ҚР валюта жүйесінің экономикаға әсер етуші факторлары

Жоспар

Кіріспе

1.1. Ақша теориясының дамуы және олардың айналысы: ... ... ... ... ...
1. Ақшаның металдық теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2. Ақшаның номиналистiк теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3. Ақшаның сандық теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі.
4. Қазақстандағы ақша реформалары .
5. Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы . Теңге ... ... ... ...
6. 2004.2006 жылдарға арналған ақша.кредит саясатының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7. Қазақстанның карточка жүйесі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

.Негізгі бөлім
1. ҚР Валюта жүйесі
2. ҚР валюта жүйесінің экономикаға әсер етуші факторлары
3. Валюталық . айырбастау, операцияның есебі
4. Валюталық шоттарды ашу тәртібі
5. Шетел валютасындағы операциялар жөнінде түсінік.
6. Шетел валютасындағы операциялар жөніндегі лицензиялар
7. Шетел валютасындағы операцияның экономиялық негіздері
8. КБ.ның Шетел волютасындағы операцияларды реттеу
9. Шетел валютасындағы операциялар түрлері мен есебі

Қорытынды

Халықаралық банктік есептің формалары
1.1. Ақша териясының дамуы және олардың айналысы.
1) Ақшаның металдық теориясы.

Бұл теорияның өкiлдерiне капиталдың алғашқы қорлану кезеңiндегi меркантелистер ( Т омас Мэн, т.б.) жатады. Оларға қоғамның байлығын ақшамен өлшеуге, сонымен қатар ақшаны бағалы металдармен бiрдей деп санау тән болған. Олардың пiкiрiнше қоғамның нағыз байлығы алтын мен күмiс, яғни бұлар өзiнiң табиғаты бойынша нағыз ақшалар болып табылады. Ақшаның металдық теориясы фетишистiк исипатта , себебi бұл теорияның пайымдауынша ақшаның ролiнде алтын, күмiс сияқты кез-келген бағалы металл бола алады, ал адамдардың тауар шаруашылығындағы өндiрiстiк қатынастарын сипаттайтын ақша екендiгi жөнiнен хабарсыз. Ресейде металдық теорияның өкiлi атақты мемлекеттiк қызметкер М.М.Сперанский (1771-1839 ж.ж.) болып табылады. Ақша туралы оның теориясының барлық пайымдауларының негiзi – ақшаға тек нағыз бiр ғана ақша деп қарау керек деген көзқарасы бар. Сперанский ең мықты ақша материалды күмiс деп санады. Ақша ның қызметтерiн орындауда металдың қатысуы XIX ғ. теоретиктермен қолданылған. Бұл iс жүзiнде тек бiр тарихи кезең, яғни ақша жүйесiнiң жоғары және күрделi формаларына өту кезеңi болды. Алтын айналысының тар мағынада қолданылуы XIX ғ. дүниежүзiлiк экономиканың шеңберiне сыймады. Өндiрiстiң дамуы ақша базисiнiң адекватты түрiнiң болуын талап еттi. Объективтi түрде, металдық жүйенiң негiзiнде жаңа төлем әдiстерi мен формалары қалыптасты, олар несиеге негiзделдi.
Немiс экономистерi ақша деп тек қана бағалы металдарды емес, сондай-ақ металға айырбасталатын Ұлттық банктiң банкноталары да аталады деген. Ол кездерi ақшаның металдық теориясы ақша реформасына негiзделiп қолданылады. Екiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiн француз экономистерi Ж. Рюэфф және М. Дебре, ағылшын экономисi Р. Харрд халықаралық айналысқа алтын стандартын енгiзу идеясын ұсынады. Себебi 70-шi жылдардың басында жойылған Бреттон – Вуде валюталық жүйенiң орнына жаңа алтын стандартын енгiзуге тырысқан. Жекелей алғанда, АҚШ –тың экс-президентi Р. Рейган сайлау алдындағы күрес кезiнде алтын стандарты қайта оралуы мүмкiн деп санады. 1981 жылдың қаңтарында, ол президент болып тұрған кезiнде осы мәселе бойынша арнайы комиссия құрады, бiрақ ол комиссия алтын стандартын енгiзу онша қажет емес деген шешiмге келедi. Жалпы алтын стандартының мағынасы нарықтың күрделенуi, ұлғаюы және дамуымен байланысты өзгередi. Қағаз – несиелiк ақшаларды алтын қорымен жасанды түрде үйлестiру натуралдық айырбас формасына немесе бақыланбайтын стихиялы ақшалай эквивалентке әкелiп соқтыруы сөзсiз, өйткенi алтын қорының өсiмi физикалық тұрғыдан экономикалық дамуға қарсы тұра алмайды, сөйтiп бұл ақша бiрлiгi құнының тым аса ұлғаюына әкелiп соқтырып, соның салдарынан ақшаның айырбасталынуы тәрiздi аса маңызды қасиетiнiң ( экономикалық бөлiнгiштiк) жоғалуы т.б. пайда болды.
Сонымен, ақшаның iшкi мазмұны бағалы металдың N мөлшерiне берiлген құжат ретiнде бiртiндеп иелерiнiң эмиссиялық орталыққа, оның iшiнде мемлекетке деген сенiмi ауысады. Үкiметке деген сенiмсiздiк, соғыстар және басқа да форс-мажорлық жағдайлар классикалық алтын стандартына қайта келуiне әкеледi. Нақты экономика тұрғысынан қарағанда қарапайым тауар болса да алтын ерекше орында тұрады.
Қазiргi кезде алтынның негiзгi экономикалық қызметiнiң мәнi, оның капиталды инфляциядан сақтау құралы ретiнде қызмет етуiмен, несие алуды қамтамасыз ету құралы болуымен және маңызды өнеркәсiптiк шикiзат болып қала беруiмен сипатталады.
Металдың ақша ретiнде қызмет етуiмен барып, одан бiрте – бiрте монеталар пайда бола бастады. Көпестер классының бөлiнуiмен алғашқы монеталар пайда болды. Олардың пайда болуы ақшаның қалыптасуындағы соңғы кезеңдi сипаттайды.
Монета – ол формасы, сыртқы пiшiнi, салмақтық құрамы заңмен бекiтiлген металдан жасалған ақша белгiсi.
Монета бет жағы – аверс, келесi жағы – реверс, кесiндiсi – гурт болып ажыратылады.
Егер монетаның номиналды құны құрамындағы металдың құнына сәйкес келсе, онда бұл толық құнды ақшалар. Толық құнды еместерi биллонды ақшалар деп аталады.
Монеталық ақша айналысы тарихында мынадай түсiнiктемелер бар:
Биметализм – жалпыға бiрдей эквивалент ролiн екi немесе одан да көп металл атқарады, яғни айналыста алтын және күмiс монеталар пайдаланылады.
Монометализм – жалпыға бiрдей эквивалент ретiнде бiр ғана металл түрi ( алтын, күмiс, т.б.) қолданылатын ақша жүйесi.
Осылай, б.э. дейiн III – II ғ. римде мыс монометаллизмi, Ресейде 1843-1852 ж.ж. аралығында – күмiс монометаллизмi 1897 ж. II Николай патша тұсында енгiзiлдi.
Түрiкше “акче” сөзi, қазақша “ақша” , яғни “ақ” сөзiнен күмiс монетаның түсiне қарап шыққан.
Қолданылған әдебиеттер.

1. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы : Экономика, 2001, - 466 б.
2. С.Б. Мақыш , Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2000ж.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, - Москва: 1999г.
4. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
5. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
6. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва, 1994 – 173 с.
7. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
8. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
9. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.
10.Экономическая теория./ А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Саннк-Петербург 2001.
11. Аубакиров Я. А. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория . Оқу құралы. – Алматы. Қазақ университетi.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Ақша теориясының дамуы және олардың айналысы: ..........……….
1. Ақшаның металдық теориясы
............................................………….
2. ... ... ... ... ... теориясы
................................................…………..
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі.
4. Қазақстандағы ақша реформалары .
5. Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы – Теңге................
6. 2004-2006 жылдарға арналған ақша-кредит ... ... ... ... ... бөлім
1. ҚР Валюта жүйесі
2. ҚР валюта жүйесінің экономикаға әсер етуші факторлары
3. Валюталық – айырбастау, операцияның есебі
4. Валюталық ... ашу ... ... ... ... ... ... Шетел валютасындағы операциялар жөніндегі лицензиялар
7. Шетел валютасындағы операцияның экономиялық негіздері
8. КБ-ның Шетел волютасындағы операцияларды реттеу
9. Шетел ... ... ... мен ... ... ... формалары
1. Ақша териясының дамуы және олардың айналысы.
1) Ақшаның металдық теориясы.
Бұл теорияның өкiлдерiне ... ... ... ... ( Т омас Мэн, т.б.) жатады. ... ... ... өлшеуге, сонымен қатар ақшаны бағалы металдармен бiрдей деп санау
тән болған. Олардың пiкiрiнше қоғамның ... ... ... мен ... ... өзiнiң табиғаты бойынша нағыз ақшалар болып табылады. Ақшаның
металдық теориясы фетишистiк исипатта , себебi бұл ... ... ... алтын, күмiс сияқты кез-келген бағалы металл бола алады,
ал адамдардың тауар ... ... ... ... ... ... ... Ресейде металдық теорияның өкiлi ... ... ... ... ж.ж.) болып табылады.
Ақша туралы оның теориясының барлық пайымдауларының негiзi – ақшаға ... бiр ғана ақша деп ... ... ... ... бар. ... ең
мықты ақша материалды күмiс деп санады. Ақша ның қызметтерiн орындауда
металдың ... XIX ғ. ... ... Бұл iс ... тек бiр
тарихи кезең, яғни ақша жүйесiнiң жоғары және күрделi ... ... ... ... ... тар ... қолданылуы XIX ғ.
дүниежүзiлiк экономиканың шеңберiне сыймады. Өндiрiстiң ... ... ... ... болуын талап еттi. Объективтi түрде, металдық
жүйенiң негiзiнде жаңа төлем әдiстерi мен ... ... ... ... ... ақша деп тек қана ... ... емес, сондай-
ақ металға айырбасталатын Ұлттық ... ... да ... ... ... ... металдық теориясы ақша реформасына негiзделiп қолданылады.
Екiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiн француз экономистерi Ж. Рюэфф және ... ... ... Р. ... ... ... алтын стандартын
енгiзу идеясын ұсынады. Себебi 70-шi жылдардың басында жойылған ... ... ... жүйенiң орнына жаңа алтын стандартын енгiзуге тырысқан.
Жекелей ... АҚШ ... ... Р. ... сайлау алдындағы күрес
кезiнде алтын стандарты қайта оралуы ... деп ... 1981 ... ол ... ... ... ... осы мәселе бойынша арнайы
комиссия құрады, бiрақ ол комиссия алтын стандартын енгiзу онша қажет емес
деген ... ... ... алтын стандартының ... ... ... және ... ... ... ... – несиелiк
ақшаларды алтын ... ... ... ... натуралдық айырбас
формасына немесе бақыланбайтын стихиялы ... ... ... ... ... ... қорының өсiмi физикалық ... ... ... тұра ... сөйтiп бұл ақша бiрлiгi құнының тым
аса ұлғаюына әкелiп ... ... ... ақшаның айырбасталынуы
тәрiздi аса маңызды қасиетiнiң ( экономикалық бөлiнгiштiк) жоғалуы т.б.
пайда болды.
Сонымен, ... iшкi ... ... металдың N мөлшерiне берiлген
құжат ретiнде ... ... ... ... оның iшiнде
мемлекетке деген ... ... ... ... ... ... ... да форс-мажорлық жағдайлар классикалық алтын стандартына ... ... ... ... ... ... қарапайым тауар болса
да алтын ерекше орында тұрады.
Қазiргi кезде алтынның негiзгi ... ... мәнi, ... ... сақтау құралы ретiнде қызмет етуiмен, несие алуды
қамтамасыз ету құралы болуымен және ... ... ... ... ... сипатталады.
Металдың ақша ретiнде қызмет етуiмен барып, одан бiрте – бiрте
монеталар ... бола ... ... ... ... ... ... болды. Олардың пайда болуы ақшаның қалыптасуындағы соңғы
кезеңдi сипаттайды.
Монета – ол ... ... ... ... ... заңмен
бекiтiлген металдан жасалған ақша белгiсi.
Монета бет жағы – аверс, келесi жағы – ... ... – гурт ... ... ... құны ... металдың құнына сәйкес
келсе, онда бұл толық құнды ақшалар. Толық ... ... ... ақшалар
деп аталады.
Монеталық ақша айналысы тарихында мынадай түсiнiктемелер бар:
Биметализм – ... ... ... ... екi ... одан да көп
металл атқарады, яғни айналыста алтын және күмiс монеталар пайдаланылады.
Монометализм – жалпыға бiрдей эквивалент ретiнде бiр ғана ... ... ... күмiс, т.б.) қолданылатын ақша жүйесi.
Осылай, б.э. дейiн III – II ғ. ... мыс ... ... ... ж.ж. ...... ... 1897 ж. II Николай патша
тұсында енгiзiлдi.
Түрiкше “акче” сөзi, қазақша “ақша” , яғни ... ... ... ... ... ... ... номиалистiк теориясы.
Меркантелистердiң металлизмге қарсы iс әрекетiнен ... ... ... ... ... ... мен ... өсуiне
байланысты металл монеталарды вексель, банкнот түрiндегi несиелiк айланыс
құралдарына жартылай ауыстыру бiртiндеп орын ... ... мен ... ... iшкi ... ... ... отырып,
номиналистер құн белгiлерiнiң жүру құқығын негiздедi, ол үшiн олардың
металдық құрамын ... ... ... ... Ақша идеалды есеп бiрлiгi болып саналады және олардың ... ... құны ... Бұл ... ... да iшкi ... ие ... номиналаистер аұшаның құндық жаратылысын толық жоққа шығара отырып,
оларды техникалық ... ... ... ... Адам ... ақша – бұл ... ... жеңiлдететiн техникалық дөңгелек,
айырбас және сауда құралы. Ол ... құны екi ... ... ие дп ... ... бiр ... пайдалылығын көрсетедi;
• Басқа тауарды сатып алу мүмкiндiгi,
XIX ғ. аяғында және XX ғ. ... ... ... ... үстемдiк
ете бастады. Бiрақ бұрынғы номинализмнен ... оның ... ... ... мәнi ... ... ... (“Государсвенная теория
денег” , 1905 ж.) еңбегiнде жақсы берiлген. Оның ... ... ... Ақша – ... ... ... ... билiктiң туындысы;
• Ақша мемлекеттiк хартальдiк төлем құралы, яғни ол мемлекеттiң төлем
күшiмен жасалған төлем белгiлерi болып ... ... ... ... – төлем құралы.
1929 – 1933 жж. Кономикалық дағдарыс тұсында номинализм әрi қарай дами
түстi. Сөйтiп, Дж.М. Кейнс (1930ж. “Трактат о ... ... ... сарқыншағы” , “арбаның бесiншi дөңгелегi” деп хабарлайды. Ол
идеалды ақшаларға қоғамның өркендеуiн ... ... етiп ... ... ... ... теориясының жеңiсi деп қарастырды. Кейнс барлық
өркениеттi ... ... ... ... ... ... толық жүзеге
асты деп санады.
Ақшаның номиналистiк теориясы жағында американ экономиксi ... да ... Ол ... ... ... ғана тауармен байланыста
болса, ал алдағы уақытта ақшалар ... ... ... деп ... ... ... қағаз ақшалар алмастырды. Қағаз ақшалар ақшаның
мәнiн, iшкi табиғатын ашады. Ақша ... ол ... ... ... пайда болуы металл ... ... мен ... ... тауарлы өндiрiстiң ... ақша ... ... ... ... ... ... ақшаның шығу тарихы б.ғ.д. I ғ. тән, яғни ол ... ... ... ... Бұл уақытта Қытайда ақ бұғы
терiсiнен ... ... ... ... Ақ ... барлығы император
меншiгiнде болған.
Нағыз қағаз ақшалардың пайда болуы Шынғысханның ... ... ... ғ. ... ... тауарлы өндiрiстiң дамуымен қағаз
ақшаның қолданылуы өрiс ала бастады. ... ... 1690 жылы ... ... отар ... 1716 ж. Францияда, 1795 ж. АҚШ-та,
1762 ж. ... ... ... ... ... ... ... 1769 ж. II
Екатерина тұсында пайда болды.
Сырттай қарағанда, қағаз блгiлерi мемлекет ... ... ... ... ... орнын алмастырушылар тәрiздi әсер етедi деген ой туады.
Шыында олар ... ... ... құнының нақты құнынан ауытқуынан
көбеюi есесiнен пайда болды.
Металл ақшадан қағаз ақшаға ауысу себептерi:
1. Металл ақша айналысы өте ... ... ... және ... ... емес, себебi қымбат металдарды өндiру ... ... ... ... әлдеқайда төмен;
2. Монеталардың тозуы және бүлiнуi;
3. Мемлекеттiк билiк пен ... ... ... ... Мемлекет шығындарын қағаз ақшаларды жабу үшiн шығарады.
Осыған байланысты, К. ... атап ... ... ... ретiнде алтын әр түрлi өзгерiстерге ұшырады, тiптi жай ғана ... ... ... жұқарды.
Қағаз ақшалар ақшаның номиналдық құрамының нақты құрамынан бiртiндеп
бөлiнуi нәтижесiнде пайда болған құн ... ... ... ақша ... өз ... табу үшiн шығарылатын, әдетте
металға айырбасталмайтын, ерiксiз номиналға ие ақша ... ... ... ... ... келедi, себебi, өзiнiң дербес құны
жоқ. ... ... ... ... өте аз. Заңды төлем құралы ... ... ғана олар ... сатып алу қабiлетiн сақтай алады.
Егер “нағыз” ақшалар ... ... ... ... ... ал қағаз ақшалар айналыс процесiнде ... ... ие ... сол ... ... ғана ... ерiксiз өзiндiк құн белгiлейдi.
Осылайша , Қазақстанда 1993 жылы ең iрi капюрда 100 теңге, 1994 жылы ... 500 ... ... ... ... ... алтынға ауыстырылаған. Бiрақ кейбiр жағдайларда
мемлекет айналысқа ... ... ... ... ... ... ... ауыстырған кездерi болған.
Қағаз ақшалардың өзiнiң меншiктi құны болмағандықтан да , олар айналыс
саласындағы ақшаның қызметтерiн толық ... ... ... ... ... ... құндарының болмауына байланысты олар
өздерiнiң жаратылысына қарай тұрақсыз және ... ... ... ... әр ... себептерге байланысты болады: бюджет
тапшылығын, әскери және басқа да өндiрiстiк емес ... ... ... ... пассивтiк төлем балансының салдарынан ... ақша ... ... ... ... ... ... тауар массасының қысқаруы, т.б.
Мұның бәрi бағаның өсуiне әкелiп соғады. Жалпы алғанда ... ... бұл ... ... тән нәрсе.
Қағаз ақшалар әрдайым көмекшi сипатқа ие. ... ... ... ұзақ ... ... ... мүмкiн емес, сондықтан да олармен қатар
несиелiк ақшалар жүредi.
Несиелiк ақшалар – бұл ... ... ... ... ... ... ... Несие ақшалар несие берушi мен ... ... ... ... ... ... және “төлем құралы формасы ... ... ... ... ... ... негiзгi түрлерiне: вексель, банкнота, чек, несие
карточкалары жатады.
3) Ақшаның сандық теориясы.
Айналыстағы ақшаның саны К. ... ... ақша ... ... ... ... ақша саны – ... ақша саны мен сатуға
арналған тауарлар массасы және атауы бiр ақша ... ... ... ... бiр ... ... талап етедi.
Айналысқа қажеттi ақша ... ... ... деп ... ... ... экономика мектебiнiң
ғалымдары, келесiдей тепе-теңдiктi белгiледi:
PY = TV+DV1
мұндағы: P – бағаның жалпы деңгейi;
Y - өндiрiс ... – ақша ... ...... және V1 – ақшаның және депозиттiң айалыс ... ж. ұлы ... ... ... ... ... өзiнiң күшiн
жоғалта бастады, себебi кейнсиандық ... ақша ... ... ... ... көп көңiл бөлдi.
Соңғы он жылдықта етек ала бастаған инфляциялық процестер ... ... ... ... жаңа ... ... ... кездегi монетаризм ақша массасы мен өндiрiс ... ... ... ... ... ... ... және күтiлген өзгерiстердi анықтау үшiн қажеттi мерзiмдер арасында
пайда болуы мүмкiн үзiлiстердi ... ... ақша ... ... ... ... өсу қарқынының “алтын” ережесiн ұсына бастад.
Ақшаның төлем құралы ретiнде қызмет етуi айналысқа қажеттi ақшаның
жалпы көлемiн ... Бұл, ... ... көп ... ... мен ... ... есептеу арқылы жабу жолымен
түсiндiрiледi. Сөйтiп, ... даму ... ақша ... керi әсер ... ... көп ... ... сатылса; соғұрлым айналыс үшiн
ақшаның аз саны қажет етiледi. Оған қоса ... ... жөн: ... ... ... бiр саны ... және ... қолындағы
тұрақты ақша резервiн қалыптастырады. Осының нәтижесiнде, ... ... ... заң келесi түрдегi формуламен анықталады:
Ас = Тб.с. – Нт.б.с. + Тс – ... / А + ...... құралы және айналыс құралы ретiнде қажеттi ақша саны;
Тб.с. – тауар бағасының сомасы;
Нт.б.с. – несиеге сатылған ... ... ... – қарыз және басқа ... ... ... ... - ... ... ... мен мiндеттемелер сомасы;
АР – ақша резервтерi;
А – ақшаның ... және ... ... ... ... ... саны.
Теңдiкте көрсетiлгендей экономикадағы ақша массасының айналуы мүмкiн
себептердiң бiрi ретiндегi тауарлар бағаларының едәуiр аз ... ... ... ... ... ... қажеттi ақша санын дәл анықтауға
мүмкiндiк бермейдi, ол ... ... мен ... даму
факторларының жалпы жиынтығындағы ақша қаражаттарының ... ... банк ... ... оның ... ... ... бойынша қажеттi несие ақшаларының масасын беретiн,
өзiеiң эмиссиялық және ... ... ... Ақша екi ... формада
болады: қолма – қол және банктiк айналымның ... яғни ... ... ақша қаражатының жазу формасындағы ақша белгiлерi.
Ақшаның бұл екi ... бiр – ... ... ... ... ... әрдайым қолма-қол банкноталарға айналуы мүмкiн.
Ақша айналысының екi облысының бiрлiгi, яғни ақшаның қолма-қолсыз
формасының ... ... ... және бұған керiсiнше болуы ... ... ... компоненттердi қамтитынын анықтауды талап етедi.
Ақша массасының құрамы сол елдiң несие-ақша жүйесiмен анықталады.
Бiздiң ... ... ақша ... ... ... ... онда ол ... – айналыстағы қолма – қол ақшалар;
М1 - ... – М0 –дi ... ... ... ... есепт
айырысу немесе басқа депозиттiк шоттардағы қаражаттардың қалдықтары, каптал
салымдарын қаржыландыру мен несиелеу қорларының шоттарындағы , ... ... ... ... ... ... және ... талап еткенге дейiнгi салымдары кiредi;
М2 - өзiне М1 –дi қосады, ... жеке және ... ... ... қамтиды;
М3 – М2-ге мемлекеттiк займ облигацияларын қосу.
Ақша массасының көбеюi ... ... ... ... Банкноттар мен монеталар эмиссиясы есебiнен;
• Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алу жолдарымен;
• Орталық банктiң ел үкiметiне ... ... ... жабу ... беру ... ... банктiң бағалы металдарды, шетел валюталарын және ... ... ... алу ... ... банктердiң салымдарын жұмылдыру негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару ... ... беру ... ақша массасының көлемi Ұлттық банк жүгiзетiн ақша – несие
саясатымен тығыз ... ... ең ... ... ақша ... өсуiн
сақтау екенiн көремiз. Мақсатты белгiлеуде Орталық банк ... ... ... ... ... болжанатын өсiмi;
• Жоспарлы кезеңдегi ақша айналысының есептелетiн жылдамдығы;
• Жоспарланған кезеңдегi инфляцияның максималды рұқсат етiлген денгейi;
Ақша ... ... ... ... ... ... болашақтағы ұлғаюын және оның пайдалану дәрежесiн ескере
отырып есептеледi. Бұл көрсеткiштiң тәжiрибе үшiн де ... ... ақша ... ақырын айналса, бұл ұлттық өнiмдi орналастыру
коэфиценттерiнiң өте ... ... ал ақша ... жедел
қозғалысы қаражаттарды салыстырмалы түрде жылдам жұмсауды және жоғары
конъюктураны бiлдiредi. Ақша ... ... ақша ... ... яғни ... ... жоғары жылдамдығы қосымша эмиссия
қажеттiлiктi қысқартуы тиiс. Керiсiнше , ақша айналысының ақырын ... ... ... ... ақша ... құрамында
ұзақ мерзiмдi салымдардың өсуiн көрсетедi.
.Қазақстан Республикасының ақша жүйесі.
4 Қазақстандағы ақша реформалары.
Қазақстан Республикасында 1993 жылы ақша ... ... ... — ақша ... ... ... КСРО ыдырағаннан
кейінгі екі жыл аралығында кеңестік рубль бұрынғы ... ... ... ... ... ... ақша ... қолданылды. Ол
елдерде 1986 жылы басталған экономиканы қайта құру ... ... ... ақша ... ... ... қарқыны шарықтады.
Тауарлар мен азық-түлік негізінен шетелдерден ... 1990 ж. ... ... 25 млрд сом ... ол 1981-85 жж. эмиссияланған қосынды
сомадан әлдеқайда көп еді.
1991 ж. қаңтарындағы КСРО Мемлекетптік ... 1961 ж. ... ... 100 сомдық ақша белгілерін төлемге қабылдамау және ... ... мен ... ... қолма-қол ақша беруді шектеу туралы
КСРО Президенттің Жарлығы және КСРО ... ... ... ... ж. ... 50 және 100 ... ... шығарылды. Ескі ақшаларды
жаңасына айырбастау процесі жеке адамдар үшін үш ... ... ... 1992 ж
айналысқа 200, 500, 1000 сомдық кеңестік үлгідегі ірі купюралар ... ж ... ... КСРО ... ... ... Орталық банкі
деп қайта құрып, кеңестік рублъдің (сол ... жоқ ... ... кызметін атқаруды соған міндеттейді. Ресей мемлекеті бағаны босату
бағдарламасын іске ... ... ... ... ... ... көтерілуі
айналымдағы қолма-қол ақша массасын ... ... ... ... ... ... ... оларда 15 ұлттық
банктер құрылып, олар ... ... ... банк ... ... бастады. Бірақ олардың барлығын қолма-қол ақшамен қамтамыз ететін
жалғыз эмиссиялық орталық — ақша ... ... - ... ол ... ... бағаны босатқаннан кейін әрбір тәуелсіз елдерде олардың ... ... ... байланысты рубльдің сатып алу мүмкіндігі әр ... және ... ... ... бағалануы да әр түрлі деңгейде болды.
Қолма-қол ақшаның осындай жетіспеуі жағдайында кейбір елдер өз ... ... ... ұлғайтты (Украина, Латвия, Литва). 1992 ж
маусымында Ресей Банкі 5000 купюраларды сом, ал кейін 10000 және 50000 ... ж. ... ... ... банкі егемен мемлекеттерге Ресей Банкімен
күнбе-күн екі жақты төлем есебін ... ... ... ... ақшасыз өзара есеп айырысу тек Ресей Банкісіндегі осы
мемлекеттердің орталық банкісінің корреспонденттік шотындағы ... және ... ... ... жүргізілді. Бұл төлем Қазақстаннан
Ресейге және керісінше 2-3 ай бойы жүретіндіктен және бұл кезде инфляцияның
қарқыны жылына 2500% болғандықтан аударылған ақша ... оның ... тез ... тәуелсіз мемлекеттердің директивалық экономика үлгісінен нарықтық
үлгіге өту жағдайында заңдарды тез арада үйлестірудің мүмкін ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізуге қабілетсіздігі Ресей
банкінің қойған талаптарын орындауға мәжбүр етті. Бұл ... ... ... қалу ... сәтсіздікке ұшырауының дәлелі еді. Келесі іс-
әрекет - өзінің ұлттық валютасын енгізу — ... ... ... Ол 1992ж
маусымында Эстонияның, шілдесінде ... ... ... Украина мен Беларусияның өз ұлттық валюталарын ... ж. ... ... ... ... өз ұлттық валюталарын
енгізді. Сөйтіп бұл мемлекеттер рубль зонасынан шықты.
1993ж. 15 ... ... ... ... қалған мемлекеттер
рубльді ресми төлем құралы ретінде қолдану жөнінде жаңа ... ... Онда ... ... ... ... ашықтық, айқындылық болуы. Бұл ең
маңыздысы — рубль ... ... ... ... ... банкнотасын толық көлемінде оларды жою ... ... ... қайтару жөнінде өздеріне міндеттеме алды.
Бұл міндеттемелерді орындау-айналыстан шығарылған ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін жою
болатын, яғни бір ел екінші елдің жерінде валюталық алыпсатарлықпен
айналысуын алдын ала сақтандыру еді. Бірақ екі келісімді де ешкім, оның
ішінде ... де, ... жоқ. ... ... 1993 ж. Түркменстан,
Әзірбайджан, Армения, Молдова тастап шықты.
Сол кезде ... ... ... жаңа типті рубльдік зона құру
туралы осы ... ... ... үшін 9 ... топ Ресеймен
белсенді түрде келіссөздер жүргізді. Бірақ Ресей келіссөздер ... бір ... 1993 ж ... жаңа Ресейлік 1993 ж ... ... оны өз ... Қиыр ... ... ... ... рубль зонасында үш мемлекет - Ресей, Қазақстан және Өзбекстан
қалған еді.
1993ж. 23 ... ... ... 1961-1991 жж. шығарылған кеңестік
үлгідегі ақша белгілерін және 1992ж шығарылған ресейлік 5000, 10000, 50000
рублъді айналыстан ... ... және ... бір апта ... ... ... 35 мың рубль көлемінде белгілеген болатын. Екі
күннен соң ... ... ... ... ... 1993 ж. ... ... ұзартылып, айырбас сомасы бір адамға 100 мың ... ... ... жж. ... ... ... өз ... валютасын
енгізуге орай КСРО Мемлекеттік банкі мен Ресей Орталық банкісінің 1961-1992
жылдардағы банкноталарының айналыстан ... ... ... ... әкелу мөлшері қауырт өсіп, соның ... ... ... ... ... ... ... бірінші жартысында Қазақстан Республикасының Президенті,
үкіметі, Жоғары кеңесі ... өз ... ... ... түсініп,
шегіне жеткен құпия жағдайда Қазақстанның ұлттық ... ... топ ... оны ... шығаратын шетелдік фирмамен
келісімге қол қойған. 1993 ж. наурызында ... ... ... атты жеке фирмада қажетті ... ... — 1, 3, 5, 10, 20, ... ... ... Алматыға жеткізілген.
1993 ж. 12 қарашасында Қазақстан ... ... ... Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы
Жарлық шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
• 1993 ж. 15 ... ... 8-де ... ... ...... ... 1993 ж. 18 ... ... ... Қазақстан
Республикасында бірден-бір занды төлем кұралы болып ... ... 100 ... құралады, ол қолма-қол ақша айналысында банкнота
және майда тиындар түрінде жүреді. Қолма-қол ... ... ... мен ... 500 рубль 1 теңгеге арақатынасымен
айырбасталып, ол 18 ... ... 18-де ... ... 15 мен ... екі ... — сом және ... айналымда қатар жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы 16-ден асқан барлық азаматтары 100 мың сом
ақша айырбастауға құқылы болды. Айырбас тек бір рет ... ол ... ... ... Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы банктегі
арнаулы дербес шотқа салынып, оны 6 ай бойы пайдалану құқығы болмады.
Қазақстан Республикасының Ұ ... ... ... ... ... 1 АҚШ ... 4,7 теңгеге тең болды.
Сөйтіп, 1993 ж. 15 қарашада Қазақстан тарихында ... ... ... ... ... Ақша ... жүргізуге Қазақстан басшылары бір жарым
жыл уақыт өте құпия жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 ... ... ... алтын құймалары мен шетел валютасы қоры болды. Тәуелсіздік
жарияланған күннен бастап ҚР-да өндірілген алтын мен ... енді ... оны ... банк ... ... өз ... қорына айналдырды. Сондай-
ақ резерв қорына экспорттың валюталық түсім мен үкіметтің сыртқы ... ... банк ... ... ... ... ... теңгені енгізуге
жарты жыл уақыт қалғанда Республика Президенті ... ... ... енгізді.
Халықаралық валюта қоры ҚР-да ұлттық валюта енгізу акциясын қолдап,
Ұлттық банкке 90 млн. ... ... ... ... және ... біздің
елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне 180млн. доллар
берді. Бұл 17 жылға ... ... ... еді. ... ... ... ақша ... ойдағыдай өтті. Енді ұлтық валютаның ішкі және сыртқы
тұрақтылығымен қамтамасыз ету қажет.
Айналымға теңгені инфляцияның ... және ... ... өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы тереңдей
түскен ... ... ... ... ... ... 2,5 айда, яғни 1994 ж. 1 ақпанына теңгенің курсы долларға ... есе ... ... 4 ... яғни ... мен ... ... өзара есептеудің кең ауқымды компаниясы басталғанда
теңгенің курсы долларға 11,58 теңгеден 43,3 теңгеге жетті.
1995 ж. орта ... ... банк пен ... ... ... ... қазыналық векселъдерді, одан соң міндеттемелер мен ноталарды
және ... ... ... ... шығарғаннан кейін
теңгенің құлдырауын тежеуге ... ... ... теңге енгізген
1993 ж. 2500 процент болса, ал 1994 ж. бас ... 1260 ... ... 1995 ж. ... ... 58 ... ... ж. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы дағдарыстың күшеюі, әлемдік бағалардың
төмендеуі отандық өндірушілердің бәсекелестік мүмкіншілігінің әлсіреуіне
тіреп, ҚР-на ... ... ... ... Сонымен қатар өндірістің
одан әрі ... ... ... ... 25 процентке
жоғарылату, төлемеудің өрістеуі және бюджет пен ... ... ... одан әрі ... 1994 ж. ... ... ... өзгермейтіндігі және теңгемен инфлюцияны ... ... ... ... ... ... сарапшылары мен талдаушылары
1998 ж. күзінен бастап түсініп, оны өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999 ж. сәуірінен ҚР ... ... ... ... курсын енгізу
туралы шешім қабылдады. Ол жөнінде Премъер-министр былай деген: ... ... ... ... рыногында сұраныс пен ұсыныстың қалай қалыптасатынына
байланысты ... ал ... банк ол ... ... түрде араласпайтын
болады. Ұлттық банк бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... ... белгілі бір децгейде ұстап отыру үшін жұмсап келеді. Ендігі
жерде олай болмайды...
ҚР-ның ... ... - ... ... ... әріптесімізде — ұлттық
валюталардың бағамы күрт ... ... ... ... ... ... 1998
жылғы тамыздың 17-сінен бері қарай 4 есе төмендеді. Сол ... ... тез ... және ... ... бәсекеге түсу
қабілетінен айырылып қалды, өнеркәсібіміз туралай бастады, кәсіпорындар
тоқтап ... ... арта ... ҚР-ның сыртқы сауда айналымы 9
процентке дерлік, немесе 1 млрд. 300 млн ... ... ... ... ... шығаратын тауарларымыз 1 млрд. 250 млн долларға қысқарды.
... Біз Ресейден әкелінетін кейбір импорттың тауарларға салынатын баж
салығының ... 200 ... ... жеткіздік... Шетелден әкелінетін
арзан тауарлар біздің өндірісшілеріміздің қол-аяғын бірдей матап, валютаны
елімізден ... ... ... осы тұрғыдан алғанда, жағдайдан шығудың бір ғана жолы бар ... ... ... ... ... жол беру ... ... ҚР теңгесі міне 11 жылдан астам уақыт берік төлем құралы
болып келеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... валютасы – Теңге.
Теңгенің алғашқы банкоталарын полиграфиялық дайындауды ... ... ... ... ... жүзеге асырды (ол ең жақсы экспорттық өнім
ретінде Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» алды).
Ұлттық валюта енгізілгеннен кейін ... екі жыл ... ... үшін ... ... ... Жалпы экономикалық сипаттағы ... ... ... және өндірістің құлдырауына байланысты инфляцияның
жоғары деңгейі, импорт тауарларына қанағаттандырмайтын сұраныстың едәуір
көлемі) шетел валютасына сұраныстың ... өсуі не, ал ... әкеп ... ... ... ... есеп айырысу жүргізген
кезде ұлттық валюта тұрақтылығына ықпал ете алатын барлық ... ... ... Алғашқы кезде теңге бағамы төмендейді деп күтілген болатын.
Алайда, мысалы, 1994 жылы кәсіпорындардың ... ... ... есеп ... ... ... экономикалық жаңсақтықтар алғашқы
айларда теңге айналысының жағдайын ... ... ... ... ... 7 айда ... 8 есе құнсызданды.
Бұдан кейінгі жылдары теңгенің АҚШ долларына қатынасы бойынша ... ... ... ... егер 1995 жылы ... ... 17,9%,
1996 жылы – 15,4% төмендеген болса, 2001 жылы ... ... 5,17%, ал 2002 жылы – 3,25% ... ... он ... тарихын мынандай кезеңдерге бөлуге болады:
1-кезең. Инфляцияны ауыздықтау, ұлттық валютаның және және ... ... ... жылдар).
1995 жылдың аяғында – 8,2% болған ЖІӨ өсу қарқыны төиендеуінің
сақталуына ... осы ... ... ... ... ... төмендетуге қол жетті.
1993 жылғы қарашада теңгенің енгізілу кезіне қарай Қазақстанның ... ... ... ... ... екі ... банк ... істеді, барлық мамандандырылған банктер акционерлік банктер болып
қайта құрылды, ал ... ... ... ... ... функциялары
берілді. Бұл өз валютвмызға көшуді және ... ... ... едәуір жеңілдетті.
Банк секторын едәуір сауықтыру жөніндегі ... ... ... ... арлығындағы кезеңде екінші деңгейдегі
банктердің саны 204-тен 101-ге азайды.
2-кезең. Экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізу және банк ... ... ... (1997-1999 жылдар)
Банк секторын шоғырландыру және сауықтыру процестері екінші деңгейдегі
банктердің жалпы санының 55-ке ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.
1998 жылғы қаңтардан бастап Қазақстан рыноктық қатынастар негізінде
құрылған және ұзақ ... ... ... үш ... ... Экономиканың тұрақты өсуі, қаржы секторын қарқынды дамыту және
барлық қаржы секторының халықаралық стандарттарға көше бастауы (2000 жылдан
бастап).
ЖІӨ-нің жиынтық өсуі ... 3 ... 33%-ға жуық ... бұл ... даму ... ... ... лидерлердің бірі болуына
мүмкіндік жасады. 2003 жылдың 9 айында экономикалық өсу 8,6% болды.
Соңғы 3 жылда ... ... ... ... 13,2% -дан 5,9%-ға дейін
біртіндеп төмендеді. Инфляция 2003 жылдың 10 ... (2002 ... ... 2003 жылдың қазаны аралығында) 4,2% болды.
Инфляция қарқынының баяулауы Ұлттық банкке қайта қаржыландыру ставкасын
Қазақстан тәуелсіздік алған ... бері ең ... ... - 7%-ға дейін
төмендетуге мүмкіндік берді.
Банк ... ... ... ең үлкен және тез дамитын бөлігі болып
табылады. Бүгінгі күні Қазақстанның банк ... ... ... ... ... ТМД елдерінің ішіндегі ең реформаланған, қаржылық
тұрғыдан тұрақты және тез ... келе ... банк ... деп ... отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 36 банк жұмыс істейді, оның ... ... Даму ... ... және ... Тұрғын үй
құрылыс жинақ банкін қоспағанда, барлық банктер жеке ... ... ... ... ... ... Оның ... баламасындағы
жиынтық меншікті капиталы 1,4 млрд. Астам АҚШ долларын құрайды. ТМД ... бір ... ... меншік капиталының мөлшері бойынша ... ... (43 млн. АҚШ ... 3 ... банк ... ... 5,1 млрд. астам АҚШ долларына
дейін 3 есе, ал ... ... ... ... ...... АҚШ ... дейін 4 есе өсті.
Банктердің ресуртық базасының қарқын алуы оларға экономиканы кредиттеу
қызметін едәуір жандандыра ... ... ... ... үш жылда
банктердің экономикаға кредиттері 5,9 млрд. АҚШ ... ... 4 есе ... 22%-ы). ... ... бенк активтерінің 57%-ға жуығы кредиттер
түрінде экономиканың нақты секторына орналастырылды.
7. ... ... қол ... ... ... ішкі ... инфляция қарқынының төмен болуының
сақталуымен, ал сыртқы тұрақтылық – ... ... ... Инфляцияның төмендеуі макроэкономикалық ... ... және сол ... ... өсуге жағдай жасайды. Айырбас
бағамының тұрақтылығы инфляциялық күтулерге және ішкі қаржы рыноктарының
тұрақтылығына оң ... ... ақша ... сұраныстан едәуір артуы бағалардың өсуіне,
яғни инфляцияны тездетуге әсер тигізеді. Сондықтан Ұлттық банк ... ... ... отырып , экономикаға ақшаның түсуін
реттейді. Мысалы, ақша шамадан тыс көп ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың бір бөлігін ... ... ... Ақша ... ... ... кезеңдерде қайталама
рынокта айналыста жүрген мемлекеттік бағалы қағаздардың бір бөлігін ... ақша ... ... ... ... ... ашық ... операциялары –
бағалы қағаздарды сату және сатып алу болып табылады. Олар ең алдымен ... ... ... және өтеу арқылы жүргізіледі. Сонымен бірге, Ұлттық
банк векселдері қайта есептеу арқылы банктердің ресми ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін қолдау
үшін банктерге қысқа ... ... ... және овернайт) беруді
жүзеге асырады. Соңғы уақытта банк секторының нығаюына байланысты, ... ... ... сирек берілетін болды. Қайта қаржыландыр
ставкасы негізінен индикативтік сипатта болады және Ұлттық банктің ... ... ... ... жүйесінің өтімділікті реттеудің қосымша құралы тікелей және кері
РЕПО операцияларын жүргізу болып табылады. Болашақта бұл ... ... ... ... ... негізгі құралдар болатыны күтілуде.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға енгізілген ... ... ... ... ... ... ... Ұлтты банктің
негізгі мақсаты бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету болып ... ... ... ... банк инфляция бойынша бағдарларды ғана
белгілейтін болды. Тиісінше, ... банк ... ... ... ... ... және ішкі валюта рыногында теңгенің ... ... ... алдын алу қажет болғанда ғана барынша
аз қатысатыны болмаса, оны қалыптастыруға қатыспайды.
Теңгенің айырбас бағамының өзгеру ... ... және ... ... жағдайдың тәуір екендігін көрсетеді. Осы орайда ... Г.А. ... ... ... «Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі туралы» Заңға енгізілген өзгерісткрге сәйкес Ұлттық банктің
негізгі ... – осы ... ... Қазақстан Республикасында бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету болды.
Ұлттық банк ... ... ... ... баға бәсекелестігі
қабілетін қолдау үшін теңгенің өзгермелі айырбас бағамының режимін сақтау
ниетінде, ол ақшаға сұраныс пен ... ... ... ... болады. Тиісінше, Ұлттық банк теңгенің айырбас бағамы бойынша
бағдарларды ... және ішкі ... ... ... айырбас
бағамының алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана барынша
аз қатысатыны болмаса, оны қалыптастыруға араласпайды».
8. 2004-2006 ... ... ... ... ... ... 2003 жыл ... қаржы секторы үшін мерейтой жылы болды – 15
қарашада ұлттық валютаның енгізілгеніне 10 жыл ... 10 жыл ... ... секторының барлық сегменттерін дамытуда қомақты
нәтижелерге қол ... ... ... ... ... ... ТМД-ның
басқа елдерімен салыстырғанда едәуір дамыған, айқын және ... ... ... табылады. 2003 жылы барабар ақша-кредит
саясатын жүргізу қаржы рыногында тұрақтылықты ... етті , ... елде ... ... өсуді сақтауға белгілі бір дәрежеде ықпалын
тигізеді.
2003 жылы орташа жылдық инфляция 6,4% болды. Жыл бойы валюта ... ... АҚШ ... ... ... ... үрдісімен
сипатталады. Теңгенің нығаюы ішкі валюта рыногына шетел валютасының ... ... ... Шетел валютасының әкелінуі әлемдік рыноктағы
энергия ресурстары бағасының ... ... ... ... ... АҚ, ... АҚ) ... түскен
түсімдерге, сондай-ақ корпаративтік сектор мен екінші деңгейдегі банктердің
сыртқы рыноктардан қарыз алуына ... ... ... ... ... ... ... еді.
Өткен жылы теңге нақты алғанда АҚШ долларына қарағанда 12,4%-ға нығайды,
ал ... және ... ... ... ... ... және 5,4%-ға
құнсызданды. АҚШ долларына қарағанда, теңгенің едәуір нығаюна қарамастан,
тұтастай ... ... ...... ... ... қатысты
Қазақстан экспортерлерінің сыртқы бәсекелестік қабілетін ... ... 2002 және 2001 ... салыстырғанда 2003 жылы әлдеқайда қолайлы
деңгейде сақталды. Ағымдағы ... ... АҚШ ... мен ... ... ... нығаюы тиісінше 3,2% және 0,4% болады, ал ... ... ... 0,6% құнсызданды.
2003 жылғы едәуір маңызды оқиғалардың ішінен елдің сыртқы ... ... атап ... ... ... ала ... бойынша, төлем
балансының ағымдағы шоты 0,2 млрд. доллар профицитпен ... ... 13 ... ... асты (2002 жылы 10 ... ... тікелей
инвестициялардың нетто-әкелінуі 1,9млрд. долларға жуық (2002 жылы ... ... ... ... ... елеулі ағыны сондай-ақ
республика бантері мен кәсіпорындарының сырттан заемдер тартуы ... ... жылы ... банктің таза халықаралық резервтері 58%-ға 4958,9 млн.
долларға дейін ... бұл ... ... ... тауарлар мен қызмет
көрсету импортының орнын жабуды қамтамасыз етеді. ... ... ... алғанда 69,3%-ға 8565,2 млн. долларға дейін өсті. 2004
жылғы ... ... одан әрі ... 9,4% болды.
Қазақстанда ақша базасы – 52,2%-ға 316,9 млрд. теңгеге дейін, ...... 969,9 ... ... ... ... ақша – 47,6%-ға
238,7 млрд. ... ... ... Нәтижесінде 2003 жылы экономиканы
монетизациялау 17,3%-дан 22 %ға дейін өсті.
2003 жылы қаржы ... ... ... – банк ... ... қарқыны сақталды.
2003 жылы екінші деңгейдегі банктердің жиынтық активтері 46,5%-ға 1,7
трлн. Теңгеге дейін (11,7 млрд. АҚШ ... ... ал ... ... – 45,1%-ға 233,9 млрд. теңгеге дейін ұлғайды. 2003 жылы халықтың
(резидент еместерді есептегенде) салымдарының өсуі ... ... ... 343,2 ... теңгеге дейін (2,4 млрд. АҚШ ... ... ... жылы ... ... ... ... өсуі банктердің
экономиканың нақты секторына кредиттерінің ... 978,1 ... ... (6,8 млрд. долларға жуық) өсуіне ықпал етті.
Барлық қадағалау функцияларының 2004 жылғы 1 ... ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттікке
берілуіне байланысты ... банк өз ... ... ... келесі
сатысына өтеді. Енді негізгі күш-жігер өз ақша-кредит ... ... ... ... ... болды. Таяу жылдардағы басым
бағыт ретінде ақша-кредит саясатын Еуропалық одақ ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты ретінде бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету ақша-кредит саясатындағы мүлдем жаңа ... ... ... ... үшін ... ... мынадай міндеттер жүктелген:
• Мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
• Төлем жүйелерінің жұмыс істеуін ... ... ... ... және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
• Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету.
Инфляциялық таргеттеу принциптерін ... ... ... ... ... ... қол жеткізу жауапкершілігін күшейту
жағдайларында инфляция ... ... ... тұтыну бағаларының
индексіне сүйенбейтін болады. Оның ... ... ... ... ... баға ... қарастырады және монетарлық емес
тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... жояды.
Ұлттық банк 2004 жылдан бастап «базалық инфляция» индексіне ... ... ... жылы ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты орташа жылдық «базалық
инфляцияны» 4-6% шегінде ұстап тұру ретінде ... ... ... ... ... ... ... кейін және ол
бойынша нақты есептеу жүргізілгеннен кейін тағы да ... ... ... ... тауарларның бағалық бәсекелестік қабілетін
қолдау үшін ұлттық банк ақша сұранысы мен ұсынысына байланысты бағамның
ауытқуына ... ... ... өзгермелі айырбас бағамы режимін сақтауға
ниеттеніп отыр. Соған сәйкес, Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... дамыту тұжырымдамасына сәйкес ағымдағы жылы валюталық
режимді ырықтандырудың ... ... ... жылдар) іске асыру
басталады, оның мақсаты валюталық операциялар ... ... ... ... ... күрделі операциялар бойынша да 2007 жылдан бастап
Қазақстан теңгесінің ... ... өту үшін ... ... ... ... алтын-валюта резервтеріне 3 айдан астам уақытқа тауарлар
мен ... ... ... ... жабуды қамтамасыз ететін деңгейде
қолдау көрсетілді.
Ақша агрегаттарының жылдық өсуі ... ... ... ... ... ... болады.
Ақша-кредит статистикасын және бухгалтерлік есепті жетілдіру бойынша
жұмыс жалғастырылады. ... ... мен ... ... ... ... шоғырландырылған негізде қаржы қаржы
секторына шолу жасау жоспарлануда.
Төлем карточкаларына ... ... ... ... ... желі ... ... технология негізіндегі ұлттық банкаралық
жүйесі) құруға ерекше көңіл бөлінетін болады.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ету ... ... ... қалады. Осы міндетті шешуде Ұлттық банк өз
қызметін Қазақстан ... ... ... және ... ... мен ... ... агенттігімен тығыз үйлестіріп отырады.
Кредиттік ставкаларды төмендету мен шағын және орта бизнес субъектілерін
кредиттеді кеңейтуге ықпал ету бұрынғыдай маңызды болып отыр. Осы ... үшін ... банк ... ... атап ... қайта қаржыландыру
ставкасын біртіндеп төмендетуді пайдаланады.
Сонымен бірге, шағын кәсіпкерлікке берілетін кредиттер бойынша ... ... ... мен банк ... ... ... асыратын ұйымдардың тәуекелдерін төмендету арқылы «Кредиттік ... ... ... ... туралы» Заңның қабылдануы ықпал ететін
болады.
Бағалы қағаздар рыногын дамытудың басты міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... тарту механизмдерін
жетілдіру болады.
Ұлттық банк Алматы қаласын аймақтық қаржылық орталық ретінде ... ... ... ... ... ... ... бұл болашақта
Қазақстан қаржы рыногының халықаралық аренадағы тұрақтылығын арттыруға және
тартымдылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ең соңында, ... банк ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық және ведомствоаралық топтардың
жұмысына белсенді ... ат ... ниет ... ... Қазақстандағы карточка жүйесі.
Қазақстанда бүгінгі күні 2,0 млн. жуық қазақстандық ... 13%-ы) ... ... ... ... Оның ... 96 %-ы – үш ... «Халықтық банкінің», «ТұранӘлемБанкінің» және «Казкоммерцбанктің»
клиентері. Өткен жылғы 1 желтоқсандағы ... ... ... карточкаларын
қабылдау үшін 824 банкомат және 4068 РОS-терминал, оның ішінде 2551-і ... ... ... ... 70%-ға ... – VISA төлем жүйесінің карточкалары.
Одан кейінгі орында «Халықтық банкінің» Altyn карточкалары, «MasterCart»
халықаралық ... ... ... және ... ... карточкалары. Қалған карточкалар - American Express,
Diners Clab карточкалары және басқа ... ... ... ... ... карточкаларының мүмкіндіктері бізге әзірше толық
көлемде ашылған жоқ. Көптеген карточка иеленушілер үшін оларды ... ... ... жердегі банкомат болып табылады. Қолма-қол ақша алу
төлем карточкалары бойынша жасалатын барлық қаржылық операциялардың 97%-на
жуығын құрайды.
Және ... ... ... ... білумен және жалақы,
зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... нүктелері әлі де өте аз (4%-ын ғана қамтиды).
Есеп айырысудың қолма-қол ... ... ... ... ... ... 2.07.02 ж. №713 ... карточкалар негізінде Төлем карточкаларының ұлтық
банкаралық жүйесін дамыту бағдарламасы» ... ... ... ... ... және ... 11 банктің қатысумен
ТКҰБЖ басқару үшін арнайы ұйым - «Процессинг орталығы» ЖАҚ-ы құрылды. Visa
халықаралық төлем ... ... ... ресми растауды алып,
«Процессинг орталығы» ЖАҚ-ы қосу мәселелерімен ... ... ... ... ... ... талқылауда, сондай-ақ ТҚҰБЖ шеңберінде ... үшін ... ... ... ... ... ... мақсаты мыналарды қамтиды:
- ақша айналымында бақылауды күшейту және ... ... ... ... ... ... ... төлеудің тетігін жетілдіру;
- коммуналдық төлемдер жинау, көлік, байланыс қызмет көрсетулеріне ақы
төлеу процестерін оңтайландыру;
- ... ... ... және өзге де ... ... қолма-қол емес
нысанда жүзеге асыру үшін микропроцессорлық карточкалар технологиясын
қолдану;
- қолма-қол ақша ... ... ... ... ... міндеттерді іске асыру мақсатында барлық банктерді бірінғай
процессингтік ұйым арқылы жұмыс істеу үшін біріктіру ... ... ... ... ... ал босаған қаржы ресурстарын пластикалық
карточкаларға қызмет көрсетудің инфрақұрылымын дамытуға және банктік ... ... үшін ... ... берді.
Сонымен, «Процессинг орталығы» ЖАҚ-ы алдында мынадай негізгі міндеттер
тұр:
- микропроцессорлық технологиялар базасында ... ... ... ... халықаралық және ұлттық карточкаларды қабылдауды қамтамасыз ететін жалпы
ұлттық эквайринг желісін қалыптастыру.
Қазақстан Республикасының валюта ... ... ... ... құқығы бар б/р өкілетті деп аталады.
Валюталық нарықты барлық ... ... ... ... банктің
үлкендігі, репутациясы, филмал мен бөлімдердің ... ... ... ... халықаралық төмендердің көлемі болып табылады.Сонымен
қатар мерзімді кіргізілетін ... ... банк және ... ... ... ... ... және телексті байланысының
жағдайы үлкен роль ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың негізінде ұлттық валюта бағамының тұрақтануын
көздейтін теңгенің айырбас курсының бос режиміне өтуі 2000жылдың ... ... ... ... Бұл жағдайда валюталық реттеудің ... ... ... :
➢ ҚР территориясында валюталық операция ... ... ... , валюталық бұзұдың жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... сақтауды бақылау(валюталық бақылау)
➢ Валюталық нарықтық жағдайын, істелген валюталық операциялардың ... ... ... ... шешу үшін ҚР ҰБ ... ... пайдаланады:
➢ Валюталық операциялардың субъектілері мен объектілердің, ... ... ... және ... ... ... ... ережелерінің орнатылуының анықтауын
көздейтін валюталық операцияларды жүргізу тәртібін орнату;
➢ Субъектілердің, объектілердің, көлемнің және тағы ... ... ... ... ... ... орнату;
➢ Шетел валютасын пайдаланумен байланысты лицензиялау ісі;
➢ Валюталық операцияларды тіркеу;
➢ Валюталық ... ... есеп ... және ... ... заңның сақталуын бақылау, сонымен қатар экспортты-импортты
мемлекеттің паспортизация процедураларын орнату жолымен және тексеру
жүргізу(инспекция),
➢ Валюталық реттеу ... ... ... ... ... ортасынан Қазақстан халықаралық валюталық фондының(ҚВФ)
ұлғасы болады, ал 1996 ... 16 ... ... ... ... VIIIстатьясына қосылды).
Валюталық реттеу жүйесінің негізі ... ... ... ... бақылау мақсаты-ҚР резиденттері мен ... емес ... ... ... ... асыру мен заңды ... ету. ... ... негізгі бағыттары :
➢ Жүргізілетін валюталық операциялардың ... ... ... ... ... ... үшін қажетті лицензиялар мен күәліктер;
➢ Шетел валютадағы төлемдерді және олардың келісім –шарт міндеттеріне
сәйкес ... ... ... ... ... есеп беру мен ... толықтығын тексеру.
15.2 Валюталық шоттарды ашу тәртібі; Шетел кәсіпкерлермен төлемді жүргізу
үшін валюталық шот ашу ... ... ... ... ... ... ол үшін ... құжаттар ұсынылады:
➢ Нотариуспен бекіттілген өкілетті құжаттардың көшірмелері;
➢ Валюталық счеттыашу үшін заңды тұлғылардың өтініші;
➢ өкілетті тұлғылардың қолдарының және мөрлердің үлгілері;
➢ салық ... ... ... ... ... ҚР ... органдарында тіркелу туралы күәлік.
Банк төлем жүргізілетін келісім шарттарының , келісімдердің көшірмелері бар
заңды іс ашылады.
Кәсіпкерлік өнеркәсіппен айналысатын жеке тұлғалар ... шот ашу үшін ... ... ... Шот ашу ... ... Жеке күәлік көшірмесі
➢ Салық есебінде клиенттің тіркеуде тұрғанын күәләндыратынсалық ... ... ... ... ... ... фактті куалғыдыратын өкілетті органнан
берілген ... ... ... ... құжат
көшірмелері(лицензия,патент)
Шотқа түскен валюталық қаржылар ... болу ... ... ... ... жарналар, сыйлықтар;қаржылық көмек ; несие зайымдар,
өкілеттің банк арқылы ішкі валюталық ... ... ... ... ... ... ---- резидент емес ... ... және ... банк несие бойынша міндеттмелерді, жүргізу үшін
ғана беріледі.Клиенттің валютаны сатып алуы ... ... ... ... ... алу туралы өтініш арқылы жүзеге асырады, ал сату
– валюталық қаражаттарды сату, туралы ... ... ... ... тауар бойынша контрактінің төлемін жүзеге
асырған кезінде клиент банкке сәйкесстендірілген келісімдіұсыну міндетті.
Ұсынылған құжат негізінде ... шоты ... ... 9 санды номер
беріледі: 000.000.000., мұнда 1-валюта коды 2- шоттың баланстық номері; ... жеке ... ... , ... ... ... жүргізу үшін банк лицензия алу
керек.Лицензиялау заңға сәйкес ҚР ... ... ... таңға нақты
шетел валютада көтерме сауда мен, көрсетілетін қызметпен мемлекет заңында
тіркелген шетел б/рі мен ... ... о/с ... , және ... шоттары бар, сонымен қатар резидент емес тұлғылардың пайдасына
резиденттік валюталық құндылықтың өтуін ... ... ... ... бар шетел банкілерінде және қаржылық институттарда
резиденттердің шоттарды ашуымен іс жұмыстар ... ... ... ... ҰБ тіркеуге жатады, мыс,резидентемес
тұлғадан резидент пайдасына 100.000 АҚШ долларынан ... ... ... ... ... байланысты.ҰБ –мен келесі валюталық
операцияларды ... ... ... ... 180 ... ... ... берілетін несиелер
➢ 180 күннен артық ... ... емес ... ... ... ... байланысты төлемдерді жүзеге асыру
➢ 180 күннен артық ... ... ... бойынша резидент емес
тұлғылардың резидентті несиелеумен байланысты төлемдерді жүзеге асыру
➢ ҚР –да ... ... ... Жылжымайтын мүлікке меншікті және басқа да ... ... ... ... кезеңдегі мерзімді 180 күннен асатын уақытта
резиденттің резидент емес ... ... ... ... асыру.
ҚР Қаржы Министрлігімен және статистиканың мемлекет өкілетті органдармен
келісім бойынша ҚР ҰБ ... ... ... ... есептің және есеп
берудің формалары мен тәртібін ... және оны ... ... ... жеке тұлғалар орындау қажет
Валюталық операцияларды жүргізу кезінде болар тәуекелге ұшырау мүмкін , ... ... ... ... ... ... болу мүмкіндігімен
байланысты- ұзақ және қысқа позициялардың.
Валюталық ... – бұл ... ... міндеттерінің және
сәйкестілігі. Егер белгілі бір валютада бұлар тең болса, ... ... деп, ал ... болмаған жағдайда – ашық деп саналады.
Жабық валюталық позиция кезінде банк шетелдік валютаны сатып алуға
келісім –шартқа ... және ... көре ... тез ... оны ... ... ... валюталық позицияға шек орнатпайды.
Ашық валюталық позиция банктің шығын ... ... ... бағалы оған тиімсіз бағытқа өзгеруі мүмкін.Сондықтан ҰБ оған ... және ... ... есеп ... орнатады.
Ашық Ашық валюталық позиция қысқа болуы мүмкін, егер сатылған валюта
бойынша міндеттемелер оған деген талаптан артық болса,ол ұзақ ... ... ... бойынша талап міндеттемеден артық болса.
Тұрақты валюта бойынша ашық ... ... ... ... ... меншікті капиталынан 30% құрау ... ... ... ұзақ ... ... -5%,ал ... ... –позиция меншікті
кооперативтің 50% құрлуы қажет.
Банктің валюталық операциясының классификациясы жалпы ... ... ... операциялар ,т.б.), сол сияқты
валюталықоперациялсрға қатысты ... да ... ... ... ... былай бөлінеді :
➢ ҚР территорияда атқарылатын
➢ Валюталық құндардың Қазақстанның шекарасын өтуімен ... ... тыс ... ... ... ... түрлері мен оның есебі.Екінші дүние дүние жүзілік
соғыстан кейін валюталық операциялардың көптеген түрлері кең ... ... ... дамыған мемлекеттерде тез жеткізілетін ... және ... ... ... ... ... ... объектісі болып табылады.70-шы жылдан биржа қатарында фьючерлі
және опционды валюталық мәлімелер дамиды- спекулятивті ... жаңа ... ... ... ... . ... ... операцияларды
көптеген тез жеткізілуімен (спот) валюталық операциялар көп тараған ... ... ... 90% ... ... мәні ... құрылған кезіндегі бекіткен бағам бойынша құрған
мерзімнің 2-ші күнінде банк ... ... ... міндеттері
бойынша валютаны сату-сатып алуында құрылады.
«Свифт» байланыс электронды ... және ... ... ... кезң тараулы, мыс,АҚШ-та ЧИПС, Лонданда ЧАПС ... , ... ... ... ... немесе «ертеңнен келесі күнге
дейін» сияқты деңгейдегі орналастыру сияқты операцияларды ... ... ... ... ... ... ... операциясы болып
«спот»мәлімесі және базалық бағам – ... ... ... деп ... ... ... табылады.Осы бағамдардың базасында валюталық нарықта
мәлімнің басқа ... ... ... ... ... қысқа болатын бір реттік мәлуме үшін бағамдар.
Ұзаққа қалдырылмайтын жеткізумен валюталық ... ... ең ... элементі болып табылады және онда тәуекел сақталады.
«Спот» операциясы көмегімен банктер ... ... ... ... ... ... ішінде «ыстық ақша» , басты
валютадан басқа валютаға, ... және ... ... жүзеге
асыруды қамтамасыз етеді.
Шетелдік валютамен жедел мәлумдер (форвардты, фьючерсті)-бұл бекітілген
бағам бойынша мәліме құрылғаннан ... ... ... ... 2жақ ... келісілген соманы жеткізу туралы келіскен валюталық мәліме.Бұдан
жедел валюталық ... 2 ... ... ... Мәліменің құрылұ уақыты мен оны орындау мерзімі арасында қашықтық
бар,яғни валютаны жеткізу. Ол мәліменің құрылу ... соңы ... 1-2 апта , ... ай ... ... немесе
мерзімі ішінде
✓ Кезең
✓ Кезкелген
2. Операцияның белгілі мерзімінен кейін атқарылатынына ... ... құру ... ... және форвард мәмлелері бойынша валюта бағаның айырмасы жедел мәліме
бағаны төмен және сй ы (рт және ... R) егер жоғ ары ... ... ... ... (дисконт –Dis және депорт –Д). Сый бұл мәліме
бойцнша мерзім ішінде бағам ... ... ... ... саналатын
білдіреді.Дисконт бұл форвард операциясы боәынша нақтыға қарағанда валюта
бағамы төмен екендігін білдіреді . ... ... ... сый ... »бағамына қарағанда тұрақты .Сондықтан банкаралық нарықта ... ... ... ... тек ... ... ... «спот »
бағамына қсылуы немесе одан шығуына ... ... ... ... ... ... ... кезінде дисконт қосымды ,ол сый
«спот» бағамынан шығады. Жедел мәліме бойынша ... ... ... ... ... ... выражениядабекітілетін «аутрайт» . бағамы ... ... ... ... ... ... ... Коммерциялық мақсатта валютаны айырбастау ,валюталық келістің
алдын ала сатуын ... ... ... сақтандыруға
келешектегі төлем үшін шетелдік валютаны сатып ... ... ... ... ... ... ... еліндегі тікелеі сақтандыру ;
➢ Бағамды айырма есебінен спекулятивті пайда табу.
Валютамен «опцион» (лат optio , optionis – ... )-бұл ... ... 2 ... ... белгіленген сыйды төлеуге шарт кезіндегі
келісілген мерзімнің аяқталуына ... ... құру ... ... бойынша анықталған валюта көлемін не сату, не ... алу ... ... ... ... . Опцият міндеттеріндегі мәмлелер банкке үлкен
тәуекел ... ... ол ... ... тиімсіз бағамды
орнатады.Опцион бойынша комиссия көлемі жедел ... ... ... соңы ... ... ... есебімен анықталады. ... ... ... ... ... тұраңсыздық кезінде тиімді.
Негізінен валюталық опцион валюталық опцион тәуекелді сақтандыру ... тек ... ... емес , ... ... да соғады: фондық және тауарлық .
70-шы жылдардан батыс мемлекеттерде тұрақсыз ... ... ... ... ... кең ... –мәмілені құрған кезіндегі
алдын ала бекітілген бағам бойынша анықталған күні (келешекте) анықталған
валютаның стандартты ... ... ... ... ... міндеттемені
білдіретін келісім. Стандартты келісімдерде дарлық шоттар регламенттемді :
сапа, мерзім, кепіл, деп/рі төлем ... сату ... ... жүзеге асырылады, ол өз кезегінде
сатып алушы үшін сатушы және сатушы үшін ... ... ... ... және ... ... құрайтын валюталық мәлім түрі «своп»
мәлімесі . ... (swap ...... ) –бұл анықталған мүдімге
біруақтылы контмәмілермен ұзаққа созылмайтын ... ... ... сату мен сатып алуын құрайтын валюталық операциялар . ... ... ... ... сый ... ... валюталық бағамның
қозғалысымен байланысты дисконтпен жөндейтін «спот» бағамымен ... .
6. Бұл ... ... ... ...... ... бойынша сатып алушы
мен сатушының бағам арасындағы ... . ... ... операциялар жөнінде түсінік.
Валюталық операциялар түсінігініңмазмұны мен мәнін ашу ... ... ... ... берген жөн.Валюталық операцияларға
төмендегілер жатады:
1) Меншік құқығы мен басқа да құқықтарының валюталық құндылықтарға ауысу
операциялары, сонымен қатар ... ... мен ... ... ... ... қолдануға байланысты операциялар.
2) Қазақстан Республикасының валюталық құндылықтарды енгізу және ... ... ақша ... ... ... бұл операциялармен ғана валюталық ... ... ... ... ... ... операциялар түсінігі
валюталық құндылықтармен және ҚР-ның валютасында ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Банктер әртүрлі мемлекеттердің шаруашылық субьектілері арасында
ақшалай есеп-айырысуды қамтамасыз етумен, валюта айырбастаумен, халықаралық
валюталық несие ... ... ... ... ... сату және
сатып алу операцияларын жүзеге асыра алады.
4.Валюталық операциялардың ... ... ... ... ... мен ... ... ашу үшін негізгі
терминднрге анықтама беру қажет, соның ішінде ең ...... ... ... ... ... банкноталар, қазыналық билеттер, сәйкес шет мемлекетте заңды түрдегі
төлем ... ... және ... тиындар, сонымен қатар
айналыммен шығарылатын, бірақ айырбастауға ... ақша ... ... мемлекеттерімен халықаралық ақшалай немесе есеп- айырысу
бірліктеріндегі ... ... ... ... ... Шетел валютасы.
2 )Шетел валютасындағы бағалы қағаздар- ... ... ... ... және ... ... ... қарыз міндеттемелер
3) Бағалы металлдар – алтын, күміс ... мен ... ... ... ... және ... ... бұйымдары мен ломнан басқа;
4) Табиғи бағалы металлдар- алмаз, рубин, изумрудтар, жемчуг және ... ... ... ... ... ... ... айналымнан шығарылған, бірақ айырбастауға
жататын ҚР ... ... ... мен ... түріндегі теңгелер;
- Қазақстан Республикасы банктеріндегі мен ... да ... ... ... ... қаржылар.
- ҚР валютасындағы бағалы қағаздар- теңгеде көрсетілген төлем құжаттары
мен қарыз міндеттемелер. Ұлттық және Шетел валютасындағы ... ... ... ... реттеу жүйесінің
«резидент» пен «резидент емес» деген ... ... ... ... ... ... ... категориялы азаматтар мен
мекемелер кіреді:
- ҚР территориясында тұратын тұлғалар
( белгілі бір мерзімде ҚР территориясынан тыс тұратын ... ... ҚР ... сәйкес және қР территориясында орналасқан заңды
- тұлғалар;
- Заңды тұлға ретінде саналмайтын, бірақ ҚР-ның заңына сәйкес құрылған
мекемелер мен организациялар.
- ҚР –ң ... тыс ... ... және ... да ресми
предстовительстволар.
- ҚР территориясынан тыс жерде орналасқан ... ... ... ... жатады:
- ҚР тыс мемлекеттерінің заңына сәйкес және ҚР да тұрақты мекен жайы жоқ
заңды тұлғалар
- Заңды ... ... ... ... мен организациялар.
- ҚР территориясында шетел дипломатиялық және ... да ... ... ... орналасқан резидент еместердің филиялдары.
Валюталық операциялар түсінігінің мазмұны мен мәнін ашу
мақсатында
тақырыптың ... ... ... ... жөн. ... ... жатады:
1. Меншік құқығы мен басқа да құқықтарының ... ... ... ... ... төлем құжаттары мен төлем құралы
ретінде шетел валютасын қолдануға байланысты операциялар.
2. ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық ақша ... ... ... ... ... ғана ... операциялар ... ... ... ... ... түсінігі валюталық құндылықтармен және
Қазақстан Республикасының валютасында ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге
асырылады. Банктер әртүрлі мемлекеттердің шаруашылық субъектілері
арасында ақшалай есеп- айырысуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сату және сатып алу операцияларын
жүзеге асыра алады.
Валюталық қатынасты ... ... ... арнайы
валюталық заң атқарады. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... сәйкес валюталық реттеудің
функцияларын ... ... Банк ... ... ... мен ... ... сәйкес болатын өзінің компетенциясы шегінде
валюталық ... ... ... Валюталық реттеу бойынша негізгі
нормативті акт «Валюталық реттеу туралы» заңы ... мен ... 24 ... 1998 жылы ... Бұл Қазақстан территориясында
валюталық операцияларды ... ... мен ... ... ... ... мен ... валюталық заң бұзылуының
жауапкершілігін анықтайды. Валюталық ... ... ... ... кезіндегі валюталық заңның сақталуын бақылаудың
міндеті жатқызылған банктер мен банктік емес қаржылық өнеркәсіптер. ... ... ... ... ... ... әрекет етеді:
- Резиденттер арасындағы операция бойынша ... ... ... ... тек Ұлттық банктің, сонымен қатар
салық және кедендік заңмен бекіткен нормативті ... ... ... банктік операцияларды атқаратын өкілетті банктер мен
ұйымдардан, сонымен қатар олардың ... ( ... ... ... ... ... сатып алуға және айырбастауға тыйым салынады:
- Резиденттердің тауар мен қызмет көрсету түрінде төлем ... ... ... қатар несие түріндегі өкілетті банктерде шотқа
есептелуінің ... ... егер ... ... ... лицензиясында басқалары да қарастырылмаса.
Қазақстан ... ... ... атқарылу мақсатында және болжанбаған жағдай ... ... ... қабылдауға немесе кез келген валюталық Қазақстан
опнрациялардың ... ... ... банк ҚР Президенттік «ҚР Ұлттық банк
туралы» заңды күші бар ... ... ... ... валюталық
операцияларды атқаруға қажетті шектер қоюға, соның ... ... ... мен сыйақы мөлшерлеменің деңгейіне шек қоюға құқылы. ҚР.
Реттеу туралы заңға ... ҚР ... банк ... ... ... ... шек қоюға құқы бар. Қазіргі жағдайда экспортты
табыс сатуға шекті ... алып ... ... органдары ( Ұлттық банк пен ҚР-ның үкіметі)
және оның агенттері ( өкілетті банктер) валюталық бақылауды жүзеге асырады.
Оның ...... ... ... ... заңдарды
сақтауға бақылау жасау болып табылады.
Валюталықбақылаудың негізгі жолдары мынадай:
1. Өткізілген валюталық операциялардың заңға сәйкестігін анықтау
және қажетті ... мен ... бар ... ... ... шетел валютасында резиденттердің
міндеттемелерін өтегенін, сонымен қатар ҚР ішкі ... ... ... сату ... ... ... ... төлемдердің негізділігін тексеру.
4. Валюталық операциялар бойынша есеп ақпардың толықтығы мен
объективтілігін тексеру.
Валюталық бақылаудың негізгі ... – ҚР ... ... ... Оның ... Шетел валютасы мен шетел валютасындағы бағалы қағаздардың
Қазақстанда айналу тәртібі мен сферасын анықтайды.
2. Резиденттер мен ... емес ... үшін ... ... ... ... барлық түрін орындайды.
4. Шетел валютасы мен бағалы қағаздармен орындайтын операцияларға
резиденттер мен резидент емес ... ... ... ... және ... да ... ... валюталық
операцияларды орындаулицензияларын берудің жалпы ережелерін
белгілейді.
6. Есеп беру, ақпар құжаттардың бір ... ... ... да ... ... ... болмауы еліміздің валюталық жағдайының
құлдырауына әкеліп соғар еді.
Валюталықлегеталар беруде ... ... ... ... ... ... ... операциялар арқылы жолтару кең көлемде
орын алады.
Осы себептен қазірні валюталық бақылаудың көптеген кемшіліктерін
табу мақсатында қосымша іс-шаралар ... яғни олар ... ... ... бұзған үшін жауапкершілікті күшейту қажет, сонымен қатар
көптеген басқа да нормативті материялдар шығару қажет.
Жоғарыда ... ... ... ... негізі
валюталық бақылау болып табылады. Валюталық бақылаудың мақсаты резиденттер
мен резидент емес тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болғандықтан, оның негізгі бағыттары:
- жүргізілетін валюталық операцияның заңға сәйкестілігін ... ... ... ... үшін ... лицензия мен куәліктер:
- шетел ... ... және ... ... ... сәйкес келетіндігін тексеру:
- валюталық операция бойынша есеп толықтығын тексеру.
Валюталық лицензиялар.
Валюталық операцияларды жүргізу үшін ... банк ... ... ... жүргізуге рұқсат құжат ретінде лицензиялар алып отырады.
Лицензия алу өтінішін бір жылдан кем емес ... бойы ... ... ... ... жылды аяқтап, ресми жылдық ақпарды дайындаған Коммерциялық
банктер бере алады. Шетел ... ... ... ... лицензия Ұлттық банкпен шексіз мерзімге беріледі және атты болып
табылады, яғни ... ... ... Банк тек лицензияда көрсетілген
валюталық операцияларды жүзеге асыруға құқық ... ... ... ... операцияларды жүргізуге құқығы бар және осыған сәйкес:
- заңды және жеке ... ... және ... ... қаржыларды қабылдау және орналастыру:
- банктерге және кәсіпорынға шетел валютасында несие және ... және ... ... заңды және жеке тұлғалардан қаржылық құжаттардың шетел валютасында
сату мен сатылуын өндіру:
- валютаның сату мен ... ... ... ... ... ... бір – бірімен корреспонденттік қатынастарды
ұйымдастыру:
- клиенттің шетел валютасында кассалық қызмет ... ... ... саудалық және саудалық емес операциялардың төлемін шетел валютасында
жүзеге асыру:
- халықаралық банктік практикаға сәйкес ... да ... ... алу үшін ... ... ... Бекітілген банк жарғысының көшірмесі.
2. Шетел валютасында орындалатын ... ... ... ... мен ... ... негіздеу
3. Шетел валютасымен орындалатын ... ... ... ... мен ... банктің ұйымдастырылу
құрылымы.
4. Банктің валюталық операцияларды ... ... ... ... ... ... келісімге келісетіндігі жөнінде өкіметті ... хат ... Банк ... мен ... ... теңгедегі операциялардың нормативтері
сәйкес орындалғаны жөніндегі анықтама.
7. Банк ішіндегі бақылауды ұйымдастыру жөніндегі анықтама.
8. Соңғы күнгі пайда мен ... ... ... Қаржылық жылдың соңына жазылған жылдық ақпар.
10. Аудиторлық қорытынды.
11. Басты лицензия алатын банктерге – корреспонденттік келісімдер жөнінде
анықтама.
Валюталық лицензиялар алу үшін ... ... ... және ... ... қояды:
1. Клиенттерге ағымдағы валюталық шоттарды ашу және жүргізу теңгеде
жүргізілетін шоттардан айырмашылығы шамалы. Олардың бір ... ... ... ... ... ... ... орындау міндеттемесі болып табылады.
2. Саудалы емес операцияларды шетел валютасында жүргізуге Ұлттық банк
талаптар қояды:
- ҚР территориясында ... және ... ... ... ... ... ... білу.
- Нақты шетел валютасымен операцияларды орындайтын жұмысшылардың болуы.
- Шетел валютасындағы корреспонденттік топтың болуы тиіс.
- Оргтехника мен жаңа технологиямен ... ... ... ... алу үшін қажетті шарттардың бірі шетел банктерімен
корреспонденттік қатынас ... ... мен ... ... мен байланысты халықаралық есеп –
айырысулар бойынша операцияларды жүргізу үшін лицензия алу ... Ішкі ... ... ... ... сату және ... алу
операцияларын жүргізуге лицензия алу қажет, оған мынадай ... ) ... ... білу ... ) ... ... конъюктурасын білу керек.
в ) пайда болған қауіптерді бағалай алуы керек және
т. б.
- Ең аса бір ... ... ... ... операциялардың бірі –
шетел валютасындағы несиелеу ... Бұл ... ... ... ... ... ішкі ... халықаралық нарықта
жүзеге асырылады.
- Арнайы лицензияны қажет ететін тағы бір халықаралық банк операциясы
халықаралық капитал ... ... және ... банктің беретін лицензиялар түрі төмендегідей:
1. Реттік – шетел валютасында қандай да бір операцияны жүргіуге ... Ішкі ...... банк ... ... ... ... операцияларды орындауға құқық береді.
3. Кеңейтілген лицензия – банкке ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
4. Басты лицензия – банкке ... ... ... ... шетел валютасында барлық операцияларды атқаруға мүмкіндік
береді.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Ақша, несие, ... ... / Ғ.С. ... – Алматы :
Экономика, 2001, - 466 б.
2. С.Б. Мақыш , Оқу ... / ... ... және несие” – Алматы,
Қазақ университетi, - 2000ж.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И ... ... - ... ... Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение и
кредит. ... ...... , ... Баян ... , Оқу ... / ... несие, банктер, валюта
қатынастары, - Алматы: “Экономика” ... ... М.К. / ... банки, валюта, Учебные пособие – Москва,
1994 – 173 с.
7. “Қ.Р-да ұлттық ... ... ... Қ.Р. Президентiнiң заң күшi
бар жарлығы // 12.11.1993.
8. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // ... ... ... ... Қ.Р ... заңы // ... ... А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Саннк-Петербург
2001.
11. Аубакиров Я. А. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория . Оқу ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары дәрежелі нерв қызметі туралы жалпы түсінік8 бет
Валюталық бағам және оған әсер етуші факторлар24 бет
Мемлекеттік сектордың туризм экономикасына әсері26 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе. Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс14 бет
Экологиялық факторлар жайында5 бет
Алқа билердің сотқа қатысуы26 бет
Алқа билердің қатысумен сот процесін дамытудың негізгі кезендері және жалпы сипаттамасы72 бет
Астықтың жолақ бүргесі3 бет
Басты сот22 бет
Басқарушылық қызметтегі келіспеушіліктер туралы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь