Әлеуметтік саясаттың мәні мен мазмұны

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ ... ... ... 4

Негізгі бөлім
1.1. Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... .. 4

1.2. Халықты әлеуметтік қорғау механизмін реформалау ... ... ... ... .. 20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 28
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасының жағдайындағы экономикасының дамуы, мемлекеттің әлеуметтік- экономикалық саясатының құрылымдық және қаржы саясаттарының шешуші шараларына байланысты.
Қазіргі мемлекеттердің барлығында дерлік, азаматтарды экономикалық қиыншылықтан қорғауды қамтамасыз ететін әлеуметтік қолдау жүйесі бар. Әлеуметтік қолдау денегіміз – қоғамының табысы аз мүшелеріне қаржылай көмек ретінде көрсететін үкімет бағдарламасы. Оларға жұмыссдық бойынша жәрдемақы, қарттар мен мүгедектерге берілетін зейнетақы және әл-ауқаты нашар отбасыларына берілетін әлеуметтік көмектер мен 2002ж 1 қаңтарынан әрекет ететін мақсатты әлеуметтік көмек және басқа да түрлері жатады. Осындай бағдарламаларға мемлекеттің тегін медициналық қызмет көрсетуі, тегін пәтер беруі, сондай-ақ табысы аз отбасыларының әлеуметтік қызметтер көрсетуі және т.б. жатады. Әлеуметтік қорғау бағдарламасының мәні, қоғамдағы табысты қайта бөлумен көрсетіледі.
Әлеуметтік бағдарламаларды жасағанда және оларды іске асыру кезінде тұрақты қоғамдық бақылау, институтционалдық күштердің тепе-теңдігі, қоғамда демократиялық мәдениетінің жоғары деңгейі қажет болады.
Әлеуметтік теңдіктің деңгейі ең алдымен табыстар жүйесіне байланысты келеді. Соңғысы адамның белігілі бір өмір сүру деңгейіне қажетті материалдық игіліктерге жұмсалатын барлық қаржы – қаражат сомасы, табыстар, заңды түрде – экономикалық қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу көзіне қарай жіктеледі. Оларды негізгі және қосымша табыс түрлері деп бөледі. Дамыған нарықтық экономика жағдайында адам, қалыпты түрде, белгілі бір негізгі табыс түріне ие болады. Жалдамалы еңбек ететіндер үшін бұл еңбекақы, ал кәсіпкерлер үшін – таза пайда.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к рыночным отношением. // Известия HAH РК. Серия «Общественные науки» — Алма-Ата, 1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: Молодая гвардия, 1993.
3. Владимирова Л.П. Прогнозирование и татрование в условиях рынка. - М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5 апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н. проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. Волгина. — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти // Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. — Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности в Республике Казахтан в условиях перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет «Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. №10.
13. Вопросы экономики. 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
15. Ихданов Ж.О., Сансызбаева Г.Н., СахановаАН. Пмново-финансовые механизмы регулирования экономики. ~ Алматы: Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: Информационно-аналитичесский сборник. Агентства PK no статистике. — Алматы: Экономика, 1998.
17.Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современностъ, перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. Кошанов А.К. и др. Формирование государственного предприни-мателъства в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы, 2000.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ.....................................................|3 |
| ... | |
| | | |
| | | ... ... ... мәні мен мазмұны............ |4 |
| | | |
| ... ... | ... ... ... ... ... |4 |
| ... | |
| | | ... ... ... қорғау механизмін |20 |
| ... | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... ... |28 |
| ... | ... ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық саясатының ... және ... ... ... ... мемлекеттердің барлығында дерлік, ... ... ... ... ... әлеуметтік қолдау жүйесі бар.
Әлеуметтік қолдау денегіміз – қоғамының ... аз ... ... ... ... ... ... Оларға жұмыссдық бойынша жәрдемақы,
қарттар мен ... ... ... және ... нашар
отбасыларына берілетін әлеуметтік көмектер мен 2002ж 1 ... ... ... ... ... және ... да түрлері жатады. Осындай
бағдарламаларға мемлекеттің ... ... ... көрсетуі, тегін пәтер
беруі, сондай-ақ табысы аз отбасыларының ... ... ... т.б. ... ... ... бағдарламасының мәні, қоғамдағы табысты
қайта бөлумен көрсетіледі.
Әлеуметтік бағдарламаларды жасағанда және оларды іске ... ... ... ... ... ... ... демократиялық мәдениетінің жоғары деңгейі қажет болады.
Әлеуметтік теңдіктің деңгейі ең алдымен табыстар жүйесіне байланысты
келеді. Соңғысы адамның ... бір өмір сүру ... ... ... ... ... қаржы – ... ... ... ...... қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу
көзіне қарай жіктеледі. Оларды ... және ... ... түрлері деп
бөледі. Дамыған нарықтық экономика ... ... ... түрде, белгілі
бір негізгі табыс түріне ие ... ... ... ... үшін бұл
еңбекақы, ал кәсіпкерлер үшін – таза пайда.
1. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫҢ МӘНІ МЕН ... ... ... ... негізгі бағыттары
Қоғамдағы дамудың бастапқы кезеңдерінде шаруашылық прогресі көбінесе
теңсіздік пен әділетсізідікке негізделетіні белгілі. Осы күні ... ... ... да ... ... қамтамасыз ете
бермейді.
XVIII-XIX ғасырларда өткен өндіріс революциясы нарықтық қатынастарды
өте күшті дамытты. Нарықтық ... ... бас ... мен
еркіндікке, әлеуметтік әділеттікке жол ашып берді. Еркіндік идеологиясын
насихаттатйтын қоғамдық – ... ... ... ... барлығы
индустриялды елдерде ... ... ... ... ... және ... ... елдерінде орташа әлеуметтік
топ қалыптасып, оның үлес ... ... ... ... осы күні ... әлеуметтік топтың үлес салмағы тұрғындардың 70% ін құрайды. Жалпы
алғанда, нарықтық экономиканың осы ... ... ... ... ... деп ... болады.
Бұл жерде, біріншіден, қоғамдық сананың ... ...... ... ... ... ... ұғыну деңгейіне жеткенін
көрсетеді. Соңғылар дербес, өз еркімен ... ... ... ... ... ... олардың мақсаттары қарсы ұшырасатын ... ... ғана іске ... Екіншіден, нарықтық әбден толған
және бәсекелестіктің қатты дамыған жағдайында тауар мен қызмет ... ... ... ... ... осы ... көрсеткенде мына бір мәселені баса айтқан жөн
сияқты: нарық пен толық теңдік үйлесімге келмейді. Біріншіден, бұл ... жеке бас ... ... ... ... әлеуметтік, биологиялық және психологиялық табиғатына байланысты
келеді.
Екіншіден, нарық механизмдерінің мәніне, нарықтық құн мен ... ... ... ... сату мен ... ... ... басқаларға байланысты.
Сонымен, осы күнгі дамыған нарық қатынастары салыстырмалы түрдегі
әлеуметтік теңдіктің қалыптасуына мүмкіндік береді. ... ... іске ... бір ... ... ... ... шараларды қажет
етеді. Осы шаралар әлеуметтік саясат, немесе ... ... ... ... ... ... араласу мүмкіндіктері шектеулі азаматтарды ... ... ... ... қана экономикалық еркіндікке қол жеткізуге
болады.
Нарықтық экономика әр адамға, оның ... ... ... өмірін құру үшін толық еркіндік береді. Бұл еркіндік қоғамның
басқа мүшелерінің еркіндігі мен құқығына және мүддесіне ... ... ... ... ... ... әр түрлі қоғамдық топтар мүдделері
арақатынасын анықтауына ... ... ... оның ... ... алдында қоғамдағы әртүрлі мүдделер ... ... ... табу міндеті ... ... ... ... ... ... ... – мүдделерін ескеру
қажет. Бірақ, әрбір жеке тұрғынды есепке алу ... ... ... ... топ ... ... жеткізіп жинақтайды. Сонымен, әлеуметтік-
экономикалық саясат, біріншіден, топтар ... ... іске ... құқықтық және ұйымдық жағдай жасады, ал екіншіден, оларды жалпы даму
бағытымен сәйкестендіру қажет./2.54-65/
Қосымша ... ... ... тыс ... ... ... кіріс түрлері жатады. /2. 85-102б./
Нарықтық экономика дамыған ... ... ... табу мүмкіншіліктері
кеңейе түседі. Осы ... ... ... ... ... төлемдерінің
төмендеуінен, мұрагерліктен т.б. түсетін табыстар жатады. Қосыша табыс
табуға адамдар екі себептен ұмтылады.
