Мұздықтар және олардың геологиялық әрекеті


Жоспар
1.Мұздықтар жер бетіндегі
2. Таулық мұздықтар
3. Материктік мұздықтар
4. Аралық мұздықтар
Қорытынды
Мұздықтар және олардың геологиялық әрекеті
Мұздарға гидросфера мен литосфераның жоғарғы бөлігінде кездесетін мұздықтар, ұзақ жылдар бойы қабатталып жиналған қар, су беті, жер асты мұздары, шельфтік мұздар, мұхиттарда кездесетін қалқыма-ықпа мұздар (айсбергтер) жатады. Олар жербетілік, теңіздік және жер.астылық болып бөлінеді. Жер бетінде кездесетін мұздар құрлықта, теңіз жағалауларында (шельфтерде) ондаған, жүздеген мың жылдар бойы қалыптасады; қардың қайта кристалдануынан, еріген судың қатуына байланысты пайда болған атмосфералық фирндер мен мұздардың табиғи жиынтығы болып саналады.
Жербетілік мұздардық құралуына ғасырлық орташа температураның 5—7°С-қа төмендеуі және ,-осыған сәйкес климат ылғалдылығының артуы себепші болады. Температуранын, осындай ауытқуларына байланысты полярлық және қоңыржай ендіктерде мұзды аймақтар қалыптасады.
Жербетілік мұздар құрлықтарда атмосфералық ылғалдықтың артуына, дүниежүзілік мұхит деңгейінің төмендеуіне (120 м-ге дейін) әсерін тигізеді.
Жербетілік мұздар жамылғы мұздықтар және таулық мұздықтар болып ажыратылады.
Теңіздік мұздар ұзақ жылдар бойы жүзіп жүретін қалқыма мұздықтардан (айсбергтерден) құралады. Олар өздігінен де және құрлықтағы мұздармен де байланысты дамиды. Мысалы, Солтүстік мұзды мұхиттың мұз жамылғысы, Оңтүстік жарты шардың ықпа мұздары, шельф мұздары, айсбергтер.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ж.Тұяқбаев
2. К.Арыстанов
3. Б.Әбішев

Пән: География
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мұздықтар және олардың геологиялық әрекеті
Мұздарға гидросфера мен литосфераның жоғарғы бөлігінде кездесетін
мұздықтар, ұзақ жылдар бойы қабатталып жиналған қар, су беті, жер асты
мұздары, шельфтік мұздар, мұхиттарда кездесетін қалқыма-ықпа мұздар
(айсбергтер) жатады. Олар жербетілік, теңіздік және жер.астылық болып
бөлінеді. Жер бетінде кездесетін мұздар құрлықта, теңіз жағалауларында
(шельфтерде) ондаған, жүздеген мың жылдар бойы қалыптасады; қардың қайта
кристалдануынан, еріген судың қатуына байланысты пайда болған атмосфералық
фирндер мен мұздардың табиғи жиынтығы болып саналады.
Жербетілік мұздардық құралуына ғасырлық орташа температураның 5—7°С-қа
төмендеуі және ,-осыған сәйкес климат ылғалдылығының артуы себепші болады.
Температуранын, осындай ауытқуларына байланысты полярлық және қоңыржай
ендіктерде мұзды аймақтар қалыптасады.
Жербетілік мұздар құрлықтарда атмосфералық ылғалдықтың артуына,
дүниежүзілік мұхит деңгейінің төмендеуіне (120 м-ге дейін) әсерін тигізеді.
Жербетілік мұздар жамылғы мұздықтар және таулық мұздықтар болып
ажыратылады.
Теңіздік мұздар ұзақ жылдар бойы жүзіп жүретін қалқыма мұздықтардан
(айсбергтерден) құралады. Олар өздігінен де және құрлықтағы мұздармен де
байланысты дамиды. Мысалы, Солтүстік мұзды мұхиттың мұз жамылғысы, Оңтүстік
жарты шардың ықпа мұздары, шельф мұздары, айсбергтер.
Жерастылық мұздар көп жылдар бойы қатып, тоң болып жатқан тау
жыныстарын қамтиды. Жердің даму тарихында мұз басу дәуірлері протерозой,
палеозой, кайнозой эраларын қамтиды. Төменгі антропогенде березин, ока,
ортаңғы антропогенде днепр, москва, карель, осташков, сартан мұз басулары
және скандинавия, жаңа жер, солтүстік орал, канада және т. б. мұзбасу
орталықтары болған
Мұздықтар — жер бетіндегі кішігірім шағын мұздардың жиынтығы. Олар
қатты күйдегі атмосфералық (қар мен бұршақ) жауын-шашынның жалпы мөлшері,
оның еріген және ауаға буланған үлесінен артық болған жағдайда, тау
беткейлерінің қарлы жиегінен жоғары орналасқан бөлігімде пайда болады. Жер
шарындағы бүкіл мұздықтардың жалпы көлемі 30 млн. км3, ал олардың ауданы —
16,3 млн. км2, яғни жалпы құрлық ауданының 11%-і.
Таулық мұздықұтар — биік тауларда қалыптасып, тау шыңдарын,
шатқалдарды, кең ойықтар мен түрлі ойдымдарды қамтиды (VI. 11-сурет).
Көбінесе олар мұзды өзен түрінде тау аңғарын бойлай созыльп жатады. Мұндай
аңғарлардың өзіндік пішіні науа (астау) тәрізді болады. Олар трогтар деп
аталады (VI. 12-сурет). Мысалы Кавказда, Памирде, Оралда және т. б.
тауларда. Тау мұздықтары тәулігіне 0,1 м-ден 7 м-ге дейінгі жылдамдықпен
қозғала алады. Ең жоғарғы жылдамдық, Памир тауының Аю мұздығында (1963 ж.)
белгілі болды. Оның шамасы тәулігіне 50 м-ге дейін жетті.
Матерйктік мұздықтар - аралдарды немесе кочтиненттерді толық жауып
жатады. Мұндай мұздықтар Гренландияда, Шпицбергенде, Антарктидада және т.
б.. аймақтарда кездеседі (VI. 13-сурет).
Олардың қалыңдығы мыңдаған метрге_жетеді. Мысалы, Антарктидада мұз
қабатының қалыңдығы 4200 м-ге жетеді. Гренландия мұздарыныд мұхитқа қарай
қозғалу жылдамдығы тәулігіне 4—37 м-ге жетеді. Мұхит жағалауына жеткенде
мұз жарылып бөлшектенеді. Соның. нәтижесінде пайда болған айсбергтер жел
мен судың. ағынымен ашық мұхитқа қарай ығып, біртіндеп ери бастайды. Аралық
мұздықтар төбесі жайпақ тауларда қалыптасады (VI. 14-сур.). Олар
бөлшектенбей, тұтас бір масса түрінде шоғырлана келе құз-шатқалдарды бойлай
сүйірлене тарайды. Осы тектес мұздықтар Скандинавия түбегінде байқалады.
Жердің геологиялық даму тарихында мұндай мұздықтар ТМД-ның Европалық
бөлігінде де талай рет (бес рет) болғаңдығы анықталды. Материктік
мұздықтардың қозғалысы Скандинавия түбегі жағынан басталған. Қазіргі
уақытта мұздар жер бетінін, 11%-ін алып жатыр. Олардың ішінде полярлық
аймақтардың үлесіне — 98,5%, алқалған 1,5%-і биік таулы өлкелердін. үлесіне
тиеді. Сонымен, мұздықтардын, атқаратын геологиялық қызметі тау жыныстарын
бұзу және үгілу заттарын жаңа орындарға тасымалдап, қолайлы бір орындарға
жинақтау болып саналады. Мұздықтардың бұзушылық әрекеті, әсіресе олар
қозғалған кезде орасан зор. Бұл әрекеттердің нәтижесінде алып ойықтар,
қазан-шұңқырлар мен апандар, айғыз-айғыз жолақтар, ойма шұңқырлар пайда
болады. Қалыңдығы 100 м-дей мұз қабаты жылжығанды, онын, табанына түсетін
қысым мөлшері әрбір текше метрге 92 т-дай болады екен. Осындай қысым
күшінің әсерінен бұзылып бөлшектенген тау жыныстары мұз массасымен бірге,
оның ішінде қалып қояды. Қалың мұз массалары жылжып, қозғалған кезде оның
арасындағы тау жыныстарының үшкір қырлы кесек бөлшектері тегістеліп,
жұмырланып және жылтырланып өзіндік бедер пішіндері қалыптасады.
Мұздықтардың бұзушылық әрекеті экзарлция (латынша экзарацио жырту
дегеа мағынада) деп аталады. Экзарациялық әрекеттің нәтижесінде қар, трог,
қоймаңдай тас, бұйра толқын құз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жер бетіндегі мұздықтардың геологиялық қызметі
Алтайдың геологиялық құрылысы, жер бедері
Геология пәнінен дәрістер
Геоморфология пәнінің оқу-әдістемелік кешені
Қазақстан территориясын физикалық-географиялық аудандастыру
Қазақстандағы ірі физикалық – географиялық аудандар
Геоморфология оқу - әдістемелік кешен
Жер қабығы (құрамы, қозғалыстары), бедер туралы жалпы мәліметтер
Қазақстанның биік таулы аймақтары
Геология –жер туралы ғылым
Пәндер