Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар туралы қысқаша мағлұмат


1. Мектеп жасына дейінгі балалардың сөйлеу тіліндегі ақаулықтардың түрлері, оның пайда болу себептері.
2. Алалия, моторлы және сенсорлы алалия.
Сөйлеу тіліндегі ақаулықтардың ішіндегі алалия ең ауыры болып есептеледі. Алалияға шалдыққан бала тілі шықпаған мақау болады. Ондай баланың сөйлеу тілі логопедияның жәрдемінсіз өздігінен қалыптаспайды. Алалия дегеніміз – гректің «А» -жоқ деген мағынада қолданылатынын латынның IOQOS сөйлеу деген ұғымдарын білдіріп, ал бас ми қабығының сөйлеу тілі аймағындағы іштен немесе баланың жас кезіндегі болатын органикалық зақымданудың салдарынан сөйлеу тілінің жетілмей қалуы немесе барлық жүйесінің толық дамуынан болатын кемістік.
Алалик балалар педагогика тұрғысынан әр текті болып көрінеді де, ақаулықтары айқындық дәрежесі мен түзету жұмысының өнімділігі бойынша ажыратылады.
Алалия кемістігі бар баланың есту қабілеті мен сөйлеу тілі мүшелерінің шеткі құрылыстарының сақталғандығы және сөйлеу тілінің жеткілікті түрде дамуы үшін ой өрісінің толық мүмкіншілігі бар екендігі байқалады.
Баланың мүлде сөйлей алмауы оның дұрыс жетілуін күрт тежейді және айналысындағылармен қарым-қатынасына нұқсан келтіреді. Осы жағдай қосымша сипат беретін ақыл ойының дамуын біртіндеп кешеуілдеуге әкеп соғады. Сөйлеу тілінің шама шарқына, пайда болуына және арнайы оқытудың ықпалымен ой өрісінің кешеуілдеуінің біртіндеп жойылатындығына қарай алалик балалардың олигрофен, яғни ақыл ойы кем балалардан өлеулі айырмашылығы бар.
Сөйлеу тілінің қалыптасуындағы бұзылудың шығу себебі орталық нерв жүйелерінің органикалық зақымдануына байланысты. Оған менинко-энцефалиттен, қызымықтан (краснуха) және жарақаттанудан кейінгі асқыну, бас миының жарақаттан зақымдануы, ісіп қызаруы, ауыр және тез босанудың салдарынан миға қан құылуы, ұрықтын құрсақтағы даму кезеніндегі, босану кезеніндегі, сондай –ақ баланың бір айлығынан жылдығына дейінгі кезендердегі зат алмасуының бұзылулары жатады. Сонымен бірге балалардың алалиясы мешелмен қатты ауырғаннан кейін, тыныс жолдарының күрделі сырқаттарынан, өмірінің алғашқы айларындағы ұйқының және тағамның бұзылуынан пайда болуы мүмкін.
Үлкен жарты мидың сөйлеу тілі аймағындағы зақымдануын жайыптаушылық артықшылығына байланысты алалияны қозғаушы ( моторный, және сезгіштік) деп екі түрге бөлуге болады.
Қозғаушы алалия сөйлеу тілі қимылдарындағы анализатор әрекетінен бұзылуына байланысты, ал сезгіштік алалия сөйлеу тілін есту анализаторының бұзылуына байланысты болады. Бірақ қазіргі уақытта баланың алалиясының барлық көріністерінің әр алуан түрлерінің бұлай бөлінуі әлдеқашан жеткіліксіз болған.
1. 4. Основы обучения и воспитания аномальных детей (Под. редак.А.И.Дьячкова-М.,1985
2. 10. Практикум по дошкольной логопедии. /под ред. В.И.Селиверстова. М., Просвещение. 1988.
3. 11. Луцкина Р.К. Организация о содержание логопедической работы во вспомогательной школе. А., 1989 г.
4. 12. Фомичева М.Ф. Воспитание у детей правильного произношения. М., Просвещение. 1989 г.

5. Қосымша:
6. Основы обучения и воспитания аномальных детей. /под ред. Т.А.Власовой. М., 1985.
7. 10. Выготский Л.С. собр.соч.-М. 1983- т.5
8. 12. Максаков А.И. Правильно ли говорит ваш ребенок. /книга для воспитателя детского сада. М., Просвещение. 1988 г.

9. Электронды басылымдар тізімі:
10. 3. Боброва В.В., Ахметова Н.Ш., Мерц А.С., Мулькаманова О.А. Интерактивная обучающая программа «Учись методике звукопроизношения»: Электронное учебное пособие. – Свидетельство о государственной регистрации объекта интеллектуальной собственности № 316 от 25 июня 2007 года.
11. 4. Китик Е.С. Применение информационных технологий в процессе подготовки логопедов: обучение компьютерной программе «Артикуляционный уклад звуков в норме» // Дефектология. – 2007. – № 3. – С. 73-82.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар.

Жоспар:
1. Мектеп жасына дейінгі балалардың сөйлеу тіліндегі
ақаулықтардың түрлері, оның пайда болу себептері.
2. Алалия, моторлы және сенсорлы алалия.

Сөйлеу тіліндегі ақаулықтардың ішіндегі алалия ең ауыры болып
есептеледі. Алалияға шалдыққан бала тілі шықпаған мақау болады. Ондай
баланың сөйлеу тілі логопедияның жәрдемінсіз өздігінен қалыптаспайды.
Алалия дегеніміз – гректің А -жоқ деген мағынада қолданылатынын
латынның IOQOS сөйлеу деген ұғымдарын білдіріп, ал бас ми қабығының
сөйлеу тілі аймағындағы іштен немесе баланың жас кезіндегі болатын
органикалық зақымданудың салдарынан сөйлеу тілінің жетілмей қалуы немесе
барлық жүйесінің толық дамуынан болатын кемістік.
Алалик балалар педагогика тұрғысынан әр текті болып көрінеді де,
ақаулықтары айқындық дәрежесі мен түзету жұмысының өнімділігі бойынша
ажыратылады.
Алалия кемістігі бар баланың есту қабілеті мен сөйлеу тілі мүшелерінің
шеткі құрылыстарының сақталғандығы және сөйлеу тілінің жеткілікті түрде
дамуы үшін ой өрісінің толық мүмкіншілігі бар екендігі байқалады.
Баланың мүлде сөйлей алмауы оның дұрыс жетілуін күрт тежейді және
айналысындағылармен қарым-қатынасына нұқсан келтіреді. Осы жағдай қосымша
сипат беретін ақыл ойының дамуын біртіндеп кешеуілдеуге әкеп соғады. Сөйлеу
тілінің шама шарқына, пайда болуына және арнайы оқытудың ықпалымен ой
өрісінің кешеуілдеуінің біртіндеп жойылатындығына қарай алалик балалардың
олигрофен, яғни ақыл ойы кем балалардан өлеулі айырмашылығы бар.
Сөйлеу тілінің қалыптасуындағы бұзылудың шығу себебі орталық нерв
жүйелерінің органикалық зақымдануына байланысты. Оған менинко-энцефалиттен,
қызымықтан (краснуха) және жарақаттанудан кейінгі асқыну, бас миының
жарақаттан зақымдануы, ісіп қызаруы, ауыр және тез босанудың салдарынан
миға қан құылуы, ұрықтын құрсақтағы даму кезеніндегі, босану кезеніндегі,
сондай –ақ баланың бір айлығынан жылдығына дейінгі кезендердегі зат
алмасуының бұзылулары жатады. Сонымен бірге балалардың алалиясы мешелмен
қатты ауырғаннан кейін, тыныс жолдарының күрделі сырқаттарынан, өмірінің
алғашқы айларындағы ұйқының және тағамның бұзылуынан пайда болуы мүмкін.
Үлкен жарты мидың сөйлеу тілі аймағындағы зақымдануын жайыптаушылық
артықшылығына байланысты алалияны қозғаушы ( моторный, және сезгіштік) деп
екі түрге бөлуге болады.
Қозғаушы алалия сөйлеу тілі қимылдарындағы анализатор әрекетінен
бұзылуына байланысты, ал сезгіштік алалия сөйлеу тілін есту анализаторының
бұзылуына байланысты болады. Бірақ қазіргі уақытта баланың алалиясының
барлық көріністерінің әр алуан түрлерінің бұлай бөлінуі әлдеқашан
жеткіліксіз болған.

Моторлы алалия.
Моторлы алалия орталық бөліктің органикалық бұзылуының нәтижесінде
пайда болады. Мұндай неврологиялық теріс көрініс сөйлеу тілі жетілуінің
қатты кешеуілдеуімен байланысты сөйлеу тілінің белсенділігінің төмендеуіне,
сөйлеуге зауқының жойылуына және ой өрісі мен психикасының дамуының
біртіндеп артта қалуына әкеліп соғады. Балалардың сөйлеу тілінің белгілі
зерттеушісі А.Б.Богданов-Березовский балалардың афазиясы (алалиясы)
салдарынан сөйлеу тілінің барлық қызметтері дертке шалдығатын тек мидың
белгілі бір бөлігінің бұзылуымен ғана байланысты емес, сонымен бірге
міндетті түрде жалпы ой өрісінде де бейнеленеді деп көрсетті.
Неврологиялық кемістіктің көрінісі ата-аналардың өзі дімкес және әлсіз
баланың асты-үстіне түсіп шектен тыс мәпелеп, есіркеушілік көрсетіп дұрыс
тәрбиелей алмаулары да жиі қосылады. Мұндай балаларға тапсырма берілмейді,
иалап қойылмайды, жанашыр жақындары оны тіпті қолынан келетін қажетті
жеңіл жұмысқа да жуытпай қорғаштай. Мұндай қолпаштаулар баланың қасарысқан,
қырсық, ерке, ашуланған қылықтарды жиі көрсетіп, мінез-құлқының дұрыс
қалыптасуына үлкен зиянын тигізеді.
Мұндай балалар күнделікті тұрмыс тіршілігіне өздігінен көндігіп
дағдыланбаған киімін дұрыстап кие алмайды, түймелерін салуды, аяқ киімінің
бауын байлауды білмейді және сол сияқты тағы басқа да өзін күтудің ең
қарапайым жеңіл түрлерін орындай алмайды. Мұндай балалардың жалпы қимыл-
қозғалысы да бұзылады. Олардың жүрістері қорбандап әпетейсіз болады,
көбінесе тайғанақтап немесе өз аяғына өзі шалынып құлап қала береді. Бір
аяғымен секіріп және бөрененің үстімен жүре алмайды, музыканың ырғағымен
жылжи білмейді. Сөйлеу тілі мүшелерінің қимыл-қозғалыстары да жетілмеген.
Бала тілін жоғары көтеріп ұстап тұру, үстіңгі ерінін жағалай жалау,
тандайын қағу сияқты сөйлеу тілі мүшелерінің белгілі бір қимылдарын
қайталап орындай алмайды, сондай-ақ бір қимылдан екінші қимылға көше
алмайды.
Алалик балалардын тағы бір ерекшеліктері ықыласпен тындау, жадында
сақтау сияқты жоғарғы психикалық қызметтері жеткілікті дамымаған.
Моторлы алалиға шалдыққан баланың шаршағыштығы ұлғайып, жұмыс істеу
қабілеті төмендеп, психофизикалық жағдайы нашарлайды.
Моторлы алалияның ерекшелік белгісі сөйлеу тіліндегі сөздің бұзылып
айтылуының басымдылығы, демек өздігінен қисықтырып сөйлеу мүмкіндігінің
күрт төмендеуі болады. Белсенді сөздік қорын, сөйлеу тілінің грамматикалық
құрылысын, дыбыстардың айтылуын және сөздік буындық құрамын меңгеру кезінде
балалардың қиналатындығы байқалады. Мұндай көрініс сөйлеу тілін толық
түсінуінде де байқалады.
Профессор Р.Е.Левиннің сипаттағаны бойынша моторлы алалиядағы сөйлеу
тілінің әр деңгейде дамитындығы байқалады. Ол жалпы қолданылатын сөйлеу
тілінің мүлде жоқтығынан бастап лексико-грамматикалық және фонетикалық
элементтері толық дамымаған байланыстарын ауызекі сөйлеу мүмкіншілігін
игеруіне байланысты.
Сонымен, алалик балалардың сөйлеу тілінің жағдайлары неврологиялық
бұзылуының ауырлығына, қарым-қатынастағы сөйлеу тілінің және тәрбиесінің
жағдайына, логопедиялық ықпалдың уақытына және ұзақтығына, сонымен бірге
баланың психикалық белсенділігі, ой-өрісінің жағдайы және көңіл-күйіне,
компенсаторлық мүмкіндігіне көп байланысты әр түрлілігімен сипатталады.
Сөйлеу тілі дамуының бірінші деңгейіндегі алалик балалардың сөйлеу
тілін егжей-тегжейлі анықтап білу үшін біріншіден ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кіші мектеп жасындағы балалардың сөйлеу тілінің бұзылуы
Логопедия өзіндік ғылым
Дислалия және оның себептері
Балалардың дыбыс айту ерешеліктері
Тіл мүкістігі бар балалар
«Жалпы тіл кемістіктері бар балалармен жүргізілетін логопедиялық жұмыстың ерекшеліктері»
Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар
Қазақ тілінің фонетикасын оқыту
Сөйлеу тілінің бұзылуының сипатталуы
Дислалия және оны түзету жолдары
Пәндер