Біріншіден, ... ... көп ... ету ... ... ... Екіншіден, қажеттіліктің табыс негізі табыс түрінің өсуінен
тұрақты түрде озып ... ... Осы ... ... өтпелі экономика
үшін маңызды. Мысалы, мамандардың бағалауынша Қазақстанда жұмыскерлердің
50%, зейнеткерлердің 30% осы ... ... ... табу ... ... ... ... отырған тұрғыдан алғанда әлеуметтік ... ... өте зор. Оны ... ... өлшемдердің
арасында тұрмыс деңгейінің көрсеткіштері негізгі орындарды иемеденеді. Бұл
жерде материалдық игіліктерді ... ... ... сөз ... ... ... әлем ... кең тараған көрсеткіштер отандық статистикада
пайдалана бастағанын ... ... Жеке ... бұл ... қорысын»
деген ұғымға қатысты. Осы ұғым адам өміріне қажетті ең негізгі материалдық
игіліктер мен қызметтер құрамасын білдіреді.
Экономикалық ... ... көшу ... ... ... Сондықтан тұрмыс деңгейін өлшемді түрде сипаттайтын «тұтынушылық
қоржынды» толтырудың бірнеше нұсқалық түрлері қалыптасқан. ... ... және ... ... есептеу
қабылданған. Осы күнгі отандық ... ... ... ... мен оның минималды және рационалды деңгейлерін тұрақты түрде
есептеп ... ... ... ... ... әдебиеттерге «өмір
сүру сапасы» деген ұғымда енгізілді. Осы көрсеткіш тұрмыс ... ... ... ... Бұл ... ... игіліктерді тұтынумен
бірге әлеуметтік игіліктерді (денсаулық сақтау, білім алу, демалыс мәдениет
т.б.) пайдалануды да есепке алып, ... ... ... жан - ... ... ... саясаты – оның қоғам өмірінің әлеуметтік
–экономикалық жағдайларын реттеу жөніндегі қызметінің бір ... ... мәні ... ... ... ... немесе
қоғамдағы әлеуметтік топтардың арасындағы қатынастарды реттеу, ... ... ... әл-ауқатын көтерудің жағдайларын қамтамасыз
ету, ауқатын көтерудің ... ... ету, ... ... үшін ... ынталандырудың әлеуметтік кепілдіктерін жасау.
Мемлекеттің қоғамдық өнідірісті реттеу мақсатында ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаты елдегі экономикалық
ахуалмен тығыз байланысты болады.
Еңбек ақы төлеуде ... ... ... зор. ... тұтыну
рыногының бірыңғайлылығын қаматамасыз ету керек, яғни қорлардың бұл бөлігін
тұтынушылар барлық еңбекшілер емес, тек ... ... ... дәрігерлік көмекті жұрттың барлығы емес, тек ауыратын адамдар
ғана сұрайды, мектеп мекемелерінің қызметін тек мектеп жасындағы ... ғана ... ... ... қоғамдық тұтыну қорлары еңбекке
байланысты ... ... ... ... ... ... қатар
олар еңбек қабілетін ... ... ... алу мен ... ... ... ... қамсыздандыру сияқты маңызды
қажеттіліктерді қанағаттандыру ... ... ... тиіс. Бірақ бөлудің бұл түрі бүкіл қоғам және оның жеке
мүшелерінің ... ... ... ... ... үй және ... ... саясат мемлекеттің назарында болуға тиіс. /2.159-169б./
Елдің экономикалық даму деңгейі тұтынудың ... ... ... ... ... тек ... табыссыз топтары мен
өндіріске қатыспағандарды оқушылар, ... ... ... ол ... ... қоғамдық өндіріске қатысушыларды да, ең
алдымен жалданып ... де ... ... өткір әлеуметтік проблемеларды шешу – мемлекет
жұмысының, соның ішінде әлеуметтік жұмыстың басты бір ... Бұл ... ... ... ете алмағанымен экономикалық тұтқалар арқылы ең
төменгі тіршілік ... ... ... ... ... ... ... Кедейленген топты азайту – рыноктық ... ... ... ... негізгі міндетті. Тұтынудың әр түрлі
деңгейінің еңбек пен жұмысшы күнгі факторларымен байланыстылығын атап ... ... ... ... ... ... ... істейтіндер мен
масылдардың арақатынасы, денсаулық жайы, географиялық, табиғат жағдайлары
және т.б. ... ... ... ... – осы ... ... ... мүшелерінің өмір сүруіне қолайлы материалдық
негіз жасау. Мұндай мақсатты ... ... ... ... пен ... ... ... бөлу немесе ... ... ... ... /2.176-192б./
Біздің елімізде қоғамдық тұтыну қорлары экономикалық категория
ретінде бүкіл қоғам мен ... ... оның ... ... өмір
сүру қорының бөлінуі жөніндегі қатынасты білдіреді. Олар белгілі ... ... ... ... есепке ала отырып бөлінеді.
Қоғамдық тұтыну қорларының бір бөлігі мемлекеттік ... ... ... ... Оның ... бөлігі кәсіпорындардың,
кооперативтердің пайдасынан және қоғамдық ұйымдардың есебінен жиналады.
Мемлекеттік көмек бағдарламасы бойынша ... жаңа ... ... және ... жарамсыздарды қолдау, білім алу, денсаулық сақтау
қажеттіліктерді өтеледі.
Әлеуметтік – экономикалық саясатта ... ... үш ... ... ... халыққа берілетін төлемдер. Олардың көлемі еңбекшілердің
бұрынғы және қазіргі жалақысына ... ... ... ... ауырған кездегі төлемдерге,
ақылы демалысқа, мүгедектігі мен қартайғандығына ... ... ... ... ... ... бөлудегі екінші бағыт – ... ... ... ... ... төлемдеуге көп балалы ата-аналарға,
жалғыз басты аналарға, арнайы емдеуге ... ... ... дейінгі балалар мекемелеріне, мектеп-интернатты ... ... ... ... ... берілетін төлемдердің үшінші бағытының
ерекшелігі – жеңілдіктер халыққа өндірістік емес сала мекемелері ... ... ... ... капиталы теориясымен қатар адам дамуы тұжыымдамасының туындауына
базалық мұқтаждар тұжырымдамасы белгілі роль атқарады, ол ХХ ғасырдың ... ... ... топтарының арасында пайда болды. 1976 жылы
осы ... ... ... ... «Жұмыспен қамтылу, өсу және
базалық мұқтаждар» ... ... ... ... ... ... мына ... есепке
алу арқылы экономикалық және әлеуметтік саясат құруды ұсынады: отбасының
тамақ ішудегі, ... ... мен үй ... ... ең төменгі
қажеттіліктерін міндетті түрде қанағаттандыру; ауыз сумен ... ... ... ... ... ... көлік,
денсаулық сақтау мен ... беру ... ... ... дамуы» категориясын жасауға өзге әлеуметтік- ...... ... өз ... ... Рогачаеваның монографиясында «тұрмыс сапасы дегенде халықтық әл-
ауқаты мен жеке ... ... ... ... ... ... жасайтын
экономикалық, әлеуметтік, табиғи – экологиялық және адамның ... өзге де ... ... бір ... ... /3.354-
358б./
Тұрмыс сапасы категориясының мәні ... ... ... ... ... қайта құру» еңбегінде айтылды, ... ... «Осы шама ... ... жеке ... ... ... «пайданың критерийін» жай ғана есепке алу арқылы ... ... ... негізі құндылықтары жүйесіне сәйкес ойластырылуы және ... ... ... ... ... өмірдің жеке қырларын бейнелейтін
көрсеткіштердің біртұтас жүйесі негізінде жүзегеи асырылады. Өткен ғасырдың
70-ші жылдарында Дж. Феррестер тұрмыс ... ... бес ... ... ... ... ... саны, қорланған, капиталдың саны, ауыл
шаруашылығындағы капиталдың үлесі, қолда бар табиғи ресурстар мен мекендеу
ортасының ... ... ... әлеуметтік аспекттері үлкен
маңызға ие ... ... олар ... ... ... ... бөлігіне және көптеген елдердің экономикалық даму
үлгілерінің, сонфың ... швед ... ... ... жаңа ... ... ... деңгейіне айналды.
Көрсетілген жүйе статистикалық деректердің 12 блогынан турады, олар:
демографиялық сипаттамалар; қоршаған орта; реттену ... мен ... ... ... мен ... ... ... әрекет; әлеуметтік
топтар мен халықтың жинақтығы; әлеуметтік қамсыздандыру; бос ... ... ... ... ... ... пен ... әлеуметтік
қатынастар; саяси әрекет.
Бүгінгі таңда көптеген ... ... ... Сонда да болса,
әлмедегі бірқатар мемлекеттер, қағида бойынша, әсіресе, ең кедей елдер үшін
осы мақсаттарға ... ... ... ... ... Егер әлем
халқының 23%-ы тұратын 55 елде 2015 жылға қарай мақсаттардың ең ... үшін ... ... ... ... ... ... ол халықтың 20% -ын еншілейтін 33 ел мақсаттық ... ... ... ... ... қалып отыр.
Бір мақсаттарды орындауда кейбір мемлекеттер өзгелермен салыстырғанда
үлкен жетістіктерге қол жеткізді.
Мәселен, жалыпға бірдей бастауыш біліммен, ... ... ... ... ... ... саласында көптеген дамушы елдер қойған
мақсаттарына қол жеткізді немесе соған тақау. Дамудың ... ... ... ... ... ... ... осы жетістіктер өзге мақсаттарға
жету үрдісіндегі прогресті жылдамдатуға септігін тигізеді.
Сондай-ақ көптеген дамушы елдер де аштықты жою мен ... ... ... ... ... көрсеткіштерді орындады
немесе орындауға жақын. Солай болғанмен, әлем халқының 28% -ын меншіктейтін
40-тан астам ел, 2015 жылға ... ... ... екі есе ... ... қарқындарға жете алмай отыр. Бұған қосымша, ... ... баяу өсуі ... ауқымдарын жартылай қысқарту мақсатын
жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... өлімін азайту проблемасы да осындай күйді
кешіп отыр.
Бақылауға ырық бермейтін мақсаттың іс жүзінде орындалуы ... ... ... Бұл ... ең ... ... ... жоқтығы болып табылатын білдіреді. Халықаралық статисканың
қазіргі ... ... пен ... ... ... ... ... көрсеткіштерге қол жеткізу үрдісі тікелей бақылау жүргізуге
көнбейді. Тіпті бақыланатын мақсаттар ... ... ... ... ... мағлұматтары жоқ елдерде іс жүзінде нашар көрсеткіштердің орын алу
ықтималдығы салдарынан прогреске ... ... ... ... ... ... деп есептеу әсері де жағдайды одан беттер қиындата түседі.
Мемлекеттің әлеуметтік саясаты – ... ... ... ... ... ... бір ... елдегі жалпы экономикалық жағдайымен тығыз байланысты және екі жақты
қызмет атқарады. Бір жағынан, ... ... ... және жанама түрде
экономикалық дамудың мақсаттары көрініс алады, өйткені экономикалық іс-
әрекет ... ... ... ... ... ... мақсатында жасалады.
Екінші жағынан, әлеуметтік саясат экономикалық ... ... ... ... экономикалық даму халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартпаса, онда ... ... ... ... сапасы келмеді; қоғамда әлеуметтік
тұрақсыздық пен қарама-қайшылық артады. /
Әлеуметтік саясат әр елде әр ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде анықталып бекітілген тұрмыс
деңгейін ... ... ... ... алу ... кепілдік береді. Бұл
жерде әлеуметтік әділеттік принципі іске ... ... ... ... ... ... өз мүмкіншілігін
толық ісеке асырып, табыс табуына жағдай жасауға міндетті ... ... ... ... ұстанып отырған әлеуметтік саясаттың
негізі бағыттарын қысқаша қарастырамыз. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2000-2005ж.ж. арналған орта ... ... ... ... ... ... көріне қалыптасып қалған оңды әлеуметтік-экономикалық
жетістіктер мен ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықпен кедейшілікті жоюға және әлеуметтік дамудың ұзақ
мерзімдік негізін қалауға бағытталған. Өтпелі кезеңде қалыптасып отырған
әлеуметтік қиыншылықтардың салдарын ... ... ... оны жеңу
үшін салық салу әдістерін жетілдіріп, ... ... ... ... ... ... ... және мүмкіншіліктері шектеулі
әлеуметтік топтарға мемлекет тарапынан ... ... ... ... және қаржылай қолдау; тұрғындардың нарық жағдайына икемеделіп, ұсақ
кәсіпкерлікпен ... ... ... ... еңбек нарығына белсенді
де ықпалды саясат жүргізу көзделіп отыр.
Әлеуметтік саясатта келесі принциптер қолданылады: Орталық ... ... ... ... әлеуметтік саясатты жүргізу міндеттері
мен жауапкершіліктерін нақты ... ... ... ... ... әр деңгейлі бюджет жүйесін жасау;
Әлеуметтік нормативтердің негізі ретінде білім беру, денсаулық сақтау,
әлеуметтік қамсыздандырулардың мемлекеттік стандарттары алынады; әлеуметтік
қызмет ... ... мен ... ... ... алу ... ... қызмет көрсетуге монополиялық жағдайды жою,
арнайы рұқсат беру негізінде бұл ... жеке ... ... ... ... оны пайдалану; әлеуметтік іс-шараларының нақты бағдарламасын жасау,
олардың нақты ... ... ... және ... нәтижесін
тұрақты қадағалап, тексеріп отыру.
Бүгінгі күндері тұрғындардың көбі әлеуметтік қорғау мен қамсыздандыруды
қажет етеді. Қазақстан Республикасының Статистика және ... ... ... ... ... ... анықтау мақсатында арнайы
статистикалық бақылау және зерттеу жұмыстарына жүргізеді. «Қазақстан -2030»
ұзақ ... даму ... ... ... ... кедейшілікті жою 1-ші кезекте тұрған негізгі ... ... атап ... ... ... ... 2001жылы орташа табыс деңгейі 34 024 теңге болған және 2000
жылмен салыстырғанда 1,2 есе ... 2001 ... ... ... табыс
деңгейі 13 195 теңгеге ... бұл 2000 ... ... айындағы
көрсеткіштен 15% жоғары.
Соңғы жылдары Қазақстанда макроэкономикалық тұрақтылықтың элементтері
қалыптасқан: жалпы ішкі өнім 2003ж 13%-ке ... ... ... 20-25% - тен 60%-ке ... төмендеген; инвестиция жылына 30%-ке
өскен, еңбекақының орташа көлемі 2003 ж. 17 600 ... ... ... ... жақсара түскен: алдыңғы жылмен
салыстырғанда жұмысты қамтылғандардың саны 20%-ке ... ... ... жылдары Қазақстанда жұмыспен қамтылғандардың саны өндірісте -20 712
мың ... ауыл ... ... ... пен ... ... ... құрылыста – 147 мыңға өскен.
Сонымен, жұмыссыздық, халықты жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі осы
күндері ең ... ... ... ... ұзақ мерзімдік, стратегиялық даму бағдарламасында
жұмыссыздықпен кедейшілікті толық та тұрақты жою ... 2010 ... ... ... ... ретінде анықталғаны белгілі. Осы 2010 жылға
дейін Қазақстан Экономикасында күрделі де ... ... ... ... ... ... Осы құрылымдық даму стратегиясы бір-
бірімен байланысты жалпы ұлттық экономикалық, әлеуметтік және технологиялық
мақсаттар мен ... ... ... ... ... ... өндіріс салаларын қалыптастыру және ... ... ... терең технологиялық өңдеу және түпкі өнім өндіру
экономикасын мемлекет тарапынан басым түрде қолдап – ... ... ... ... Бұл ... іске ... 1-ден, көптеген жұмыс орындарын
ашуға, жаңа мамандықтар дайындауға, жұмыссыздықты жоюға, ... ... жол ... 2-ден ... пен ... ... сапасы жоғарылап, еңбек
өнімділігі және жалпы ... ... ... ... ЖҰӨ құрылымы
жақсарып, ұлттық табыс үлесі артады; ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері кеңейеді.
Әрине бұл Қазақстанның ұзақ мерзімдік әлеуметтік – экономикалық және
құрылымдық даму ... ... ... Ал, ... ... оның ішінде, жұмыссыздық пен табыс табу мәселесі күнделікті және
тоқтаусыз шешімдер мен іс-әрекеттерді қажет ететіні де ... ... ... ... ... пен ... әкімшіліктер алдына
басым міндет ретінде жұмыссыздық пен кедейшілікті жоюдың жалпы мемлекеттік
және әрбір жеке ... орта ... және ... әрбір кезекті жылдарға
арналған арнайы бағдарламаларын жасау, олардың орындалуын қамтамасыз ету,
Үкімет пен ... ... ... мәжілістеріне есеп беру
тәртібі белгіленді.
Экономикалық өсу және Қазақстандағы адам дамуындағы жұмыспен қамтылу
арасында байланыс өте көп. ... ... ... ... ... ... еңбекке жарамды жасқа кіретін және ол
жастан шығатын ... ара ... ... ... ... рыногында
құрылымдық терең өзгерістер жүрді. 1991 жылмен салыстырғанда 2002 жылы
Республикадағы жалпы халық санының 9,5% -ға ... ... ... ... саны 13,1% -ға ... Бұл ... егер 1991 ... жұмыскерлердің саны экономикалық белсенді халықтың 95,8 %-ын
құраса, ал 2002 жылы осы ... ... ... ... Сонымен бірге
еңбек ресурстары құрылымында өздігінен ... ... ... ... үлесі өсті. Жалпы жұмыспен қамтылудың негізгі ... бірі ... ... ... ... 1991 жылмен
салыстырғанда 10 есеге өсті және 2,7 млн адамға жетті немесе 2002 ... ... ... ... 2002 жылы ... саны
690,7 мың адам болды, немесе ол экономикалық ... ... ... және ... ... ... әр ... бірқатар аймақтарда халықтың ықшам қоныстанулары еңбек
ресурстарында әр ... ... ... ... ... ... проблемасы мынадай ерекшеліктермен сипатталады: Халықтың
ұжайы өсіп-өнуі негізінен ... ... ... ал қажеттілік
қалалар мен өнеркәсіп инфрақұрылымы дамыған ... ... ... ... ... ... жұмылдырумен ерекшеленеді. Бұл сол
аймақтардағы жұмыссыздық деңгейіне өз ... ... ... мен ... өсу орындарына тартуға кедергі жасайды.
Жұмыспен қамтылған халықтың салалық құрылымында да сондай-ақ елеулі
өзгерістер байқалады. ... 2002 жылы ... ... ... 1991 жылмен салыстырғанда 3 есеге жуық, өнеркәсіпте – негізінен
өңдеуші ... ... ... ... елеулі қысқаруының
есебінен – 2 есеге, денсаулық сақтау саласында 1,6 есеге азайды. ... осы ... ... ... ... істейтіндердің саны – 1,5 есеге,
ауыл шаруашылығында 1,4 есеге өсті;
2000 ... бері ... саны ... ... келеді. 1999 жылмен
салыстырғанда жалдамалы жұмыскерлер санын 20,2%-ға ... ... саны 2002 жылы 27,3% - ға ... ... ... ... ... әйелдердің үлесі 1998-2000
жылдарда 45,8 –дан 42,2% дейін төмендеді. Еңбектің бірдей ... ... ... және ол ... ХЕ 4 ... ... қарамастан, әйелдердің орташа жалақысы еркектердің осындай
жалақылармен салыстырғанда 1998 ... ... ... 58,7% -ға дейін
азайды. Оның себебі, бірдей еңбек үшін ... ... ... ... ... ... әйелдердің мемлекет сектордағы көбіне аз ... ... ... ... ... 74,6 % және ... 81,5% секторларында жұмыс істейтін әйелдер жұмыспен қамтылғандардың
үштен ... ... ... ... және олар ... жеңілдіктерге,
көмекке немесе қолдау көрсетуге мүмкіндіктерді жоқ өздігінен ... ... ... 52,3 % басым.
Жастар жұмысқа орналасуға байланысты ең осал топ болып табылады, осы
себептен олар кедейшілікке де ... ... ... ... деңгейіне және толық жұмыспен қамтылмауға, әсіресе ауылдық жерлерде
көп кездесетін жұмыссыздыққа ... ... және ... олар ... ... Қазіргі кезде білім жүйесі еңбек
рыногының талаптарына бейімделмеген.
1- кесте Жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздар санын бөлу
(еркектерге және ... мың ... |1997ж |1998ж |1999ж |2000ж ... жұмыспен қамтылғандар |6472,3 |6127,6 |6105,4 |6201,0 ... | | | | ... |3520,9 |3321,2 |3261,2 |3255,5 ... |2951,4 |2806,4 |2844,2 |2945,5 ... ... |257,2 |251,9 |251,4 |231,4 ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... қамту органдарында тіркелген | | | | ... ... | | | | ... |86,0 |95,5 |101,9 |99,0 ... |171,5 |156,4 |149,4 |132,4 ... ... жастар |91,4 |82,2 |72,2 |67,2 ... ... ... ... ... ... ... күндері Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғаудың және
халыққа әлеуметтік кепілдік берудің жаңа ... ... және ... ... ... ... мен жеке адам
деңгейінде әлеуметтік қорғау мен ... ... ... ... анықтау, олардың есептеу-жоспарлау әдістемелерін жетілдіру, заң
жүзінде бекіту жұмыстары жүргізілуде.
Әлеуметтік нормативтер жалпы ... ... ... ... мен ... ... деңгейінде анықталып, бекітіледі. Әлеуметтік
нормативтер жүйесін 3 ... ... ... ... ... барлығына ортақ әлеуметтік – экономикалық кепілдіктер
мен әлеуметтік қорғаулар;
2) қоғамның экономикалық белсенді мүшелеріне, еңбекпен қамтылғандар
мен уақытша ... ... ... ... мен ... қоғамның еңбекке жарамсыз мүшелерінің мүддесін қорғайтын және
оларға белгілі мөлшерде әлеуметтік ... ... ... ... алғанда – бұлар; мемлекет тарапынан кепілдік берілетін және
анықталып, заң жүзінде бекітілетін жалақының, окладтар мен ... мен ... ... – төлемдердің шекті мөлшері. Мысалы
2002жылғы Республика Бюджетінде ... мен ... ... ... бекітілген. Бұл құжатта ресми ... ... да ... ... мен ... қорғау механизмдердің мемлекеттік
нормативтері мен әлеуметтік даму индикаторлары анықталған.
Қазақстан ... «2001 - 2003 ... ... мемлекеттік
өндіріс саясатының негізгі бағыттары» деп аталатын бағдарламасында жиынтық
ішкі өнім 2003 жылы 2001 ... ... -124%, ... көлемі -135%,
экспорт -130% , импорт 128% өндірісте жұмыс істейтіндер саны -150% ... ... ... Әлем ... 1998 ... 1-і жатысында мұнай мен
түсті металдар ... орта ... ... 20% ... ал алдағы
кезеңде қара металдар құймасына, түсті ... ... және ... ... ... әлем ... сұраныс көлемі қысқара
түседі, баға деңгейі төмендейді екен. Осы жағдайға ... ... ... даму ... мен мүмкіншіліктерін Қазақстанның сыртынан емес,
өз ішінен, ... ... ... ... іздестіру қажеттілігі
қалыптасып отыр. ... ... ... үшін ... ... Заң ... одан әрі жетілдіріп, дамыту қажет.
Әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен міндеттерді нақты жүзеге асыру үшін
әр ... ... ... ... мен ... ұйымдардың күш
–жігерін жұмылдырып, қабылданған Заңдардың үстемділік етуін ... ... ... науқан емес, қабылданған стратегиялық бағыт. Нарықтық шаруашылық
субъектілерінің, әр түрлі ... ... және ... ... ... және әлеуметтік мүдделерін қорғайтын, ... ... ... ... бюрократиялық
кедергілерге тосқауыл қойып, іскерлік пен белсенділікке жол ашатын ... ... 3 жыл ... ... ... ... ... айтқанда 2003
жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы ... жаңа ... ... ... ... ... көп ... жүйесі
қалыптасуда. Ендігі уақытта болашақ зейнетақының ... ... ... ... және ... ... ... ауысады. Қазақстанда қабылданған зейнетақы реформасы
дамыған ... ... ... әлі ... ... ... ... толық мойындалып отырған, өте күрделі де ... ... атап айту ... Бұл ... түпкіліктілігі оның нарық
прициптеріне негізделгенінде ... ... жеке адам ... 10%-ін ай ... ... ... аударып отырады. Яғни, зейнетақымен қамсыздандыру негізінен
жұмыскердің жеке өзіне, оның ... ... ... ... ... ... қорында жиналған қаражат капитал нарығында айналымға
шығып, иесіне дивидент түрінде табыс түсіретін ... ... ... ... жиналған қаражат, капиталға айналып, капитал нарығының құрамдас
бір бөлігін құрайтын ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет
атқаратын болады.
4-ден, Зейнетақы қорларында жиналған ... ... ... ... ұлттық шаруашылықтың ішкі инвестициялық және даму
мүмкіншіліктерін кеңейтеді.
Жоғарыда айтып өткендей Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... орталығында адам дамуы
бойынша 5 рет қатарынан ғылыми – тәжірибелік конференция өткізілді. ... ... ... 174 ... ... өмір сүру ... жан-
жақты зерттеп «адам дамуының индексі» деп аталатын ... ... ... баяндамасын жариялап, жыл сайын арнайы конференциялар
өткізіп ... АДК ... 4 ... ... негізінде
есептеледі. Олар: тұрғындардың орташа өмір сүру ... ... ... ... ... деңгейін абсолютті және салыстырмалы
түрде өлшейтін индекстер: Мысалы, Қазақстан тұрғындарының ... ... және ... орта және ... орындарындағы оқушылардың үлесі 67%;
бұл көрсеткіштер Қазақстанда орта есеппен тұрғындардың білім деңгейі ... ... тең ... білдіреді екен, ал білім алу индексі – 0,873. Бұл
көрсеткіштер осы күнге дейін ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша
мемлекеттік және мемлекеттіс емес оқу орындары саны өте көп. ... ... ... ... алу мектептері, арнайы мамандырылған оқу орындары,
колледждер және жоғарғы оқу ... ... ... берудің негізгі көрсеткіштері
| |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... ... |924 |923 |956 |954 ... саны | | | | ... ... мың адам |108,2 |117,1 |124,6 |132,0 ... ... ... ... |7,4 |9,7 |7,5 |10,1 ... ... | | | | ... дейінгі ұйымдарға |81 |84 |86 |91 ... ... ... | | | | ... ету | | | | ... ... ... ... |8091 |8153 |8240 |8160 ... ... саны | | | | ... ... ... (мың ад) |3101,4 |3229,1 |3063,7 |3093,7 ... ... ... білім |31 |44 |48 |47 ... ... саны | | | | ... ... мың адам |24,3 |25,5 |24,6 |24,5 ... мамандандырылған |285 |282 |284 |287 ... оқу ... саны | | | | ... ... мың адам |89,9 |86,1 |87,3 |90,8 ... ... саны |175 |176 |180 |177 ... ... мың ад |109,6 |121,4 |135,8 |142,4 ... ... ... |73,6 |81,8 |91,6 |95,8 ... колледжге |42,1 |53,4 |57,1 |52,8 ... адам саны | | | | ... саны мың адам |45,4 |33,6 |35,3 |33,7 ... жоғарғы оқу орындар|57 |58 |59 |50 ... | | | | ... ... мың адам |271 |313,8 |330,8 |338,8 ... ... ... |181,9 |211,4 |223,2 |227,9 ... оқу орнына қабылданған |70,9 |93,0 |100,4 |102,7 ... саны | | | | ... адам | | | | ... ... |47,9 |55,0 |52,0 |46,5 ... | | | | ... адам | | | | ... ... ... ... ... тұрмыс деңгейі ұғымы бірқатар әр
түрлі факторлармен ... ... ... олар – байлық, табыстар жалға
жұмыс істеу, қоғамдық жағдай, медициналық қызмет көрсету, мәденит өмір, ... ... ... ... ... ... ... деңгейі санаты 2
аспектте қаралады. Тар мағынадағы тұрмыс деңгейі. Сөздің кең мағынасындағы
тұрмыс деңгейі қоғам өмірінің әлеуметтік- экономикалық ... ... ... Осы ... «тұрмыс сапасы» немесе «тұрмыс салты»
терминдері жиі қолданылады. /8.312-320б./
Жеке адам, отбасы немесе халықтың әлеуметтік тобы ... ... ... ... ... ... ... материалды тіліктер мен
қызметтер санына қарай анықтайды.
Осы санаттағы 4 деңгейді бөліп ... ... ...... жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін тіліктерді
пайдалану;
2. Қалыпты деңгей – адамның дене және ... күш – ... ... қамтамасыз ететін ғылыми негізделген нормалар
бойынша оңтайлы тұтыну;
3. Кедейшілік – жұмыс күшін ұдайы ... ... ... ... сақтау деңгейінде тіліктерді пайдалану;
4. Жоқшылық – биологиялық ... ... ең ... ... мен ... ... олардың тұтыну адамдардың тіршілік
қабілетін демеп отыруға ғана жетеді.
Халықтың тұрмыс деңгейін жан-жақты талдау үшін аталмыш ... әр ... ... ... ... қатары есептеледі және олар
мынадай ірілендірілген топтарға топтастырған:
- халық ... ... ... және ... игіліктер мен қызметтерді халық
тұтынуының ... ... ... жинақталған мүлік пен халықтың ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен шектерінің
көрсеткіштері;
- әлеуметтік- демографиялық сипаттамалар;
- халықтың тұрмыс деңгейінің қорытындылаушы бағалары. Осы көрсеткіш
топтар жеке ... жүйе ... ... бірыңғай, жалпы жүйесіне кіреді және түрлі елдердің
экономикалық даму деңгейлеріне халықаралық салыстыру ... ... ... ... үшін де ... деңгейі көрсеткіштерінің қосалқы жүйесі негізінен мемлекеттің
әлеуметтік саясатын әзірлеу және ... жеке ... ... ... ... ... белгілеу үшін қолданылады.
Халықтың тұрмыс жағдайларының сапалық сипаттамасы үшін тұрмыс сапасы
туралы түсінік беретін ... ... ... Оларға негізгі
демографиялық көрсеткіштер, денсаулықтың жағдайы мен оны ... ... ... ... ... мен құрылымы, сауаттылық
деңгейі және білім мен мәдениет саласының ахуалы жатады.
Халық табыстараның негізгі ... бірі – ... ... ... ол еңбек төлемін, жәрдемақыларды, зейнетақыларды
степендияларды және ақша нысанындағы өзге де әлеуметік ... ... ... кәсіпкерлік қызмет бойынша меншіктен ... ... ... ... ... ... ... түріндегі
табыстарды, ауыл шаруашылығы өнімдерді ... ... ... мен өзге де ... қамтиды.
Халық табыстарын талдауда әдетте нақты табыстардың абсолютті көлемі
емес, ал оның салыстырмалы ... яғни ... ... ... ... ... номиналды табыстары бағалардың өзгеруін есепке алу
арқылы түзетіледі және уақыт бойынша нақты табыстар ... ... ... ... индексі халықтың өндірістік емес тұтынуға
сатып алатын тауарлар мен ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Ол ағымдағы мерзімдегі ... ... ... тіркелген жиынтығы құнының оның алдыңғы мерзімден
құнына қатынасын өлшейді. Бағалардың қалай ... ... ... ... ... алуларына болатын тауарлар мен қызметтердің
жиынтығы да өзгереді, демек ... ... алу ... де ... ... ... ара қатынасының өзгеруін көрсету үшін халықтың
ақшалай табыстарының сатып алу қабілетті сияқты көрсеткіші есептеледі, ... ... жан ... ... ... ... ... сатып алуға
болатын тауарлар мен қызметтер жиынтығын көрсетеді.
Аймақтар, экономика салалары немесе әлеуметтік топтар ... ... ... талдауында халықтың жан басына жаққандағы
есеп ... ... ... ... жөн. Орта ... ... шаққандағы ақшалай табыстар халықтың ... ... ... ... халықтың ағымдағы мерзімде тапқан ақшалай ... ... ... ... ... ... бөлу ... есептеледі. Бұл
ретте табыстардың жоғарыда аталған жиынтық ... ... ... ... ... біргі олар дың құрамдас бөліктерініңде көрсеткіштері –
жалақының, ... ... т.б. ... ... есептелуі мүмкін.
3 - кестеде тұрмыс деңгейінің баға беру мен оның ... ... ... үшін қолданылатын халық табыстарының негізгі
көрсеткіштері келтірілді.
3 – кесте Қазақстан халқының табыстар деңгейінің негізгі ... ... ... ... ... |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... табыстар |2371 |2849 |3020 |3408 |3983 |3982 |20305 ... ... ... | | | | | | | ... жан бас ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... жұмысшының орт№ |6841 |8541 |9683 |11864 |14374 |17303 | ... ... ... | | | | | | | ... ... |3283 |3554 |4213 |4270 |4462 |4947 |5818 ... орт маш | | | | | | | ... есеп жан бас ... |103,0 |99,8 |104,4 |103,6 |110,6 |107,6 ... ақш таб, | | | | | | | ... ... ... % | | | | | | | ... ... нақты орт айл |102,9 |106,4 |105,9 |113,1 |107,1 |111,1 |110,1 |
|жалақысы, алд жылм ... | | | | | | |
|% | | | | | | | ... орт ... |136,0 |97,4 |109,5 |87,9 |95,2 |104,2 |111,1 ... нақты мөлш. | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... тұрмыс деңгейі «статис жинағындағы деректер бойынша құрылды» -
Алматы ҚР. Стат жөніндегі Агентігі ... ... ... ... ... ... хал-
жағдайдың талдауы да маңызды роль ... Ол ... ... ... ... ... ... даму деңгейі;
экологиялық хал ахуалы; табыстар ... ... ... ... мен ... және ... деңгейін талдау ... ... ... ... де ...... ... халықтың саны
мен құрамы, экономикада жұмыспен қамтылғандар мен халықтың жалпы сананың
ара салмағы, жұмыссыздардың саны мен ... ... ... ... ... ... ... күні мен ... ... ... ... өндірістік жарақат пен кәсіптік кеселдің деңгейі
көрсеткіштері де қосылады.
Табыстардағы, сондай-ақ ... және ... ... әлемдік масштабта теңсіздіктің болуы, ... ... ... ... ... ... ... осы үдерңісті баламалы
өлшеу қажеттілігін белгілейді.
Кез келген экономикалық жүйеге ілесетін ... ... ... ... ... ... барлық елдерінде болған және қазір де ... тек ... ... ... ғана ... ... шектелмейді,
ол сонымен бірге қоғамның әлеуметтік және саяси саладағы өңірлеріне әсерін
тигізіп, көпшілік жағдайларда қылмыстық өсуі мен ... ... ... ... ... Соның салдары ретінде, кедейшілік
ауқымдарын ... ... ... барша қоғамдастықтардың алдында тұр.
Жалпы елдің дамуы ... ... әр ... ... іске ... үшін де жағдайлар ... ... ... ... ... қол ... ... Басқаша айтқанда,
кедейшілік проблемасынан арылу үшін бірқатар жағдайларды қамтамасыз ... атап ... оған ... ... өсу, ... ... ... үшін мүмкіндіктерді ұлғайту, мемлекеттің әлеуметтік
саясатының тиіміділігі, мемлекетті ұтымды ... мен ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте
кедей тұрмысты адамдардың мүдделерін ... ... ... ... ... мен іске ... - ... кедейшілік
ауқымдарын азайту міндетіне қол жеткізудегі маңызды қадам ... ... көшу ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың тоқтауы мен
жабылуы сияқты құбылыстармен қатар ... және ... ... ретінде –
жұмыссыздықтың күрделі ауқымдары ... ... ... ... ... ... біріне айналды. Әсіресе
ауылдық жердегі жұмыссыздық ... ... ... ... ... туралы айғақтайтын көптеген
әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер, өтпелі ... ... ... ... ... ... үкіметтің тұрақтандыру саясатын
жүргізгеніне қарамастан, ... ... ... Жұмыссыздық едәуір
өсіп, халықтың нақты ... ... өмір сүру ... ... ... ... және т.с.с. Осы ... ... ... өзге де ... және ... сияқты өткір де өзекті мәселеге айналды. Инфляцияның елеулі
қарқындары жағадйында алдыңғы ... ... ... халық жіктерінің
әлеуметтік жағдайын шиеленістірген мәселе жалақы, зейнетақы мен ... ... ... ... ... он ... ... сала – денсаулық сақтау, білім, ғылым,
мәдениет елеулі күйзеліске ... ... ... ... ... ... ... Халқының көпшілік бөлігі үшін
табыстың азаюына түрткі ... ... ... халқының 60% -дан
астамының орта есеппен жан басына шаққандағы ақшалай ... ... ... ... 3000 ... ... ... жылдарда халықтың жуық бөлігі орта есеппен жан ... ... ... ... ... ... ... Тек 1999 және 2000 жылдарда ғана
халықтың нақты табыстары орта ... ... өсе ... ... ... ... көрсеткіші табыстары
минимумынан төмен халықтың үлесі ... ... ... ... ... айта 4761 теңге болады, ол Қазақстан Республикасы Ұлттық
банккінің осы кезеңдегі ресми бағалы бойынша күніне 1 АҚШ ... ... ... ол ... ... СҚП ... – күніне 4,7 АҚШ долларын
құрайды.
2. Халықты әлеуметтік қорғау механизімін реформалау
Адам жөнінде қамқорлықтың өсуі, оны ... ... тек ... ... ғана ... ... сонымен бірге оның практикалық
негізі де бар, өйткені ХХІ ғ. ... ... ... ... ... ... қорғаушы күші ретінде шырқау биікке көтерілді.
Әлеуметтік қорғау ... ... ... барлық мүшелері үшін
төменгі тұрмыс стандарттарын қамтамасыз етуді ұйғарды. Осындай тәсілдің
теориялық негізін алғаш рет Джан ... ... Оның ... мәні
былай тұжырымдалады, әр азамат өзінің болшағын нық сенімімен ... ... ... ... ... ... сақтандыру әбден
тиімді болуы мүмкін.
Ең аз қамсыздандырылған ... ... ... ... ... ... ... табыстарының бір бөлігін ... беру ... ... ... ... қолайсыз жағдайларын
өзін сақтандырғандай болады. ... ... ... ... қабылдаумен шектелмейтінін атап көрсету керек, ол өзге де «адам
аспектерін» қамтиды. ... ... ... ... ... келмейтін немесе ала ... ... ... жат ... ... түрлерімен күн сайын кездеседі, олар:
маскүнемдік, ... ... ... ... ... шын ... болып табылады. Мұндай балалар ең алдымен осы жағдайда әлеуметтік
қорғаудың түрі болып табылатын қалыпты тәрбиеге мұқтаж ... ... ... туралы мәселе қозғалғанда, 1-і кезекте
оларды ауыр және зиянды еңбек жағдайларынан, еңбек төлеміндегі кемсітуден,
жыныстық сұраншақтықтан, ... ұрып – ... және ... ... ... өзге де әрекеттерден қорғау ұйғарылады. Халықтың өзге
санаттары – жұмыссыздар, зейнеткерлер, ... ... да ... ... және ... қолдау көрсетудің өзге ... емес ... ... ... «таза күйде», «саяси», «құқықтық», «әлеуметтік»
немесе ... ... ... ... ... ... бола ... бір шараның өзінде (мәселен, ғалымдарға, медицина қызметкерлеріне,
мұғалімдерге жалақының заң жүзінде көбейту) ... ... ... ... мән ... ... мен практикада әлеуметтік қорғау көбіне тар мағынада ... ... ... ... және ... қолддау көтерусіз
өздерінің тіршілік әрекетін ... ... ... мен ... ... шектеулі аталатын жіктеріне жарамды
күнкөрісті қамтамасыз ұмтылатын мемлекеттің әлеуміттік саясаты ретінде
қаралады.
Біздің ... ... ... ... ... қорғау
механизмі небәрі соның бір бөлігі болып табылады да, тұтас нәрсені, ... ... ... ... ... Оны ... қайыр көрсету
немесе әлеуметтік көмек ретінде сипаттауға болады. Одан ... ... ... мен ... ... бөлу қатынастарын жетілдіру және
өзгелерді қамтиды.
Халықты әлеуметтік қорғау ... мына ... ... ... және ... ... ... кәсіподақтар, әр түрлі үкіметтік емес ұйымдар мен еңбек ұжымдарының
тарапынан;
- отбасылық қорғау және өзін-өзі қорғау;
Объект бойынша әлеуметтік қорғаудың мынадай нысандарын ... ... ... аз ... отбасылар мен азаматтар;
• әйелдер мен көп балалы аналар;
• жұмыссыздар;
• зейнеткерлік жастағы адамдар;
• науқастар мен мүлгедектер;
... ... және ... ... әлеуметтік
салаларға қолдау көрсету.
Аталған деңгейлер мен нысандар өзара ... және ... ... келген сәбилер алғашқы кезде бір жола отбасының әлеуметтік
қорғауында ... ... ... ... отбасылар өз балаларына тіршілік
әрекетінің толыққанды жағдайларын, ... ... саны көп ... өте ... ... балалар мен көп балалы аналарды мемлекет пен
муниципалды басқару органдырының тарапынан әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мысалы С. Назарбаева басшылық
ететін «Бөбек» балалар қорының қызметі болып табылады. Атап айтқанда, оның
қатысуымен ... «SOS- ... ... қоры ... 1-і ... деревнясы, балалар бақшасы салынды. Оларға «Бөбек»
балалар қоры достарының қаражаттары арқылы ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік
қорғау мен қамқоршылық өзара ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік сақтан дыру қағидаты ... ... ... ... ... ... көмекті алдын ала
қаржыландыруға бағдарланады.
Бірде-бір тіпті сақтандырудың ең ... ... де, ... ... ... ... ала ескере алмайды, солардың салдарынан
адам қиын ... ... ... Сондықтан әлеуметтік қорғаудың құрамдас
бөлігі ретіндегі әлеуметтік көмек адамдардың жеке ... және ол ... ... өз ... ... ... көрсетіледі. Әлеуметтік көмекті қаржыландыру көзі бюджет
болып табылатындықтан, оның масштабтары әр ... ... ... ... ... ең ортақ қағидаларына жататындар:
• халықтың барлық жіктерінің ... ... ... жағдайларын
қамтамасыз етуге қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігі;
• қажетті жағдайларда медициналық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... халықты әлеуметтік және жәсіптік қауіптерден қорғаудың
жалпыға ... және ... ... халықтың неғұрлым саласын ұлғайту үрдісі.
Көптеген елдердің әлеуметтік сақтандыру мен өз ... ... ... үй ... табысына қатыссыз барлық
балалы ... ... үшін ... ... ... ... ... саясаттың бір бөлігі, сондықтан қағида ретінде,
олар бола түзу көрсеткіштерін ынталандыру мақсатын көздейді. Сондай-ақ,
әлеуметтік ... ... ең аз ... мәселелерді жөніндегі заңнама болып
табылады.
Индустриялы ... ... ... ұлттық жүйелерінің
құқықтық базасы адам ... ... ... ... ... мен стандарттарға сүйенеді.
Шетелдік теория мен ... ... ... ... ... ... бағыттарын жасады:
• бір-бірін қайталайтын көптеген жәрдемақылардың орнына атаулы
бағыттағы бірыңғай жәрдемақы енгізу;
• материалдық жағдайларын мұқият ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік бағдарламаларды қамтамасыз ету бойынша негізгі қаржы
ауыртпалығын мемлекеттік бюджеттен жергілікті бюджеттерге
көшіру;
... ... ... ... ... қызмет
көрсетулердің бір бөлігін сақтау.
Бүгінгі таңда Қазақстанда халықты ... ... мына ... ... ... атауға болады; жұмыссыздарды қорғау, медициналық
қызметтер ақысын жарым-жартылай төлеу, әлеуметтік көмек, ... Осы ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесінде белсенді және ... ... ... шараларға кәсіптік даярлау мен жұмыссыздарды
қайта ... ... ... ... және жаңа ... ... ... және жұмыссыздарға материалдық көмек көрсетудің
қамтыды.
Қазақстанда 1991-1999 ... ... ... ... ... ... ... 1991 жылы жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің
мемлекеттік қоры ... ... ... тыс ... ... ... ал 1997 жылдан бері бюджеттік саладағылар да жалақы қорынан 1-2 %
ақша аудара бастады.
Қ.Р. «халықтың ... ... ... 1-і ... ... ... ... стажына, асыраудағы жандарына, жұмыстағы
үзілістердің ұзақтығы мен өзге ... ... ... ... ... Әлеуметтік қолдау көрсетудің анағұрлым ... ... ... немесе кәсіпорындарды тартқан жағдайға
байланысты жұмыстан ... ... ... ... ... мерзімінде жұмыссыздарға стипендиялары төлеу қарастырылды.
/19.64-66 б./
1999 ж 1 қаңтардан бастап ҚР «Халықтың жұмыспен ... ... Заңы ... ... ол жұмыспен қамту саласында ... ... ... жұмыс іздеуге уәждеуге, халықтың ең осал санаттарына
әлеуметтік ... ... ... Осы заңға сәйкес жұмыссыздық
бойынша ... ... ... және ол ашық есепттік көрсеткіштің 3,5
еселік мөлшерінде есептеле бастады. Бұрын ... ... ... ... 1999 ж. 5 ... ... ... қамту туралы»
«Қазақстан Республикасының Заңына ... ... ... ... сәйкес
белгіленген тәртіпке жұмыссыздар болып танылған азаматтарға жұмыссыздық
бойынша жәрдемақы төленбейтін ... Оның ... ... ... есебінен атаулы көмек көрсету қарастырылды, оны аудандық
еңбек, жұмыс пен қамту және ... ... ... ... ... ... біздің жағдайларымызда өте «бұлыңғыр» санат. Ол
кедей азаматтарға жергілікті ... ... ... ескеру арқылы
беріледі. Қазақстанда шағын нәтижелендіру бағдарламасы
1998 ж. біраз дамуын тапты, оларды жұмыспен ... жаңа ... ... ... ... ... ... болады.
Алайда қаржылай қаражаттардың жеткіліксіздігіне байланысты бұл
бағдарлама 2000 ж ... ... ... қамтудың белсенді
саясатына көшу мән жағынан орналастыру қамтудың белсенсді саясатына ... ... ... мен кадрларды даярлау жөнінде нақты қадамдар
жасалған жоқ. Әлеуметтік ... ... ... ... жататын
әлеуметтік қауіптердің тізбесіне жұмыстан айырылу қаупін кіргізу ... ... ... ... бірге жұмыссыздарды әлеуметтік қорғаудың
бас стратегиясы негізгі 3 мақсатқа қол жеткізуді ... ... ... ... дамыту, жаңа жұмыс орындарын жасау үшін әсіресе шағын және
орта бизнесті ... ... ... ... ... мен
қызметкерлерді жұмыстан босатуға жол бермейтін жұмыс істеп ... бар ... ... ... жұмыспен қамту орындарын
жекешелендіру, ... ... ... ... айырмашылығы,
жекешелендіру жұмыскерлерді жұмысқа орналастыру мен қайта оқытуды ... ... ... ... ... септігін тигізген болар еді.
Қажетті медициналық қызметтерді алудың кепілдіктері іске ... ... ... қорғау жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі ... және оның адам ... ... ... аса ... – адам ... ... өндірудің экономикалық - әлеуметтік
үрдістеріндегі ролі біршама қомақты.
Осы роль медициналық сақтандыру жүйесінің жұмыс ... ... ... ... ... ... құру, іс-
әрекеттерді орталықсыздандыру, ұйымдастырудың міндетті нысаны, ол ... ... ... ... ... тудырады, рыноктағы осы
қызметті өндірушілердің – ... ... ... жеке ... жүргізетін дәрігерлердің өз еңбектерінің
сан және сана жөнінде тікелей мүдделігі туындайды, олар ... ... ... ... ... 1995 ж бері дами ... сол кезде
тиісті заң қабылданды және міндетті медициналық ... қоры ... ... ... базалық бағдарламасына сақтандыру
оқиғаларарының тізбесі ... сол ... ... жағдайда міндетті
медициналық сақтандыру қоры қаражаттарының есебінен медициналық ... ... ... ... ... шығындар өтелетін
болады. Сондай-ақ осы бағдарлама арқылы қажетті дәрімен қамтамасыз ету
және ... ... ... ... жеке ... дәрілер
бойынша жеңілдіктері қарастырылады.
Әлемдік тәжірибеде мынаны ойғақтайды, ел ... ... ... оны ... ... ... ... соған сәйкес
денсаулық сақтауға жұмасалатын шығындардың ... ... ... ... ... ... ... салыстырулар елдің
экономикалық даму деңгейі мен халыққа тегін медициналық ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыстың
бар екендігі туралы айтады.
Медициналық ... үдей ... ... ... ... ресурстарының болмауы халықтың едәуір бөлігін
медициналық көмексіз қалдырады. Медицина ... ... ......... ... да және отбасылық
амбулатфиялар ашу да көмектеспейді. Қазақстанның ... ... халі ... ... отыр. Медициналық қызметтердің кепілденген
минимумын проблемалары халықтың денсаулығы мен ... ... ... ... ... айналды. Мәселен инфляциялық
аурулармен ауырғандардың ... ... ... ... ... туберкулезбен ауырғандар саны көбейеді. Осылай ... ... ... ... медициналық сақтандыру реанимацтялау
қажеттілігі әбден жетілді.
Қатаң қаржылық шектеулер жағдайларында халыққа әлеуметтік ... ... ... ... ... оның ... ... кепілденетін
минимум» қалайды. 2002 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген «мемлекеттің атаулы
көмегі туралы» заңға ... аса ... ... ... ... ... ... ақшалай жәрдемақылар алуға құқылы. Отбасылық
жәрдемақылар - әлеуметтік көмек алуға үміткер отбасының ... ... ... шамада жиынтық табысын анықтауға негізделетін
әлеуметтік төлемдердің ... ... ... қолдау көрсетудің бас
қағидасы кедейшілік шегіне дейін ... ... ... ... табылады.
Әлеуметтік көмек көрсетудің атаулылық қағидатын жақтай отырып, ... ... ... ... мен ... бұл ... пікірталас тудырады.
Мәселен, отбасы табыстарын өлшеу ... ... ... БҰҰ
сарапшылары Еуропа және ТМД елдеріндегі адам ... ... ... осы ... бас ... кеңес береді: «Әлеуметтік
қорғаудың іріктемелі, спотанды үлгілері, ... ... ... ... қомақсыз қамту мен ұйымдық – ... ... ... ... екендігін тағы бір атап ... ... шын ... адамдардың салыстырмалы үлкен емес үлесі ғана
қамтылғаны ... ... ... айғақтайды, ал жәрдемақылардың
төлемдерін ... және ... ... ... жұмасалатын
шығындардың үлесі қалайды да өсе түседі».
Әлеуметтік қорғаудың аса ... ... ...... ... өйткені ол Қазақстандағы ересек ... бір ... ... ... күнделігіне байланысты зейнетақымен қамсыздандыру проблемасын
арнайы қарастыру қажет.
Әлеуметтік қорғау ... бір ... бола ... ... ... ... да, ... уақыты келгенде оны
алатынын білетіндерге де ... ... ... ... әр елдің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейне, саяси режим ... ... ... Зерттеушілер мынаны атап ... ... ... шамадан тыс кепілдіктер жеке қор
жинаудың жеткіліксіз нормаларына әкеледі, ... ... ... ... ... ... Және ... зейнетақымен
қамсызданырудың төмен көрсеткіштері –халықтың асыл қорғалуының айғағы.
Ұрпақтар ынтымақтастығы қағидасына негізделетін зейнетақылық ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке байланысты болады, ол жеке адамдардың жоғары еңбек
белсенділігі мен ... ... и ... ... ... ынталарын жояды;
зейнеткерлердің әл-ауқаты нашарлайды, олардың қамтамасыздық деңгейі
пайыздардың есептелген сомасы мен ... ... өсу ... ... еді, ... ... бұзылады немесе қызметкерлердің
зейнетақылық қорға жасаған салымдарын өтеу ке ... ... қор ... ... ... елеулі шамара төмендейді:
жеке салым ақша мен зейнетақы төлемдерінің арасында ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандырудың қажетті ... ... ... орташа мөлшерлемесі төмендекйді және ... ... ... ... ... үшін қор жинау жүйесінің ең ... ... ... ... ... ... ... көбейе
түскен жинақ ақшалары инвестициялардың аса ірі ... ол ... ... ... соның ішінде Қазақстан
үшін де маңызды. Одан ... ... ... ... зейнетақылық қор жинауларды тек ... ... ғана ... ... ... оларды ... ... ... ... ... табыстар алу арқылы да жүргізу ... ... ... ... реформасын дамытуда капитал рыногын
жасаушы ... ... жаңа ... ... сақтандыру рыногын дамытумен және осының ... ... ... мен халықтық болашақ әл-
ауқатын ... ... ... ... ... ... келгенде, Қазақстандағы әлеуметтік саланы қаржыландыру деңгейі
төмен екендігін көреміз. ... ... ... ең ірі ... ... ету мен ... көмек, одан соң білім ... ... ... спорт және ақпаратпен қамтамасыз ету баптары
орын алады.
Адамзаттардың Конституциялық құқықта байланысты әркімнің жеке табысына
қарамастан жалпы білімге, ... ... ... ... ... ... ... жоғалтуының байланысты, балалардың тууы ... ... және ... ... ... ... ... бар. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... принциптерімен
шектеледі.
Қазақстанның ертеңі зор мүмкіндіктер табалдырығында тұр. 2030 ж қарай
Қазақстан ... Азия ... ... Және өзге ... елдер үшін үлгі
болады деп сенеміз. Дегенмен 2030 ж. ... ... ... ... Оны біз өз ... және ... жетуге талпынған ерік
–жігеріміз арқылы тұрғызамыз. Егер біз осы мүмкіндікті сәтімен ... егер біз ... ... ... және ... күні нақты іс-
қимылдары іске асырмай, күндер мен апталарды уымыздан ... ... ... ұшырсақ, онда өзімізден басқа ешкімге кінә арта алмаймыз.
Салауатты әрі гүлденген экономика құрамайынша, біз қуатты мемлекет пен
қарулы ... құра ... ... экологиялық және әлеуметтік
міндеттерді несие алмаймыз, әрбір адамның жеке басының қадір-қасиеті мен әл-
ауқатын артыра ... ... ... өсуі біздің күллі
күнделікті жұмысымыздың Күретамыры болады. ... ... ... ... ... тән әрі ... халқының экономикалық әл-
ауқаты артқан тәуелсіз, гүлденген және ... ... ... ... ... ж. ... ауасы таза, мөлдір сулы, жасыл желекті елге айналуы
тиіс. Өндіріс қалдықтары мен радиация бұдан ... ... ... ... ... болады.
2030 ж. Қазақстан әлі де барынша кемелдене алмайды. Ол әлі әлемдегі ең
бай, ең білімді, ең дамыған ел бола ... ... ол ... жолдан
ойдағыдай өткен және дамудың келесі кезеңіне нық қадаммен аяқ басқан ел
болады.
Қолданылған әдебиеттер ... ... Т.А. ... регулирование перехода к рыночным
отношением. // Известия HAH РК. ... ... ...... ... ... Д. ... тупик и Назарбаев - М.: Молодая гвардия,
1993.
3. Владимирова Л.П. Прогнозирование и ... в ... ... ... ... и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5
апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 ... ... ... 1997. ... ... ... ... / Под общ. ред. д.э.н.
проф. ... и ... ... Н.А. ... — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / ... ... СПб, ... ... А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти //
Российский экономический ... 1992. ... ... P., ... Е. ... и рынок: Учебное пособие. —
Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. ... ... ... ... Казахтан в условиях перехода к рынку. — ... ... ... ... 1997. ... ... ... 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об ... в 1994 г. // ... ... 1994. 5 ... Ихданов Ж.О., Сансызбаева Г.Н., СахановаАН. Пмново-финансовые
механизмы регулирования экономики. ~ Алматы: Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 ... ... ... PK no ...... ... 1998.
17.Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современностъ,
перспективы. — Алматы: Бастау, ... ... А.К. и др. ... ... ... в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы,
2000.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық саясаттың мазмұнын бейнелейтін объективті және субъективті факторлардың негізгілері6 бет
Пәннің оқу - әдістемелік кешені "мемлекеттік қаржы"69 бет
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік саясаттың қазіргі жағдайын талдау31 бет
Қазақстан Республикасының фискальды саясатын жүргiзу барысындағы салықтардың түсiмiн талдау33 бет
Қазақстандағы жаһандану кезіндегі ұлтаралық қатынастар70 бет
Қаржы жоғары оқу орындарына арналған оқулық107 бет
Қаржы. «Қаржы» мамандығы бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық109 бет
Қаржылық жоспарлау және болжамдар жүйесі32 бет
Әлеуметтік басқарудың қағидалары мен мәні8 бет
Әлеуметтік реформаның мәні мен мазмұны. 1950 – 1960 жж. әлеуметтік реформалар36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь