ... ... ... ... тең ... ... ... жөнелте
алар еді.
Балтық құбырлар ... ... ... ... ... мүмкіндігі – жылына 12 млн тонна. Ол үшін 270 ... ... ... ... терминал және мұнай қоймасы ... Ал бұл ... ... ... ... іске қосу ... жылына 17 млн ... ... ... ... береді.
Ілгері болашақта бұл жүйенің мүмкіндігін 32 млн ... ... ...... ... ... ... 250
шақырым. Демек бұл қазіргі Украина жері ... ... ... ... қысқа, ал мұның мұнай ... ...... ... ... ... құны 180 млн доллар. Оның құрылысы осы таяу
уақытта аяқталмақшы.
Каспий шельфінің ... ... ... ... ... ... шамамен 2010 жылға ... ... тағы бір ... ... ... мәселесі туындауы мүмкін.
Қазіргі жүзеге ... ... бұл ... ... бірнеше елдері арқылы ... ... ... ... мұнай құбырын тарту ... да бар. Бұл ...... » ... ... сәйкес келеді.
Бұған қоса « Газпромның » экспорт саясатындағы жоспарын да
ескру керек: олар – ... ... ... ... ... Беларуссия арқылы өтетін « Ямал – Еуропа » газ ... ... және Қара ... астымен Түркияға тартылатын
« Көгілдір ағыс » деп ... аса ірі ... ... Ресейдің өз ішіндегі мұнай – ... ... ... ... ... ... ... жеделдете бастады.
Америка Құрама Штатында ... ... ... аймағына зор
ынта таныта бастағаны ... - өзі ... Ақ ... ... ... ... маңызына мән ... ... – тың ... ... бұл ... ... арта ... Ішінара айтқанда, ол мына тұрғыдан көрінеді:
- Баку – ... ... ... ... бұрынғысынша қолдау
тауып отыр.;
- Қашаған кенішінен ... ... ... ... ... ... бұл аймаққа ынтасы тіпті жандана
түсті.
Мұның өзі АҚШ – тың ... ... оның ... ... ... ... ... инвесторларының
мүмкіндігін жұмылдыру арқылы жүргізілетін іс- қимылдар да ... ... ... ... байлығының түпкілікті әлеуеті
қандай екенінен өте ... ... да, ... бойынша,
мұндағы мұнайдың дәлелденген қорының өзі 4 – 6 млрд ... ... бұл ... ... 3 ... тең. Қазірдің
өзінде Каспий мұнайын өндіру ... ... жүзі ... ... 1,5 ... ал Таяу Шығыс елдері бойынша
4 ... ... ... ... 2010 ... ... Каспийдің
өндірістік әлуеті 150 – 200 млн тонна болады деп ... бұл сол ... Таяу ... ... өндірістік қуатының
12 пайызына пара – пар болмақ.
Бұл ... ... ... қоры осы ... ... ... ... мен өнеркәсіп кешенін кең
түрде дамытуға да ... ... – ақ ... жағалауындағы
елдер өздерінің экономикалық мәселелерін дүние ... ... ... ... арқылы шешуге ... ... мына ... атап ... ... Каспий бойындағы
мемлекеттердің стратегиясы бұл аймақтағы отын энергетика ... ... ... шетелдік инвестицияларды ... ... ... ... ... мұнайы мен ... іске ... бұл ... 40 – қа ... компания
қатысуда, олардың ішінде АҚШ – тан – 11, ... – 5, ... 4, ... – 3, Түркиядан – 3, Норвегиядан – 2, ... ... ... Сауд ... ... Аргентина,
Сингапур, Малайзия, Австралиядан және ... ... ... ... мына ... да атап ... ... аймағы жаңа коммуникация жүйесінің нақ ... Бұл ... ... ... маңызы бар мынадай
көлік қатынастары ... « ... » ...... »,
«»ТАЕ ВОЛС дәліздері, әуе жолы қатынастары. ... ... ... қосқұрлығындағы көлік – коммуникация байланыс
торабында маңызды орын алуы ... ... ... пен ... пен ... ... ... транзиттік маңызы да
артып келеді. Сол арқылы тасымалға ... ... ... ... ... ... ... аймағы – бұл Еуразия ... жаңа ... ... ... ... бағыттар бойынша аймақтық
өзара қарым – ... ... үшін ... ... анық ... ... мен ... сырттан алдыруды
диверсификациялауға ынталы, Таяу ... ... ... ... ... шикізатына мүлде зәрулік ... ... үшін ... ... ... ... жобасы
мейлінше пайдалы. Мұнай құбырының бұл бағыты бойынша ... және ... ... ... ... ... ... қорын тасымалдауда Иранның
мүдделері ... ... ... шығыс бағытта Қытайдың көңілін
аударады. Соңғы 10 жыл бойы бұл ... ... ... ... артып келеді. Энергия қорының елеулі бөлігін ол Парсы
шығанағы ... және ... ... Азиядан алуда. Сондықтан
Қытайдың Сібір мен Каспий аймағындағы энергия ... ... ...... ... ... – Батыс желісі болсын,
құрлық аралық тасымал жүйесінде маңызды бір ... орын ... ... Орта ... ... бұл ... ... даму болады деп күтуге болмайды. Каспий маңындағы
елдердің экономикалық ... ... ... бар ... ( ... жол және ... ... салу) жүзеге
асыруға әзірге ... ... Бұл ... ... сондай – ақ транзиттік қозғалыстар, көлік, кеден және
басқа да ... үшін ...... жағдайлар жасау
жөнінде мемлекетаралық келісімдерге қол жеткізу процесінің ... ... ... ... ... ... ... өз ықпалын
жүргізу үшін күресте ... ... ... ... ... ... – ірі ... корпорациялардың ықпалы жаңа құбырлар
тарту бағытын айқындауға және ... ... ... мен ... ... ашу ... ие болуға байланысты геосаяси
мәселелерге ... ... ... белгілі тұрақсыз
жағдайларды ескерсек, құбырлар тарту ... ... ... ... ... секторы болашағы ең зор аймақ болып
табылады. Каспий өңірінде тұтастай ... ... ... ... ... ұлтаралық корпорациялар жұмыс істейді, олардың ...... Би Пи ... ... ... және басқа алыптар
бар.
Каспийде ... ... ... неғұрлым
белсенділік танытуда. Америка ... ... ... ... ... жүргізілетін жұмыстардың бас
үйлестірушісі – АМОК – ті ... ... ал оның ... ... ... ... ... да маңызды орны бары белгілі.
Каспий ... ... ... ... әрі ө ... танытып келді және бұдан былай да таныта бермек. Маңызды
бір ... атап ... ... мен ... бір – ... ... ынталылық танытты. Шеврон Батыс Қазақстандағы ... ... және ... ... ірі ... инвестициялар
жұмсады, ол болашақта да ... көп ... ... ... ... ... құндылығы артқанын
Теңіз келісімшарты жасалуымен тікелей байланыстырылады. ... ... кең ... ... ... оны ... дағдарыстан алып шығудың ... ... бірі ... ... ... ... республикада болуының өзі басқа
көптеген жекеменшік шетел инвесторларының ... ... ... ... мұнайын игеру жобаларына АҚШ – тан ... ... ... ... Италия және Ұлыбритания ұлтаралық23
корпорациялары да ... ... ... мұндай ықылас танытуына Каспий аймағын
дүние ... ... ... ... ... ... екінші
орынға шығарып отырған ... ... ... ғана ... ... ... газ секторының батыс ... ... да ... ... ... Каспий жағалауындағы
республикалардың шетелдік ... ... ...... ... жол ... біріншіден, бұл елдердің сыртқы
экономикалық ... ... ... сауда әріптестерінің қатарын
көбейтуге, мұнай мен газ тасымалдау үшін ... ... ... ... ... байланысты.
Ал біз үшін Каспийді игеруге әлемнің ең ірі – ірі ... ... кең ... тартудың басты себептерінің бірі
– жаңа технологияны пайдалану ... ... ұшан – ... мол қоры бар ... ... ... ... белгілі болатын. Бірақ кеңестік
мұнайшылардың құрамында мұндай көп мөлшерде ... бар ... ... ... ... ... ... жоқ еді. Мұндай
технологияларға ие болу ол ... ... ... ... ... ... мақсатты жүзеге асыру үшін жаңа ... ... ... ... ... және ... жеткілікті қаржыны бұл
күнде тек шетел инвесторлары ғана бере ... ... ... ... біз мұны айтуға
мәжбүрміз, Каспий ... ... ... тепе – ... ... және ұзаққа созылған антропогендік әрекеттің
салдарынан ... ... жүйк ... ... оны ... ... ... жылдар қажет, ал Каспийге
ондай мұрша ... ...... көмірсутегі қорын жаппай
игеру, салынуы ықтимал су асты ... ... ... ... ... ескере отырып, шельфте қазіргі ... ... ... ... ... және ... жағалаудағы мемлекеттердің аймақта өзара қарым – қатынас
жасау жөніндегі ... ... ... ... ... ... аударумен ұштастырылуы керек.
Каспий маңындағы ... ... ... егер ... қорының шексіз еместігін ескерсек,
оларды игеруге ... ... ... ... сақтай
отырып және Каспий теңізінің ... мен ... ... ... ... ету сай келетіні өзінен - өзі анық
емес пе.
Сонымен ... ... ... мен ... ... ... дәстүрлі көздерін пайдалану ... ... ... ... ... ... былай деп
тұжырымдай аламыз: ... ... ... ... геосаяси
маңызы ортамерзімдік болашақта тек артқан үстіне арта береді.
Сөз жоқ,, ... жеке ... ... ... болатын бірқатар жағдайлар меңзеп отыр. Ең алдымен,
бұл әлемдік ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Бірқатар компаниялар, мысалы, Shell |және Britsh Petroleum
өздерінің ... ... ... ... ... ... белгілеуіне және қосарлы энергия көздерін ... ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы болып отыр.
Атап өткен жөн, дүниежүзіндегі № 1 мұнай ... ... ... Моbil ... ... ... мен ... энергияның жаңа көздеріне және қоршаған ... ... ... ... ... ... мүлдем
аз көңіл бөліп келеді. Олай болса, ... ... ... ... ... ... қайталауға болатындай
жолдармен алмастыру мүмкіндігі жайына қала тұрады. ... ... тек ... ... ... қоры ... шегіне
жетіп, сарқылғанда барып ... ... ... ... ... компанияларының өзі Exxson Mobil жүргізген идеалогияны
ұстанып ... ... ... біздің ойымызша, болашақта
дүниежүзінде ... ... ... ... екі ... ықтимал. Олардың біріншісі шындыққа өте жуық ... ... ... біріншіге қарағанда аздау.
1. Консервативтік ... Бұл ... ... айналымының ауысуы көмір мен мұнайдан газға, ... ... ... ... ... ... ... ядролық
энергетикаға иек артатын болады.
2. Ревалюциялық сценарий. Бұл ... ... ... ... ... жүзеге асырмақшы, ал оның
базасы шағын отын ... және ... ... ... ... ... технологиялар электр қуатын
өндіруге мүмкіндік ... және ... ... қоршаған
ортаны ластамайды да.
Егер сутегі ... ... ... ене ... онда ... дәстүрлі көздерін пайдалану ... ... ... болған күнде 2025 жылдан бастап
мұнай тұтыну көлемі ... ... ... ... ... күде де, ... жүзілік энергия
тұтыну қорында мұнай басым тұратын уақыт 20 – 30 ... ... ... арқа ... мұнай компаниялары ортамерзімдік
болашақта бұрынғысынша мүмкіндігі мол кен ... ... ... бола ... ... қоры бұл ретте
олардың саясатында маңызды орындардың ... ... жоқ, ... қауіпсіздік аймағын қалыптастыру
жөніндегі біздің ... ... ... ... ... жауап бере алатындай әрекеттерді де ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы геосаяси түзілімнің ... ... ... Мұнымен қатар ... ... ... бұл ... тіпті зор маңызға ие ... ... ... яки ... аймақтық
коньюнктураның тәуелділігіне әсер етпеуі мүмкін ... ... ... де, ... ... мен ... маңыздылығы
арта түседі.
Белгілі болып отырғандай, аймақтағы шиеленіс ... ... жоқ, оған ... ... ... ... елеулі деректер:
2001 жылғы Иран - Әзірбайжан ... ...... ... мен ... ... ... жердің болуы,
Иранмен әскери және экономикалық қарым – ... ... ... ... бейбітшілікке ұмтылған белсенді ... ... ... аймақтық жақындасу процесі жүзеге асуы ... Бұл ... ... ... жасампаздық, бейбітшілік
сүйгіш және сындарлы позиция ... ... ... ... ... ... ... керек.
Алдағы уақытта Каспий проблематикасын АӨІСШК24 ... ... ... ... сенім шараларын қалыптастыруға
арнаған жөн. ... ... « ... ... ... »
терең ойластыруды қажет етеді, өйткені оның оның ... ... ... ... ... бас ... ... ұласуы
әбден ықтимал ( мұндай Декларацияны ... ... ... ... ... ... соң көпжақты ... ... ... ... еді ... ... ... антитерористік құрылым жасау
мәселесі де ... ... ... ... болып отырғандай,
зардап шегіп, зақым ... ... ... ... «
экологиялық қысым көрсету » факторын ... ... ... ... жағдай жөнінде шындыққа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... анық жай сол, Каспийдің экологиялық
проблемасын ... ... да, ... да ... шешу мүмкін ... ... деп тек ... – саяси құрылымдар тұрғысынан ... ... ... халықтардың өмір сүру ... ... ... ... ... болсақ, онда
аймақтың қауіпсіздігі өзінен - өзі экологиялық ... ... ... ... ... шығады.
20 – ғасырдың ... ... ... кең ... ... ... Қазіргі кезде көмірсутек
жылуын ... ... ... ... ... ... демек
жартысынан астамы тиеді.
2 – тарау. Қазақстандағы ... ... және ... ... Қазақстандағы мұнай өндіруші ірі кәсіпорындар.
« ҚАЗАҚОЙЛ »25 - Қазақстанның ... – газ ... ... жылы март ... ... Өндірістік тізбектің барлық
сатыларында: кеніштерді барлаудан және ... ... ... ... ... маркетингіне дейін мұнай
операцияларын ... ... ... ... ұқсатуды жүзеге асыратын ... ... ... ... және ... жаңа жобаларды дайындап
іске асыру мақсатын көздейді.
Мұнай газ кенінен ... ... ... 25 ... және ... ... 14 пайызы « Қазақойлдың »
үлесінде ... ... ... ... ... мұнай – газ
компанияларымен тығыз ... ... ... ... ... ... екі елшілес кәсіпорын -
« Өзенмұнайгаз » және « ... – Ембі » ашық ... ... істеді. Олар 2001 жылы тиісінше 4 және 2,35 млн
тонна мұнай ... ... ... ... ішкі ... ... мен ... мәселесін шешуге үлес қосты.
2000 жылы елшілес Атырау мұнай ... ... 2,2 ... ұқсатылды, оның 80 пайыздан астамы « ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын - « Казахойл – Продактс » ЖШС- н ... ... және ... өнімдерін өткізумен, ... ... авто – және газ құю ... желісін кәсіп орнына
құрумен айналысады. ... ... ... және ... ... станциялар ашылды. Экспорттан алынған табысты
ұлғайту үшін ТМД ... ... ... ... ... ... ... компания Херсон мұнай айыру
зауытын басқарады. Жекешелендіру ... ... ... 90 ... ... ... ... әлеуметтік
бағдарламаларды іске асыруға, демеушілік ... ... ... ... ... Жаңа Өзен ... көп ... тұрғын үй,
Теңге қыстағында перзентхана, ... ... ... ... ... екі тұрғын үй, мейманхана, демалыс базасы
салынды. Мұнайшыларды экологиялық ... ... ... шеңберінде Жаңа Қаратон қыстағында мектеп, сауда
орталығы салынды, ... ... ... бар ... ... Мұнай газ ... ... ... ... 2000 жылы 20 ... « ... » ұлттық мұнай
компаниясы мен « Мұнай және газ ... » ... ... « ... » ... ... айналды.
« ҚАЗАҚОЙЛ – ЕМБІ »26 - мұнай-газ өндірісі ... ... іске ... тарихы 1911 жылы Доссор кәсіпорнының
құрылуынан ... « ... » және « ... » ААҚ ... ... 1999 жылы « ... » ААҚ ... қайта
құрылды. 2002 жылдан « Қазмұнайгаз » ұлттық компаниясының еншілес
кәсіпорнына ... « ... – Ембі » ... 21 ... негізінен мұнай өндіретін ... ... ...
мұнай, Доссормұнай, Мақатмұнай, ... ... ... ... басқармалары. Ал 15 бөлімше тікелей
өндірісті ... ... ... ... қоса ААҚ – ... ... жарғылық қорымен 16 ЖШС ... Олар ... ... тағы ... бейімделген.
Жалпы саны 11500 адам жұмыс ... ... ... ... ... физикалық – химиялық құрамында күкірттігі ... ... ... ... ... 1999 ... өндіру
деңгейі 102,4 пайызға жетіп, 2289,7 мың ... ... ... ... 4 млрд ... 12 жаңа ... ұңғысы іске қосылды,
52 ұңғы қайта жөнделді. 2000 жылы ... ... ... 22,91
мың тоннаға жеткізілді. Жалға ... ... ... ... – Тайсойған өңірінде ААҚ ның өз ... ... ... ... ... ... Уаз мұнай алаңдары
ашылды. Забұрын – Мартыши ... ... ( 80 ... ... Жаңа Қаратон кенті салынып, 420 орындық ... ... бой ... ...... »27 - ... өндірісі кәсіпорны. 1991 жылы
құрылған. Негізгі қызметі – ... ... ... мен өңделген
мұнай өнімдерін ішкі және сыртқы рыногтарға өткізу. 1999 ... өнім ... 1 млрд ... асып, салық пен бюджетке,
басқа да төлем ... 270 млн ... ... Шығыс Көкарна
сияқты кен ... ... ... ... 1999 жылы 260 млн ... қаржы жұмсалды.
Өткен жылдар ішінде Жылыой ... ... ... млн АҚШ доллары бөлінді. Бұл қаржыға 64 ... үй, ... ... мен басқа да қажетті ... бой ... ... ... ... және ... ... орындарында 40 студент оқиды, бұл ... жыл ... 4 ... ... ... ... ... »28 - теңіз мұнай кәсіпорны. 1993 ... ... ... ... ... ... 1996 жылдың басынан акционерлік ... ... ... ...... ... ... қарасты
бөлігінің жер қойнауындағы мұнай-газ қорын анықтау, ... іске ... осы ... ... ... ... ашу және ... қайраңдық кен орындарының
игерілуін тездету, теңіз ... ... ... ... ... шет ... компаниялардың әлемдік тәжірибесі мен
инвестициясын ... ... ... ... ... маңы аймағының өндірістік және ... ...... ... ... ол « ... петролиум » және « Бритиш газ
»( Ұлыбритания), « Мобиль » ( АҚШ ) « Шелл » ( ... ), ... » ( ... ) ... ... ... ... стратегиялық міндеттерін жүзеге асыру үш ... 1. ... ... мен ... ... ... басталып, 1997 жылда аяқталды. 2. Көмірсутекті
іздестіру, ... және оның ... ... 1997 жылдан
басталады. 3. Мұнай өндіру және тасымалдау, 2001 жылдан ... ... ... ... ... жер
қойнауындағы көмірсутек қорларын зерттеу және ... ... ... ... ... мақсатында 1993 ... ... ... ... ... ... ... Консорциумның мүшелігіне « Қазақстан Каспий шельф »
мемлекеттік компаниясы және жоғарыда ... ... ірі ... кірді. Бұл консорциумның штаб – пәтері Алматы
қаласында ... ... мен ... ... ... ... ... Қазақстандық өкіл – ... » ... ... ... болып
табылады. Консорциумның күнделікті жұмысы үшін жауапкершілік ... ... ... » пен ... ... 1994 ... жылдар көлемінде 26 мың шақырымнан ... ... ... ... ... ... ... алынған 4 мың шақырым теңіздік сейсмикалық қималарды ... « ...... – Сервис – Компани ЛТД » компаниясымен
бірлесіп, құрамында қазіргі ... және ... 26 ... бар « ... » ... ... ... »29 - бірлескен ... – газ ... ... ... кешеніндегі серіктес
кәсіпорындардың бірі. 1993 жылы 9 ... ЖШС ... Шет ел ... қатысу үлесі 50 ... ... ... 25 ... РВЕ – ДЕА – ның ( ... мұнай
компаниясы) 17,5 пайызы ЭЭГ – нің ( ... ... ... ... ... ... ... ( Дүние жүзілік банктің
бөлімшесі), 50 ... ... « ... Құмкент мұнай »
заңды тұлғасына ( бұрынғы « ... ... газ » ААҚ) ... ... » Ақтай бұлақ, Нұралы, Ақсай ( ... ... ... ... ... ... көмірсутекті өнім ... және одан әрі ... ... шығару
жұмыстарымен айналысады.
Қазіргі кезде 8 игеру оқпаны іске ... ... ... және ... ... ... ... 64 шақырым екі желілі мұнай құбыры, Құмкөл – Қарақойын
– ШМОС ( ... ... ... ... ) құбыр желісі
пайдалануға ... ... ... мұнай коммерциялық
жолмен 1998 жылы қазан айында ... ...... ... ... ... ... әдіспен, қабаттық
қысым есебінен өндіреді. 2000 жылы ... - ... ... ... басталды.
Өндірілген мұнайдың шамамен 70 ... ... ... ... ішкі ... ... ... пайданың жартысына жуығы
салықтар мен ... ... ... Қазақстан жағына
түседі. 2002 жылы « ... » ... ... ... үлесі 1,51 пайыз. « ҚАЗГЕРМҰНАЙ » ... ... және ... ... ... ... пайдалану мақсатымен,
осы аймақта ілеспе газды ... ... баса ден ... ... » ... КОМПАНИЯСЫ30 – Қазақстанның аса ірі
мұнай – газ компаниясы мен « ... және газ ... » ... ... арқылы 2002 жылы 20 ақпанда құрылған.
Негізінен мұнай газ ... ... ... ... іске
асыру, республиканың мұнай – газ ... ... де ... қамтамасыз ету, мұнай мен газ қорын пайдалану, ұдайы
өндіру және одан әрі ... ... ... ... ... ... – газ операцияларына ... ... ... ... ... өткізу,
тасымалдау, мұнай – газ құбырларын, ... – газ ... ... ... ... беру мәселелері
бойынша корпоративтік басқару және ... ... ... – газ ... ... ... ... және халықаралық жобаларға атсалысумен айналысады.
Ұлттық компания біріккен « ҚазақОйл » және « ... ... ... ... ... табылады. Оның мұнай
өндіруші еншілес кәсіпорындары : « ... » және ... » ААҚ ... 2000 жылы бұл ... ... ... ... өндірілді, оның 3,57 млн тоннасы экспортқа
шығарылды. 89 жаңа ... іске ... ... ... ... ... ... зауытының » акциялар пакетінің 86 ... ... »31 - ... ... ... ... Маңғыстау ауданында 1995 жылы құрылған. 1998 ... ... ... ... ... Қысқа мерзім ішінде
кенішті көркейту жұмыстары жүргізілді. Кезекшілік қысиақ ... ... әрі ... ... ... ... ... жасалды.
Жолдар ( оның ішінде кәсіпшілік ішіне де ) төселді, ... 21 ... ... ... 256,8 мың ... мұнай
өндірілді. ( 2001 жыл)
« ... ... КЕНІ »32 - ... облысында, Бейнеу
ауданы кентінен ... ... ... 160 ... ... Құрылым сейсмикалық барлау жұмыстары нәтижесінде 1964
жылы ... ... ... 1966 ... басталды. Кен
орны ( 1-ші ұңғыма арқылы) 1971 жылы ... ... ... ... 12,8 де 8,7 ... ... 15 – 50 ... ... Кен орны көп ... ортаңғы және
жоғарғы юра ... ... Онда 9 ... ... ... ... қимасы кезектесе ... ... ... және ... ... шөгінділерден құралған. Мұнай кллекторлары кеуекті.
Кеуектілігі 13,5 – 16,3 пайыз ... ... 0,003 ... ... жеңіл, жоғары парафинді ( 4,2 – 22,3 ... ... ( 0,03 – 0,49 ... ... ... Жоғарғы Юраның
мұнайынан ( тығыздығы 0,866 г/см3) ... юра ... ... ... ( ... 0,8078 г/см3 ). ... ... 25,3 – 29,7 МПа . ... 78 – 111 ... С. ... ... ... ... ... жоғарылайды ( 107 –
299,8 м3/тонна). ... ... ... минералданған қабат
суларының температурасы 104 – 110 градусқа, ... ... ... 177 ... ... ... ... Кен орнынан мұнай
өндірілуде.
2.2. Қазақстан топырағының ... ... және ... ... мәселелері.
Бүгінгі таңда әлемнің 60 – тан ... ... ... отыр, ал мұнайды өндіру ... 3 ... т. ... мен ... ... ... сұраныс жыл ... ... 7 ... ал ... өндіру 5 пайызға өсіп ... ... ... ... да ... ... мен ... басты
салаға айналып отырғандықтан ерекше мән бергеніміз жөн ... ... ... ... ... жағымсыз жағы болып
отырған жағдай ... ... ... және оның ... ... ... Қазіргі таңда мұнай мен ... ... ... ... ... құбылысы болып отыр. Белгілі
болғандай мұнайды қазу мен ... ... ... ... мен ... ... көп мөлшерде шығыны ... да ... ... қоршаған ортаны және ... ... ... мен тазарту мәнді істердің бірі болып
отыр.
Қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... мен ... атқылауынан
туындап отыр. Сонымен қатар ол қазба ... ... ... ... ... ... ... жерлердің жоғарғы
деңгейінде болғандығына байланысты іс ... ... ауыл ... ... ... тепе ... ... шөгінділер компоненттеріне кері әсерін
тигізеді. Жер ... ... мен ... ... ластануы
қыртыстың құрамындағы микроэлементтердің бұзылуына, оның сулы –
ауа және ... ... ... ... бұзылуына
әкеп соғады. Мұнай мен ... ... жер ... ... ... ... көміртек пен азоттың ... ... кері ... ... қана қоймайды, сонымен қатар
оттегі, азот пен фосфордың ... ... ... ... ... ... ... дәнді – дақылды
мәдени өсімдіктердің өсіп ... ... ... ... ... үшін де ... ... уландырғыш әсерін
тигізеді. Аса ... ... ірі ... ... ұсақ ... саны күрт ... ... сандық және сапалық жағдайына өте күшті ... ол ... ... ... ... байқалады.
Топырақта мұнайдың болуы34 бірегей ... ... тек ... мен ... ... ... Микроорганикалық көміртегімен қосындысы өз ... ... ... да ... ... етіп, оның өмірге деген белсенділігін арттыра ... ... ... тек ... ... ... білдіреді, оның жаратылысы өсімдіктер мен
жануарларға байланысты ... ... ... белсенділікте
олардың зат ... ... ... ... ... ... зат
алмасу өзгереді.
Ластанған аумақтардың топырағындағы биоценоз ... ... ... ... ... мұнай өнімдерінің
топырақта 100 – 200 т/га ... ... ... ... қышқылдаушы микроорганизмдердің барлық
стимуляциясы байқалады. Дегенімен оны 400-1000 т/га ... ... ... ... ... да, ... ... кедергі жасап, ... ... ... тынысы өзгереді.
Мұнайдың тірі ... әсер етуі ... ... ... Төменгі концентрацияда мұнай
топыраққа өз ... ... ... ол ... үлкен
топтар үшін ... ... ... ... ... өсіп ... өз ... тигізеді, екінші жағынан
топырақтың мұнаймен ластануы ... ... ... ... ... уландырғыш әсерін тигізеді де, әсіресе ластанудың
алғашқы кезеңінде тірі ... кері ... ... сөзсіз.
Мұнайдың уландырғыш қасиеті ең алдымен оның ... ... ... ... ( толуола, бензола, ... ... және тағы ... мұнайдың суда тез еритін
фракциялары болады, ... бұл ... ... тез ... ... ... мұнаймен уланған топырақтарда оның ... өте тез ... ... оның ... ... болады.
Ластаушы агенттің табиғатына қатыссыз топырақ микробиоттары
өсіп келе ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Адаптивті аймақ депагенттің зерттеген
интервал ... ... ол ... ... ... реттегіш өзгерістері айтылады.
Бұл өзгерістер қосындылардың шартын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... микробты
құрылымы өзгеріске ұшырайды. Олар тек процестің ... ... ... олар топырақ микробиоты бойынша
жағымсыз жағы да ... ... ... ... топырақ
құрамындағы микроэлементтердің айтарлықтай ... ... ... Олар топырақтың тез өзгеретін функциясының құрамына
енеді және де ... ... көп ... ... да
өзгеріске ұшырай береді, ... ... ... ... ... ... ... құрылымдағы аукционды өзгеріс өсе
түседі, ол топырақтың ... ... ... ... ... ... Өзгеріске ұшыраған микроорганизмдер
берілген ластаушыға резистентті ... ... Өте ... ... ... ... ... толығымен дерлік өзгеріске ұшырайды.
Әртүрлі топырақ түрлеріне ... ... ... ұзақ
уақыт әсер етеді. Тундра топырақтарындағы мұнай ... ... ... ... ... ... секілді әсер етіп,
көптеген онжылдықтар бойына сақталады. Топырақтың ... ... ... ... бұл анаэробты процестердің
ыдырауына әкеліп соқтырады, осы ... азық ... ... ... ... де бұл өз ... ... ... ... ... ... мен консументтігіне мұнай өнімдері өте
қатты әсер етуі ... ... ... ... экологиялық құрылымына әсер ... ... ... ... ... ... ... экологиялық құбылыс динамикасы ... ... ... ... құрылымынан
қамтамасыз етіледі, ол өз ... ... ... ... ... ... Оның қостаушысы ретінде
микробты қосындылардың құрылымдары саналады, бұл ... ... тура ... ... ... зоналарда жүргізілген зерттеулердің
көпшілігі топырақ микроорганизмдерінің ... ... есеп пен және ... сезгіштікпен жауап береді. ... УОМ – ның саны мен ... ... УОМ – ның ... ... ... ... рекультивациялау.
Мұнайдың көп төгілуі жердің өнімділігін төмендетеді36 және
ландшафттардың толық ... ... ... ... ... жүретін биохимиялық процеске жатады.
Мұнамен ластанған жерлерді рекультивациялау – бұл ... ... ... , онда ... ... ... ... ландшафтты – геохимиялық және
микробиологиялық. Рекультивация деп – тау кен ... ... ... ... іс – ... арқылы
өндірістік жұмыстар жүргізілген ... ... ... ... өнім ... ... - өсімдікті биогео – құнды
жамылғы құру мақсатында жүргізілген жұмыстарды ... ... ... ... ... топырақ экожүйесінің өздігінен
тазару және ... ... ... – бұл ... ... онда ... ... трансформацияланып биоценозды
кезеңдермен қалпына ... ... әр зона үшін әр ... уақытқа созылады
және олардың процестерінің жеке кезеңдері де әртүрлі ( ... ... ... созылады ), бұл топырақ – климатты
жағдайға байланысты. ... ... ... және ... ... бастапқыдағы ластаушы зат ... ... роль ... ... ... ... ... минерализациялануын және мұнай өнімдерінің СО4 және сумен
араласуын іске ... ... ... ... ... шешуші негізі мағынаға ие. ...... ... биоценозының әрдайым компаненті болып
есептелінеді, сондықтан олардың ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру
үшін қолданған дұрыс. ... ... ... келтіруді екі
жолмен тездетуге ... : 1) ... ... ... ... ... физико – химиялық жағдайын
өзгерту жолымен белсенділендіру. 2 ) ... ... ... өнімдерін қышқылдандыратын микроағзаларды өндіру қажет.
Бүгінгі күндегі ғалымдар ... ... ... ... көп ... ... Көп мөлшердегі
микроағза ... ... ... ... ... ... ... мынандай штамдар консорциюмы
белгілі: Alcoligenes, denitrikans, Bagillus species, ... ... species – ... қиыр шығыстағы теңіз жағалауы
эко жүесін мұнай мен ... ... ... ... ... грунттарды тазарту үшін қолданылады.
Консорцииюмның қышқылдандырушы қасиеті 30 тәулікте 1981 мг
СО2 ... Бұл ... ... оның ... ... ... өсу қасиетінің болуында, сонымен қатар қышқылдандырушы
әрекеті жылдам. ... ... ... ... ... ... деңгейде таралуға ие емес., ... ... ... және ... ... ... өмір сүру ортасын ... Әр ... ... ... ... ... диплом жұмысымды қорытындылайтын болсақ біз ... ... ... ... ... ... ... проблемаларды, Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... қорына аса назар аударуын, еліміздегі ... ... кен ... қаншалықты дәрежеде жұмыс атқарып, тиімді
іс әрекеттер ... ... жан ... жазып кеттім.
Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы « Қазақстанның мұнайлы
аудандары », ... ... мен ... одан ... 1-ші
және 2-ші тараудан тұрады, әр тараудың ішінде тақырыптың ... ... ... ... ... ... Содан кейін
барып қорытынды, ... ... ... ... жан – жақты әрә мазмұнды етіп жүйелі түрде және жоғары
оқу ... ... ... сай етіп ... ... ... ... тақырыптың өзектілігі,
тақырыптың мақсаты, міндеті ... ... Ал ... ... ... ... жазылған: Қазақстанның мұнай алаптары
мен кен ... деп одан әрә ... ... ... үш ... ... 1. Орал – Ембі ... алабы, 2. Маңғыстау
мұнай алабы, 3. ... ... ... ... Онда ... мұнай алабтардың ... ... ... ол ... ... ... мен ... жазылған. Екінші тарауға келетін болсақ, бұл ... ... ... ... және ... ... ... қоса онда үш тақырыпшаға бөліне
отырып жазылған, ... 1. ... ... өндіруші ірі
кәсіпорындар, 2. Қазақстан ... ... ... және ластанған аумақты тазарту мәселелері, 3. Мұнаймен
ластанған ... ... атты ... ... Онда ... ... мәселелер анықталып,
зерттеліп, жан – жақты ... ... ... ортаға
мұнайдың түсуі ... ... ... ... мен ... атқылауынан туындап отыр. Сонымен қатар
ол ... ... ... да ... ... отыр.
Мұнаймен ластанған жерлердің жоғарғы деңгейінде болғандығына
байланысты іс ... ... ... ауыл ... ... тепе – ... ... шөгінділер
компоненттеріне кері әсерін тигізетіндігін, ... ... ... ... ... – бұл ... жеделдетілген процесі , онда табиғи резервтер
қолданылады: ... ... ...... ... Рекультивация деп – тау кен техникалық және
биологиялық, инженерлік, ... іс – ... ... ... ... ... ... мәдени
ландшафт жасап, өнім ... ... - ... биогео – құнды
жамылғы құру мақсатында жүргізілген жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... көп түрін тапқан. Көп мөлшердегі
микроағза деструкторларының ... ... ... ... ... тізімі.
.1. И.В. Ярмухаммедов « ... в ... мире » ... ... ... И.В. Ярмухаммедов « Казахстан в современном мире » ... ... ... И.В. ... И.В. ... « ... в современном мире
» Алматы 2002 г. 25-26 бб.
4. И.В ... « ... в ... мире » ... ... 27 ... И.В. Ярмухаммедов « Казахстан в современном мире » Алматы 2002
г.27-28 ... И.В. ... « ... в ... мире » ... ... 48-50 ... К. Ахметова « ... ... және ... » ... 2001 жыл. 75 ... К. Ахметова « Қазақстанның экономикалық және ... » ... 2001 жыл. 75-76 ... К. ... « Қазақстанның экономикалық және ... » ... 2001 жыл. 76 ... К. ... « ... ... және әлеуметтік
географиясы » Алматы: 2001 жыл. 76-77 бб.
11. К. ... « ... ... және ... » Алматы: 2001 жыл. 77 – 78 бб.
12. К. ... « ... ... және ... » Алматы: 2001 жыл. 78-79 бб.
13. Н.Ә. Назарбаев « Сындарлы он жыл » ... 2001 жыл. 144 ... Н.Ә. ... « ... он жыл » ... 2001 жыл. 144 ... Н.Ә. Назарбаев « Сындарлы он жыл » ... 2001 жыл. 146 ... Н.Ә. ... « ... он жыл » Алматы: 2001 жыл. 147 ... Н.В. ... ... « ... и ... ... » ... 2003 г. 38-39 бб.
18. Н.В. Алисов, ... « ... и ... ... » Москва: 2003 г. 43 б.
19. Н.В. Алисов, ... « ... и ... ... » ... 2003 г. 41-43 бб.
20. Н.Ә. Назарбаев « Сындарлы он жыл » ... 2001 жыл. 152 ... Н.Ә. ... « ... он жыл » ... 2001 жыл. 154 ... Н.Ә. Назарбаев « Сындарлы он жыл » Алматы: 2001 жыл. 155 ... Н.Ә. ... « ... он жыл » ... 2001 жыл. 161 ... Н.Ә. Назарбаев « Сындарлы он жыл » ... 2001 жыл. 167 ... « ... ... ... » Алматы: 2003 жыл, 4 – том.
244-245 бб.
26. « ... ... ... » ... 2003 жыл, 4 – ... ... « Қазақстан ұлттық энциклопедия » ... 2003 жыл, 4 – ... ... « ... ... энциклопедия » Алматы: 2003 жыл, 4 – ... ... « ... ... ... » ... 2003 жыл, 4 – том.
456 ... « ... ... ... » ... 2003 жыл, 4 – ... бб.
31. « Қазақстан ұлттық ... » ... 2003 жыл, 4 – ... ... « ... ұлттық энциклопедия » Алматы: 2003 жыл, 4 – том.
586 б.
33. Алиев С.А « ... ... ... ... ... ... ... процессов почв » Баку: 1977 г 44 ... ... С.А « ... ... ... органических веществом на
активность биологических процессов почв » Баку: 1977 г 46 ... ... Р.К, ... А.Х « ... ... ... » ... 1980 г. 14 ... ... Р.К, ... А.Х « ... ... ... » Баку: 1980 г. 18-19 бб.
Пайдаланылған ... ... Н.Ә. ... « ... он жыл » Алматы: 2001 жыл.
2. Жұманбаев .Е.З « Шымкент ... ШНОС ААҚ ... ... ... » ... диссертация , Шымкен: 2002
ж.
3. « Қазақстан ұлттық ... » ... 2003 жыл, 4 – ... Н.В. Алисов, Б.С.Хорев « Экономическая и социяльная география
мира » ... 2003 ... И.В. ... « Казахстан в современном мире » ... ... ... и ... ... обзор./ в серии « Страны и
народы » - М.: ... ... ... А. П. ... и ... ... ... для 10
классов. – М.: Дрофа. 2000.
8. ... И. М. ... ... ... и
социальная география. Учебное пособие - М.: ... АВв6 ... ... В. П. ... и ... ... Учебник для 10 классов – М.: ... ... ... В. П. ... ... ... для
вузов - М.: Владос.1998.
11. Максаковский В. П. Историческая география мира. Учебное
пособие для ... - М.: ... ... ... В. П. ... культурное наследие. Научно-
популярное справочное издание. – М.: « Агенство ... ... - М.: ... ... о мировом развитии - М.: Прайм. ТАСС. 1997.
14. Социально ... ... ... ... для ... ... В. В. Вольского. - М.:
Дрофа. 2001.
15. ... М. М. ... ... ... ... для вузов. – Смоленск СГУ, 1998.
16. Колосов В. А., ... Н.С. ... и ... – М.: ...... ... Экономическая, социальная и политическая география мира.
Регионы и ... ... для ... - М.: ... .1999.
18. Экономическая, социальная и политическая ... ... и ... ... для ... / под.ред. С. Б. Лаврова
и
Н. В. Каледина - М.: / Гардарини. 2002.
19. Баландин Р. С. ... Л. Г. ... и ... - ... ... Весь мир в таблицах. Справочник. - Минск. - М.: ... ... В. А. ... карта мира : Учебно –
справочное ... по ... - М.: ... лицей, 2000.
22. Алисов Н. В. Хорев Б. С. ... и ... мира ... ... ... для ... – М.:
Гардарики, 2000.
23. Географический энцикловедический словарь. Понятия и
термины /Гл. Ред. ... Сов. ... ... ... Ю. ... О.В.,Файбусович Э.А. Экономическая
и социальная география. Пособие для поступающих в вузы.
– М.: Просвещение, ... ... Л. Н. ... ... ... и ... природы.
- М.: Экопрос.
26. Гумилев Л. Н. Ритмы Евразии. Эпохи и ... ... ... - М.: Прогресс. Пангея, 1993.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Еңбекті қорғау негіздері, электр қауіпсіздігі және өрт қауіпсіздігі19 бет
Каспий өңірінің экологиялық ахуалы41 бет
Мемлекеттің қолындағы бюджет қаржысын орталықтандырудың қажеттігі7 бет
Мұнай өнімдерінің физика-химиялық қасиеттерін анықтау үшін әртүрлі температураларын талдау21 бет
Мұнай өндіретін және мұнай өңдейтін өндіріс орындары-техногенді экожүйелер51 бет
Мұнай өндіруді қарқындыландыру әдістері9 бет
Мұнайлы ұңғымаларды пайдалану19 бет
Оңтүстік торғай мұнайлы-газды атырабы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь