Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні мен мазмұны


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5

I ТАРАУ. КӘСІПОРЫННЫҢ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУЫНЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ.
1.1. Нарық кезеңіндегі дағдарыс салдары ... ... ... ...3.13
1.2. Дағдарыстарды мемлекеттік реттеу: шетел және Қазақстан Республикасының тәжірибелері ... ... ... ... ... ..13.21

II ТАРАУ. ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУ . КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ НЕГІЗІ РЕТІНДЕ.
2.1. Мемлекет тарапынан кәсіпорындарға қолдау көрсету ... 22.27
2.2. Кәсіпорындағы дағдарыстарды айқындау диагностикасының әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... 27.36

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...37.38

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: ... ... ... ...39.41
КІРІСПЕ

"Қазақстан-2030" Стратегиясында дамудың ұзақ мерзімді басым мақсаттарына ұлттық дағдарысқа қарсы басқаруының аумақтық тұтастығын толық сақтай отырып, Қазақстанның тәуелсіз егемен мемлекет ретінде дамуын дағдарысқа қарсы басқаруының, шетел инвестициялары мен ішкі жинақталымдардың деңгейі жоғары ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу жатады. Стратегия түйінді міндеттердің бірі ретінде республикада индустриалдық әлеуетке негізделген, әлемдік ғылыми-техникалық прогрестің қазіргі кездегі жетістіктері есебімен, көп салалық, бәсеке қабілетті өнеркәсіптік кешенді қалыптастыруды қарастырады.
Мемлекеттің ұлттық дағдарысқа қарсы басқаруының ұлттық мүдделерінің нақты, өз құрамына экономикалық, қорғаныс, білім, ақпараттық, т.б. құрамдас бөліктерді біріктіреді. Ұлттық экономикалық қауіпсіздік салалардың, жеке кәсіпорындардың, фирмалардың, компаниялардың экономикалық дағдарысқа қарсы басқару бағыттары ретінде қарастырылады.
Мемлекеттің экономикалық кәсіпорындарының дағдарысқа қарсы басқару импортты алмастыру арқылы ішкі өндірісті дамыту есебінен жүргізілетіні белгілі.
Кәсіпорындарды дағдарысқа қарсы қамтамасыз ету мақсатында қалыптасқан көзқарастар мен сараптауларды, экономикалық қатерлерді талдауды, дағдарысқа қарсы басқаруды, ғаламдану жағдайындағы қолдауды ғылыми негіздеу зерттеу тақырыбының өзектілігін айқындайды және ғылыми-тәжірибелік құндылығын анықтайды.
Кәсіпорындардың экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын зерттеу өрісі әлі көптеген сұрақтар бойынша кең болып қалып отыр. Кәсіпорындарды дағдарысқа қарсы қамтамасыз етудің бағалау көрсеткіштері, дағдарысқа қарсы басқаруды экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізі ретінде қарастыру, мемлекет тарапынан дағдарысқа қарсы реттеудің экономикалық қауіпсіздікке тигізетін әсері, ғаламдану жағдайындағы саланың дамуын қамтамасыз ету бағыттары, кәсіпорындардың маңызы, ауыл шаруашылығы, машина жасау, химия өнеркәсіптерімен өзара тығыз байланыстарын назарға ала отырып, тиімді даму тізбегін құру мәселелері жан-жақты сараптауды талап етеді. Үдемелі қарқынмен дамып отырған технологиялық, инновациялық, ғылыми-техникалық факторлар және нарық сұранысының өзгермелілігі тұтынушылар зердесінен шығатын тауарлар өндіру қажеттілігін анықтайды. Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы қамтамасыз ету теориялық және әдіснамалық тұрғыдан саралау қажеттілігі курстық зерттеудің мақсаты мен міндеттерін анықтауға негіз болды.
Курстық жұмыстың мақсаты кәсіпорындардың қызметтерін жан-жақты зерттей отырып, олардың экономикалық дағдарысқа қарсы, дағдарысқа қарсы басқару және оларды қолдану бойынша нақты ұсыныстар жасау.
Белгіленген мақсатқа жету үшін зертеу жұмысының келесі міндеттері анықталды:
• дағдарысқа қарсы қатысты анықтамаларды зерттеу және олардың мазмұнын ашу;
• дағдарысқа қарсы басқарудың экономикалық тигізетін әсерін анықтау;
• жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің әлемдік нарығының даму беталысын бағамдау;
• Қазақстан Республикасы өнеркәсібінің және сала кәсіпорындарының экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды салыстырмалы түрде талдау;
• ғаламдану жағдайындағы кәсіпорындарының экономикалық дағдарысқа қарсы басқару бағдарларын негіздеу.
Экономикалық дағдарысқа қарсы басқарумен байланысты ұйымдастырушылық – экономикалық қатынастар жиынтығы кіреді.
Курстық жұмыстың мақсаты кәсіпорындардың экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын қамтамасыз ету бойынша нақты тетіктерді ұсыну мен оларды қолдану тиімділігін негіздеумен сипатталады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы Алматы 2005 ж.

2 Назарбаев Н. Ә. Қазақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі қауіпсіздігі және әл - ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, Білім, 1997.

3 Қазақстан Республикасының "Ұлттық қауіпсіздік туралы" Заңы. 26. 06. 1998 // Егемен Қазақстан, 28. 06. 1998.

4 Антикризисное управление. Учебник под ред. Короткова Э.М. М.: ИНФРА-М, 2001.

5 Антикризисный менеджмент Под ред. Грязновой А.Г.М:Экмос,1999.

6 Теория и практика антикризисного управления. Учебник под ред. Беляева С.Г. М.:ЮНИТИ, 1996.

7 Мухамбетов Т.И., Нукушев А.Г. Банкротство и антикризисное управление предприятием (учебное пособие). Алматы, 2000.

8 Справочник кризисного управляющего. Под ред. Уткина Э.А. М.: Экмос, 1999.

9 Управление развитием организации: модульная программа для менеджеров. Модуль "Антикризисное управление", М.,2000.

10 Клейнер Г.Б., Качалов Р.М. Предприятие в нестабильной
экономической среде: риски, стратегии, безопасность. М.:Экономика, 1997.

11 Экономическая стратегия фирмы. Под ред, Градова А.П. СПб.: специальная литература, 1995.

12 Востриков П. О банкротстве предприятий заемщиков и банков за рубежом // Хозяйство и право, №3,1995.

13 Монич Ю. Банкротство предприятий в странах Центральной и Восточной Европы: цели, проблемы, результаты //Проблемы прогнозирования, №5, 1995.

14 8.01.1998 №-6-ФЗ "О несостоятельности (банкротстве)" РФ
Федералдық Заңы//Экономика и жизнь: ваш партнер консультант, 1998, ақпан.

15 Хоа Л. Новый закон РФ о несостоятельности (банкротстве): взгляд зарубежного экономиста // Экономика и жизнь, 1998, №11.

16 ҚР-ның 21.01.1997 жылғы "Банкроттық туралы" Заңы 2003
жылдың 1 қыркүйегіне өзгертулермен және толықтырулармен.Алматы.: Юрист, 2003.

17 Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент..: Финансы и статистика, 2000.

18 Крюков А.Ф., Егорычев И.Г. Анализ методик прогнозирования кризисной ситуации коммерческой организации с использованием финансовых индикаторов // Менеджмент в России и за рубежом, 2001, № 2.

19 Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Алматы, Экономика, 1999.

20 Мамыров Н.К. Развитие экономики РК в условиях глобализации мирохозяйственных связей. Материалы международной научно практической конференции "Национальная экономика РК в условиях глобализации". Алматы, 2002.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




МАЗМҰНЫ

Кіріспе____________________________ _______________3-5

I ТАРАУ. Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні мен мазмұны.
1.1. Нарық кезеңіндегі дағдарыс салдары_______________3-13
1.2. Дағдарыстарды мемлекеттік реттеу: шетел және Қазақстан Республикасының
тәжірибелері______________________1 3-21

II ТАРАУ. Дағдарысқа қарсы басқару - кәсіпорынның қауіпсіздігін қамтамасыз
етудің негізі ретінде.
2.1. Мемлекет тарапынан кәсіпорындарға қолдау көрсету____22-27
2.2. Кәсіпорындағы дағдарыстарды айқындау диагностикасының әдістемелік
негіздері__________________________ ______27-36

Қорытынды__________________________ _________37-38
Қолданылған әдебиеттер тізімі:_______________39-41

Кіріспе

"Қазақстан-2030" Стратегиясында дамудың ұзақ мерзімді басым
мақсаттарына ұлттық дағдарысқа қарсы басқаруының аумақтық тұтастығын толық
сақтай отырып, Қазақстанның тәуелсіз егемен мемлекет ретінде дамуын
дағдарысқа қарсы басқаруының, шетел инвестициялары мен ішкі
жинақталымдардың деңгейі жоғары ашық нарықтық экономикаға негізделген
экономикалық өсу жатады. Стратегия түйінді міндеттердің бірі ретінде
республикада индустриалдық әлеуетке негізделген, әлемдік ғылыми-техникалық
прогрестің қазіргі кездегі жетістіктері есебімен, көп салалық, бәсеке
қабілетті өнеркәсіптік кешенді қалыптастыруды қарастырады.
Мемлекеттің ұлттық дағдарысқа қарсы басқаруының ұлттық мүдделерінің
нақты, өз құрамына экономикалық, қорғаныс, білім, ақпараттық, т.б. құрамдас
бөліктерді біріктіреді. Ұлттық экономикалық қауіпсіздік салалардың, жеке
кәсіпорындардың, фирмалардың, компаниялардың экономикалық дағдарысқа қарсы
басқару бағыттары ретінде қарастырылады.
Мемлекеттің экономикалық кәсіпорындарының дағдарысқа қарсы басқару
импортты алмастыру арқылы ішкі өндірісті дамыту есебінен жүргізілетіні
белгілі.
Кәсіпорындарды дағдарысқа қарсы қамтамасыз ету мақсатында қалыптасқан
көзқарастар мен сараптауларды, экономикалық қатерлерді талдауды, дағдарысқа
қарсы басқаруды, ғаламдану жағдайындағы қолдауды ғылыми негіздеу зерттеу
тақырыбының өзектілігін айқындайды және ғылыми-тәжірибелік құндылығын
анықтайды.
Кәсіпорындардың экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын зерттеу өрісі
әлі көптеген сұрақтар бойынша кең болып қалып отыр. Кәсіпорындарды
дағдарысқа қарсы қамтамасыз етудің бағалау көрсеткіштері, дағдарысқа қарсы
басқаруды экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізі ретінде
қарастыру, мемлекет тарапынан дағдарысқа қарсы реттеудің экономикалық
қауіпсіздікке тигізетін әсері, ғаламдану жағдайындағы саланың дамуын
қамтамасыз ету бағыттары, кәсіпорындардың маңызы, ауыл шаруашылығы, машина
жасау, химия өнеркәсіптерімен өзара тығыз байланыстарын назарға ала отырып,
тиімді даму тізбегін құру мәселелері жан-жақты сараптауды талап етеді.
Үдемелі қарқынмен дамып отырған технологиялық, инновациялық, ғылыми-
техникалық факторлар және нарық сұранысының өзгермелілігі тұтынушылар
зердесінен шығатын тауарлар өндіру қажеттілігін анықтайды. Кәсіпорынның
экономикалық дағдарысқа қарсы қамтамасыз ету теориялық және әдіснамалық
тұрғыдан саралау қажеттілігі курстық зерттеудің мақсаты мен міндеттерін
анықтауға негіз болды.
Курстық жұмыстың мақсаты кәсіпорындардың қызметтерін жан-жақты зерттей
отырып, олардың экономикалық дағдарысқа қарсы, дағдарысқа қарсы басқару
және оларды қолдану бойынша нақты ұсыныстар жасау.
Белгіленген мақсатқа жету үшін зертеу жұмысының келесі міндеттері
анықталды:
• дағдарысқа қарсы қатысты анықтамаларды зерттеу және олардың
мазмұнын ашу;
• дағдарысқа қарсы басқарудың экономикалық тигізетін әсерін анықтау;
• жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің әлемдік нарығының даму беталысын
бағамдау;
• Қазақстан Республикасы өнеркәсібінің және сала кәсіпорындарының
экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды салыстырмалы түрде талдау;
• ғаламдану жағдайындағы кәсіпорындарының экономикалық дағдарысқа
қарсы басқару бағдарларын негіздеу.
Экономикалық дағдарысқа қарсы басқарумен байланысты ұйымдастырушылық –
экономикалық қатынастар жиынтығы кіреді.
Курстық жұмыстың мақсаты кәсіпорындардың экономикалық дағдарысқа қарсы
басқаруын қамтамасыз ету бойынша нақты тетіктерді ұсыну мен оларды қолдану
тиімділігін негіздеумен сипатталады.

I ТАРАУ. Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні мен мазмұны.
1.1. Нарық кезеңіндегі дағдарыс салдары.

Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынға қоршаған орта тарапынан
көптеген дағдарыс төнуі мүмкін. Бұл дағдарыс бәсекелестік күрестің
шиеленісуі, техникалық және бағдарламалық құралдарды заңсыз пайдаланумен,
елдегі саяси және экономикалық тұрақтылықтың болмауымен байланысты.
Сондықтан, кәсіпорын менеджеріне негізгі қызметінен, яғни кәсіпорынды
басқарудан басқа да, дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ету сұрақтары
жүктелетіні сөзсіз. Бұл мәселе терең және көп қырлы болғандықтан, біз
зерттеу жұмысымызда кәсіпорынның тек экономикалық дағдарысқа қарсы
басқарудың қаматамасыз ету сұрақтарына тоқталамыз.
Қаржылық-экономикалық дағдарыстар, әдетте, өнеркәсіп кәсіпорындарға
кері әсерін тигізеді: негізгі капитал тозады, еңбек өнімділігі азаяды, жас
және білікті мамандар өндірістен кетеді.
Кәсіпорын алдына өзіне тән өндірістік қызметтерді орындауына байланысты
өзінің жағдайын бағалау мен болжау сияқты, яғни кәсіпорынға әсер ететін
ішкі және сыртқы факторлардан қорғау, қауіптілік индикаторларының
мониторингі жүйесін құру, олардың шектерін анықтау, қатерлерге қарсы
шаралар қабылдау сынды, өзекті мәселе туады.
Әрбір кәсіпорын үшін өзінің экономикалық дағдарысқа қарсы басқарудың
қамтамасыз ету сұрақтары, тек қана дағдарыс жағдайында ғана емес, тұрақты
экономикалық ортада да экономикалық дағдарысқа қарсы басқарудың міндеттері
өз көкейкестілігін жоймайды.
Кәсіпорын тұрақты қызмет ету жағдайында экономикалық дағдарыстың
сұрақтарын шешуде басты көңілді өндірістің және өнім өткізудің қалыпты
қарқынын сақтауға, материалдық және қаржылық залалдардың болмауына,
ақпараттардың компьютерлік базасының бұзылмауына, теріс пиғылды бәсекені
болдырмауға бағыттайды.
Қазақстан Республикасының егемендік алған кезеңінен бастап,
экономикалық дағдарыс термині елдің құқықтық - нормативті құжаттарынан
берік орын алды. Осындай нормативті құжаттардың қатарына ҚР-ның "ҚР-ның
Ұлттық қауіпсіздігі туралы Заңы, ҚР-ның экономикалық қауіпсіздігінің
Мемлекеттік стратегиясы жатады. Ұлттық заңдылықта экономикалық дағдарыс
талаптары мен түсінігі, біздің ойымыз бойынша, анық көрсетілмегендіктен,
біз экономикалық дағдарыс түсінігін жан -жақты қарастыруды үйғардық.
Үлкен заңгерлік сөздікте экономикалық дағдарысқа келесідей түсінік
беріледі: ...мемлекеттің үдемелі дамуы мен әлеуметтік, саяси және
қорғану қабілетін дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ететін
экономиканың жағдайы.
ҚР-ның ҚР-ның Ұлттық қауіпсіздігі туралы Заңында экономикалық
қауіпсіздік ҚР-ның ұлттық экономикасының тұрақты дамуына және экономикалық
тәуелсіздігіне кері әсер ететін үрдістер мен факторлардан, ішкі және сыртқы
жағдайлардан қорғалған жағдайы деп көрсетілген.
Біз жоғарыда тоқталып өткен экономикалық дағдарысқа қарсы басқару
түсінігіне берілген екі анықтамада да кәсіпорынның экономикалық дағдарысы
қарастырылмаған, экономикалық дағдарыс түсінігі мемлекет деңгейінде ғана
қарастырылған деп тұжырымдап, анықтамаларды зерттеуімізді ары қарай
жалғастырдық.
Отандық және ресейлік авторлардың ғылыми жұмыстарында кәсіпорынның
экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ету көзқарастар
көрсетілген. Соларға шолу жасау арқылы, өз ойымызды білдірмекпіз.
Бір авторлардың пікірінше, кәсіпорынның (фирманың, ұйымның)
экономикалық қауіпсіздігі ғылыми - техникалық, технологиялық, өндірістік
және кадрлық әлеуеттің сыртқы және ішкі экономикалық қатерлерден қорғалған
жағдайы және оның барлық ресурстарын тиімді қолдану арқылы ұдайы өндіріске
қабілеттілігі.
Келесі авторлар кәсіпорынның (шаруашылық субъектісінің) экономикалық
дағдарысқа қарсы басқаруды оның ғылыми - техникалық, технологиялық,
өндірістік және кадрлық әлеуетінің тікелей (белсенді) және жанама (енжар)
экономикалық дағдарыс, мысалы, мемлекеттің тиімді емес ғылыми - өндірістік
саясатымен немесе қолайсыз сыртқы ортаның қалыптасуымен байланысты
дағдарыс, қорғалуы және ұдайы өндіріске қабілеті.
Басқа авторлардың пікірінше, экономикалық дағдарысқа қарсы басқару
дегеніміз - жұмыс істеп тұрған кәсіпорынға мүмкін болатын экономикалық
қатерлердің қарсы шаралар жүйесіне немесе басқа сөзбен айтқанда,
кәсіпорындағы экономикалық дағдарысқа қарсы басқару жүйесіне тең болуы.
Кейбір авторлар экономикалық дағдарысқа қарсы басқару кәсіпорын
қызметіне дағдарысты алдын алу үшін корпоративті ресурстарды неғұрлым
тиімді пайдалану және қазіргі кезде, болашақта кәсіпорынның тұрақты қызмет
етуін қамтамасыз етілуі деп түсіндіреді.
Осы пікірлерде кәсіпорынның экономикалық дағдарыспен байланыстыруға
талап болмағаны байқалады, дегенмен дағдарыстың алдын-алу туралы мәселе
қозғалған. Экономикалық дағдарыс ұштаса отырып, дағдарысқа әкелуі мүмкін
болғандықтан, айтылып кеткен көзқарастарды біз дағдарыстың алдын-алу
шараларымен байланыстыра көрсеткіміз келді. Біздің ойымызша, кәсіпорынның
экономикалық дағдарыспен мәнін келесідей түсінік толығымен ашар еді:
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын кәсіпорындағы барлық
ресурстарды (өндірістік, технологиялық, еңбек, ғылыми-инновациялық,
қаржылық, кәсіпкерлік) ұтымды пайдалана отырып, дағдарыстардың алдын-алу
және ұдайы даму шаралары жүйесінің тиімді қызмет ету жағдайы. Осы ретте,
бұл түсінікте ресурстарды толығымен пайдалану, дағдарыстардың алдын-алу,
ұдайы дамуды қамтитын жүйе толығымен қамтылып, кәсіпорынның экономикалық
дағдарысқа қарсы басқару түсінігі толығымен ашылады деген ойдамыз.
Кәсіпорындағы экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын қамтамасыз ету
үшін меншікті корпоративті ресурстар пайдаланылады:
1. Капитал ресурсы;
2. Персонал ресурсы;
3. Ақпараттар және технологиялар ресурстары;
4. Техника және жабдықтар ресурстары;
5. Құқық ре сурстары: патенттер, лицензиялар, экспорттық квоталар
және т.б.
Экономикалық субъектілердің іс-әрекеттері әлеуметтік-экономикалық
мәртебені анықтайтын экономикалық қызығушылықтардан тұрады. Меншік
иелерінің және жалдамалы қызметкерлердің экономикалық мүдделерінің бар
екенін айта кеткен жөн. Меншік иесінің, сәйкесінше кәсіпорынның бар мүддесі
таза табыс алумен байланысты болғандықтан, оны алуға кедергі келтіретін
факторлардың бәрі сәйкесінше экономикалық қатер болып табылады. Осылайша
біз экономикалық қатер деп, таза табыс мөлшерінің төмендеуіне немесе
жойылуына әкелетін мүмкін жағдайды айтамыз.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқару ең алдымен
менеджерлердің мүмкін қатерлерді көре білу және алдын-алу, пайда бола
бастаған қиындықтарды тез шешіп, оң жолға түсу шараларын жүзеге асыруымен
байланысты.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруда төнетін қатерлерді
келесі түрде жіктейді:
1. Субъективті, кәсіпорынның немесе оның басшылығының тиімсіз қызметімен
байланысты, қатерлер. Мысалы: төмен бәсеке қабілеттілік әсерінен өнімнің
нарықта өтпеуі, қаржылық тұрақсыздық жағдайы.
2. Объективті, кәсіпорынға тәуелсіз жағдайлардан болатын қатерлер. Мысалы:
инфляция деңгейі, табиғат апаттары.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқару функционалдық
тұрғыдан келесі элементтерден тұрады:
1. Технико-технологиялық;
2. Интеллектуалдық және кадрлық;
3. Қаржылық;
4. Саяси-құқықтық;
5. Ақпараттық;
6. Экологиялық.
Осы элементтерге толығырақ тоқталып кетейік.
Технико-технологиялық элемент. Экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды
қамтамасыз етуде менеджерлердің кәсіпорындағы технология, құрал-жабдықтар
әлемдік стандарттарға сай келетінін, балама өнімдерді шығаратын
кәсіпорындарда қандай технология пайдаланатынын, қолданыстағы технологияны
ішкі резервтердің көмегімен жақсарту мүмкіндігін талдау және жаңа ғылыми
ізденістерді байқауы керек.
Интеллектуалдық және кадрлық элемент. Қазіргі экономикалық жағдайларда
экономикалық дағдарысқа қарсы басқару деңгейі көп жағдайда мамандардың
біліктілігімен анықталады. Сондықтан, кәсіпорында жұмыскерлерді іріктеу,
оқыту және ынталандыру жүйесі ұйымдастырылған деңгейде болуы керек. Оның
үстіне, кәсіпорынның басқару персоналы экономикалық дағдарысқа қарсы
басқару жағдайын үнемі талдап отыруы, дағдарыс жағдайында сасып
қалмайтындай болуы керек.
Қаржылық элемент. Бұл элемент кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы
меншікті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуімен тығыз байланысты
болғандықтан маңызды болып саналады. Шаруашылық субъектісінің қаржылық
тұрақтылығының жойылу себептері өндіріс көлемінің төмендеуімен, өнімнің
өзіндік құнының жоғары болуымен, активтерді тиімсіз жоспарлау және
басқарумен байланысты болады. Қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін
кәсіпорынның қаржылық - экономикалық қызметінде нақты тапсырмаларды
жоспарлау және өткізу жолдарын қарастырған жөн. Келесідей стратегиялық
міндеттерді анықтауға болады: өнімді жетілдіру, өзіндік құнды төмендету, аз
шығындармен өндіріс тиімділігіне қол жеткізу, рентабельділіктің жеткілікті
деңгейін қамтамасыз ету.
Саяси - құқықтық элементті қорғаудың үрдісін келесі түрде жүргізуге
болады:
1. кері әсерлерді анықтау;
2. қорғаудың қазіргі деңгейін талдау;
3. осы деңгейді жетілдіру бойынша шараларды жоспарлау.
Ақпараттық элемент. Кез-келген ұйым немесе кәсіпорынның құрамында
ақпараттарды жинап, сақтап, өңдейтін белгілі бір бөлімше болуы керек. Осы
бөлімшенің мақсаты болып, кәсіпорынға келетін барлық ақпараттарды талдап,
ары қарай дамуы үшін колдана білу табылады. Кәсіпкерлік құпияны сақтайтын
шараларда осы бөлім арқылы жүргізілуі керек.
Экологиялық элемент. Кәсіпорын экологиялық мөлшерлерді бұзудан болатын
айып пұлдары сияқты шығындарды төлегісі келмесе, халықаралық және ұлттық
экологиялық мөлшерлерді сақтауы керек.
Осы ретте, біздің ойымыз бойынша, келесі шаралар алгоритмі тиімді болар
еді:
1. Мүмкін болатын экономикалық қатерлерді талдау;
2. Қарсы шараларды жоспарлау;
3. Қабылданған шаралардың орындалуын бақылау;
4. Экономикалық дағдарысқа қарсы басқару жүйесінің тиімділігін талдау.
Кәсіпорындардың экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ету
үрдісі, біздің ойымыз бойынша, бірнеше кезеңдерден тұрады. Бірінші кезеңде
кәсіпорын үшін қолайсыз жағдайлардың пайда болуының түрлері мен себептері
анықталуы қажет. Екінші кезеңде сол қатерлердің алдын-алатын шаралар жүйесі
іске қосылуы керек. Үшінші кезеңде олардың орындалуы бақылауға алынса,
төртінші кезенде тиімділігі талдануы мүмкін. Экономикалық дағдарысқа қарсы
басқару жүйесінің қызметі оң бағаланса, шараларды қайтадан бастауға болады,
қанағаттанарлықсыз деңгейде болса, тиімді қызмет жасайтын жүйе құру керек
болады.
Экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз етудің ағымдағы
жағдайын бағалауда кәсіпорынның өз өнімін өткізу көлемі туралы ақпаратының
мәні зор. Бұл жерде басты көрсеткіш болып, сатылымдардың ассортименті мен
аймақтық құрылымы анықталады. Маркетингтік тұрғыдан кәсіпорынның тауар
нарығындағы орнын, бәсекелестерінің артықшылықтары мен әлсіз тұстарын
анықтау кәсіпорынның нарықтағы үлесін, баға-сапа қатынасын, баға саясатын,
бәсекелік стратегиясын анықтауға-мүмкіндік береді.
Ешкім және ешқашан дағдарыстан қорғап қалуға кепілдік бермейді. Әдетте,
дағдарыстық жағдай аяқ астынан болады. Дағдарыс кәсіпорындарды қызмет
саласына, қызметкерлер санына, өнім сапасына және басқа жағдайларға қарамай-
ақ таңдайды. Дағдарыстық жағдайда менеджменттің әдеттегі, бәрімізге белгілі
шеңберінен тыс тұратын әдістері қолданылуы тиіс. Олардың кейбірі арнайы,
тек дағдарыс жағдайларында қолданылатын болса, кейбір әдеттегі әдістері
бизнестегі тиімді шараларға қол жеткізу құралдары сапасында қолданылады.
Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер тәжірибесінде макро -
микродеңгейлерге дағдарысқа қарсы шаралардың бай қоржыны бар.
Қазақстан кәсіпорындарында дағдарыс мүлде күтпеген, "көктен түскендей"
тосын жай ретінде қабылданады да, оған, көп жағдайда, кәсіпорын персоналы
дайын еместігін байқатады. Нарықтық экономикада жекелеген компаниялардың
дағдарысы үйреншікті іс, сондай-ақ, қазір жекелеген елдерді ғана емес,
тұтастай континенттерді қамтитын жүйелік дағдарыстарға да етіміз үйреніп
келеді. Дағдарыстық құбылыстарға, мүмкіндігінше, әдеттегі табиғи құбылыс
ретінде қарап, алдын-ала мұқият түрде дайындалу керек. Сол кезде кәсіпорын
үшін зиян аз, ал дағдарыстан шығу жеңілірек болады. Дағдарысқа қарсы
басқару кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз
етуге қаншалықты қатысы бар екенін анықтау үшін, зерттеу жұмысымыздың
келесі бөлімін соған арнадық.

.1.2. Дағдарыстарды мемлекеттік реттеу: шетел және Қазақстан
Республикасының тәжірибелері.

Мемлекет нарықтық экономиканың сыртқы жүйесі емес, оның құрамдас бөлігі
болып табылғандықтан, ұдайы өндіріс үрдірісінің әр түрлі сфераларына өз
әсерін тигізеді. Экономиканы мемлекеттік реттеу-мемлекеттің
макроэкономикалық тұрғыдан жасалатын қызметі, мемлекеттік құқылы
мекемелердің және қоғамдық ұйымдардың әлеуметтік-экономикалық жүйелерді
өзгеретін жағдайларға сәйкес, әртүрлі және өзара байланысты экономикалық
реттегіштерді қолдана отырып, зандылық, атқарушы және бақылау сипатындағы
жүргізетін типтік шаралардың жүйесі.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің маңызды міндеттерінің бірі болып,
кәсіпорын қызметіндегі дағдарыстық құбылыстардан өтуге жағдайлар жасау
табылады. Бұл міндет дағдарысты мемлекеттік реттеу шараларын жасау мен
өткізу арқылы шешіледі. Дағдарысты мемлекеттік реттеу-мемлекеттің
кәсіпорынды дағдарыстық жағдайлардан, банкроттықтың алдын - алудан қорғау
немесе оның арғы қызметін тоқтату үшін пайда болатын ұйымдастырушылық-
экономикалық және кұқықтық қатынастарын көрсететін макроэкономикалық
категория. Дағдарысты мемлекеттік реттеу-нормативті құбылыс. Ол қызметті
талдаудан және нақты, ашық мақсаттарды қоюдан, мүмкіндігінше дағдарыстық
жағдайларды оң түрде өзгертетін құралдардан тұрады.
Дағдарысты мемлекеттік реттеу тәжірибесін нарықтық экономикалы елдердің
бірі - Германия мысалынан бастайық. Ел экономикасының маңызды
ерекшеліктерінің бірі болып, өнеркәсіп шоғырлануының жоғары деңгейі
табылады. Басқа көптеген Еуропалық елдермен қатар, Германияны жеткілікті
деңгейде дамыған экономикалық инфрақұрылым және оның элементтерінің-
жылжымайтын мүлік, ақпараттар, технологиялар, қаржылар және бағалы қағаздар
нарықтарының бүтіндігі сипаттайды. Бұл бизнестің
жоғары деңгейін, және оның салдары ретінде жоғарғы ұйымдастыру шығындарын
анықтайды.Осындай макроэкономикалық тенденциялар төлем қабілетсіз
кәсіпорындарды басқару механизмдерінің типологиясын қалыптастырады.
Кәсіпорындар санациясын тікелей мемлекеттік қаржыландыру, әдетте, аймақтық
маңызы бар өте ірі зауыттарға ғана қолданылады.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің құралы ретінде банктік несиелер
бойынша кепілдік беру қолданылады. Кәсіпорындар санациясы, кредиторлар өз
капиталдарын қайтарып алатынына анық сенімді болған жағдайда жүргізіледі.
Санацияның міндетті шарттары болып кредиторлық борышты жартылай (кем
дегенде 35 % - ке) жабу және басқарудың ұйымдастырушылық құрылымын
оңтайландыру үшін менеджерлік құрамды ауыстыру саналады.
Кәсіпорынның нақты қаржылық жағдайын анықтау бірнеше бағыттарды
қамтитын оның дағдарысының себептерін талдау жолымен жүргізіледі:
кәсіпорынның қызмет етуінің құқықтық жағдайларын талдау оның ұйымдық -
құқықтық нысанын, фирма қызметінің заңды кеңістігін қалыптастыратын
құрылтай құжаттарын қарастыруды ескереді;
кәсіпорын филиалдарының орналасуын, өндірістік бағдарламасын талдау
өндіріс жағдайларының және өткізу оңтайлылығын бағалауға бағытталған;
кәсіпорынды өндіріс ресурстарымен жабдықтау жүйесін талдау
барысында шикізат пен өнім қорының бар-жоғы, тауар айналым қарқыны, щикізат
жеткізудің келісім-шарттарының орындалуы, шикізат сапасы мен құны
анықталады;
кәсіпорынға қаржы ресурстарының қажеттілігін талдау және қаржылық
жоспарлау кәсіпорын активтерін бағалауға, олардың өтімділігін,
нарықтық құнын, меншікті және қарыз капиталының үлесін, қаржылык саясаттың
стратегиясын бағалауға және бизнес - бағдарламаны қаржыландырудың ең
тиімді көздерін анықтауға бағыттылған;
ұйымдастырушылық жағдайларды талдау кәсіпорынды басқару тиімділігін,
менеджмент құрылымының ұтымдылығын, басқарушы құрамның біліктілік
деңгейін, акпараттық тасқындардың оңтайлығын бағалауды ескереді;
кәсіпорынның қызмет етуінің сыртқы жағдайларын бағалаудың да маңызы зор -
салалық қимадағы жағдай, өндірілетін тауарлар тобы бойынша бәсеке деңгейі,
бәсекелестердің стратегиясы мен қуаты, аймақтағы саяси және әлеуметтік
тұрақтылық, тұрғын халықтың төлем қабілеттілігі, экологиялық шектеулердің
әсері.
Осы аталған факторлардың және заңдылықтың ресми мөлшерлерінің жиынтығы
кәсіпорынның төлем қабілеттілігін анықтайды және оның құрылымын кайта құру
нысандары жайлы шешімдерді қабылдауға негіз болады.
Италияның банкроттылық туралы заңдылығы бірнеше құқықтық нормаларды
бөліп көрсетеді: банкроттық; банкроттық қаупі жағдайында кредиторлармен
келісу; банкроттық қаупі төнген жағдайдағы бақыланатын басқару; басқару
органдарын күштеп жою.
Басқару органдарын күштеп тарату ерекшелігі - стратегиялық маңызы бар
бірқатар кәсіпорындар мемлекеттік басқару органдардың бақылауында
болғанымен анықталады. Осындай кәсіпорындардың каржылық дағдарысы
жағдайында олардың мүлкін тарату жүргізіледі. Бұл әкімшілік тәртіппен
мемлекеттік басқарудың тоқтатылғанын көрсетеді.
Банкроттық туралы Италияның заңдылығы үнемі жетілдіріліп отырғанын айта
кету керек және осы үрдіс мақсаттарының бірі болып, кәсіпорын банкроттықка
ұшыраған жағдайда азаматтарды әлеуметтік қорғау шараларының кешенін енгізу
табылады. Егер Германияда мемлекет банкрот болған кәсіпорынның
жұмысшыларына қарыздарын тікелей өтеуге қатысса, Италияда экономикалық-
әлеуметтік реттеудің басқа, икемді нысандары карастырылған. Ол мемлекеттің
қаржылық қиыншылықтары бар жеке компаниялардың жарғылық. капиталына
мемлекеттік басқаруды енгізу мақсатында үлеспен кіру және осы шеңберде
мемлекеттік үлесті қайтып берумен байланысты санациялық іс-шараларды
қаржыландыру. Осы шараны нақты қаржылық дағдарысты басынан кешіріп отырған
кәсіпорындарға ғана қатысты қолдануға болады. Сол себепті олардың дағдарыс
алдындағы диагностикасы мақсатында және оларды қайта құру жайлы басқару
шешімдерін қабылдау үшін кәсіпорынның төлемқабілеттілігін анықтаудың
негізделген көрсеткіштері қажет.
Чехия Республикасында өтпелі кезең экономикасының күрделігіне
қарамастан, кәсіпорындар қызметін дағдарыс кезінде реттеу-өркениетті бәсеке
және экономиканы мемлекеттік реттеудің айрылмас элементі болып табылды.
Банкроттық жағдайында конкурстық өндірістің басталғаны жайлы шешімді
конкурс соты қабылдайды. Конкурстық өндіріс үрдісі оңалту мерзімін (әдетте
3 ай) қамтиды, ол мерзім ішінде несиегерлер талаптары уақытша тоқтайды және
кәсіпорын өз қаржылық жағдайын жақсартуға мүмкіндік алады. Кредиторлар
комитеті осы мерзім ішінде кәсіпорын жұмысын бақылаудың бір нысаны жайлы
шешім қабылдауы мүмкін. Егер кәсіпорын төлем қабілеттілігін қалпына
келтірмесе, төлемдер конкурс массасына енгізілген борышкер мүлкін сатудан
түскен қаражаттар есебінен өтеледі. Бұл жерде талаптарды қанағаттандыру
тәртібі, ең алдымен еңбек талаптарымен қатар конкурстық басқарушының еңбек
ақысы қосылғандығымен ерекшеленеді. Банкроттылық туралы Чехия заңдылығының
тағы бірқатар ерекшеліктері бар:
10. егер конкурстық өндіріс барысында қарыздарды бөліп өтеу
туралы шешім қабылданбаған болса, онда банкроттың өзі сотқа күштеп өтеу
жүргізуді ұсынуға құқылы, бұл кредиторлардың ¾ бөлігі келіскен жағдайда
мүмкін болады;
11. мемлекеттік кәсіпорындарды банкрот деп танудың ерекше тәртібі
белгіленген: банкроттық туралы шешім қабылдау үшін халықтық мүлік және
жекешелендіру істері жөнінде Министрліктің шешімі қажет, қорғау мерзімі
борышкер кәсіпорындарды жекешелендіру жағдайында және оны жекешелендіру
мерзімі шеңберінде беріледі;
12. банкроттылық туралы зандылық мемлекет қарыздары бойынша субсидиарлық
жауаптылықты өз мойнына алатын кәсіпорындарға қолданылмайды.
Чехия заңдылығында банкротты ажыратудың басқа елдерден ерекшелігі
жоқтың қасы-дәрменсіздік белгісі болып, кредиторлық қарыздардың
кәсіпорынның таза активтерінен жоғары болуы табылады.
АҚШ Конгрессінің мәліметтері бойынша, елдегі жұмыссыздардың көп бөлігі
жастардың үлесіне тиеді және бұл қылмыстың, нашақорлықтың, маскүнемдіктің
және т.б. жоғары деңгейде өсуіне жағдай жасайды. Жастарды жұмыспен
қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралармен бағдарламаларды әзірлеуде
американдық заңгерлер үкіметке жұмысты кәсіптік оқумен үйлестірудің
тәжірибелік әдістерін әзірлеу, жеке кәсіпкерлікті ынталандыру, өндірістен
қол үзбей кәсіптік білім алу тәжірибесі сияқты міндеттерді шешуді
қарастыруды ұсынады.
АҚШ-та дағдарысты мемлекеттік реттеуді жетілдірудің екінші маңызды
бағыты болып, экономикалық саясатты әзірлеу мен жүргізу жөніндегі әртүрлі
мемлекеттік ұйымдардың қызметтерін ғылыми жан-жақты негізделген үйлестіру
табылады. Осы мақсатта реттеуді жетілдіру жөніндегі Президенттік кеңес
құрылған. Оның басты міндеті болып, мемлекеттік аппарат алдында туындайтын
мәселелерді шешуді әзірлеу табылады. Оның қызметінде келесі басым бағыттар
бөліп көрсетіледі:
7. қаржы ресурстарын басқаруды жетілдіру;
8. басқару құралдары мен үрдістерін ұтымдау;
9. бас инспектор қызметін үйлестіру;
10. қылмыстар санын қысқарту жөніндегі әртүрлі ұйымдардың күшеюі, т.б.
Дағдарысқа қарсы мемлекеттік басқару экстремальді даму кезеңдерінде
күшейеді-дағдарыс кезінде кәсіпорындар мен салаларды мемлекеттік бақылаудан
бастап, өндіріс және өнімді бөлу сфераларында орталықтандырылған
әкімшіліктің болуына дейін күшейеді. Мысалы, соғыстан кейінгі жылдардағы
Жапониядағы экономикалық механизм қорларды бөлу, айналыс үрдісін қатаң
реттеу, баға белгілеу, табыстар саясаты жүйесін реттеу, көптеген салалар
мен кәсіпорындарды тікелей мемлекеттік басқарумен сипатталады.
Ол кезеңдегі жапон бизнесі үшін күрделі мәселе - отандық тауарларының
қанағаттанарлықсыз сапасы болды. Сыртқы сауда және өнеркәсіп министрлігінің
үсынуымен 1950 жылы Жапонияға осы салада белгілі маман профессор Э.Деминг
шақырылған, ол Жапон кәсіпкерлеріне "Жапон сапасы әлемде ең алдыңғы бола
алады" деп жариялаған. Демингтің бұл сөздері, болашақты болжағанын өмір
көрсетті.
Француз заңы бойынша дәрменсіздік ұғымы тек алыпсатарларға
қолданылады, сондықтан саудаға жатпайтын маман тұлғаларға банкроттық жайлы
ережелер колданылмайды. Англо-американдық құкық, сондай-ақ Германия заңы
бойынша дәрменсіздік ұғымы сауда жұмыстарының тұлғаларымен шектелмейді,
сондықтан банкроттық субъектісі болып төлеуді тоқтатқан борышқор болады.
Швециялық қылмыстық кодексте төлем қабілетсіздікке әкелетін әрекеттер
жасайтын борышқордың жауаптылығы қарастырылады.
Ресей Федерациясының Кәсіпорындардың төлемқабілетсіздігі (банкроттығы)
туралы Заңы алғаш рет 1992 жылдың 19 - қарашасында қабылданды да, үнемі
өзгерістер мен толықтырулар енгізілумен болды. Нәтижесінде 1998 жылдың 8-
қаңтарында Кәсіпорындардың төлемқабілетсіздігі (банкроттығы) туралы Заң
қайта қабылданды. Осы заңға сәйкес төлемқабілетсіздік (банкроттық)
арбитрлық сотпен немесе борышкердің жариялауымен кредиторларға ақша
міндеттемелерін және (немесе) міндетті төлемдерін толық көлемде
қанағаттандыра алмау қабілетсіздігі деп анықталады.
Санацияның бірінші түрі қарызды қайта ұйымдастыруға бағытталған
(санация жүргізілетін занды тұлғаның мәртебесі өзгертілмейді). Мұндай
санация кәсіпорынға, егер оның дағдарыстық жағдайы уақытша құбылыс түрінде
қарастырылса, төлем қабілетсіздігін жоюға көмектесу үшін жүргізіледі.
Санацияның екінші түрі бойынша заңды тұлғаның мәртебесі, меншік түрі,
ұйымдастырушылық-құқықтық нысаны өзгертіледі. Кәсіпорында жүргізілген
санация жұмыстары күткен нәтижеге жеткізбесе, онда ол банкрот деп
жарияланады. Арбитрлық соттың шешімімен тарату үрдістерін өткізу үшін
арнайы комиссия құрылады. Банкроттық жағдайындағы тарату жұмыстары келесі
кезекте жүргізіледі:
11. баланстық және нарықтық құны бойынша банкрот - кәсіпорынның мүлкі
бағаланады;
12. тарату массасы анықталады;
13. мүлікті сатудың ең тиімді нысаны анықталады;
14. кредиторлар талаптарын қанағаттандыру орындалады;
- тарату комиссиясы кредиторлардың барлық талаптары қанағаттандырылған
соң арбитрлық сотқа тарату балансын жасайды.
Кредиторлар талаптарын қанағаттандырудың өз кезегі бар: біріншіден
арбитрлық соттың, тарату комиссиясының, мүлікті бөлушілердің, кепілдікпен
қамтамасыз етілген кредиторлардың талаптары орындалады. Сосын кәсіпорынның
өз жұмыскерлері алдындағы міндеттемелерін, жалпы мемлекеттік және
жергілікті салықтарды, бюджетке төленетін салықтық емес төлемдерді,
зейнетақы аударылымдарын, кепілмен қамтамасыз етілмеген кредиторлар
талаптарын төлеу жүргізіледі. Әр келесі кезектегі кредитордың талабы тек
алдыңғысы төленген соң ғана орындалады. Мүлікті сатқаннан кейінгі қаржылар
жетпей жатса, талаптар пропорционалды түрде тең бөлініп, орындалады.
Қазақстан Республикасында банкроттықты реттейтін негізгі заң болып,
1997 жылдың 21 қаңтарында қабылданған Банкроттық туралы табылады. Бұл
заңға уақыт талабына сай үнемі өзгерістер енгізіліп келеді. ҚР-сы
банкроттылық заңдылығы кредитор мүддесін қорғауға көбірек бағытталған.
Себебі кредиторлар мүддесі қаншалықты белсенді қорғалса, соғұрлым экономика
инвестициялар үшін тартымды. Ал, бұл көкейкесті мәселе.
Заң қазыналық кәсіпорындар мен мекемелерден басқа, заңды тұлғалардың
банкроттығы туралы істерге қолданылады.
Кредитордың борышкерге қоятын талаптары жиынтығында жүз елу айлық
есептік көрсеткіштен кем болмаса, банкроттық туралы істерді сот қарайды.
Кредиторлардың борышкерді банкрот деп тану туралы сотқа не соттан тыс
тарату рәсімдерін өткізу туралы органға арыз беріп, өтініш жасауына
борышкердің төлем қабілетсіздігі негіз болып табылады. Егер борышкер
міндеттемесін орындау мерзімі жеткен кезден бастап үш ай ішінде орындамаса,
ол төлеуге қабілетсіз деп есептеледі.
Борышкердің өзін банкрот деп тану туралы сотқа не соттан тыс тарату
рәсімдерін өткізу туралы уәкілетті органға арыз беріп өтініш жасауына оның
дәрменсіздігі негіз болып табылады. Оңалту рәсімі шеңберінде дәрменсіз
борышкерге кез - келген қайта ұйымдастырушылық, ұйымдық-шаруашылық,
басқарушылық, инвестициялық, техникалық, қаржы-экономикалық, құқықтык және
борышкердің таратылуын болдырмау мақсатында оның төлем кабілетін қалпына
келтіруге бағытталған шаралар қолданылады. Борышкер өзі оңалту үрдісінің
жоспарын ұсынса, кредиторлар комитеті мен уәкілетті орган мақұлдаса, бес
күннен кешіктірмей оңалту жоспарын бекіту және борышкерге қатысты оңалту
рәсімін қолдану туралы ұйғарым шығарылады. Тарату үрдістеріне мыналар
жатады: кредиторлар бақылауымен, дәрменсіз кәсіпорынның еркімен таратылады
және борышкер кәсіпорынды күштеп тарату.
Кредиторлар мүддесін қорғау және әкімшілік шығындарды азайту мақсатында
кредиторлар комитетінің құрамына келесі кұрылымдардың өкілдері кіреді:
еңбек ақы, салықтар және бюджетке төленетін басқа да төлемдер және кепілдік
кредиторлар.
Әкімшілік және сот шығыстары борышкер мүлкінің есебінен кезектен тыс
өтеледі. Конкурстық масса келесі тәртіппен бөлінеді:
Біріншіден, таратылатын банкрот өміріне немесе денсаулығына зиян келтіргені
үшін жауап беретін азаматтардың талаптары тиісті уақтылы төленетін
капиталға айналдыру арқылы бірінші кезекте қанағаттандырылады.
Еңбек шарты бойынша жұмыс істеген адамдарға еңбегіне ақы мен өтемдер,
авторлық шарттар бойынша сыйақылар екінші кезекте жүргізіледі.
Кредиторлардың таратылған банкрот мүлкінің кепілмен қамтамасыз етілген
міндеттемелері бойынша талаптары қамтамасыз ету сомасы шегінде үшінші
кезекте қанағаттандырылады.
Салық және бюджетке міндетті төлемдер бойынша берешек төртінші кезекте
орындалады.
Бесіншіден, басқа кредиторлармен есеп айрылысады.
Әрбір кезек талаптары алдыңғы талап толық қанағаттандырылғаннан кейін
орындалады. Банкрот мүлкі жетпегеннен орындалмай қалған, сонымен қатар
сотпен тарату балансы бекітілгенге дейін жарияланбаған талаптар өтелген
деп саналады. Көрсетілген сомалар кредиторлармен дебиторлық борыштан
есептен шығарылуы керек.

II ТАРАУ. Дағдарысқа қарсы басқару ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқару
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруы
Кәсіпорынның мәні мен мазмұны
Кәсіпорындағы дағдарысқа қарсы басқару
Кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару
Дағдарысқа қарсы стратегия
Дағдарысқа қарсы басқару стратегиясы
Дағдарысқа қарсы басқару
Дағдарысқа қарсы басқару әдістері мен құралдары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь