Қазіргі таңдағы Қазақстан - Түркия арасындағы экономикалық қарым - қатынастары

Кіріспе.

1. Қазақстан егемендігінің жариялануы және Түркия республикасымен қарым.қатынастардың басталуы, дамуы.

1.1 Қазақстан Республикасының Түркия арасындағы дипломатиялық қарым.қатынастың орнауы.
1.2. Қазақстан мен Түркия арасындағы экономикалық қатынастардың басты бағыттары.
1.3. Қазақстан Түркия бірлескен кәсіпорындардың құрылуы және оның қызметі.

2. Қазіргі таңдағы Қазақстан.Түркия арасындағы экономикалық қарым.қатынастары.

2.1 Қазақстан мен Түркия республикасы арасындағы халықаралық байланыс
2.2. Қазіргі кездегі Қазақстан.Түркия қатынастарының өзекті мәселелері.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Мұстафа Кемал Ата Түрік Түркия Республикасының 10 жылдығында сөйлеген мына керемет сөздері Түркия мен Түркістан, арасындағы ежелгі байланыстардың ең шынайы көрінісі болып табылады.
«Бүгін Кеңестер Одағымен доспыз, көршіміз. Бұл достық бізге керек. Бірақ ертеңі не болатынын ешкім де кесіп айта алмайды. Тура Осман империясы сияқты немесе Австрия-Венгрия сияқты бөлшектенуі де мүмкін. Бүгін қолында қыспаққа ұстап отырған халықтар уысынан шығуы мүмкін. Дүние жүзі жаңа бір деңгейге жетуі мүмкін.Міне, со кезде Түркия не істеуі керектігін білуі тиіс... біздің бұл досымыздың басқаруында тілі бір, сенімі бір, тегі бір бауырларымыз бар. Олпрға қолдау көрсетуге дайын емес. Дайындалу керек. Халықтар бұған қалай дайыцндалады? Рухани көпірлерін нығайту арқылы. Тіл-көпірі, сенім көпір негізімізді оралуымыз керек және оқиғалар бөлген тарихымыз ішінде бірігуіміз керек. Олардың бізге жақын жақындасуын күте алмаймыз. Біз оларға жақындасуымыз керек» деген.
1923 жылы 29-қазанында Мұстафа Кемал Түркия Республикасын жарияалады. Мұстафа Кемал Түркия Республикасының бірін-құрылыс, құқықтық қатынастар, мәдениет және тұрмыс сапаларында реформалар жүргізді. Экономика саласында бірсыпыра прогресшіл шаралар жүзеге асырылды. Шетел концессиялары түгел дерлік жойылды және сатып алынды, ұлттық банктер құрды, бірқатар жаңа темір жол, порт құрылыстары, өнеркәсіп орындары салынды.
Сонымен тұңғыш Түркия Президенті Мұстафа Кемал болжағандай 57 жылдан кейін Кеңес Одағы ыдырай бастады.
«1990 жылы тұнғыш рет Түркияадан мәдениет министірі Намук Кемал Зейбек ресми сапармен Қазақстанға келеді. Ол Қазақстан мен Түркияның мәдени байланыстарын дамыта түсу жөнінде бірнеше келісім шарттарға қол қояды. Бұл келісім шарт бойынша Түркия мемлекеті Арыстан баб пен Қожа Ахмет Яссауйдің кесенелерін қалпына келтіруді өз мойындарына алады».
«1991 жылы 15 наурызда Қазақ КСР-і Президентінің шақыруы бойынша Түркия Республикасының Президенті Тұрғыт Озал Қазақстанға тұңғыш рет ресми сапарымен келді. Осы сапар кезінде Н.Назарбаев пен Тұрғыт Озал Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы мен Түркия Республикасының арасында ынтымақтастық туралы қол қойылған келісімде мәдениеттерінің, тілдерінің, рухани мұра мен дәстүрлердің ортақтығы біріктіретін екі ел халықтарының саяси сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық, экологиялы, мәдени, гуманитарлы, хабарламалық және басқа салалардағы ұзақ мерзімді негіздегі өзара тиімді ынтымақтастықты одан әрі кеңейтіп, тереңдетуге ұмтылды».
Қазақстан мен Түркия арасында саяси, экономика, мәдени қатынасы тез дамып кетті. Бүкіл Түркия Республикасының Ата Түрік Мұстафа Кемал өзінің 10-жылдық тәуелсіздігінде сөйлеген сөзінен кейін 58 жылдан кейін қатынастық бастамасы еді. Бұл қатынас Түркияның 58 жыл бойы Қазақстанның тәуелсіздігін күткендігін, оған жақсы дайындалғандығын көрсетіп отыр. Екі Елдің арасында дипломатиялық достық, ынтымақтастық қарым-қатынастары орнатыла бастады. Бірақ айта кететін бір нәрсе 1992 жылы Стамбулда Түркі мемлекеттерінің бас қосуында Түркияның Президеті «Түркішілдік Одағын» құруға ұсыныс жасағанда Н.Назарбаев қол қоюды қарсылық білдірді Өзбекстан Президенті Ислам Каримовта бұл ұсыныстан қол қоюдан бас тартты.
Ал 1994 жылы екінші түрік мемлекетінің басшыларының бас қосуы болды. Бұл бас қосуда Н.Назарбаев түркі мемлекеттерінің Президенттеріне Еуразия одағын құруға ұсыныс жасады. «Н.Назарбаев бұл одақ әскери емес, мемлекеттер арасындағы дипломатиялық, экономикалық және мәдениеттер қарым-қатынастарың дамуы үшін еді».
«Қазақстан мен Түркия арасында 9-жылдық дипломатиялық қарым-қатынаста 66 құжатта қол қойып, оның ішінде 49 мемлекет аралық құжатта қол қойылды».
Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейін Түркия Республикасымен сауда-экономикалық қарым-қатынас кең қанат жайды. Екі елдің арасында сауда қатынасы 1992-жылы 30 миллион АҚШ доллары болса, 1997жылы-360 миллион АҚШ долларын құрады, ал 2000 жылы-460 миллион АҚШ долларын құрады.
Қазақстан территориясында Түркия кәсіпорындары Қазақстан кәсіпорындарымен бірлесіп жұмыс істеуде «Қазіргі кезде Қазақстанда қазақ-түрік бірлескен 321 кәсіпорындары бар».
Осы кәсіпорындар Қазақстанда қазіргі таңда ТМД елдерінің арасында ішкі өнім шығарудан бірінші болып отыр. Екі елдің арасында транспорт пен коммуникация қарым-қатынасы да дамып келеді.
«1995 жылы Түркия Президенті Сүлеймен Демирел мен Н.Назарбаев екеуі экономикалық ынтымақтастыққа келісім шартқа қол қойды.» Бұл келісім шартқа «негізінен Қазақстанның Каспийдегі мұнайын Түркияның территориясы арқылы Еуропа базарына шығару туралы келісім шартқа қол қойылды»
Сүлеймен Демирел екі ел арасында транспорт қатынасы туралы мынандай ұсыныстар айтты: Бұрынғы орта ғасырлық сауда жолы Жібек жолын қалпына келтіру, Иран мен түркіменстан арасындағы темір жол арқылы Түркия мен Қазақстан арасындағы темір жол қатынасын орнату. Кавказ территориясынан тас жол қатынасы және Каспий теңізі мен Волга ме Дон өзендері арқылы кеме қатынасын орнату туралы ұсыныс жасады.
Туысқан ел арасында мәдениет қатынасы дамуда. Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейін екі ел арасында мереке тойлар өткізу мен мәдени күндерін өткізу туралы келісімге қол қойылды. 1995-1996жылдары Түркия мен Қазақстан мәдениет күндері болды.Түркия қазақ халқының ақындары мен жжазушылардың мерей тойларын қарсы алды. Олар «Абайдың-150 жылдығы, Жамбыл Жабаевтың 150 жылдығының мерей тойлары және конферецияларда өткізілді».
«1996-1998 жылдары аралығында Қазақстан мен Түркия арасындакғы мәдени ынтымақтастықты дамыту жөніндегі хаттамада мәдениет министірі Т.Мамашев пен И.Қақарман қол қойды».
Бұл хаттамада мәдениет және өнер саласындағы байланыстарды одан әрі тереңдету туралы мәселелер қамтылған. Атап айтқанда түрлі фестивальдер, конференциялар ұйымдастыру, кино апталықтарын өткізу тағы басқа шаралар қарастырылды.
2000 жылы қазан айының 19-21 күндері аралығында Түркия халқының ежелгі ХҮ ғасырлық тарихы бар Түркістанның 1500 жылдық мерейтойын тойлады. «Бұл мереке тойға Түркі халықтарының мәдени министрлері келді. Және бір айта кететін жайт Түркия Республикасының 10-Президенті Ахмет Неджет Сезер қатысты».
«Түркістанның 1500 жылдық мерейтойы қарсаңында Қожа Ахмет Ясауи бабамыздың кесенесі рестраврацияланды. ХҮІІІ ғасырда қазақ хандарының үш жүз болып біріктрілген Абылай ханның мәйіті Ақсарайға арулап қайта қойылды. Түркістанның 1500 жылдық тойына Қазақстан ғалымдары «Түркістан энциклопедиясын» жарыққа шығарды. Бұл энциклопедияда түркі халқының тарихы мен мәдениеті туралы жазылған».
Қазақстан мен түркия Республикасы арасында ғылым мен білім саласында да ерекше орны бар.
Екі туысқан елдің ғылымдары конференциялар ұйымдастырылды.Бұл конференцияларда екі елдің ғылымдары өздерінің бағалы материалдарын алмастыру, әдебиет шығармаларын және тағы басқа еңбектерін аудару туралы шешім қабылдады.
Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде Түркістан қаласында 11 мыңдай студент оқиды, оның 500студенті Түркия азаматтары. Шымкент қаласындағы бөлімінде 6000 мыңдай студент оқиды, оның 100 студенті Түркия азаматтары. 1995 жылы Алматы қаласында Сүлеймен Демирелдің атынан ақылы университет ашылды.1991-1992 жылдары Түркістан қаласында тұңғыш рет қазақ-түрік лицейі ашылды. Қазіргі таңда 30-ға жуық қазақ-түрік лицейлері бар.
Қазір лицейде 6 мыңдай қазақ жастары оқиды. Олар қазақ, ағылшын, түрік тілдері жүргізіледі және компютермен де сабақтар жүргізіледі.
Осылайша Қазақстан мен Түркия Республикасының жан-жақты салада қатынастарын дамуы тарихи құбылыс сипатын алып отыр. Сондықтан да бұл мәселені зерттеу, талдау олардың бағыттарына сипаттама беру қажеттілігі қалыптасып отыр. Осыған орай мен осы жұмысымда арнайы зерттеу жасап оқулық жұмысын жасауды көздедім.
Сонымен Қазақстан мен Түркия Республикасының қарым-қатынастары туралы сол кездерде бірқатар еңбектер мен кітаптар, ғылыми мақалалар жарыққа шыға бастады.
Қазақстан мен Түркия Республикасының қарым қатынастарын бастамасы екі елдің тұңғыш рет келісім жасау министрлердің дипломатиялық қатынастардың бастамасы, кәсіпорындардың бірлесу туралы Келімбетов М. «Қазақстан коммунисі» газетіне жазды.
Н.Назарбаев тәуелсіздік алған кезде тұңғыш мойындаған және туысқан Түркия Республикасының Президенттері туралы өз еңбегінде жазады.
1996 жылы Түркия Республикасында Қазақстан мен Түркия Республикасының 5 жылдық дипломатиялық, экономикалық мәдениет қарымқатынастары мен екі елдің 5 жылда жасалған келісім шарттар туралы жазылған еңбек шықты. Фейзуллах Будак ежелгіден қазіргі қазақстанның тарихы туралы өз еңбегін түрікше жазып шығарады .
2000 жылы Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-нің профессорлары мен оқытушылары Қазақстан мен Түркия арасындағы қарым қатынастары туралы зерттеп өз еңбектерін жазып шығарды . 1996 жылы Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-нің 5 жылдық білім жетістіктері туралы еңбек жазып шығарды . Нарибаев М. Қазақстан мен Түркия арасындағы экономикалық қатынастары туралы мақаласын жазды. Бұл мақалада Түркия мен қазақстанның екі жақты экономикалық қатынастары, инвестиция, біріккен кәсіпорындар, сауда қатынастары туралы жазды
Н.Назарбаев 1994 жылы Түркияға ресми сапармен барғанын және түркі тілдес халықтардың Еуразия Одағын құру туралы «Халық Кеңесі» газетіне жазып шығарады . Ибрагим Қазақстанның Түркияменг экономикалық қатынасы мұнай саласы мен сауда қатынасы туралы «Түркия мен Қазақстан» деген мақаласын жазады .
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Фейзуллах Будак «Қазақстан: өткені, бүгіні мен ертеңі» Анкара, 2000ж.
2. Келімбетов М. «Қазақстан-Түркия бауырластық бастаулары» Қазақстан Коммунисі-1991ж. №8-39 бет
3. Келімбетов М. «Қазақстан-Түркия бауырластық бастаулары» Қазақстан Коммунисі-1991ж. №8-36 бет
4. Ph.Robins. The Middle East and the Central Asia in "The new deopolitions of Central Asia and its Neighbovrs". Pinter Publishears. London. 1994. Chapter iv - P. 165.
5. Мұхамедов М.Б. Тәуелсіз Қазақстанның сыртқы саясатында негізгі басым бағыттардың қалыптасуы. Алматы, 1999, 29-бет.
6.Торгово-экономическое сотрудничество. Протокол о торгово-экономическом сотрудничестве между Правительством Казахской Советской Социалистичесхой Республики и Правительством Турецкой Республики от 15 марта 1991 года. - В сбор. Казахстан-Турция: 5 лет дружбы и сотрудничества. Анкара, "Билиг". 1996. С.149-152.
7.Соглашение между Казахской Советской Социалистической Республикой и Турецкой Республикой в области транспорта и телекоммуникаций от 26 сентября 1991 года. - В" сбор. Казахстан - Турция: 5 летдружбы и сотрудничества. Анкара, "Билиг", 1996. С.158-162.
8. Встречи глав тюркоязычных государств Анкарское заявление. - В сбор. Казахстан-Турция: 5 лет дружбы и сотрудничества. Анкара, "Билиг',1996, 413-416 бетгер.
9. Встречи глав тюркоязычных государств: Стамбульская декларация от 18-19 октября І994 года; Бишкекская декларация от 28 августа 1995 года; Ташкентская декларация от 21 октября 1996 года. - В сбор. Казахстан-Турция: 5 лет дружбы и сотрудничества. Анкара. "Билиг", 1996, С.416-434.
10. Назарбаев Н. Ә. Тәуелсіздігіміздің бес жылы. Алматы, Қазақстан, 1996, 43S, 5ІЗ-6.
11.Токаев К. Под стягом независимости. Оценки о внешней политике Казахстана. Атматы. Білім. 1997, С.347.
12. Токаев К. Турция - стратегический партнер Казахстана. - В ин.: Казахстан-Турция: 5 лет дружбы и сотрудничества Анкара, "Билиг", 1996, C.10.
        
        Кіріспе.
1. Қазақстан егемендігінің жариялануы және Түркия республикасымен қарым-
қатынастардың басталуы, дамуы.
1.1 ... ... ... ... ... қарым-
қатынастың орнауы.
1.2. Қазақстан мен Түркия арасындағы экономикалық қатынастардың басты
бағыттары.
1.3. Қазақстан Түркия ... ... ... және оның ... Қазіргі таңдағы Қазақстан-Түркия арасындағы экономикалық қарым-
қатынастары.
2.1 Қазақстан мен Түркия республикасы арасындағы халықаралық ... ... ... ... қатынастарының өзекті мәселелері.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Мұстафа Кемал Ата Түрік Түркия Республикасының 10 жылдығында сөйлеген
мына керемет сөздері ... мен ... ... ... ең ... көрінісі болып табылады.
«Бүгін Кеңестер Одағымен доспыз, көршіміз. Бұл ... ... ... ... не болатынын ешкім де кесіп айта алмайды. Тура ... ... ... Австрия-Венгрия сияқты бөлшектенуі де мүмкін. Бүгін ... ... ... ... ... ... мүмкін. Дүние жүзі жаңа бір
деңгейге жетуі мүмкін.Міне, со ... ... не ... ... ... ... бұл досымыздың басқаруында тілі бір, сенімі бір, тегі ... бар. ... ... ... дайын емес. Дайындалу керек.
Халықтар бұған қалай ... ... ... ... ... ... сенім көпір негізімізді оралуымыз керек және ... ... ... бірігуіміз керек. Олардың бізге жақын жақындасуын күте
алмаймыз. Біз ... ... ... ... жылы ... ... ... Түркия Республикасын
жарияалады. ... ... ... ... ... ... ... және тұрмыс сапаларында реформалар жүргізді. Экономика
саласында бірсыпыра прогресшіл шаралар жүзеге асырылды. Шетел концессиялары
түгел дерлік жойылды және ... ... ... ... ... ... жаңа
темір жол, порт құрылыстары, өнеркәсіп орындары салынды.
Сонымен тұңғыш Түркия Президенті ... ... ... 57 ... ... ... ... бастады.
«1990 жылы тұнғыш рет Түркияадан мәдениет министірі Намук Кемал Зейбек
ресми сапармен ... ... Ол ... мен ... ... дамыта түсу жөнінде бірнеше келісім шарттарға қол қояды. Бұл
келісім шарт бойынша Түркия ... ... баб пен Қожа ... ... ... ... өз мойындарына алады».[?]
«1991 жылы 15 наурызда Қазақ ... ... ... ... ... ... ... Озал Қазақстанға тұңғыш рет ресми
сапарымен келді. Осы сапар кезінде ... пен ... Озал ... Социалистік Республикасы мен Түркия Республикасының арасында
ынтымақтастық туралы қол қойылған ... ... ... мұра мен ... ортақтығы біріктіретін екі ел халықтарының
саяси сауда-экономикалық, ... ... ... ... және ... ... ұзақ мерзімді негіздегі
өзара тиімді ынтымақтастықты одан әрі кеңейтіп, тереңдетуге ... мен ... ... ... экономика, мәдени қатынасы тез
дамып кетті. Бүкіл Түркия Республикасының Ата Түрік ... ... ... 10-
жылдық тәуелсіздігінде сөйлеген сөзінен кейін 58 жылдан ... ... еді. Бұл ... ... 58 жыл бойы ... ... оған жақсы дайындалғандығын көрсетіп отыр. Екі Елдің арасында
дипломатиялық достық, ынтымақтастық қарым-қатынастары орнатыла ... айта ... бір ... 1992 жылы ... Түркі мемлекеттерінің бас
қосуында Түркияның Президеті «Түркішілдік ... ... ... ... қол ... ... білдірді Өзбекстан Президенті Ислам
Каримовта бұл ұсыныстан қол қоюдан бас тартты.[?]
Ал 1994 жылы екінші ... ... ... бас ... ... бас қосуда Н.Назарбаев түркі мемлекеттерінің Президенттеріне Еуразия
одағын құруға ұсыныс жасады. «Н.Назарбаев бұл одақ ... ... ... ... экономикалық және мәдениеттер қарым-қатынастарың
дамуы үшін еді».[?]
«Қазақстан мен Түркия ... ... ... қарым-қатынаста
66 құжатта қол қойып, оның ... 49 ... ... ... ... ... алғаннан кейін Түркия Республикасымен сауда-
экономикалық қарым-қатынас кең қанат жайды. Екі ... ... ... ... 30 ... АҚШ ... болса, 1997жылы-360 миллион АҚШ
долларын құрады, ал 2000 жылы-460 миллион АҚШ долларын құрады.
Қазақстан территориясында ... ... ... ... ... істеуде «Қазіргі кезде Қазақстанда қазақ-
түрік бірлескен 321 кәсіпорындары бар».
Осы кәсіпорындар Қазақстанда қазіргі ... ТМД ... ... ... ... ... ... отыр. Екі елдің арасында транспорт ... ... да ... келеді.
«1995 жылы Түркия Президенті Сүлеймен Демирел мен ... ... ... ... ... қол қойды.» Бұл келісім шартқа
«негізінен Қазақстанның Каспийдегі мұнайын Түркияның ... ... ... ... туралы келісім шартқа қол қойылды»
Сүлеймен Демирел екі ел арасында транспорт ... ... ... ... ... орта ғасырлық сауда жолы Жібек жолын қалпына
келтіру, Иран мен түркіменстан арасындағы ... жол ... ... мен
Қазақстан арасындағы темір жол қатынасын орнату. Кавказ территориясынан ... ... және ... ... мен ... ме Дон ... ... кеме
қатынасын орнату туралы ұсыныс жасады.
Туысқан ел арасында ... ... ... ... ... ... екі ел арасында мереке тойлар өткізу мен ... ... ... ... қол ... ... ... мен Қазақстан
мәдениет күндері болды.Түркия қазақ халқының ақындары мен ... ... ... ... Олар «Абайдың-150 жылдығы, Жамбыл Жабаевтың 150
жылдығының мерей ... және ... ... ... ... ... мен Түркия арасындакғы мәдени
ынтымақтастықты дамыту жөніндегі хаттамада мәдениет министірі Т.Мамашев ... қол ... ... мәдениет және өнер саласындағы байланыстарды одан әрі
тереңдету ... ... ... Атап айтқанда түрлі фестивальдер,
конференциялар ұйымдастыру, кино апталықтарын ... тағы ... ... жылы ... ... 19-21 ... аралығында Түркия халқының ежелгі
ХҮ ғасырлық тарихы бар Түркістанның 1500 жылдық мерейтойын тойлады. ... ... ... ... ... министрлері келді. Және бір айта
кететін жайт Түркия Республикасының ... ... ... ... 1500 ... мерейтойы қарсаңында Қожа Ахмет Ясауи
бабамыздың кесенесі рестраврацияланды. ХҮІІІ ғасырда қазақ хандарының ... ... ... ... ханның мәйіті Ақсарайға арулап қайта қойылды.
Түркістанның 1500 жылдық ... ... ... ... ... ... Бұл энциклопедияда түркі халқының тарихы
мен мәдениеті туралы жазылған».[?]
Қазақстан мен түркия Республикасы арасында ғылым мен білім ... ... орны ... ... ... ... конференциялар ұйымдастырылды.Бұл
конференцияларда екі елдің ғылымдары өздерінің ... ... ... ... және тағы басқа еңбектерін аудару туралы
шешім қабылдады.
Қожа ... ... ... Халықаралық қазақ-түрік университетінде
Түркістан қаласында 11 мыңдай студент ... оның ... ... ... ... бөлімінде 6000 мыңдай студент оқиды, оның
100 студенті Түркия ... 1995 жылы ... ... ... ... ... университет ашылды.1991-1992 жылдары Түркістан
қаласында тұңғыш рет қазақ-түрік лицейі ашылды. Қазіргі таңда 30-ға ... ... ... ... 6 ... ... жастары оқиды. Олар қазақ, ағылшын, түрік
тілдері жүргізіледі және компютермен де ... ... ... мен ... Республикасының жан-жақты салада
қатынастарын дамуы тарихи құбылыс ... алып ... ... да ... ... ... ... бағыттарына сипаттама беру қажеттілігі
қалыптасып отыр. Осыған орай мен осы ... ... ... ... ... ... көздедім.
Сонымен Қазақстан мен Түркия Республикасының қарым-қатынастары туралы
сол кездерде бірқатар еңбектер мен кітаптар, ғылыми мақалалар жарыққа шыға
бастады.
Қазақстан мен ... ... ... қатынастарын бастамасы екі
елдің тұңғыш рет келісім жасау министрлердің дипломатиялық қатынастардың
бастамасы, ... ... ... ... М. ... газетіне жазды.[?]
Н.Назарбаев тәуелсіздік алған кезде тұңғыш мойындаған және туысқан
Түркия Республикасының Президенттері ... өз ... ... жылы ... ... ... мен ... Республикасының
5 жылдық дипломатиялық, экономикалық ... ... мен ... 5 ... жасалған келісім шарттар туралы жазылған еңбек ... ... ... ... ... ... ... өз еңбегін
түрікше жазып шығарады[?].
2000 жылы Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-нің профессорлары мен оқытушылары
Қазақстан мен Түркия ... ... ... ... ... өз
еңбектерін жазып шығарды[?]. 1996 жылы Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-нің 5 жылдық
білім жетістіктері туралы еңбек жазып шығарды[?]. Нарибаев М. ... ... ... ... ... ... мақаласын жазды. Бұл
мақалада Түркия мен қазақстанның екі жақты экономикалық ... ... ... ... ... туралы жазды[?]
Н.Назарбаев 1994 жылы Түркияға ресми сапармен барғанын және түркі
тілдес ... ... ... құру ... ... ... газетіне жазып
шығарады[?]. Ибрагим Қазақстанның Түркияменг экономикалық ... ... мен ... ... туралы «Түркия мен Қазақстан» деген мақаласын
жазады[?].
1. Қазақстан мен Түркия ... ... және оның ... ... ... ... ... арасындағы дипломатиялық қарым-
қатынастың орнауы.
Дипломатиялық қатынастар – «Халықаралық құқық ережелеріне ... сай, ... ... ... қатынастарды ұстаудың
негізгі нысаны»[?].
Дипломатия-дегеніміз ол Мемлекеттің сырқы саясатын жүргізу тәсілі,
яғни ол ... емес ... ... ... ... ... шешуге арналған қабылдаулар мен әдістер шет ... ... ... ... ... ... ... сырқы істер
ведомстволарының, дипломатиялық өкілдіктерінің, ресми қызметі: ... ... ... және ... ... ... халықаралық
конференциялардағы делегациялар, сонымен қатар мемлекеттің шетелдегі
азаматтардың және ... ... мен ... қорғау қызметі.
«Дипломатия» ұғымын, халықаралық ынтымақтастықты кеңейту және
тереңдетумен, сонымен қатар қалықаралық ... ... не ... ... ... ... байланыстырады.
Тәжірибедегі ең негізгі және ең кең тараған ... ... ... және ... ... ... және басқа визиттермен
келіссөздер: дипломатиялық ... ... ... екі ... және ... ... халықаралық ұйымдар және
олардың өкілдегі, ... хат ... ... ... көп ... ... аса ... мәнге ие болды.
Мемлекеттің дипломатиялық қызметін Үкімет тікелей басқарса-сыртқы
істер ведомствосы оны ... ... жылы ... ... ... Назарбаев Қазақ ССРО-інің Президенті
болып сайланды. Н.Назарбаев Қазақ КСР Конституциясы мен 1995 жылы 25 қазан
айында қабылданған Қазақ Кеңестік ... ... ... ... Декларацияға сәйкес жұмыс істеуді қазақ КСР сырқы істер
Министірлігі де негізгі бағыт етіп ұстанып ... ... ... ... ... халықаралық қатынастардың дерьес субъектісі
болуға, сыртқы саясатты өз мүддесіне ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар.
Республика шет мемлекеттермен экономикалық және сауда ... пен тең ... ... отырып, өзара шаттар негізінде
құрады, сыртқы экономикалыққызмет мәселелері дербес шешеді».
1991жылы 4 ... ... ... КСР ... Нұрсұлтан
Назарбаев пен Түркия Республикасының Президенті Тұрғыт Озал ... ... ... рет екі ... ... ... ... ғылыми-
техникалық және мәдени ынтымақтастығын кеңейту жөнінде 11 баптан ... қол ... КСР ... ... ... ... мен Түркия
Республикасының сырқы істер министірі, А.Куртджебе Альптемочин арасындағы
екі министірліктің ... ... ... ... ... қол қойылды.
«КезіндеҚазақстан Үкіметі 1994 ... бері ... ... ... ... мынадай хаттамаға бірінші рет қол қойып отыр»[?].
Екі ел сыртқы істер министірліктері Қазақ КСР-і менТүркия Республикасы
арасындағы екі ... ... ... ... қол қойылған
хаттамалардың орындалуы жайлы бір-бірін ... ... етіп ... ... екі ел ... өзара қарым-қатынастық жағдай туралы, сонымен
қатар екі жақтың да мүддесіне сай келетін ... ... ... ... және ... ... ... кеңес
жүргізіп отыруға келісті.
Хаттаманың 4-ші бабында: екі ел ... ... ... ... ... елшілік қызмет орнатуға екі жақты тиімді ... ... ... сонымен қатар екі министірліктің елшілік
қызметтері ... ... ... отыу жайлы ниеттері бар екендігін
мәлімдеді.
Қазақстан Республикасының ... 16 ... күні ... дүние жүзінде алғаш таныған мемлекет Түркия болды.
Түркияның бұл дипломатиялық белсенділігі Қазақстанда ... ... ... ... мен Қазақстан Республикасының арасындағы
дипломатиялық байланыстардың орнауына байланысты хаттамаға 1992 ... ... ... қол ... және ізін ... ... ... Түркия
Республикасының Алматы төтенше елшілігі ... ... ... бірі ... ... ... Республикасында осы жылы іске
қосылған Анкарадағы төтенше елшілігімен сыртқы өкілдіктерінің бірісін
Түркияда ашқан ... ... ... ... Дуайені Алматыда Түркия ... ... ... ... корпусы
әріптестерінің арасында бірінші болып ... ... ... ... ... ... қазан айының 30-31-ші күндері Анкара қаласында Түркі
тілдес мемлекеттердің бас қосуы болды. Түркия ... сол ... ... Озал, Әзірбайжан Республикасының сол кездегі ... ... ... Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев,
Қырғызстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... Каримов және Түркіменстан Республикасының
Президенті Сапармұрат Ниязовтар кездесуі болды.
Бұл кездесуде Түркия Республикасы Орта ... ... ... және ... ... ... ... ниеттерін аңғартты,
өзара қатынастардың орындалуына қанағаттанып отырғандарын білдірді және ары
қарай ынтымақтастық пен іс-қимылдарды үйлестіріп отыруға шақырды. Кездесуге
қатысушылардың ... ... ... мен тұтастай алғанда Азия
құрлығындағы қатынастардың ... ... осы ... ... ... ... ... түркі тілдес мемлекеттердің бүгіні үшін ғана
емес, болашағы үшін де аса маңызды болды.
1993 жылы 9 ... ... ... ... Түркия Республикасының
Президенті Тұрғыт Озал келді. Тұрғыт Озалдың Қазақстанға екінші рет ... ... Озал ... ... ... таныстырды.
Онда Вице-президент Ерік Асанбаев болды, премьер-министр орынбасары Қуаныш
Сұлтанов т.б. болды.
Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... басталған еді, екі жақ кездесулердің қажеттілігін
желеуін және Түркия деңгейде координацияларды ... ... ... ... ... және ... айрықша атап көрсетудегі сауда
экономикасындағы байланыс экономикалық әріптестік ... ... ... Президенті Тұрғыт Озал 1993жылы қаңтар айында ... 1-ші ... ... ... ... атап ... ел басшылары келісім барысында екі жақ барлық маңызды, ... ... ... ... ... сауда экономикасы саласына, ғылыми-
техникалық, мәдени байланыс кадр дайындау. Түркия делегациясы өз шарттарын
Қазақстанға экономикалық көмектің ... ... ... ... аралық байланысты нығайту көзделді.
Тұрғыт Озал Қазақстан Президентінің инициативасын ... Азия ... ... ... мақсаты қарастырылды.
Келіссөзге Вице-президент Ерік ... ... сол ... ... оның ... ... Жабагин, Президент апаратының
жетекшісі және министр ... ... ... ... және ... қатысты. Нұрсұлтан Назарбаев пен Тұрғыт Озал екеуі түстен кейін
Парламент үйіне барды. Осы Парламент үйінде ... ... ... ... ... сөз ... Түркия халқы Қазақстан Реформаларына жақсы
көзқараста екендігін атап айтты.
Біздің айрықша қуантатын жәй ... ... ... ... қоғам көмек береді тағы нарықтық экономикаға өту, негізгі
принциптер жаңа конституцияға әлем елдерінде қалыптасқан Қазақстанға ... жыл ... ... деді. Президент дана саясатшы Н.Назарбаев басқарған ел
ұлы мемлекет болуына сенемін. Түркия осы ... ... ... ... ... ... Өйткені 15 жыл ішінде Түркия үлкен тәжірибе жинақтады,
дін қиыншылықтарымызды түрлі жолдармен шығу ... ... ... жылы 17 ... ... Өзал ... салды. Н.Назарбаев өзінің
«Ғасырлар тоғысында» атты еңбегінде Тұрғыт Өзал туралы былай деді: Тұрғыт
Өзалдың ... ... ... ... болуы емес, ол ... ... ... белгілі бір кезеңінің қорытындысы еді.
Түрік кереметіеің сәулетшісі, экономиканың еркін ... ... шын ... жан қияр ... Тұрғыт Өзал әділетті түрде
әлемдік беделге ие болды.
Тұрғыт Өзал сыртқы саясатта көрнекті тұлға еді. Түркияны Таяу ... ... ... ... Шығыс блок елдерімен, жаңа ... ... ... тығыз экономикалық қарым-
қатынасқа ұласа алады. Мен Түркия мен ... ... ... қолдауды аса жоғары ... Бұл ... ... ... ... ... ұмыта алмаймыз»- деп жазды.
1993 жылы мамыр айында Түркия республикасының 9-Президенті ... ... ... ... С.Демирелді 1990 жылы қараша айында
Түркияға алғаш барған сапарында танысады. Ол кезде аса ірі ... ... ... ... жылы ... 17-де ... ... мен Қазақстанның арасында
достық және ынтымақтастық туралы шарт жасалды.
Түрк ия Президентінің ... ... ... қол ... сөз ... ... елдің арасында «туысқандық, жақындық» қатынастар бар екенін
айтты. Түркия Қазақстанның ... ... ... деп атап көрсетті. Біз
сіздерге сенеміз деп атап ... ... үшін ... ... ... өте
маңызды. Құрамында Түркия мен Орталық Азияның түркі ... ... ... ... уақыт келді деп атап көрсетті Н.Назарбаев. Бұл
ұйымның әлде ... ... ... және ... ... мақсаты бейбітшілікті және халықтардың әл-ауқатын нығайту нығайту
болып табылатындығына сенім білдірді».
Ал ... ... ... ... ... Қазақстанмен
қарым-қатынас туралы мынандай тамаша сөздерді айтты. Түркия мен Қазақстан
аймақтағы екі іргелі және ... ... ... ... ... да ... сырқы саясатының нәтижесінде Қазақстан аз уақыт
халықаралық аренада ... орын алып ... ... ... ... ... ... ие болды деді.
Осы кездесуде екі елдің сыртқы істер мин истрліктері арасындағы саяси
кеңестер туралы хаттамаға қол ... Ал 18-19 ... ... ... ... ... ... бас қосуы ... ... ... ... ... Әзербайжан Республикасының
Президенті Гайдар Әлиев, Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... Президенті Асқар Ақаев, Өзбекстан
Республикасының Президенті Ислам Каримов, ... ... ... ... қатысқан жоғары дәрежелі екінші ... ... ... ... Әзібайжан мемлекетінде Баку қаласында
жоспарланған болатын. ... ... ... ... ... және
осы елдің өз ішіндегі қайшылықтар кездесу мезгілін, орнын ... ... ... ... ала ... ... Әйткенмен кедедергіге
табандылық танытты. Әсіресе Ресейдің кейбір ресми адамдары ... ... ... ... ... ... орынсыз кіналап теріс ой пікір
таратуда, кездесуді этникалық бөлектену негізінде ұйымдастырып жатыр деп
даттанушылар аяққа ... ... ... ... ... ... жалған таралған сөзге былай деп жауап берді: Өз егемендіктерін және
тәуелсіздіктерін алған Орта Азиядағы түркі ... ... ... өздері қалаған шаруаларын жүзеге асыра алады,- бұл аймақтағы
экономикалық және мәдени ынтымақтастардың жандануынан ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі кездесуден
кейінгі екі жыл ішіндегі аталған алты ел ... ... ... ... ... тарихи, мәдени, діни, т.б,
арқаулар негізінде экономикалық және саяси әріптестіктің жалпы стратегиясын
жасау. Күн ... ... ... ... ... рыногінқұру,
аймақтық оның ішінде Армиян-Әзірбайжан және Ауғанстанмен ... ... ... ... жолдары, бұрынғы КСРО-нің ... ... өз ... нығайту жөніндегі күрделі міндеттерін шешуі
Конституция бойынша өркениетті, ал ... ... ... бойынша мұсылман
мемлекеті болып табылатын Түркияның тәжірибесін пайдалану сияқты мәселелер
енгізілді. Бұл кездесуді ашқан Сүлеймен ... ... ... ... «Бауырлас мемлекеттердің» ынтымақтастық ауқымын кеңейтудің маңыды
әрекетін атап көрсетті. «Біздің мақсатымыз ... ... ... ... ынтымағын нығайту»-деді.
Бұл кездесуде Нұрсұлтан Назарбаев түркі мемлекет ... ... құру ... ... ... Бұл ... Н.Назарбаев мынадай
мәселелерді айтты: Бұл одақ ... ... ... ... ықпал ететін жаңа мағынадағы бірлесу қажеттілігін
айтты.
Нұрсұлтан Назарбаев конференцияда шығып сөйлеген ... ... ... ... ... ... ... еместігін айтты,
болашақ елдердің оқшаулануында емес, интеграция ... нақ ... ... ... ... сенімді нығайта түсуге жәрдемдесіп,
мемлекеттердің аумақтық тұтастығын үлкен сенімділікпен қауіпсіздендіреді.
ОрталықАзия құрлығы – аумағы ... ... ... де, ... ... орасан зор, деп жалғастырды Қазақстан Президенті, күш-
жігерді, бөлшектемей, керісінше, біріктіре ... осы ... ... ... пайда келтірмейтіндей етіп пайдалануға болады. Біз өзімізде
ізгілік дәнін септік Өзбекстан. Қырғызстан және ... ... ... ... және ол қазір біздің ортақ дамуымызға, ... пен ... ... ... ... ... ... тоқталған түркияның Президенті
Кавказдағы «отты нүктелердің» салдарынан Орталық Азияның Түркиямен және
Еуропамен ... ... ... ... алаңдайтынын
жасырған жоқ.
Нұрсұлтан Назарбаев 19-на Алматыға қайтып оралды. Ел басы ұшар алдында
Қазақстан журналистеріне сапардың қорытындысы ... ... ... бұл ... деп атап ... ... басшысы,
жемісті болды. Достас елдің басшыларымен ресми келіссөз және оның ... ... ... барысында аса маңызды уағдаластықтарға
қол жеткізілді. Олар өзара ... ... ... одан ... жаңа ... ... 13-ші ... таңертең республикамыз басшысының Сарайы
алдында Алматыға сапармен келген Түркия Президенті ... ... ... ресми рәсімі өткізілді.
Мәртебелі мейман мен оның зайыбын Нұрсұлтан Назарбаев ... ... ... ... Екі елдің мемлекеттік Гимдерінің асқақ ... ... ... ... құрметті қарауылы санап айналып
өтті.
Елбасының Сарайында екі мемлекеттің басшылары оңаша отырып ... ... ... ... ... ... «өзара ... одан әрі ... екі ... да ... ... атап көрсетті. Сүлеймен Демирел Түркияның Қазақстанға қатысты
саясатын жоғары бағалап, оның басшысына ... ... ... ... ... тікелей қатысқаны үшін алғыс айтты».
Түркия Президенті Сүлеймен ... ... екі ел ... мен ... ... қарым-қатынастарды ең маңыздылары
ретінде мынадай ұсыныстар жасады: ... зор ... көне ... ... ... ... ... отырған байланыс көзінің бір бөлігі
ретінде Иран ... ... ... жол ... ... ... Еділ-Дон
каналын пайдалана отырып су жолдары арқылы қатынас жасауды жолға қоюды және
кавказ арқылы автомобиль тасымалдарын атауға болады, деп ... 14 ... ... ... ... ... ... Демирел Оңтүстік Қазақстан облысында болды.
Олар Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде оны ... ... ... ... мен ... ... ... мамандарының
көтеруімен ірге тасты нығайту толық аяқталып, жұмыстың келесі кезеңі
басталған. Барлық қайта ... ... ... ... жылдың аяғына
дейін аяқтау жоспарланып отыр. Екі мемлекеттің басшылары кесенедегі әулие
бейітінің ... ... ... ... ... ... қол ... кейін облыс орталығына келген Қазақстан мен Түркия басшылары
дендро рай паркіне барып осындағы ... ... ... ... ... ... ... Шымкент Педагогикалық дене тәрбиесі
институтының ат спорты кешенінде болды.
Олардың алдында ат ... ... ... болашақ мамандары ат
құлағында ойнайтын жігіттер өз-шеберліктерін көрсетті. Түркия ... ... асыл ... ... ... ... ... С Демител бастаған Түркия делегацисы Шымкенттен Анкараға
ұшып кетті. Жергілікті әуе ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев вице-
премьер Ахметжан Есімов, президент аппаратының басшысы Нұртай ... ... ... ... салды.
1995 жылы 15-ші тамыз күні ... ... ... ... ресми сапарымен келді.
Нұрсұлтан Назарбаев пен Түркия Премьер-министрі Танссу ... ... ... ұзақ ... ... мен
Түркияның кеңейтілген құрамындағы мемілекеттік ... ... ... әдеттегідей дәстүрге достық ахуалды өтті.
Екі жақ бірі-бірін өз елдеріндегі саяси және экономикалық ... ... ... ... жақты қарым-қатынастарды одан әрі
дамытудың болашағы туралы, аймақтық және халықаралық көкейтесті проблемалар
жөнінде пікір алмасты.
Түркия ... ... ... ... ... ... қоғамының ірге тасын қалауға бағытталған саяси
және экономикалық өзгерістерге үлкен мүдделік танытты. ... ... ... жүзеге асырылып жатқан елдегі ішкі тұрақтылықты нығайтуға,
мемлекеттік үкімет қызметінің арттыруға байланысты конституциялық реформаны
жақтаған сөз айтты.
Нұрсұлтан Назарбаев ... ... ... ... ... елдің қоғамдық-саяси өмірдегі одан ... ... ірі бет ... ... ... оқиға ретінде
жоғары бағалады.
Н.Назарбаев пен Түркия премер-министрі аймақтық және ... ... ... ... ... ... екі елдің айқындамалары
бірдей немесе жақын ... ... ... мен ... Тәжікстандағы,
Кавказдағы, Балқандағы және әлемнің басқа да ... ... ... ... ... ... Босния мен Герцеговиниадағы
қалықаралық қоғамдастырудың бейбітшіл ... ... ... әскери
қимылдардың жандана түсуіне байланысты алаңдаушылық білдірілді».
16 ... күні ... ... ... ... ... ... сапармен ұшып кетті.
1997 жылы 3-7 наурыз аралығында Қазақстан Республикасының премьер
–министрі Әкежан ... ... ... ... ... ... Бұл сапар
екі ел үшін де пайдалы ... Ең ... ... ... ... ... нәтижеленді. Қажыгелдиннің бұл сапарының Қазақстан үшін
маңыздысы –елдің ... ... ... Түркия іскерлеріне кеңінен
мәлімет берілгендігі. Түркияның премьер министрі ... ... ... ... ... берген қонақасына Түркияның Бұқаралық ақпарат
құралдары өкілдері мен үлкен холдингтердің иелерін шақырған ... бас ... сөз ... ... ... ... Әкежан Қажыгелдин бауырластық қатынастар мен қатар экономикалық
байланыстарды да ... ... айта ... былай деді:Байлық қажет
десеңіз, еліміз қазба байлықтарға бай, туысқандық қажет болса ... ... ... жаңа іс ... ... ... ... жан-жақты жаңадан
құрылып жатқан және жаңа астана Ақмоланы қазіргі заманға сай ... ... ... ... бар» - деді.
Қазақстан Республикасының премьер –министрі Әкежан Қажыгелдиннің ... бұл ... ... мақсаты –Қазақстан мұнайының Еуропа базарына
жеткізіілі, елдегі пайдалы қазбаларды таныту және жаңа ... ... ... ... сай ... ... еді.
Қазақстан Республикасының премьер –министрі Әкежан Қажыгелдиннің бұл
сапары туралы Қазақстанның ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы дипломатиялық қарым қатынас
орнағанынс бес жыл толады. Қазақстан Республикасының ... ... ... бұл ... ... ... бес жылдықтың жоспары
жасалынды.
Қазақ мұнайының Стамбұлдың Алтын базарында өңделіп сатылуы,Еуропаға
жеткізілуіндегі Түркияның ролі айтылды.
Сапарлар бір ... ... ... ... ... ... ... Қажыгелдиннің сапары тұсында
Қазақстанның пайдалы қазбалары, ... жаңа ... ... ... ... сапарлар тұсында қабылданған шешімдердің , келісімдердің,
уақытында ... ... ... өйткені Қазақстан экономикасының
аз уақытта түзеліп кетуі үшін бір сәтті де бос жіберуге болмайды,-деді.
1998 жылы 29 ... ... ... ... 75 ... ... дүниеге жар салып атап өтті. Елде төрт күндік мереке жарияланған.
Әлемнің 175 ... ... ... Мерекеге шақыруды 100-ге жуық
мемлекет қабыл алды.
Анкара мереке құшағында. Сан ... ... ... Солардың арасында
Қазақстанның туы бауырлас мемлекет Түркияның туының қасында ілініп тұрды.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 28 қазан күні
Оралдағы ... ... ... ... ... ... елге ұшып барды.
Түркия ... ... ... ... ... Назарбаевты
ұшақ трапынан қарсы алды.
28 қазан күні кешкісін Түркия ... ... ... мен зайыбының атынан сарайда кешкі қонақасы берілді.
Ал 29 ... күні ... ... ... өтті. Түркі мемлекеттері
Президенттері өзара әңгімелесіп, пікірлесуге де мүмкіндік алды.
Ресми рәсім Ата Түрік кесенесіне келіп тәу етуден ... ... ... де мерекелік рухқа тарихи ... ой ... ... ... ... ... әсер ... мәртебелі меймандар Түркия парламентінде жиналды.Осында
С.Демирел мырза құттықтауларды ... ... ... ... ... «Бүкіл Қазақстандықтардың атынан құттықтау
айтып, арнайы ескерткіш сыйлық- қыран бүркіт бейнесі бар ... ... ... бауырлас Түркия мен түркі салаларындағы
өзара ынтымақтастығы пәрменді түрде даму үстінде.
Екі ... ... ... ... түрде болып тұратын жоғары
деңгейдегі байланыстар екі жақты саяси, сауда-экономикалық және ... ... ... серпін беретіні сөзсіз.
«1999 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев
пен Түркия ... ... ... ... екі ... ... 1-шілде айында Қазақстан Республикасының Президентінің
Түркияға жасалынған сапар ... ... ... айында Стамбұлда өткен
Еуропадағы қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... басқа деңгейдегі байланыстары ды үдемелі түрде
дамып,нығаюда.Мұның бәрі көп ... ... екі ел ... ... ... ... ... көмірсутегі шикізатын әлемдік нарықтарға
тасымалдауға бағытталған. «Баку-Жейхан» экспорттық құбыр ... ... мән ... 1999 жылы 18-19 ... ... өткен ЕҚЫМ саммитінің
жұмысына Президент Н.Назарбаев ... ... ... ... оның барысында осы мұнай құбыры ... ... ... ... ... саналады. Түркияның саяси басшылығы аталмыш
жобаның ... ... ... ... ролін ерекше ... ... ... ... ... ... ... құбырының тиімділігі болмайды, өйткені Әзірбайжанда өндірілетін
мұнайдың мөлшері құбыры 60-пайызға ғана қамтамасыз ете алады-деді.
2000 ... 12-ші ... ... Н.Назарбаев Астанадағы өзінің
резиденциясында Қазақстан жұмыс ... ... ... ... ... істер-министрі Исмайл Джемді қабылдады.
Бұл «Түркия сыртқы ведомство басшысының елімізде тұңғыш ... ... ... тағайындалғанына да көп уақыт өте ... жоқ. ... ... аяқталып, мемлекет басына Ахмет Неджет Сезер келгеннен
кейін Түркияда жаңа ... ... ... ... Джем жаңа үкіметтің
жаңа мүшесі болып табылады».
Ал екеу ара әңгімеде Қазақстан мен ... ... ... ... айта ... жәйт-бүгінде екі ел арасында жан-жақты тығыз
қарым-қатынас орнаған. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып отырған екі жақтық түсініктік ахуалды тереңдете
түсуге мүдделі.
Ел басы мен Түркиялық дипломат кездесу ... үш ... ... төңірегінде әңгіме қозғады. «Оның бірінші саяси диолог ... ... ... ... терроризм және экстермизм проблемалары
сөз болды. Ал ... ... ... ... ... ... таңдағы екі ел арасындағы эконмикалық ықпалдастық
ахуалын қанағаттанарлы деп бағалады.
Сыртқы ... ... ... ... ішкі істер
министірлігі Ерлан Ыдырысов пен Түркия сыртқы істер министірі Исмайл Джем
екеуі: мынадай ... қол ... ... ... мен ... ... қылмыстық істер және адамдарды ұстап беру бойынша
құқықтық көмек туралы ... ... ... грамоталармен алмасу
жөніндегі хаттамаға қол қойды.
Қазіргі кезде ТМД кеңстігі сыртында Қазақстан мен өте ... ... ... ... ... ең бірінші кезекте Түркияны атап ... ... ... мен ... ең ... таныған
Түркия еліміздегі жүзеге асырылып жатқан демократиялық өзгерістерге
айтарлықтай ... ... ... жылы қаңтар айында өткен Қазақстандағы президенттік сайлауға
түрік бақылаушыларының қатысып өте жақсы баға беруі ... ... ... қалыптасуына қомақты үлес қосқаны белгілі. Бұған қоса,
бауырластық ықыластың бір көрінісі ретінде ... ... ... ... ... ұлы ... ... төрағасы Хикмет Читиннің
басқаруындағы жоғары деңгейдегі делегациясының қатысуын айтуға болады[?].
1999 жылы ... ... ... ... жер ... екі ел арасындағы бауырластық қатынастар нақты сипаттар көрінгенін
атап айтқан жөн. «Түркия халқы Қазақстан ... ... ... ... ... көмек көрсету туралы шешімін Астана мен
Алматы әкімшіліктерінің ынтасы бойынша ... ... ... бауырлас қазақ халқы тарапынан көрсетілген шынайы достық
сезімі ретінде ... ... ... зардап шеккен Дегирмендер елді мекенінің тұрғындары
Қазақстан Республикасы төтенше жағдайлар жөніндегі агеттігінің құтқарушылар
тобына арнайы ... ... мен ... ... екі ... қатынастардың дамуымен
қатар екі елдің халықаралық ынтымақтастық саласындағы өзара әрекеттестігі
де ... орын ... ... Түркия алғашқыдан бастап Азиядағы өзара
ықпалдастың және сенім шаралары кеңесі ... ... ... ... ... қолдап келеді. 1999 жылы қыркүйек
айында Алматыда өткен АӨЫСШК-не қатынасушы елдердің сыртқы саяси ... бас ... ... министрі Абду Халук Мехмет Чай
бастаған ... ... ... ... ... елдің халықаралық деңгейдегі ынтымақтастығы халықаралық және
аймақтық ұйымдар шеңберінде бір-бірін өзара ... да ... ... жылы 5 ... Түркия мемлекетінде оныншы Президент болып Ахмет
Недждет Сезер сайланды. Ахмет Недждет ... ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының алақалы жиынында
кездескен еді[?].
2000 жылы 19 қазан күні Түркия Республикасының оныншы Президенті Ахмет
Недждет Сезер ... ... рет ... ... ... ... әуе ... жоғары мәртебелі мейманды мемлекеттік хатшы Әбіш ... ... ... ... ... ... кортежі Қазақстан басшысының
резиденциясын бетке алды.
«Қазақстан басшысы екі ел мемлекет ... ... ... ... ... ... алдағы уақыттарда жалғасын таба
беретініне сенім білдіреді. Түркия Президенті өз елінің ... мен ... ... басқа да мемлекеттерімен ... ... ... бағыты өзгермейтін, әрі мұның өзі ... аса ... ... басымдықтарының бірі болып қала беретінін атап көрсетті[?]».
«Нұрсұлтан Назарбаев еліміздің тәуелсіздігі жарияланған сәттен бастап
жоғары деңгейдегі ... ... ... ... менТүркия
ынтымақтастығы барлық ауқымды экономикада, саясатта, әлеуметтік және
гуманитарлық салаларда ... ... ... айрықша тоқталды[?]».
Мемлекет басшылары өзара мүдделі халықаралық ... ... ... ... қауіпсіздік ауқымында Орталық Азиядағы саяси ахуал
жайында пікір алысты. Екі ел басшылары ... ... ... тартуға
діни және саяси экстермизмге жол бермеу ынтымақтастық қажет екендігімен
келісті.
Н.Назарбаев пен А.Сезер сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... ортақ болып табылатын
қуаттады.
«Президенттердің екеу ара кездесуінен кейін делегациялады кеңейтілген
құрамдағы келіссөздер өтті. ... ... ... ... ... ... ... комиссияның жұмысы, сауда-
саттықпен инвестициядағы, энергетикадағы, техника мен жабдықтар жеткізудегі
өзара іс-қимылды одан әрі ... ... ... ... ... ... кейін екі ... қол қою ... ... ... ... ... ... қарсы, күрес саласындағы ынтымақтастық туралы ... қол ... ... алдында өзінен Түркиялық әріптесін ... ... ... ... ... ... болып сайланғаннан кейін – деді
Н.Назарбаев, - алғашқы ресми сапарын ... ... ... ... ... еді. ... ... тоғыз жылға жуық тәуелсіздікке
екі ел арасында көп жұмыс атқарғанын, ... оның ... ... ... қол қойылғанын айтып өтті[?].
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік күніне байланысты үстіміздегі
жылдың 15 ... ... ... ... ... ... Аталмыш жиынға Түркия Республикасының мемлекеттік министрі
Абдулхамед Мехмед Чай, Түркияның ынтымақтастық және даму ... ... ... және белгілі бұқаралық ақпарат ... ... ... ... дайындалған Қазақстанның өткен ... ... ... ... ... ... ... туралы бейне ... Одан ... ... ... тәуелсіздігінің 9 жылдығы
туралы баяндама жасаған Қазақстанның Түркиядағы төтенше және ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясаты ... ... ... ... ... өтті.
Қазақстанның тәуелсізлігін ең алғаш таныған туысқан Түркия мемлеке ті
екендігін тілге тиек етіп, екі жақты қарым қатынастарға ... ... Атап ... екі ел ... ... ... байланыстардан тұратын дамып келе ... ... мен ... ... мәдени гуманитарлық қарым -қатынастарға
айрықша тоқталды.
2000 жылы 20-қазандағы тек қана халық үшін ғана ... ... ... үшін ... ... Түркістан қаласының 1500 жылдық ... ... ... ... ... қалпына келтіру жұмыстарын ойдағыдай
аяқтап, тойға тарту екендігін мәлімдеді.
Екі ел арасындағы достық пен ... ... ... ... ... ... ... достық кештері ерекше
бағаланып, бұл қарым-қатынастарын нығайтуға үлкен себептерін тигенін ... «Осы ... ... ... ... ... ... 1999 жылы Түркияда болған жер сілкінісінен зардап шеккен балалар
қорына аудару туралы шешім ... және ... қоса ел ... де қаржылай үлес қосқанын тілге тиек ете отырып, Қайрат
Сарыбай осы ... ... ... түрде мемлекеттің министрі
Абулқамұқ Мехмет Чай мырзаға табыстады».
Түркия мемлекетінің ... ... өз ... ... Қазақстан
халқын тәуелсіздік күнімен құттықтай отырып, екі мемлекет арасындағы қарым-
қа тынастардың тұрақтылығын өте ... деп ... Бұл ... ... халықтардың арасындағы мызғымас достық нышанының тағы бір белгісі
екенін тілге тиек ете отырып, тапсырылатын ... ... ... ... ... ... қожа ... жетім балалар орталығына табыстайтынын
мәлімдеді.
1.2. Қазақстан мен Түркия арасындағы экономикалық қатынастардың басты
бағыттары.
«Орта Азия мен Кавказ ... ... ... ... ... ... ... өте бай Қазақстан қазіргі тұста, сыртқы
экономикалық ... ... ... ... ... капиталын тартумен
қатар біріккен кәсіпорындарды арттыруға күш салуда. Қазақстан тәуелсіздікті
алғаннан бері ... ... ... ауыр ... дағдарысты жоюды
реформалық бағдарламаларды жасауды талап етті. Бағдарламаға сәйкес
өкіметтің ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, экономикалық тоқыраудан шығу және жеке ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатын» республика салаларында тағы
да экономикалық блок жоспары және жекеленген елдер мен ... ... ... ... ... ... ... стратегияны дұрыс
таңдау қажет, екі жақты экономикалық қатынасты талдау механизм ЕЖ. ЕҚ. Бұл
жоспар ЕЖ. ... ... ... ... ... қарастыратын
Қазақстанның негізгі әріптегі ішкі экономикалық байланыс Таяу және ... ... ... ... ... ... ауыр ... құру,
мұнай-химия, коммуникация, жеңіл және тағам ... ... және ... ... облыстарында Түктің орта және ірі
капиталы орнығуы біздің проекттерге инвеститцияландыру. Басқа сөзбен ... ... ... ... ел ... Біздің экономикалық
әріптесіміз қандай?
Қазіргі Түркия-индустриалды-аграрлы ел орта ... ... ... Оның ... дамыған жылдамдатылған динамикасы 1980 ... ... ... ... укіметке Отандық ... ... ьанк ... ... ... емес ... ... Оған
әлеуметтік инфраструктура, сауда және т.б.
1.Қ.А.Ясауи ХҚТУ «профессор –оқытушылар құрамының ғылыми-теориялық
және оқу-әдістемелік ҮІІ ... ... ... ... ... Нарибаев М. «Казахстан-Турецкие экономические отношение» ... №3 ... ... ... жеке кәсіпкерлердің және базар
механизимін Түркия ... ... 1980 ... ... ... ... ... ірі өндіріс саласында, банкісі, қызмет көрсету,
арқылы дағдарыстан ... ... ... тану ... ... ... даму бүтіндей елдің макроэкономикалық ... және ... ... ... жылы ... ... ... бес жылдық жоспар 1996-2000 жылдары
дамуын бөлігімен қарастырады. ВНП-ның жылдық өсімі 5,5% көлемде, бес жылдың
соңында ВНП ... ... ... ... салаға
бөлінеді. Индустрия-27%, ауыл шаруашылығы-13%, ... ... ... ... ... жанына 3340-3530 АҚШ долларын құрады.
Жұмыссыздық деңгейі-7,7%-ке дейін төмендеуі мүмкін».
Елдің қазіргі экономикалық ... ... ... ... ... жағдайы отставкаға кеткен үкіметте үш ... ... ... ... жете ... ... ... бюджетінің тапшылығын тану, сауда байланысының және тағы ... ішкі ... ... және ішкі ... ел ... ... бір жолын жоққа шығарды.
«1997 жылдың мамыр айында жаңа коалицияндық өкімет ... ... ... партия лидері М.Иылмаз жаңа кабинет көңілі негізінен кеткен
үкіметтің әрекеті арқасында ... ... ... проблемалардың шешуші жақсы мамандар
қажеттілігі туындады.Себебі бюджет жетіспеушілігі мен ... ... және ... ... қайта қарату керек еді, үздіксіз сегіз
жылдық білім беру қолға алынды. Бұл үлкен қаржы шығындарын әкеледі. ... ... қоры ... ... ... дамудың түрік басшылығы үшін МЭО
активизациясы болып қала ... тек шет ... ғана ... ... ... процестері экономикалық структуралары саласында ішкі
сауда, шетел инвестициясын тарту және т.б.
Түркиямен екі жақты байланыстардың артуымен бірге Қазақстанның ... ... бір ... ТМД ... ... ... ... Сонымен қатар Қазақстан сыртқы сауда жайында Түркияняң орны өте аз.
«Бұл жағдайды таблицадан көре ... жылы ... мен ... ... ... ... 360
млн.долларға жетті».
Түркия Қазақстанның негізгі саудадағы әріптесі ... ... ... алты ай ... екі елдің тауар айналымының көлемі 119,11 млн.
Долларды құрады, ... млн. , ал ... млн. ... ... ... бойынша ТМД елдерінің арасынан ... ... ... үшінші орынды иеленді».
Ерсүңгір мырзаның таблицасының көрсетуі бойынша 1998 жылы ... ... ... байланысы өте төмен: «1998 ж.Қазақстанның Түркияға
экспорты-94,3%, импорт-202,4%, айырым-108,1%».
Негізінде ... ... ... структурасы, шикізат
бағытындағы, ауыстыру импорттың негізгі статьялары болып жеңіл және тағам
өндірісі ... ... ... өндіріс айналымында, байланыс және
коммуникация құралы. Түрік тауарларының елеулі көлемде ... ... ... ... ел ... 2000 ж сауда айналымы 400 млн. АҚШ долларды құрап
отыр. Енді екі елдің басшылары ... ... 1 ... ... ... ... ... мен Түркия Республикасының арасында тронспорт пен
коммуникация ... ... өз ... ... соң тұңғыш рет шетелге әуе қатынасын
бастамасы 1992 жылы ... ... ... «Екі ... әуе
компаниялары екі жақты Алматы-Стамбул рейстері болды» .
Автомобиль траспорты- бұл негізінен мемлекет арасындағы жүк саудасын
тасымалдау түрі. 1994 жылы ... ... ... ... екі ... ... ... бірдей рұқсат етілді. Түркия қазіргі
кезде ТМД ... ... ... ... болып: ішкі сауда экспорттық
дайын өніммен импорттық шиніні бағыттау ... газ, ... қара ... да темірлері т.б.) Түркия үшін міндетті түрде аймақтық және ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық әріптестік ұйым Халықаралық ... және ... ... даму банкі және басқалар. Айрықша бағыттағы аймақтық интеграция
Түркияның ЕҚ қатарына енуі мүмкін: 1996 жылы осы ... ... ... ірі ... және ... Корея капиталындағы (Сони, Тойота,
Хюндай, Кия) ірі ... ... ... инвестиция беріп,
болашақта ЕҚ саудаларына ... өз ... ... ... ... ... және ... да ірі елдер көмек беруде»
Қазақстан Республикасының бауырлас Түркия мен түрлі салалардағы өз ара
ынтымақтастығы тәрменді түрдедамытуүстінде.Екі елдің ... ... ... ... тұратын жоғары деңгейдегі байланыстар екі жақты ... ... және ... ... ... ... ... сөзсіз.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алғаннан ... 1992 ... ... мен ... ... ... кең ... жайып, артып
келеді.
Түркияның Қазақстанға байланысты бағдарламасы ... ... ... ... импорт болса Қазақстан ... ... ... ... ... ... мыс, ... пластика
және анорганикалық химия өнімдерін шикізат күйінде сатуда. Ал «Түркияның
Қазақстанға деген экспортында бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... жасалған киімдер, құрылыс
заттары, темір-болат сияқты өнімдерімен басқада ... ... ... алып жатыр»
1995 жылы 13 маусымда Түркия Республикасының президенті ... ... ... ... ... пен ... екеуі екі елдің арасындағы сауда-
экономикалық ынтымақтастыққа қол қойылды. Президенттердің ... ... екі ... делегацияларының кеңейтілген құрамындағы
келіссөзінде Н.Назарбаев: «Қазір Қазақстанда Түркияның 269 фирмасы ... ... ... Егер 1992 жылы ... ... ... 20 млн. АҚШ
долларын құраса, ал, 1995 жылы тауар айналымы 160 млн АҚШ ... ... ... ... 1 млрд. Долларға жуық болатын бірлескен 34 жоба
бойынша жұмыстар ... ... деп ... ... ... ... жағынан бәсекелестікті айтады. Соңғы
кездегі байланыстар Қазақтар мен ... саны өсті ... ... ... ... ... құрастыру жөнінде тенден өткізу
туралы сұрауы тұрды және ... ... ... құру ... және Жапон компаниясы қарастырушы, Түркиядан «Повасаш» және
«Тулалсае» компаниясы қатысуда»
«1995 жылы ... мен ... ... ... қол қою рәсімінде Түркия президенті С.Демирел Қазақстан
коммуникация мен көлік ... ... ең ... ... Болашағы зор байланыста деп көне Жібек жолы негізінде
қалпына ... ... ... байланыс көзінің бір бөлігі ретіндегі Иран
арқылы Түркияға теміржол төсеу ... ... ... ... ... су жолдары арқылы қатынас жасауды жолға қоюды және Кавказ
арқылы автомобиль ... ... ... деп ... ... ... ... Түркияның «Telsini», « ... ... ... ... ... ... кез-келген
фирмаларының нүктесімен байланысуға болады. Халықаралық әдебиетте GSM
аталатын бұл жүйе ... да ... ... ... салтанатты
түрде ашқан ел Президенті Н.Назарбаев таяп ... ХХІ ... ... ... нақты адамдармен енуін зор мақтаныш ... ... ... ... ... ... Павлодарда жеке
қолдануға АТС берілді. ... ... ... ... жүргізілуде.
Повладар-«Весиет», Оралда-«Комтел», Семейде-«Хесбанламыс» жұмыс
істейді.
Қазақстан жерінде Түркия кәсіпкерлері мұнай мен газ ... ... ... бар. 1994 жылы көктемде Анкарада ... ... ... мұнайын өндіру, тазарту, тасымалдау және
саласындағы ынтымақтастық туралы келісім жасасты. ... ... ... Сыздық Әбішев пен Түркия энергетика және ... ... ... Атасой қол қойды.
Келісімге сәйкес бірлескен Қазақстан Түркия фирмасы 1994 жылы тамыз-
қыркүйек ... ... ... ... кен ... ... келіседі. Мұнда 4 млрд. Барель мұнай мен 387 млрд. текше ... газ бар. ... жағы 36 жыл ... 2,16 ... ... ... мен ... доллар құрайды.
Келісімге қол қою рәсімінде сөйлеген сөзінде С.Әбішев: ... ... ... қара теңіз бұғаздарыарқылы тасуға байланысты
мазасыздық танытуына түсіністікпен қарайтындығын атап ... ... ... ... ... жартардың қатысуымен табылатындығына сенім
білдірді»
С.Әбішев Қазақстан мен ... ... ... жуық ... және ... ... жүзеге асырылу сатысында екендігін
атап көрсетті.[?] Қазақстан мен Түркия банк саласында да ... ... ... ... «Зераат Банк» (KZL Bank-Kazakhstan
Ziraat International Bank), «Эмлаж ... «Иш ... ... ... ... Bank ) ... ... сынды банктер жұмыс
істейді. 1992 жылы Түркия Эксимбанк арқылы серіктестікті ... ... ... жолы 200 ... ... мөлшерінде алынды.(Соның ішінде-55,7
млн тауар бөлігі, инвестиция -14,4 млн ... ... ... ... ... іс ... Алматыдағы Анкара өтелісі, және балалар
реабилитациялық орталық, құрылыс орындарына ... ... ... ... салу және алыс-беріс көлемі жөнінен 3-ші орында келеді. Бір ғана
оңды мысал: Түркістандағы халықаралық Қазақ-түрік университетіне Түркия 61
млн ... ақша ... ... және ... ... да ... құрылыстарды түрік компаниялары жүргізуде пайдалануға берілген
нысандар қаншама».
«Түркия мемлекеті ... 2000 ... ... 1,5 млрд ... ... ... бірлескен кәсіпорындарының құрылуы және оның
қызметі.
Қазақстан мен Түркия арасындағы қарым-қатынас 1991 жылдан бері дамып,
кең өріс алып ... ... ... республикасының Президенті Тұрғыт Өзал
бастаған үкімет делагациясының Алматыға келген сапары бұл ... ... ... ... ж. ... мен ... министрліктері ведомоствалары мен
ассоцияциялары басшыларының іскерлік байланыстар орнатуға айрықша ... атап ... ... ... ... ... ... іскер топтары мен
келісімді жүзеге асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... құру жөнінде шешім ... ... КССР ... ... ... болған осы келісімдердің
жасалғанына көп уақыт өте қоймаады, ... ... ... ... ... ... концерні «Мармара ... ... ... ... ... ... шығаратын бірлескен кәсіпорын құру жөнінде шартқа отырды. Сондай-
ақ «Замбак» фирмасымен бірлесіп Жамбыл қаласында ... ... ... ... құру туралы да келіссөздер болған еді.[?]
Біздің экономикамыздағы ең бір осал буын-ауыл ... ... мен ... ... ... сондықтан бұл салада елеулі ... ... ... ... ... жөнінде де
республикамызда нақты қадамдар жасалды. 1991 ... ... тері ... ... ... ... байланысты «Актюбмясопром»
өндірістік бірлестігі мен ... ... мод ... КО» ... ... ... кәсіпорын енді басқа да ... ... жыл ... 300 мың ... ... ... Сондай-ақ Алматыда
құрылған, «Алаш Дыш Тыжарет» фирмасымен бірлескен «Алмаст» кәсіпорыны
халыққа ... ... және ... салу ... ... ... жекеленген түрлерінің шығарудың, терілерді қайта ... тері ... ... ... ... ... Осы мақсатта «Алаш
Дыш Тыжарет» фирмасы тігін машиналары мен тері бұйымдарын жеткізіп беруді
міндетіне алды.
1993 жылы ... ... ... ... ... мұнай
компаниясы пайда көлемінен Қазақстанның алатын үлесі 51%, ал Түркия үлесі
49% -ға. ... 70 ... ... 364 млн ... мұнай 20 млрд м3 табиғи
газды ашу жұмыстарына жұмсалды. 2001-2002 жылы 65000 ... ... ... ... ... жылдан бастап Қазақстанға Түркияның компанияларының қатысуымен
бірлескен кәсіпорындар негізделді. Бірлескен кәсіпорындар ... ... ... ... ... –Кумколь; «Полфин» компаниясымен мұнай
скважиналарын жөндеуге келісімге ... ... ... ... жұмысы. ҚазТұрмұнай Түркия жағынан ұлттық мұнай
компаниясы ... ... ... барлау, бұрғылауды Ақтөбе, Атырау,
Маңғыстау және батыс Қазақстан сияқты төрт ... ... көп елде 25000 кв км ... ... 210 млн ... ... ... берді. Мұнай, газ және Поденсат қорларын ... ... м ... менеджменттері Қазақстан кәсіпорындарында ұйымдастыру
жұмыстарын жүргізе алды.
1996 жылы Қазақстанда қызмет істеген ... жуық ... 319 ... ... Түркиядан кейінгі 300 кәсіпкерімен
Қытай алады.
Ал 1999 жылы Қазақстанда жұмыс істейтін Түркия ... ... ... ... 90-н ... ... кәсіпорын саны бойынша 3-ші
орын алады. Онда тауар сатып алып, тұрғындардың ... ... ... ... жуу ... ... өнімі, құрылыс заттары т.б. қызметтер
соңғы уақытта бірлескен кәсіпорындар ауыл шаруашылығы өнімдері, минералды
шикізат, ішкі ... ... ... ... ... ... ... «Окан» компаниясы
Алматыда печенье шығаруда. Алматыда ұн тартатын «Юмбул» фирмасы ... ... ... бірнеше облыстарында қазақ-түрік кәсіпорындары бірлесіп
жұмыс істеп жатыр. Олар ... ... ... тазартылатын су
шығарумен «Текфен» фирмасы айналысуда. Шымкентте сіріңке ... ... ... бар. Түркияның іргелі «Коч» компаниясы Қазақстанның
«Бутясымен» бірігіп, «Рамстор» деп ... ... ... ... ... «Коч ... фирмасы осындай супер маркеттерді Астана мен
Шымкентте де ашуды көздеп отыр.
Алматыда ... ... ... Шымкентте «Yesilinma» шұлық
фабрикасы, Өскеменде ... ... май ... өнім ... ... жылы Қазақстанда қызмет істеген 2000-ға жуық ... ... ... ... Түркиядан кейінгі 300 кәсіпкермен Қытай алады.
Қазақстанда Түркияның құрылыс фирмаларының орны ерекше: ... ... ... ... ... «Зафер» фирмасы
құрылысын жүргізді Университет қалашығының көлемі жоба бойынша 300 гектар.
Оның 120 ... жаңа ... ... ... ... 80 ... жаңа үлгідегі тұрғын үйлер салынуда, ал ... ... бақ пен ... ... ... орналасады.
Түркия мемлекетінің құрылыс кәсіпорындары Алматыдағы бес жұлдызды
«Анкара» ... ... ... ... алғашқы бес жұлдызды
«Астана» қонақ үйін тұрғызды. Сондай-ақ Астанадағы парламент үйін, бірнеше
министрліктер мен тұрғын үй ... да ... ... үлес ... территориясында Түркия компаниялары бірінші орында. Мәселен
Астана шетел компаниялары арасында 70%-ін ... ... ... ... презентациясында Президент 4 құрылыс компаниясына
медаль беруін оның үшеуі Түркияның компаниялары алды.
Астана қаласында Түркияның мынандай компаниялары ... ... ... «Окан-холдинг», «Жейланлемитет» шетелдік құрылыс компаниялары.
Қазіргі кезде Қазақстанда 660-тан астам Түркия ... мен ... ... ... ... Осы ... ... істеп
жатқан «Энка, Окан-холдинг, Финтрако, Джейлан, Бурдуж, ... ... ... ірі ... ... ... жатқан
жұмыстарын ерекше атап өтуге болады.
Түркияның Джейлан және Олан-холдинг компаниялары ... ... мен ... мұражайдың құрылыстарын аяқтауға жақын қалды.
Қазақстан республикасының Президенті Н.Назарбаевтың әлем таныған тұлға
екеніне көзі жеткен түрік ... ... аса ірі ... да ... зауыт, фабрикалар ашуға ынталы болып отыр. 1998 жылдың өзінде ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты
танысты. Соның 20-30-ы қазірдің өзінде қажетті құжаттар әзірлеп, ... ... ... күріш тазалау, мебель жасау, қағаз, керамика, шыны,
дәрі-дәрмек шығаратын фирмалар.
2. Қазіргі таңдағы Қазақстан-Түркия арасындағы экономикалық ... ... мен ... ... ... халықаралық байланыс
Ұлы Түрік мемлекетінің халықаралық қатынас саласында қолы жеткен
табыстары туралы айтқанда ең алдымен оның ... ... ... ... және ... қарым-қатынастары, сауда-экономикалық әскери-
техникалық ынтымақтастықтары және ғылым, білім беру, мәдениет ... ... ... ілігеді. Бұл түсінікті де. ... ... ... және ... терең тамырлы
бауырластығы бар Түркия мемлекеті Қазақстанды ол егемендігін ... ... күні ... ... ... да, мемлекеттің арасындағы
қатынастарда ортақ саяси және экономикалық ... кең ... орын ... да ... ... арасындағы қатынастар өте
қарқынды ... ... ... ... ... ... бастаған Түркия
басшылығы, сонау 1923-жылдың өзінде-ақ барлық түрік халықтарының олардың
этникалық, мәдени, тарихи ... ... ... ... өзінің сыртқы саясатының жаңа бағытын белсенді түрде әзірлеуге
кіріскен болатын. Сол ... ... ... да ... ... ... қадамдарында-ақ тәуелсіз тең құқыктылық
негізде дүниежүзілік қауымдастыққа ену ... деп ... ... ... ... ... мемлекетінің Қазақстанның егемендігін
таныған алғашқы күндерден-ақ үзбей өз бақылауында ... келе ... ... М.Б.Мұхамедов, - Түркияның саяси қолдауына аса зәру
болды. Оған күштер ... құру мен ... ... ... үшін
мүмкіндіктер алуға сыртқы байланыстарды диверсификациялау қажет еді. Әрине,
қазақ пен түрік халықтарының рухани, тілдік, мәдени және ... ... роль ... ... жоқ. ... ... ескерген Қазақстан үшін
дүниежүзілік қауымдастықта беделі өте ... ... ... ... ... ... ... алуға кепілдік ете алатын иесіндей көрінді.
Нарыққа негізделген мемлекет құруды мансұқ тұтқан Қазақстан үшін ... ... ... қауіп-қатерсіз өткен Түрік елінің тәжірибесі нұсқалық
үлгі. Сондықтан да болар осыны терең түсінген Қазақстан ... ... ... ... ... ... назар аударады. Дегенмен,
шаруашьшық жүргізудің ... ... ... ... Қазақстан
экономикасының Ресейдің және көршілес елдердің шаруашылығымен тығыз
байланысты ... ... ... ... алып ... ... ... өту процесінің өзіндік өрнегі болатындығы анық. ... ... 40% ... ... тектес емес халықтардан тұратындықтан
Қазақстан демографиялық жағдайларды да ескере отырып, этникалық және діни
мәселелерде ... ... ... ... салиқалы саясат
жүргізуге мүдделі.
1992 жылдың қазан айының 30-ы және 31—1 күндері ... ... ... ... ... ... болды. Оған Түрік
Республикасының сол ... ... ... Озал, Әзербайжан
Республикасының сол ... ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Қырғызстан Рсспубликасының
Президенті ... ... ... ... Президенті Ислам Каримов
және Түркменстан Республикасының Президенті Сапармұрат Ниязов қатысты.
Кездесу ... оған ... ... басшылығы кезінде Кемал
Ататүрік қолдаған барлық ... ... ... біріктіру идеясымен
еліктіруге тырысты. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Туындаған осындай қиындықтарға, өзара
келіспеушіліктерге қарамастан, кездесуге қатысушы ... ... ... ... мемлекеттердің ортақ рыногін құру идеясын қуаттады.
Түрік жағы ... ... және ... салаларда қолдау жасайтын
ниеттерін аңғартты, ... ... оң ... қанағаттанып
отырғандарын білдірді және әрі қарай ынтымақтастық пен ... ... ... ... қатысушылардың аймақтағы жағдайды
тұрақтандыру мен тұтастай алғанда Азия құрлығында қатынастардың ... осы ... ... беру ... ... ... түркі тілдес
мемлекеттердің бүгіні үшін ғана емес, болашағы үшін де аса маңызды болды.
Түркі тілдес мемлекеттердің бірінші ... ... ... ... да ... жыл аралатып тұрақты түрде өткізіліп келеді. Мұның жақын
мысалы ретінде 1994 жылдың қазан айының 19-ында ... 1995 ... ... ... ... 1996 жылдың қазан айынын 21-інде Ташкентте
болып өткен түркі тілдес мемлекеттердің бірінші ... ... ... ... Дж.Сакстың пікірінше, «қандай да бір ел болмасын
оның экономикалық ... ірі ... ... көбіне-көп сыртқы сауда-
саттықты дұрыс жүргізе білуіне ... ... ... ... шеңберіне тартылмайынша еш бір ел оқшау қалып жөні
түзу экономикалық құрылым жасақтай ... Олай ... ... ... ынтымақтастық та өзінің салмағына қарай өзара сауда-
саттықтың жетекші позициясына ие болуы орынды да. ... ... ... ... ... кеңесінің есептеріне қарғанда,
екі ел арасындағы өзара сауда айналымының жалпы сомасы 2001 жылы 1 ... ... ... Ал, 1999 жылы ... ... Республикасынан
әкелінген тауарлар экспортының жалпы сомасы 96 миллион АКШ долларын құраған
болса, 2000 жылы бұл көрсеткіш 116 ... АҚШ ... ... ... 1999 жылы ... еліне апарылған тауарлар ... ... 296 млн. АҚШ ... ... ... 2000 жылы бұл көрсеткіш 346
млн. АҚШ долларына жеткен болатын.
2.2. Қазіргі кездегі Қазақстан-Түркия қатынастарының ... ... тек ... ... ғана ... ... ... елдермен
арадағы сауда-саттықта саудалау заты негізінен шикізат ... ... де ... ... Сондықтан, ел басшысы Н.Ә.Назарбаев үнемі айрықша
атап, нақты көрсетіп келе жатқанындай, ... ... ... ... ... ... құнды көтеруге басты назар аударуы керек.
Демек, Қазақстанның сыртқы экономикалық байланыс ... ... ... ... арттыру бағытында қолға алынатын жұмыс
жеткілікті. Бұл жұмыстың ... бірі — ... ... ... шикізат бағытын жеңу үшін сыртқы экономикалық байланыс саласын
республика экономикасын құрылымдық ... құру ... ... Бұл ... дайын өнім өндіретін аяқталған технологиялық кешендер
құрып, өндіру салаларын экстенсивті дамудан ... ... ... ... жаңа технологияларды пайдалануды бұлжымас мұрат деп
білу керек.
Түркия-Қазақстан арасындағы ... ... беру және ... ... сөз ... ... ең ... 1991, 1992, 1996
жылдары Қазақстан мен Түркия халықтарының ... мен ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырылуы,
Түркістан қаласындағы Қ.А.Яссауи кесенесін жөндеу жұмыстары, Абай ... ... ... ақындық шығармашылық мерейтойларын атап өту
шараларынын ұмытылмайтын, екі ұлт үшін де ... ... ... ... айтуға болады.
Сонымен қатар, бұл саладағы өзара туыстық байланыстардың бірегейі
ретінде ... мен ... ... 1992 ... 31 ... ... мен Қазақстан Республикасы Өкіметтері арасында Түркістан
қаласында Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық ... ... ... жасалуын атап көрсету орынды.
Бүгінде аталмыш университетте түркі дүниесінен келген 10 мыңнан астам
оқушы білім ... ... ... түлектерін ұшырды және бұл түлектер
Қазақстан-Түркия және ... ... ... де биік ... ... ... қатар 1999 жылдың алғашқы айларынан бастап:
Қазақстан мен Түркия өкіметі, министрліктер, түрлі қоғамдық ұйымдар,
қорлар мен ұйымдар, университет және ... ... ... ... ... мен ... қол ... Түркия Республикасы коммуникациясы және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның бүкіл дүниежүзімен болған телефон байланысы
Түркияның ... ... ... ... Қазақстанда Түркияның
теледидар бағдарламалары көрсетілетіндей дәрежеге қол жетті;
- Қазақстанда Түркия Республикасы мердігерлік секторының қызметтерімен
іске асқан бағдарламалар 400 млн. ... әлі ... ... 1 млн. ... және айрықша қоғамдық ұйымдар тарапынан
міндеттемеге алынған ... ... 300 млн. ... ... ... Қазақстанда жасалған инвестициялары барысында АҚШ, Оңтүстік
Корея және Англиядан кейінгі төртінші орынды иемденген болатын;
- Тәуелсіздіктен кейінгі екі жыл ішінде Түркия мен ... ... 22 ... ... іске асқан сыртқы сауда көлемі тарапынан
қабылдануына қарамастан Қазақстан мемлекет басшысы Н.Назарбаев 1998 жылы ... ... ... ... ... құбыр жолын Қазақстанның
қолдайтындығы жөнінде дүниежүзіне әйгіленген декларацияға Түркиямен бірге
қол қойды;
- Түркияда қазір 1200-дың үстінде ... ... ... ... ... ... білім алуда. Қазақстандағы Түркиялық оқушылардың
жартысына жуығын Ахмет Яссауи университетінің оқушылары құрауда;
- Түркиялық қорлар мен жеке ... ... ... ... ... ... ... Түркиялық оқытушы қызмет етуде.
Бұл оқу орындарында 100 мыңға жуық қазақ жастары білім алуда және бұл ... ... ... жас ... ... ... ... жолдама алуда.
- Түрік Дін Басқармасы тарапынан Қазақстанда ... ... ... ... жаңа ... ... және қазіргі таңда
Түркия Республикасы Алматы Төтенше Елшілігінің дін қызметтері жөніндегі
кеңесшілгінде 16 дін ... ... ... ... ... жылы ... теология факультетінің ашылуына көмек көрсетілген.
Осындай қол жеткен ... ... ... мен ... ... ... ... байланыстарда
кемшіліктер де болды. Көбіне көп, мұндай кемшіліктер екі ... және ішкі - ... ... ... туындаған еді. Соған
қарамастан, осы ... ... мен ... екі ... ... келешегі үлкен.
Туған ағасындай бауырласы Түрік мемлекетінен үлгі ... ... ... ... ... ... қол ... таңда тәуелсіздігін 120 ел, яғни әлемдік қауымдастықтағы
мемлекеттердің ... ... ... оның ... 105 ... ... ... Әлемнің 28 елінде Қазақстан
Республикасының елшіліктері ашылды, Алматыда 44 ... ... ... ... 12 ... ұйымының өкілдіктері жұмыс істейді.
Жаңа астанамыз да саяси халықаралық байланыстар орталығына ... ... ... ... мемлекетаралық және үкімет аралық шарттар мен
келісімдер жасады, көптеген әлемдік, европалық және ... ... ... ұйымдар мен одақтарға кірді және қысқа тарихи мерзім ішінде
әлемдік қауымдастықтың ... ... ... ... ... қатынастар
жүйесі демократиялық принциптер мен халықаралық құқықтық келісімдерді
құрмет тұта отырып ... ... ... нық ... араласып
келеді.
Түркия мемлекетімен мемлекетаралық кең көлемді қатынас орнату ... ... ... ... ... ... Бұл екі мемлекетті жақындастыратын басты фактор — екі ... бір ... ... ... ортақтығы, этнолингвистикалық жақындығы,
геосаяси және экономикалық алғышарттарының бірлікті бастаулары барлығы.
Айталық аз ... ... екі ел ... қызу ... жүре берді, заңды база қалыптасты. Оның мысалы екі ел ... ... ... мен ... ... мен
кәсіпорын басшыларының жоғары денгейде қол қойған шарттары, декларациялар,
келісімдер және алынған міндеттемелер. Екі ел ... ... ... ... ... әрі өзара түсініскен мықты байланыс бар. ... өнер және ... беру ... ... екі ... ... жақындасуына, қарым-қатынастардың татулықпен негізделуіне ықпал
етті. Өйткені, екі елдің ... тіл және ... ... ... біз ... жағдайларға, сондай-ақ екі ел арасында орныққан
ортақ рухани, саяси және экономикалық мүдделердің ауқымды орын ... орай ... ... ... қарым-қатынастары әлі
де өте қарқынды дамып келеді.
Түркиямен ынтымақтастық Қазақстанның Азиялық ... ... ... ... Азия ... ... ... түркі өркениетін
қайта жанғыртуына жәрдемдесті. Туркияның, Қазақстанның және ... ... ... ... тығыз қатынастарды дамыту аймақтағы
күштердің ара салмағына елеулі ықпал жасады. Мұның бәрі және ... ... ... ... ... бастауларының негізгі
кезеңдерін зерттеген тұста болашақ ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастары туралы ой қозғағанда екі
ел арасындағы экономикалық рухани және мәдени салалардағы байланыстарды жан-
жақты ... жөн. ... ... Республикаға айналысымен Ататүрік
бастаған Түркия басшылығы, сонау 1923 жылдың ... ... ... ... ... мәдени, тарихи ортақтықтарына байланысты
бірігу идеясына негізделген өзінің сыртқы саясатының жаңа—бағытын белсене
әзірлеуге кіріскен ... Сол ... ... ... да ... Азия елдерінің дербес мемлекеттер ретінде ... ... ... ... тарихи миссиясы деп есептеді. Бұл күндері де Түркия
түркі тілдес мемлекеттердің саяси-экономикалық одағы арқылы өзіне ... ... ... ... ... ... тырысып отыр. Ағайындас түркі
тілдес мемлекеттердің тұтас белдеуінің орнауы, — ... ... ... ағылшын оқымыстысы— Түркияға аймақтағы өз жағдайын орнықтырып,
нығайтуға мүмкіндік береді. Ал, ... өзі ... ... бергі асыл
арманы — түркі тілдес бір текті мемлекеттердің ... ... ... ... ... түседі.
Дербес дамуының алғашқы қадамдарында-ақ Қазақстан тәуелсіз тең
құқықтық негізде дүниежүзілік қоғамдастыққа ену үшін — деп ... ... ... ... таныған алғашқы күндерден-ақ
Қазақстан-Түркия қарым-қатынастарын ... ... келе ... ... ... — Түркияның саяси ... аса ... Оған ... тепе-теңдігін құру мен Ресей патернализмінен босану үшін
мүмкіндіктер алуға сыртқы байланыстарды диверсификациялау қажет еді. ... пен ... ... ... ... ... және ... ортақтығы
үлкен рөл атқармай қойған жоқ.
Қазақстанды дамыған елдер қтарына қосатын факторлар ... ... ... мекемелерінің кең жүйесі, ғарыштық зерттеулерге
қатысу мүмкіндіктері жатады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен жаңа ... деген қажеттілік, инфрақұрылымның
төмен дәрежесі оның ... ... ... жататындығының дәлелдері.
Ал, дамушы елдердің өз экспортын диверсификациялауға, ... жаңа өріс ... ... өнеркәсібі дамыған елдер тарапынан
қандай пошымда болсын қарсылыққа, көптеген кедергілерге тап ... ... ... атап ... АҚШ «таргетинг» дегенді дамушы елдерге
негізінен ... ... ... ... ... ... ... қолданады.
Таргетинг — экспорттық әлуетті, негізінен мақсатты ғана көзден, өсіре
беру.
Дей тұрғанмен, кейбір «жаңа индутстриялы елдер» оның ... ... да бар өз ... ... ... ... айтарлықтай
жетістіктерге жетті. Олардың экспортында ... ... ... ... ішінде мәшинелер мен жабдықтардың ... ... ... ... ... ... озық тәжірибесін
қабылдап үйренудің ешқандай да әбестігі жоқ.
Маман ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты өркендеген дүниежүзілік жетекші 20 мемлекеттің Г-
20 тобы қатарында нақ ортасында нық ... тұр. Олай ... ... ... құруды көздейтін Қазақстан үшін өзіне дейін осындай
жолдан қауіп-қатерсіз ... ... ... тәжірибесі нұсқалық үлгі.
Сондықтан да болар, ... ... ... Қазақстан басшылығы нарықтық қоғам
құрудағы «түрік үлгісіне» айрықша назар аударды. Дегенмен, шаруашылық
жүргізудің ... ... ... ... Қазақстан экономикасының
Ресейдің және көршілес елдердің шаруашылығымен тығыз ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіне өту
процесінің өзіндік өрнегі болатындығы анық. Оның үстіне халқының 40 пайызға
жуық ... ... емес ... ... Қазақстан демографиялық
жағдайларды да ескере отырып, этностық және діни ... аса ... ... ... ... саясат жүргізуге мүдделі. Өз
кезегінде мұндай әлеуметтік-этностық факторлар басқа елдермен, соның ішінде
Түрік ... де ... ... әскери және экономикалық қатынастарға
әсерін тигізбей қалған жоқ. ... ... ... кез ... ... ... өркендеп, дамуы үшін ұлтшылдық
негіздерге ғана арқа сүйеп, қол ... ... ... мен Түркияның екі жақты сауда, экономика және ... ... мен ... ... ... ... ... дамыту мәселелеріне айрықша назар аударылады.
Мұның себебі, екі елдің шекарасы іргелес емес, ендеше сауданы өркендету ... ... ... ... үй құрылыстарына қажетті құрылыс
материалдарын уақытылы жеткізіп ... үшін ... ... жолдарын
іздестіру қажеттігінде жатыр.
Реті келіп тұрғанда айта ... жөн. ... ... ... Қазақстан бір бағытты ғана ұстанып қалған жоқ. Оған жан-жақты
экономикалық қарым-қатынас пеп байланыстарға Ресейдің де мүдделерін ... ... Оның ... ... тұрғындарының 40 пайызға жуығын славян
тектес халықтар құрайтындықтан, Ресеймен ... ... ... пен ... ... ... ... тағдыры оған мүдделі елдердің екі жақты
қатынастарының ғана мәселесі ... ... ... ... ... ... ... дамытудың да маңызды бөлігі болып ... да, бұл ... ... ... ... ... етеді.
Сондықтан болар, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев бұл
мәселені тиімді шешу ... ... ... ... мұнайын
тасымалдау жобаларының ішінен ең маныздыларын таңдап алды. Таңдап алынған
жобалардың ішінде Түркия, Әзірбайжан, Грузия, АҚШ мемлекеттері ... ... ... ... ... құбырын құру
жобасы да бар болатын. Осыған ... ... ... А.Н.Сезер 2000 жылдың Қазан айында ресми іс сапармен Қазақтанда
болғанда Н.Назарбаев ... ... ... құбыры жобасын
байыппен талқылап, бұл жобаның Қазақстан үшін де ... және ... ... ... атап өтті, жобаны іс жүзіне асырудың техникалық
негіздері мен ... ... ... өз ... ... ... атауын өзгертіп, оны жаңадан ... ... ... ... деп ... ... мұнай құбырының жалпы құны 2400 млн. АҚШ доллары мөлшерінде
бағалануда. Құбыр ұзындығы 1800/км. Мұндай ... ... ... үшін
маңыздылығы негізінен екі жақты біріншісі, бұл құбыр арқылы ... ... ... ... ... мүмкіндігі туындайды. Екіншісі, бұл келісімнен
Ресейдің сырт қалуы, Қазақстан мұнайының Батыс елдеріне экспортталуы ОПЕК-
ке мүшс елдерден тәуелсіз ... ... ... табылады. Қазақстан мұнайы бұл
кұбырмен Түркияға Шығыс-Батыс ... ... ... Бұл ... үшін ТМД ... ... өз ... дербес
сауда жасау мүмкімдігін береді. Дей түрғанмеи, дүниежүзілік рынокқа ... жолы жоқ. ... ... ... бәсекеге төтеп беріп, оңтайын таба
білу үшін базар бәсекесінің сырларын ... ... ... ... ... экономикасын дүниежүзілік шаруашылыққа кіріктіру ... ... пен ... қонымды протекционизмді де үйлестіре білу кажет.
Онсыз, сондай-ақ, жалпы ... ... ... ... ... ... деп ... шалқасынан ашып тастау, берекесіз
анархия, ел байлығын орынсыз оңды-солды шашу ... ... ... ... ... ... сан ... отандық өндіріс тауарларының
бәсекеге шыдам беруіне кері әсерін тигізіп, ел ... ... ... ... ... зиян ... сөйтіп экономикалық
тәуелсіздік пен қауіпсіздікке қатер төндіруі ... ... ... ... ... ... абайлап бару керек, оның ережелерін
көзжұмбайлықпен қолдану, әдетте әлсіздің күшіне ... ... ... ... экономикалық «отаршылдықтың» жан түршіктірер
ауыртпалығына ... ... ... ... беретін күрделі қаржының, технологиялардың
және ақпараттың келуін ынталандыратын қолайлы инвестициялық ахуал жасау ел
экономикасын дамытудың маңызды тұтқасы ... ... ... ... шетелдік күрделі қаржыны тарту бағытында көптеген игі шаралар
атқарылуда. Солардың бірі ретінде 1997 жылы ... ... заң күші бар ... шетелдік және отандық инвестицияларды
тарту және оларды тиімді орналастыру үшін еліміздегі экономиканың жетекші
салаларының тізбесі ... ... Оның ... ... ... өнеркәсібі, Астананың нысандары, ауыл шаруашылығы т.б.
орын алады.
Елбасы мен Премьер-министр Қазақстан мен Түркияның ... ... ... ... мұнай тасымалдау жөніндегі ірі жобаға
қатысуының, ... екі ... ... ... ... ... оңтүстік транзитімен ТРА-злік дәлізін дамытушы.
Туысқан елдер арасындағы ынтымақтастық, - деді Елбасы Нұрсұлтан ... ... мен ... ғана ... Орта Азия ... мекендеген барлық
халықтардың бейбіт жолмен дамуы мен экономикалық ... ... ... Иә, ... ... ... әлеуетінің мүмкіндігін
әлем мойындап отыр. ... да ... да ... ... ... қарым
- қатынастың түсіністік әрі парасаттық деңгейде болуы өз нәтижесін берері
ақиқат. Олай ... ... ... ... тең тұратын біздің
еліміз сыртқы саясатты да сындарлы ... ... ... мол. ... Қазақ елінің ұлттық болмысын кеңейте бермек.
Қорытынды
Түркия ... ... кең ... ... ...
Қазақстанның халықаралық қатынастар саласындағы ... ... Бұл екі ... жақындастыратын басты фактор — екі халықтың
түбі бір туыстығы, өткен тарихының ортақтығы, этнолингвистикалық ... және ... ... ... ... ... аз ... ішінде-ақ екі ел арасында қызу қарым-қатынас
жанданып жүре берді, заңды база қалыптасты. Оның мысалы екі ел ... ... ... мен ммнистрліктерінің ведомстволар мен
кәсіпорын басшыларының ... ... қол ... ... ... және алынған міндеттемелер. Екі ел парламенттері арасында да
қызу достық, ынтымақтастық әрі өзара ... ... ... бар. ... өнер және ... беру салаларындағы байланыстар екі халықтың бір-
біріне жақындасуына, қарым-қатынастардың татулықпен негізделуіне ... ... екі ... ... тіл және ... ... ... біз екшелеген жағдайларға, сондай-ақ екі ел арасында орныққан
ортақ рухани, саяси және ... ... ... орын ... орай олардың арасындағы ынтымақтастық қарым-қатынастары ... өте ... ... ... ... ... ... аймақтық процестерге
терендеп енуіне, Орталық Азия мемлекеттерінің көбіне ортақ түркі ... ... ... ... Қазақстанның және басқа түркі
тілдес мемлекеттердің арасындағы тығыз қатынастарды дамыту ... ара ... ... ... ... ... бәрі және ... басқа
факторлар Қазақстан-Түркия қатынастарының тарихи ... ... ... ... ... ... ... айрықша
көкейтестілігін көрсетіп берді.
Сондықтан Қазақстан-Түркия қарым-қатынастары туралы ой ... ... ... ... ... және ... салалардағы байланыстарды жан-
жақты саралаған жөн. Осман мелекетінен Республикаға айналысымен ... ... ... ... 1923 ... ... барлық түрік
халықтарының, олардың этностық мәдени, тарихи ортақтықтарына байланысты
бірігу идеясына негізделген ... ... ... ... ... ... ... Сол кезде-ақ құрамына Қазақстан да ... Азия ... ... ... ... қалыптасуына қолдау
көрсетуді Түркия өзінің тарихи миссиясы деп есептеді. Бұл ... де ... ... ... ... ... ... өзіне қолайлы
деп санайтын аймақтағы жетекші рөлге ұмтылуға тырысып отыр. Ағайындас түркі
тілдес мемлекеттердің тұтас ... ...... ... ... ағылшын оқымыстысы— Түркияға аймақтағы өз жағдайын ... ... ... Ал, ... өзі ... ... ... асыл
арманы — түркі тілдес бір текті ... ... ... ... ... ... ... дамуының алғашқы қадамдарында-ақ Қазақстан ... ... ... дүниежүзілік қоғамдастыққа ену үшін — деп ... ... ... ... таныған алғашқы күндерден-ақ
Қазақстан-Түркия қарым-қатынастарын ұдайы қадағалап келе ... ... ...... ... қолдауына аса зәру
болды. Оған күштер тепе-теңдігін құру мен ... ... ... ... алуға сыртқы байланыстарды диверсификациялау қажет еді. Әрине,
қазақ пен түрік халықтарының рухани, тілдік, мәдени және тарихи ортақтығы
үлкен рөл ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан: өткені, бүгіні мен ертеңі» Анкара, 2000ж.
2. Келімбетов М. «Қазақстан-Түркия бауырластық бастаулары» Қазақстан
Коммунисі-1991ж. №8-39 ... ... М. ... бауырластық бастаулары» Қазақстан
Коммунисі-1991ж. №8-36 бет
4. Ph.Robins. The Middle East and the Central Asia in "The new ... Central Asia and its ... Pinter ... London. 1994.
Chapter iv - P. 165.
5. Мұхамедов М.Б. Тәуелсіз Қазақстанның сыртқы ... ... ... ... Алматы, 1999, 29-бет.
6.Торгово-экономическое сотрудничество. Протокол о ... ... ... Казахской Советской Социалистичесхой
Республики и Правительством Турецкой Республики от 15 марта 1991 года. - В
сбор. ... 5 лет ... и ... ... ... ... ... Казахской Советской Социалистической Республикой и
Турецкой Республикой в области транспорта и ... от 26 ... ... - В" ... Казахстан - Турция: 5 летдружбы и сотрудничества.
Анкара, "Билиг", 1996. С.158-162.
8. Встречи глав тюркоязычных ... ... ... - В ... 5 лет ... и сотрудничества. Анкара, "Билиг',1996, 413-
416 бетгер.
9. Встречи глав тюркоязычных государств: Стамбульская декларация от ... І994 ... ... ... от 28 августа 1995 года;
Ташкентская декларация от 21 октября 1996 ... - В ... ... лет ... и ... ... "Билиг", 1996, С.416-434.
10. Назарбаев Н. Ә. Тәуелсіздігіміздің бес жылы. Алматы, Қазақстан, 1996,
43S, 5ІЗ-6.
11.Токаев К. Под ... ... ... о ... ... ... Білім. 1997, С.347.
12. Токаев К. Турция - стратегический партнер Казахстана. - В ... 5 лет ... и ... ... ... ... Е.Жұхаметұлы. «Жаңа президенттің жаңа сапары» Жас алаш 2000ж. 19
қазан.
14. Нарибаев М. САЯСАТ.1999г. №3.с.69
15.«Түркия мен Қазақстан арасындағы ... ... таяу ... ... млрд. АҚШ долларына жететін болады.» Егемен Қазақстан 1995ж. 14 маусым.
16. Таныс, Бейтаныс Түркия Егемен ... 1997ж. 14 ... 2 ... ... ... «Туыстықтың туы жоғары» Егемен Қазақстан 2000ж. 20 қазан.
18. Ғабит Мүсірепов. «Тәуелсіздік. ... ... ... ... ... Рахатұлы «Барша ағайынға амандық, жақсылық тілеймін» Қазақ елі
1997ж. 20 маусым.
20. Н.Назарбаев «Ғасырлар ... ... ... ... 5 лет ... и ... ... 1996г.
22. Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ Профессор оқытушылар ... ... және ... ҮІІІ ғылыми конференциялық еңбектері Шымкент
2000ж.
23. Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ: Бес жыл бес белес Алматы,1996ж.
24. Н.Назарбаев «Түркияға сапар жемісті болды» Халық ... 1994ж. ... ... ... мен ... ... ... 1997ж.19 қыркүйек.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVI – XVII ғасырлардағы осман империясы12 бет
«шығыс мәселесі»18 бет
Ататүрік23 бет
Ататүріктің өмірі мен саяси қызметі19 бет
Ахысқа түріктері8 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстың шығу себепіері және оның сипаты6 бет
Бухарест келiсiм-шарты3 бет
Кейінгі орта ғасырдағы Осман империясы21 бет
Күрдістан және күрдтер мәселесі (хіх ғ. 90 ж.– 1917)52 бет
Мұстафа Кемал Ататүрі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь