ІV Иван реформалары

Жоспар

Кіріспе

І Тарау ІV Иван реформалары.
1.1 ІV Иванның ішкі реформалары, нәтижелері.
1.2 ІV Иванның Ресей жерлерін кеңейту саясаты.

ІІ Тарау ІV Иван сыртқы саясаты.
2.1 ІV Иванның жүргізген соғыстары, жеңістері, жеңілістері.
2.2 ІV Иванның билігінің соңғы жылдары.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
ІV Иван тұсында Ресейдің дамуы біркелкі болмады. ІV Иван көптеген ішкі және сыртқы саясатта қателіктерге бой ұрды, өзінің ерекше қатігездігімен аты шықты. Ресей феодалдық жолмен дамып, саяси бытыраңқы мемлекет дәрежесінен толық айрылмады. Бірақ осыларға қарамастан ІV Иван патша тұсында Ресей Европа мемлекеттерінің ішінде өзіндік орын ала бастады. ІV Иванның патшалық таққа отыруының өзі халықаралық дәрежедегі бір оқиға болды. Себебі ІV Иван патша тәжін шіркеу басшысы Метрополит Макраидің қолынан алды. Ал бұған дейін Ресейде патшалар алтын орданың хандарының атына айналып, олар князьдер деп аталатын.
Патша титулын алған ІV Иван Батыс Европа императорларымен тең жағдайға қойылды. ІV Иван тұсында Ресейдегі феодалдық бытыраңқылық жойылып, территориялар жаулап алулардың және дипломатияның нәтижесінде кеңейді. Мысалы, ІІІ Иван тұсында Ресейдің жер көлемі 430 мың шаршы километр болса, ІV Иван тұсында 5 млн 400 мың шаршы километр болды. ІV Иван кезінде Англиямен сауда қарым-қатынас орнады(1533 ж.), Мәскеуде алғашқы типография құрылды.ресейдің барлық аймақтарына бірдей сот заңдары қабылданды (1550ж.).
ІV Иван тұсында ішкі саясатта көптеген реформалар жүргізіп, Ресей орталықтандырылған мемлекетке айналдырылды. Осы патша кезінде Қазан және Астрахань хандықтары жаулап алынды, Сібірді жаулау басталды, Қырым татарларының шабуылдарына тойтарыс берілді. Әрине сыртқы саясатта ІV Иван бірқатар жеңілістерге де ұшырады. Мысалы, 1558-1583 жылдардағы Балтық теңізіне шығу үшін болған Ливон соғысында Ресей жеңіліске ұшырады. ІV Иван бірқатар жеңілістерден кейін ішкі саясатта боярларға және саудагерлерге қысымды күшейтті, шаруалардан алынатын салық және олардың жұмыс тәуелділігі күшейтілді. Бірақ соған қарамастан Ресей тарихында ІV Иван мемлекеттің орталықтандыруына нығайуына үлкен үлес қосқан патша ретінде енді.
Ресейдің белгілі патшаларының бірі ІV Иван тұсында Ресей Европа елдері мойындаған мемлекетке айналды. ІV Иван феодалдық даму жолынан бас тартпаса да Ресейді алдыңғы қатарлы мемлекеттердің қатарларына шығаруға көп үлес қосты. ІV Иванның ішкі саясаттағы реформалары мемлекеттік басқару жүйесін, сот жүйесін, білім беру жүйесін т.с.с. реттеп жүйелі түрде даму жолына қойды.
ІV Иванның билік ету жылдарының соңғы кезеңі сәтсіз болды. Ресейдің Оңтүстік аймақтары Қырым татарларының шапқыншылықтарынан зардап шекті. Польша және Литва әскерлері Полоцк, Соколь, Усвять, Велижь, Велики Луки сияқты қалаларды басып алып оларды аяусыз тонады. Құрқақшылық Швеция, Польшаның саяси экономикалық блокадасы аштық пен аурулардың көбеюіне алып келді. Ресейдің көптеген жерлері қаңырап бос қалды. Бірақ соған қарамастан Ресей қысқа уақыттың ішінде тіктеліп, өзінің бұрыңғы қуатын қалпына ғана келтіріп қойған жоқ, қайта күшейе түсіп, екі ғасырдың ішінде империяға айналды.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Зимин А.А Реформы Ивана Грозного . М. 1860
2. Опричинине Ивана Горзного М. 1864
3. Керелизм Н.М
4. Скрипников Р.Г Царство террора М 1868
5. Кобрин В.Б Власть и Способность в средневековой Росии /ХV-ХVI вв/ М. 1805 Осы автордiкi Иван Грозный М. 1869
6. Источники Полное собрание русских летописей (ПСРЛ), репринт 1904. Патриаршая или Никоновская летопись, т.13, М. 1965, "Наука"
7. Каргалов В. В., «На степной границе», М. Наука, 1974
8. Скрынников Р. Г. «Иван Грозный», М, 1988
9. Карамзин Н. М, Собрание Сочинений, т. VIII, c.206
10. Королюк В. Д. Ливонская война, изд-во АН СССР, М., 1954X
11. Соловьев С. М. История России с древнейших времен, том.6, М.2001
12. Соловьев С.М. История России Москва 1999 г.
13. МГУ коллективная работа, История России. Москва 1998г.
14. С.Н. Бурин ,Новая история. Москва 1998 г.
15. Корелзин Н, М. История государства Россиского в 12-ти І м. 1994.г
16. История СССР с древних времен до начала наших дней в 12-ти томах Под редакцией Б. Н. Пономарева І ІІІ М. 1967.
17. История Росси с древних времен до начала 19-века Под редакцией Ан Сахарова.
18. Энциклапедия т. 8. Из истори человечестврго опщества. Издательство «Педагогика» Москва 1975.
19. Сыров С: Н. Страницы истории. Издательство «Руский язык» Москва 1981.
20. Қазақ совет энциклопедиясы 9том Алматы 1976ж.
21. Плеханов Г. В. История руской отечественной мысли Соч. Т. 21-22 М-Л. 1985г.
22. Солевьев С. М. История Руси с древних времен 7-9т. М. 1962-63.
23. Анисимов. Е. В. Рождения империи М. Помалитц 1991г.
        
        Жоспар
Кіріспе
І Тарау ІV Иван реформалары.
1.1 ІV Иванның ішкі реформалары, нәтижелері.
1.2 ІV Иванның Ресей жерлерін кеңейту саясаты.
ІІ Тарау ІV Иван сыртқы саясаты.
2.1 ІV ... ... ... ... жеңілістері.
2.2 ІV Иванның билігінің соңғы жылдары.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
ІV Иван тұсында Ресейдің дамуы біркелкі болмады. ІV Иван ... ... ... ... ... бой ... ... ерекше қатігездігімен
аты шықты. Ресей феодалдық жолмен дамып, ... ... ... ... ... ... осыларға қарамастан ІV Иван патша
тұсында Ресей Европа мемлекеттерінің ішінде өзіндік орын ала ... ... ... ... отыруының өзі халықаралық дәрежедегі бір оқиға
болды. Себебі ІV Иван патша ... ... ... ... Макраидің
қолынан алды. Ал бұған дейін Ресейде патшалар алтын орданың хандарының
атына айналып, олар ... деп ... ... ... ІV Иван ... ... ... тең жағдайға
қойылды. ІV Иван тұсында Ресейдегі феодалдық бытыраңқылық ... ... ... және ... ... ... ІІІ Иван тұсында Ресейдің жер көлемі 430 мың шаршы километр болса,
ІV Иван тұсында 5 млн 400 мың ... ... ... ІV Иван ... ... қарым-қатынас орнады(1533 ж.), Мәскеуде алғашқы типография
құрылды.ресейдің барлық аймақтарына бірдей сот заңдары қабылданды (1550ж.).
ІV Иван ... ішкі ... ... ... ... ... ... айналдырылды. Осы патша кезінде Қазан және
Астрахань хандықтары жаулап алынды, Сібірді ... ... ... ... тойтарыс берілді. Әрине сыртқы саясатта ІV Иван
бірқатар жеңілістерге де ... ... ... ... ... шығу үшін болған Ливон соғысында Ресей жеңіліске ұшырады. ІV ... ... ... ішкі ... боярларға және саудагерлерге
қысымды күшейтті, шаруалардан алынатын салық және олардың жұмыс тәуелділігі
күшейтілді. Бірақ соған қарамастан ... ... ІV Иван ... ... ... үлес қосқан патша ретінде енді.
Ресейдің белгілі патшаларының бірі ІV Иван ... ... ... ... мемлекетке айналды. ІV Иван феодалдық даму жолынан бас тартпаса
да Ресейді алдыңғы қатарлы мемлекеттердің қатарларына шығаруға көп ... ІV ... ішкі ... ... мемлекеттік басқару жүйесін,
сот жүйесін, білім беру ... ... ... ... ... даму ... Иванның билік ету жылдарының соңғы кезеңі сәтсіз ... ... ... ... ... ... ... шекті.
Польша және Литва әскерлері Полоцк, Соколь, Усвять, Велижь, Велики Луки
сияқты ... ... алып ... ... ... ... Швеция,
Польшаның саяси экономикалық блокадасы аштық пен аурулардың көбеюіне алып
келді. Ресейдің көптеген жерлері қаңырап бос ... ... ... ... ... уақыттың ішінде тіктеліп, өзінің бұрыңғы қуатын қалпына ... ... жоқ, ... ... ... екі ... ішінде империяға
айналды.
І Тарау ІV Иван реформалары.
1.1 ІV Иванның ішкі реформалары, нәтижелері.
Осылайша ХVІ ғасырдағы Россияда ... ... ... ... тұрды. Елдің біріккендігіне қарамастан, іс жүзінде
ол көп-ке дейік жеке-жеке жерлерге ... ... ... ... ақсүйектер мен дін иелері зор күштердің иесі болып қала
берді.
Қалалар және ... XVI ... ... бірте-бірте ұлғая. бастады.
Кейбір қалалар XVI ғасырда өте ірі орталықтарға ... ... ... ... ... олардың ішінде қолөнершілер көп еді. ... 25 ... ... ... ... ... ... сайын жетіле түсті. ... ... ... ... да ... Бірақ, бұл кұбылыстың
айқын көрініс алғаны.
Қорғаныс үшін ... ... және ... ... аймақтарда
бірнеше ондаған бекініс-қалалар салынды. Кейінірек олардың көбі қолөнер мен
сауда орталығына айналды, ал алғашында бұл қалалар тек ... ... -— ... ... ... ғана ... ғасырда елдің түрлі жерлері мен аймақтары арасында сауда байланыстары
дамыды. Саудада дін ... мен ... ... ... ролі ... ... ... істері үшін шығыс елдеріне апаратын Волга су жолы үлкен
мәнге ие болды. Смоленск, Новгород арқылы Батыс ... ... ... ... ... рыноктарына қымбат бағалы аң терілерін, кендір,
бал, ... ... ал ... ... ... ... жібек, шарап,
қымбат бұйымдар, металл ақшалар әкелді. Металл ... ... ... (өзіндегі күміс пен алтынның қорлары әлі белгісіз еді). Елдін,
экономикасын дамыту үшін әлемнің, ... ... шығу ... ... Бұл
әсіресе XVI ғасырдағы ұлы географиялық ... ... ... ... ие болған еді.
Бірақ Россия бұл су ... ... ... Көрші феодалдық
мемлекеттер Россияның, басқа европалық елдермен ... және ... ... ... ... бакты.
Мұндай байланыстар 1553 жылы Ақ теңіз арқылы Россияға ағылшын Ченслердің
кораблі келгеннен кейін ұлғайды. Ағылшын ... ... ... ... ... ... Ағылшынның (Москвалық деп аталған) сауда
компаниясы Россиямен сауда жасау үшін көп ... ... 1584 ... ... салынды, ол Батыс Европа елдерімен ... ... ... ... ол ... ішкі ... қашықта
жатты, ал Ақ теңіздегі кеме қатынасы жылына үш-төрт-ак ай жұмыс істейтін.
Сондықтан да басқа европалық елдермен сауда және ... ... ... ... теңіз портына мұқтаж еді. Мұндай портты Балтық теңізіне салуға
болатын, бірақ оны жауласып отырған көршілер Россия үшін ... ... ... ... ... ... Ұлы князь III Василий
өлгеннен ... ... ... ... ... таласты күшейте түсті.
Таққа сөз ... үш ... IV Иван ... ие ... да, іс ... ... ... Глинская мен онмң кеңесшілері басқарды. Ұлы
князьдық билікке шонжарлардың әр түрлі ... ... ... ... 1538 ... ... Елена Глинская кенеттен қайтыс болды (шетелдіктер
оны у беріп өлтірген деп жазды). Өкімет басына ... ... ... ... бірінен соң бірі келді. Бұл ... ... ... құлдырады, жергілікті жерлерде ел үстінен күнелтушілер ... ... ... ... ... ... ... басталуы бұрыннан жиналып, қалыптасып қалған
тап қайшылықтар ашықтан-ашық шиелінесе түсумен тұспа-тұс келді. 1547 жылы
шілдеде Москвада орасан зор өрт ... қала ... ... ... адам отқа ... ... ... өлді. Жас патша тұсында
«Таңдаулы Рада» атты өкімет ... ... ... ... ... тарапынан реформаға қажеттілік бар еді. Пересветов
мықты патша билігін қолдап, тұрақты әскердің болуын қалады. «Таңдаулы ... ... ... ... Басшысы Алексей Адашев дворян, шіркеу
қызметкері Макарий, сарай шырақшысы Сильвестр және ... ... ... жылы ... болған жиында, Дворяндар бояр наместниктердің билігі
(сотынан) азат ... ... 1550 жылы ... жарық көрді. Онда
боярлардың билігі соттағы сияқты басшылықта да шектелді. 1555-1556 жылдары
жергілікті ... ... ... және ... дворяндар
тарапынан сайланды. Шіркеудің жаңа жерлерді сатып алуы тоқтатылды. ... ... ... ... ... ... берілді. 1550 жылы турақты
әскер құрылып, ол ... ... ... ... үкiмет таңдаулы Рада /1549-1560/ деп аталып, олар
орталық және ... ... ... ... жүргiздi. Ондағы
А.Ф.Адашевтi священик Сильвестер, митранолит Мекаримов ,Куроскийдi Иван ... жылы ... ... соборға шақырылды. Бұл бояр думасынан, дiн
басылары мен феодалдардық уәкiлдерiнен тұратын ... жиын ... ... жүргiзу мен жаңа судебник қабылдау қаралды. 1550 жылы жаңа
судебник қабылданды. Ол ... ... ... ... ... Поместниктер мен болыстардың праволарын шектеп, пара алғаны үшiн жаза
қолдану жөнiнде ... ... 1555 жылы ... ... кезiндегi қасиеттi дәстүрлер реттелiп, патшаның наразылығын
тудыртан дiн басыларының адамгершiлiк ... ... ... / ... тиым ... ... өзгертулер болды. Бұрынғы екi ... ... / ... ... және ... / бiр ... ... Оның iшiнде жермен айналысатын поместный приказ , ... ... ... ... , ... – розбойный, әскери
iспен разрядный, стрелецкий, арыздар мен бақылаумен Челобытный ... оны ... ... ... ... басқару системасы да қайта ұйымдастырылды.
Губалық / губа – кiрме , ... бiр түрi/ ... ... / 30 ... / ... ... iс болыстар құзырынан алынып губалық
старосталардың құзырына берiлдi / старосталарды ... ... ... ... жылы губалық старосталар уезд бастықтары болды. Земстволық ... ... ... және ... ... , онда ... земствалық старосталар сайланып, олар соттық және салық жинау
жұмыстарымен айналысты. Бұл iс шаралар басқарудың ... ... ... ... ... монархияның қалыптасуына алып келдi.
Әскери реформада үлкен маңызға ие болды. Ол бойынша әрбiр 150 десятинасы
бар феодалдар қаруланған бiр ... ... тиiс ... ... / ... бүкiл мемлекеттiк ақша бiрлiгiне ... ... және ... бiрлiгi енгiзiлдi . Салық реформасы бойынша салық көлемi
өстi.
Осылайша ХVI Қ 40 ж соңы 50 басында ... ... ... ... ... Ол ... ... орталықтандырудың сапасын арттырып
, Ресейдiң мемлекеттiк аппаратын қалыптастырды / бұған дейiн ұлы князьдық
басқару белгiсi болған. ... ... осы ... нәтижесiнде қалыптасып
едi.
Алайда, 1560 жылы Таңдаулы рада тарқатылды. ... ... ... ... одан кейiн түрмеге қамалды. Үкiметтiң ... ... ... ... бет ... ... едi. Бұл Иван ... кезден бастап былай қарайғы басқаруды ... ... ... осы ... ... жағдайдың бұлай күрт өзгерiп кетуiне
нақты жауап бере алмады. 1560 жылы ... ... ... ... радамен қатынасының соңғы уақыттарда өзгере бастауы , ең батысы
көп үмiт күттiрген ... ... ... те әсер ... ... ... .
1564 жылы декабрде патша өзiнiң төңiрегiндегi Сивтасымен және қазынамен
Тронца – Сержев монастырына ... ... ... тоқтап, 3
январьда 1565 жылы Москваға екi хат ... ... ... ... шiркеу ирархтарының сатқындық iстерiне төзе алмағандықтан ... деп , ... ... ... халқына ешқандай өкпесiнiң
жоқтығын жазады. Халық боярлардан патшаның қайтып ... ... ... ... ... мен дiн ... ... патшаға опеле /
жазалау / құқұғын кедергiсiз берудi талап еттi.
Мемлекет екiге ... : ... / ... ...... остальной
земли / және земшина жерi пайда болды. әрқайсысында өз басқару мекемесi,
бояр думасы әскерi болды.
Опричинаға енгiзiлген ... , ... ... ... ... ... земства жерiне орналастырды . Опричина жер
иелiктерiн қайта бөлiске салғызды / жер ... ... / және ... жүргiзiлдi. Алқашқыда террор аристократтарға, кейiннен қоғамның
барлық басқа қабаттарына қарсы бағытталды . / ... ... ... 34 ... / ... ... / ... кезiнде 15 –i
өлтiрiлдi. / 3 еуi ... ... ... 9 ... / ... шендегiлер / 4 өлтiрiлдi. Адамдарды ашық түрде қатыгездiкпен ... ... кезi ... ... . ... ... бөлу /
буындарымен бөлу, баяу отта ... , ... ... ... ... 1568 жылы /70 жылы террор өзiнiң шарықтау шегiне жеттi , патша
Новгородты ... деп ... онда 10 айға ... ... ... ... ... қатар жүргiздi . Бұл кезде деректерге қарағанда
10-15 мың адам ... ... . Жол ... ... ... ... ... да жазалау саясаттарын жүргiздi. ... соң ... ... ... ... өлтiрулер басталды .
Опричина кезiнде қаза тапқандардың жалпы саны ... / бұл ... ... ... саны 6-8 млн ... , қала ... 200-300
мың едi./
Иван ІV үкiметiнiң негiзiн опричина әскерi құрды. Алғашқыда олардың
сан 4-6 мың аралығында болды .Эмблемасы ... басы және ... едi , ... ... Эризут /өлтiрiп / және қалғанын сыпырып тастау деген
белгi болатын .
Опричина әскерiнiң ... ... ... едi , олар ... ... тұра алмады. Сондықтан 1572 жылы опричина тоқтатылды.
Опричинаның әлеуметтiк негiзi және салдары проблемасын зерттеулер
бұрыннан ... ХХ ғ. С.Ф . ... ... ... концепциясы
үстемдiк еттi. Ол опричинаны князьдық – боярлық аристрократтармен күрес
формасы ... ... ... ... ескi ... ... , жаңа поместелiк дворяндардың ... өстi ... ... А.А ... ... ... феодалдық жершiлiктiң
құрылымын өзгерткен жоқ дейдi. Оның ролi ... ... ... ғана ... ... ... боярларды прогрессивтi
дворяндарға қарама – қарсы қоюы да сын көтермедi.
Опричина антибоярлық саясат емес едi. Оричинаның iшiнде ... ... көп ... ... ... ... ... тездетiлдi.
Сондай-ақ опричина дворяндардың жағдайына да әсер еттi. В.Б.Кобрин
"Звершилась ... ... ... В холопов самодержавие " деп жазды.
1550 жылдардағы реформалар Ресей мемлекетін әскери күш ... ... IV ... сыртқы саясатта батыл әрекеттерге баруға жол ашты. 1502 жылы
Алтын ... ... ... ... ұсақ ... ... рет орыс
жерлеріне шабуыл жасады. Әсіресе Қазан хаңдығы Ресейдің орталық қалаларына
жорық жасап тонаумен айналысты. 1552 жылы орыс ... ... ... ... 1556 жылы ... ... басып алды. Бұл хандықтардың
алынуымен 300 жылдық Татар-моңғол ... ... ... Кавказдан
Сібірге дейінгі жерлер Ресейге қарады. Башқұрттар, Ноғай хандығы ... ... ... IV Иван ... рет ... ... ... ұйымдастырды. Осы жорықтардан кейін ... ... ... бір ... ... ... ең ... әрекет Балтық теңізіне
шығуы болды. Ресейге осы кезде басты бөгет Ливон ордені ... Кез ... ... мемлекет үшін теңіз жолдары маңызды транспорт көзі ... жыяы IV Иван ... ... ... жасап, Ливон соғысын бастады.
Алғашқы кезде ... ... үшін ... ... ... ... Швед,
Поляк, Литва, Дания, әскерлері көмекке келді. Ресей ... 1563 ... ... ... Ірі ... шығындар елдің ішкі жағдайына әсер етті.
Феодалдық ... IV ... ... наразылық білдіріп,
қиыншылықтарды патшаға-қарсы пайдаланған «Таңдаупы Рада» өкіметі тарап, IV
Иван ... ... ... ... ... ... Ірі ... Литваға
кетіп отырды. 1564 жылы князь Курский де сатылып кетті. Курский өз хатында
"сенімді боярларды жазықсыз қинап, жазалауымыз ... ... ... IV ... ... Біз ... «Мы свойх холопов жаловать и казнит вольны...»
- деді.
Ішкі ... ... ... ... шешу үшін бір шара керек
болды Ол «Опричнина» ... ... Иван ... ... ... ендіріп 1565 жылы билікке қайтадан
келді. Бұл бойынша бүкіл жер ... және ... ... ... ... приказды аппараты және әскері басқарды, ал
земщинаны боярлар думасы басқарды. Опричнинаға ең ... ... ... ... ... қатар әскери стратегиялық жағынан ... ... да ... ... ... мен ... Псков, жерінің
едәуір бөлігі опричнинаға ... ... ... жер ... елеулі түрде бұзды. Сонымен қатар опричнина патшаның қолындағы
қуатты әскери ... ... ... ... әскери жазалау ұйымы болды).
Опричнина әскерлерінің ... құру үшін ... 100 мың ... ... зор ... ... IV Иван жартылай монахтық, жартылай
сарбаздық өзіндік сипаттағы орден құрды. Ол орден жер мен ақша ... ... ... және оның ... ... ... ... құрылған
опричнина терроры бояр шонжарларын ғана емес сонымен ... ... да ... ... ... отырудың әрекеті болатын. Опричина
феодалдық бытыраңқылык, қалдықтарына да, халықтың антифеодалдық қозғалысына
да қарсы бағытталды. Ол бір ... ... ... мемлекет
формасындағы феодалдық құрылысты нығайтуды мақсат етті.
Көп ұзамай-ақ опричнинаға көптеген ірі-ірі феодалдар ... ... ... құртып жіберуден ооы тәсілмен құтылғысы келді.
Опричнина Ливон соғысында жеңіп шығуына әсер ете алмады. 1569 жылы Люблин
үндестігі ... ... мен ... Речь ... болып бір мемлекетке
біріккеннен кейіи, Ресей жауларының күші артып жағдай қиындай түсті. 1572
жылы IV Иван ... ... ... ... ... осы ... ... тиым
салды. Бұл сөзді айтқан ... өлім ... ... ... ... бір ... бағынды.
1578 жылы орыс әскерлері бірқатар жеңіліске ұшырады. 1579 жылы ... ... ... ... ал ... жаңа королі Стефан Баторий
Полоцкіні, алып қойды. Ливон ... ... ... ... ... ... болған күрес ұзақ уақыт болған соғыста төтеп бере
алмағандықтан экономика нашарлады. Бұл сәтсіздік ... ... үшін ... ... ... күш ... опричнина ойсыратып
кеткен Ресей мемлекетінің шиелініскен ішкі күресінің нәтижесі ... ... ... ... ... бір жылдан соң 1584 жылы IV ... ... ... Сібірге кіру мақсаты Европа державаларының мұхиттың
арғы жағындағы елдерге еніп, ондағы қымбат ... ... ... етті. Сібір хандығы 1552 жылы Қазан ... ... ... ... ... ... және Орта Азиялық хандарға қарсы күресте
қамқоршы болуын өтінді. Бірақ, 1570 жылы ... ... ... ... ... ... иелігіндегі жерлерге шабуыл жасай
бастады. Олардың жолында Строганов-көпестерінің бекіністері бар болатын.
Бұл кезде Строгамов ... ... аң ... ... алу үшін Батыс Сібірге
өз экспидицияларын жібере бастады. Ал 1574 жылы олар ... ... ... және Бұқараға сауда жолын ашуды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... берген патша грамотасын алған ... ... ... ... ... ... ... болды.
Ермак Ертіске жетіп, осы кезде кескілескен шайқастан кейін Сібір хандығының
астанасы Қашлықты алып, Көшім ханды қуып шықты. Екі жақ алма ... ... ... жылғы күрестен кейін Сібір хандығы біржола талқандалды.
XVI ғ. Орта кезінде Солтүстік Батыс ... ... ... ... ... - Осман экспансияның Кабардаға жақындай түсуіне байланысты
ондағы кейбір феодалдар қырым хандығына Васальдық ... ... ... Идаров бастаған ықпалды Кабарда княздары Ресейден көмек сұрап
үлгерді. 1552 жылдан бастап Москвада Кабарданың елшілері бірнеше рет ... 1557 жылы ... орыс ... ... Шепетьев жіберілді Князь
Темрюкті ... ... алу ... ... IV ... ... Княжна Кученейге үйленуі арқылы нығая түсті. Ресейдің Кабадалықтарды
Дағыстан феодалдарының шабуылынан қорғау ... ... ... ... сол жақ ... орыс бекінісін салу арқылы жүзеге асты. Орыс
үкіметі солтүстік Дағыстанға оның басты ... ... ... алу ... рет әскер жіберілді. 1569 жылы орыс-түрік соғысы ... ... ... ... көп ... келіп Астраханды басып алуға әрекет жасады.
Түрік әскерлері Астрахан түбінде жеңіліп, ... ... ... ... ... армиясына қарсы соғыс қимылдарына қатысты.
1584 жылы IV Иванның қайтыс болуымен, орнына ұлы Федор Йванович келді. Ол
ақыл ... кем, ... ... ... ... еді, Іс ... ... Борис Годуновтың қолына өтті. Ол мемлекеттік өкіметті нығайтуға
және дворяндарды күшейтуге тырысты. 1598 жылы ... ... ... ... ... ... ... өмір сүруын тоқтатты. Билікке
Борис Годунов келді. Ол сыртқы саясатта Польшамен ... ... ... ... соғыста 1590-1593 жылдары ол, Ям, Орешек, Иван-город
"қалаларын ... ... ... ... ... Кавказдағы Терек
өзені бойындағы Батыс Сібірдегі ірі-ірі бекіністерді ... Ішкі ... ... ... ірі ... ... тапқанымен мысалы
дворяндар елдің көп бөлігін қамтыған шаруалардың қарсылығына тап ... ... ... ... ... Оның ... 1601-1603 жьлдары
ашаршылық, шаруалар көтерілісінің басталуы, 1603 жылы Хологха ... ... Бұл ... ... ... жетті. Және оларды патша
әскерлері зорға дегенде басты. Холопка өліп, ... ... ... ... өлке ... қарсы көтеріліс өлкесі болды. Ал
орталықта Поляк - ... ... ... ... позициясы қалыптасты.
Тарихшылар бұл кезеңді «Смутные времена» (дүбірлі кезең) деп атады. XVII ... ... үшін ... ... өріс алды. Оның себебі Борис ... ... ... ... ірі ... боярлар аристократиясының патша билігіне қарсы және Поляк,
Литва феодалдарының ішкі ... ... алып ... ... ... және Поляк - Литва феодалдары, анық емес ... ... жол ... Юрий ... ... дворянин Литваға қашып онда өзін
патша етуге көмек сұрады. Литва королі Сигизмунд ІІІ тен ... ... ... Юрий ... «Дмитрий патша» деген ат берілді. Оған тарихшылар
тарапынан «Лжедмитрийң ... ... аты ... ... ... ... ... қосылды. Әскер қатарынан толықтырылғанына қарамастан
патша ... ... ... ... ... Осы ... ... Борис
Годуновқа қарсы халық көтерілісі болды. 1605 жжылы ... ... ... ... ... Ивановйч отырды: 1606 жылы Василйй Шуийский
Кремльге басып кіріп, Лжедмитрийді өлтірді.
Қызыл алаңда Василий Шуийский ... ... ... ... ... ... патша арқылы Ресейді бағындыру әрекеті
іске аспады. Василий Шуийскийдің таптық шиеліністі басу ... ... Бояр ... ... ... әр ... таптарының шаруалар,
казактар, феодалдардың қарсылығын туындатты.
Иван Болотников басшылығындағы шаруалар соғысы орын алды. 1606 жылы елдің
оңтүстік батысыңдағы Путивл аймағында ... ... бұрқ ете ... ... ... ... малай бастады. Көтеріліс бүкіл Ресей территориясына
тарады. Көтерілісті жасаушылар көбінесе малайлар, шаруалар, қала ... ... ... Қозғалыс үстем тап өкілдеріне феодалдарға
қарсы болды. 1606 жылы ... Котл ... ... ... ... ... қалған әскерімен Калугаға шегіңді, сосын
Туланы паналады. ... ... ... 1607 жылы ... 100 мыңдық
әскерімен Туланы қоршады. Болотников төрт ай бойы 20 мыңдық әскерімен соңғы
күші қалғанша қорғанды. Қаланы суалдырған ... ... ... ... ... ... ... Қақпаны ашса көтерісшілерге кешірім береді.
Дегенмен,- ... ... ... ... ... Иван Болотниковты
Каргапольға жер аудартып, онда ... ... ... ... суға ... Тула ... бұл көтеріліс нәтижесіз болғанымен, елдің ... ... ... ... ... ... ... оның жағдайы жақсармады.
Стародубта жаңадан патша Лжедмитрий II пайда болды. Оған ... ... ... ... ... Ол ... ... Сөйтіп Ресей тарихында
Мәскеу және Тушина болып екі патша ... ... ... ... Тушинаға
Литва магнаты Ян Сапегидің әскері келіп қосылды. 1608 жылы олар өздеріне 22
қаланы қаратты. Василийдің қарамағындағы боярлар ... ... ... ... ... Жалған патшадан Василийге ауысып отырды. Бұлар «перелет»
ел ішінен тірек ... ... швед ... ... 15 ... ... және патшаның жақтастарымен Лжедмитрий ІІ-ні елден қуып ... ... ... ... осы ... ... Кареланы беру қиынға соқты, қала
халқы қарсылық білдіріп шведтерге қарсы ... 1609 жылы ... ... ... сосын Мәсқеуге қарай жылжыды. 1610 жылы поляк-литва
әскерлерімен болған Клушино түбіңдегі ... ... ... ... ... ... ... тарап, оны орнынан түсіріп, монастырға
жіберді. Билікке, Жеті боярлар үкіметі, құрылды. Бұлар ... ... ... ... ... отырғызу мақсатында поляк әскерін
Москваға кіргізді.
Іс жүзінде билік поляк коменданты Пан Гансевтің қолында болды. ... ... ... ... ... ұлттық тәуелсіздігіне қауіп төнді.
Интервенттерге қарсы бүкіл ... ... ... болды.
3. Поляк-Швед интервенттеріне қарсы Минин мен Пожарскийлердің көтерілісі.
Жеті баярлардың сатқындығы поляктардың тонау ... ... III ... ... ... ... тап ... Іинтервенттерге қарсы күреске
біріктірді, Алғашқы жасақ П. Ляпунов тарапынан ұйымдасты. Орталығы Рязан
қаласы ... әр ... ... ... ... ... атамандары
Заругукий және Трубецийлер де қосылды. Нижний Новгордта жан-жақты ұйымдасып
оның ұйымдастырушысы Кузьма Минин Сухарик ... Оның ... ... ... ол әскерді қамтамасыз етуге жұмсалды. Нижный Новгордқа көптеген
дворяндардың әскери жасақтары ... (2-3 ... ... ... ... ... Пажарскийге берді.
1612 жылы көктемде Волга бойымен жоғары көтеріліп, Мәскеуге ... ... ... ... ... ... ... татарлар,
башқұрттар қатысып, Ярославл қаласында 4-ай тұрақтады. Осында
бүкіл жердің кеңесі атты жаңа басқару принципі құрылды. Жасақ ... ... 1612 жылы ... ... ... аудандарын
интервенттерден босатты. Осы жылы тамызда Мәскеу түбінде казактар
келіп қосылды. 1612 жылы ... ... ауыр ... ... ... мәжбүр болды. Сигизмунд III король Мәскеуді тағы алуға
әрекет жасағанымен Волокам түбіне кетпей кері шегінуге мәжбүр болды.
1613 жылы ... ... ... ... ... ... ... Екі айлық тартыстан кейін 16 жасар Михайл Романовты
дұрыс деп шешті. (1613-1645) жас патшаның ... ... ... ... ... тырысты. Осыдан бастап Ресей
империясында 300 жыл билік құрған Романовтар әулеті билікке келді.
4. 1654 ж. майда жүз мыңдық орыс ... Речь ... ... ... Оларға көмекке Богдан Хмельницкий ... ... ... ... ... үшін ... ... қалыптасты.- Ақырында
Х\/ІІ ғ. басындағы оқиғалар барысында
одан бөлінігі алынған ... ... ... ... Орыс ... ... де, одан әрі ... азат етілумен жергілікті
халық орыс армиясының қимылдарына қолдау көрсетіп тұрды. Могилев,
Витебск, Полоцк бірінен соң бірі орыс армиясына қақпаларын ашып,
қарсы алды. Сол ... ... ... ... ... ... ... көтеріліске шықты. Келесі, 1655 жылдың басында поляк
армиясының орасан көп күші ... ... ... шығу үшін
әрекет етті. Оны қоршап алды. Бірақ қаланы ала алмады. Орыс әскері
мен Украин казактары да, өз кезегімен, шабуылын ... ... ... ... Вильнюсті алды. Брестке шығып, бүкіл
Белоруссия дерлік азат етті.
Бірақ поляк күштері өз ... ... ... ең қиын ... ... ... бір ... Переяславль радасының шешіміне
риза болмай, поляк магнаттары мен шляхталарын қолдап ... Орыс ... ... ... ... ... ... бірігіп, орыс
әскерлері Украинадағы поляк әскерлерін ... ... ... ... таяп ... Осы ... поляк армиясына көмекке Речь Посполитаяның
одақтасы ... ханы ... ... ... баса көктеп кіріп, орыс және
украин әскерлерін Белая Церковьқа ығыстырды.
Речь Посполитаяның ... ... швед ... ... ... ж. аяғыңда швед әскерлері Речь Посполитаяның шекарасына ентелеп баса
көктеп кірді. Оның астанасы Варшаваны X Карлдын швед әскерлері ... ... ж. ... ... ... ... Ус орыс ... орталық
аудандарына жорық жасап, Тулаға таяп келді. Құрамында 500-ге жуық адамы бар
Ус отрядының қозғалысы жергілікті шаруалар арасыңда ... ... ... ... 3 мың ... ... жетті. Тулаға бірнеше шақырым
қалғанда Ус ... ... ... оған ... ... шыққан көптеген
шаруалар мен басыбайлылар қосылды. Устың жорығы, сол жылдары пісіп жетілген
жаппай халық ... ... ... ... ... ... әр жерде «қарақшылар» отрядының пайда болғандығы туралы хабарлап
тұрды. Үкіметке бойұсынбағандардың бәрін ресми құжаттарда ... ... ... ... ... да жігерлі басшысы болуының жаппай бой
көрсетуге деген кептен күткен дабылы үшін маңызы болды.
Осындай басшы казак Степан Тимофеевич Разин еді. 1667 ж. ... ... жүз ... ... ... ... (олжа) үшін Волгаға бастап алып
жүрді. Разиндік казактар көпестер мен патшаның кеме керуендеріне бас ... ... ... ... ... жіберді, керуенді алып барушы
стрелецтер мен қызметкер ... көбі ... ... басыңда 35
кішкене кемемен Разин қоластына жиналған бір жарым мың адам Каспий теңізіне
түсіп, теңіз ... ... ... ... ... ... ... ал 1668
ж. наурызда казактар Персия жағалауларына беттейді.
Персия үкіметі ... ірі ... ... ... қойды, алайда Разин,
тактикалық мақсатпен шахтың қол ... ... ... ... ... кешікпей-ақ, дегенімен казактар шахпен келіссөзді жүргізіп жатқан Решта
қаласының ... мен ... ... ... басталады. Персия
үкіметі Разин казактарын шахтың қол астына алудан бас ... да, ... ... флот жібереді. 1669 ж. маусымда казактар парсы флотын
талқандайды да, ... ... ... қайтып оралады. 1667-1669 жылдардағы
Разиннің Волга мен Каспийдегі қимылдары казактардың ... олжа ... ... ... ... өз ... ... баюды көздеген стихиялық бой
көрсетулері болатын.
1669 ж. тамыздың басында Разин Волга сағасына шығып, митрополиттің балық
кәсіпшілігін және ... ... ... ... ... кемесін басып алады.
Разиннің басты күштерінің Симбирск түбіндегі жағдайы қиын болды. Симбирск
қамалын үш рет ... ... ... ... ... ... қатты
жеңіліске ұшырады. Көтеріліс әлі де бірнеше ай бойы Поволжьеде жүріп жатты.
Сол ... ... ... ... ... Фрол бет ... ... көтеріліс бұрқ ете қалды. Патша әскерінің жазалау әрекеттері әр
жерде табан тірескен қарсылықтарға ұшырап ... ... ... ... ... Арзамас уезінде қайта басталды. Көтерілісшілер
Темниковода қажымастан қорғанды. Тамбов түбінде де күшті ... ... ... ... ғана Нижний Новгород маңында көтерілісті басып, ... ... ... үкімет әскерлері 1670 ж. желтоқсан айының аяғында
өзіне қаратты. Кетерілісшілер Ядрин мен Цивильск уездерінде 1671 ... ... ... 1671 ж. ... ... көтерілісшілер Астраханьды
өз қолдарында ұстап тұра алды. ... күш тең емес еді. ... жан ... ... ... ... дар құрылған
шағын кемелер жергілікті
халықты қорқыту мақсатымен Волга бойымен төмен қарай баяу жүзіп
отырды. Арзамаста 11 мыңдай адам жазаланды.
Көп ... ... ... тағдыры да қайғылы аяқталды, Сәуірде ... қоса бай ... ... ... ... ... мауысымда ол Мәскеуге әкелінді. Екі күн азапқа салып, жауап алған соң
Разинді Мәскеуде ... ... ... ІV Иванның Ресей жерлерін кеңейту саясаты.
Территориисы және халқы. Россия мемлекетінін территориясы тез ... 1462 жылы III Иван ... ... территория көлемі 430 мың шаршы
километр болса, IV Иван өкіметі 1533 ... ... 2800 мың ... территорияға билігін жүргізді. Ғасырдың аяқ ... ... 5400 мың ... ... ... халқының саны шамалы ғана еді. XVI ғасырдың ортасына қарай Россия
мемлекетінде шамамен 6 ... адам ... ... ең ... ... ... ... аудандары мен Новгород-Псков облысы еді. Тұтас алғанда
халықтың, тығыздыңы төмен — 1 ... ... ... бір адамға жуык (ол
кезде Батыс Европа елдерінде халықтық тығыздығы бір шаршы километрге ... ... ... ... қоныстары да үлкен емес — 15—18 тұрғыны ... ... ... ... ... қосылған территориялар өте сирек
коныстанған ... ... Ауыл ... үш ... ... жүйесі етек
алды, өңдейтін жер көлемі ұлғайды. Көбіне қарабидай мен сұлы, сондай-ақ
бидай, арпа, қарақұмық, ... ... ... ... егілді. Күш-көлік ретінде
жылкы мен өгіз пайдаланылды. Әр түрлі ... ... су ... ... ... ... шошқа ұстады. Әр түрлі кәсіпшілік, әсіресе ... ... бал ... ... етек ... ... XVI ... феодалдық жер иеленушіліктің,
әсіресе, дворяндық жер иеленушіліктік дамыған кезі болды. Қызмет ... ... ... ... ... ... ... сонау феодалдык
бытыраңкылык дәуірінде-ак пайда болғанын біз ... Енді ... ... сон ... да өз ... ... ... қоса немесе, сол кезде айтылғанындай, жерге «орналастыр»
(«испомешать») үшін көптеп тарата бастады ... ... ... ... ... қызметтегі кісілер — дворяндар — көбінесе ... ... ... жер ... поместьелік жүйесі қалыптасты:
дворяндар әскери қызмет өтеу кезінде өзін не ... ... осы ... ... ... тиіс болды. Дворян соғысқа «аты, адамдары және
қаруымен» (аттарымен, ... және ... ... ... Жыл сайын дворяндар дайындығының байқауы өткізілді, олардың қару-
жарағы мен оқ-дәрісі, әскери қызметті өтеуге ... ... ... қызметті өтеуге кажетті заттармен өздерін қамтамасыз ете алмаса
немесе қызметке барғысы келмесе, поместьені кайтарып алып қоятын.
Дворяндар ... ... ... ... қанауға түсті,
помещиктер шаруалар еңбегінен көбірек пайда табуға тырысты.
Боярлық және ... ... ... ... бөлігі князьдардың,
боярлардың, монастырьлардың, митрополиттің меншігінде болды. Бұл ... ... ... олар ... сатуға, мұраға қалдыруға ерікті еді. Әсіресе
шіркеу жерлері қолайлы жағдайда болды. Ол ақсүйектердің вотчиналары сияқты
бірнеше ... ... ... ... ... ... жаңа иесіне
өткенде ұлғайып отырды. Көптеген бай адамдар өз ... ... еске алу ... де («на ... ... берді.
Монастырьлық және боярлык жерлерге бірқатар артықшылықтар берілді. ... ... ... ... ... және ... ... натуралдық міндеткерліктерден босатылды. Монастырьға
тіркелген халық патша наместниктері мен приказчиктеріне бағынышты ...... жер ... өзі, ... ... ... Тек ... және тонаушылық істері ғана наместник сотына берілді. Іс жүзінде
халыққа толык билік жүргізетін жер иелері еді. Олар ... өз ... ... ... сезінді.
XVI ғасырда да князь иеліктері (уделдері) сақталды.
Ірі феодалдар — князьдар меншігінде қалалар да, қамалдар да тіпті өздерінің
әскерлері де ... ... ... үстінен товар алып өткендер не товар
тасығандар ол үшін баж ... ... ... ХVІ ... ... феодалдық бытыраңкылықтың көптеген
сарқыншақтары сақталып тұрды. ... ... ... іс ... көп-ке дейік жеке-жеке жерлерге белініп, бытырап ... ... ... мен дін иелері зор күштердің иесі болып қала
берді.
Қалалар және сауда. XVI ... ... ... ... ... ... XVI ғасырда өте ірі орталықтарға айналды. Москвада 100
мыңдай ... ... ... ішінде қолөнершілер көп еді. ... 25 ... ... ... ... ... барған сайын жетіле түсті. Өндірілген
өнімнің кейбір бөлігі ... да ... ... бұл кұбылыстың
айқын көрініс алғаны.
Қорғаныс үшін елдің оңтүстігіндегі және шығысындағы шеткері аймақтарда
бірнеше ондаған ... ... ... ... көбі ... ... ... айналды, ал алғашында бұл қалалар тек әскери қызметтегі
адамдардың -— дворяндардың, зеңбірекшілердің, атқыштардың ғана ... ... ... түрлі жерлері мен аймақтары арасында сауда байланыстары
дамыды. Саудада дін иелері мен ... ... ... ролі басым болды.
Сыртқы сауда істері үшін шығыс елдеріне апаратын Волга су жолы үлкен
мәнге ие ... ... ... арқылы Батыс елдерімен сауда байланысы
жүргізілді. Россия шетел рыноктарына қымбат бағалы аң терілерін, кендір,
бал, ... ... ал ... ... ... шұға, жібек, шарап,
қымбат бұйымдар, металл ақшалар әкелді. Металл ақшаларды Россияда ... ... ... пен ... ... әлі ... еді). ... дамыту үшін әлемнің, теңіз жолдарына шығу қажет болды. Бұл
әсіресе XVI ғасырдағы ұлы ... ... ... ... ... ие ... еді.
Бірақ Россия бұл су жолдарынан қашықта жатты. Көрші ... ... ... ... ... сауда және мәдени
байланыстарын дамытуына кедергі жасап бакты.
Мұндай байланыстар 1553 жылы Ақ ... ... ... ... ... ... кейін ұлғайды. Ағылшын көпестері Россияға ... ... ... ... ... ... деп аталған) сауда
компаниясы Россиямен сауда ... үшін көп ... ... 1584 ... негізі салынды, ол Батыс Европа елдерімен ... ... ... ... ол ... ішкі ... қашықта
жатты, ал Ақ теңіздегі кеме қатынасы жылына үш-төрт-ак ай жұмыс істейтін.
Сондықтан да ... ... ... ... және ... ... ... Россия теңіз портына мұқтаж еді. Мұндай портты Балтық теңізіне салуға
болатын, бірақ оны жауласып отырған көршілер Россия үшін жабық ... ... ... ... ... Ұлы ... III ... кейін ақсүйек феодалдар өкімет билігіне ... ... ... сөз ... үш жасар IV Иван (1533—1584) ие болды да, іс жүзінде
мемлекетті шешесі ... ... мен онмң ... басқарды. Ұлы
князьдық билікке шонжарлардың әр ... ... ... ... ... 1538 жылдың басында Елена Глинская кенеттен қайтыс болды (шетелдіктер
оны у ... ... деп ... Өкімет басына өзара бәсекеге түскен
боярлар топтары бірінен соң бірі келді. Бұл ... ... ... ... жергілікті жерлерде ел үстінен ... ... ... ... ... ... ... Боярлық үкімет шаруаларға, қала ... ... мен ... міндеткерліктерді көбейтті. Монастырьлар, боярлар,
князьдар, помещиктер барған сайын оброкты ... ... ... етті,
барщинаны өсірді. Бұған жауап ретінде халықтың қарсылығы күшейді. Көп
жерлерде шаруалар өз ... ... жер ... ... ... ... шабындықтан шөп шапты, феодалдардың билігіне бағынбады. Осындай
жағдайларға байланысты ... ... ... өкіметті нығайтуға
деген ұмтылыс күшейе түсті. Бұл ретте олар өздерінің өктемдік мінез-құлкын
ертерек танытқан және дұшпандарына өте ... ... жас ұлы ... ... үміт артты. Біртұтас мемлекеттегі өкімет беделін күшейтуге мүдделі
болған орыс ... ... ... ... IV ... патша тағына
отыру рәсімін ерекше жасады. 1547 жылы Иван шіркеу басшысы ... ... ... Бұл ... ... зор мәні ... ... Русьте көпке
дейін патша деп Алтын Орда хандары аталып ... еді. Енді ... ... ... Батыс Европа императорларымен бірдей дәрежеге қойды.
IV Иван патша деп жарияланғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, ... зор өрт ... 25 мың үй ... ... Глинскийлердін, дұшпандары қаланы
өртеген Глинскийлер деген қауесет таратты.
Халық көтерілісі басталды, ол ... ... ... іс ... ... феодалдарға қарсы болды. Көтерілісшілер
Кремльге басып ... ... ... ... ... ... ... өткеннен кейін ол көтеріліс болған кезде «тұла бойымды корқыныш
билеп, ... ... ... деп ... ... біреуін
жазалауға берді де, үкімет көтерілісті қаталдықпен басты.
Толқулар Опочкада, Псковта, Устюгте де болды. Осынын, бәрі XVI ... ... тап ... шиеленіскен кезең болғанын көрсетті.
XVI ғасырдың 50-жылдарындағы ... ... ... мемлекеттік
өкіметті нығайту максатымен әр ... ... ... ... өзара
келісудін жолдарын қарастырды. Жас, патшаның төңірегіне таңдаулы рада ... оған ... ... тобы жиналды, оның құрамында белгілі князь
Курбский, сарай діндары Сильвистер, тегі атақсыз тұқымнан шыққан ... ... т. б. ... ... рада ... жобасын әзірледі. Осымен
бірге дворян Иван Пересветов те мұнда дворяндарды күшейту, бояр ... ... ... ... ... «жазбаша өтініштерін»
(«челобитные») патшаға ұсынды.
1549 жылы февральда IV Иван түрлі феодалдар топтарының ... ... ... Земство соборы еді. Кейінірек Земство соборларына қаланың сауда-
қолөнер кәсібімен айналысатын халқынан ... ... ... ... ... ... аталған шаруалар да
шакырылатын болды. Сөйтіп Россия сословиелік өкілдік монархияға ... ... ... ... боярлардың өзімшіл өктемдігін қатты сынға алды.
Жаңа сот ережесін жасауға кірісу керек деген ... ... ... ... барлық дерлік жағымсыз істері мен қылықтары үшін әдеттегідей бояр-
наместниктердін, сотына тартылмайтын болды. Оларды патшаның өзі немесе оның
соттары соттайтын ... 1550 жылы ... ... ... ... алу тәртібі) ішінара шек қойылды. Шіркеу жеріне ... ... ... ... ... ... орта кезінде жергілікті жерлерде боярлардың ел ... ... ... ... ... басқару жүйесі енгізілді, олар
дворяндардан, посад адамдарынын, ... ... ... ... және ... ... «черносошный» аталған
шаруалардан ... ... ... енді осы ... ... ... Приказдар жүйесі дамыды. Ірі феодалдарға берілген
артықшылықтар қысқартылды.
Оқ-дәрілі қарулармен жарақтанған ... ... ... ... ... бірге Москва уезінен
«таңдаулы мыңдықтар» (1070 адам) үшін дворяндарға
жер беру туралы шешім қабылданды,олар патша өкіметтің тікелей ... ... еді. Жаңа ... ... сондықтан да жер мен ондағы
шаруашылықтар толық есепке алынды.
1550 жылы ... жаңа сот ... ... ... ... және жер ... ... жылына бірақ рет босату ... онда да ... ... жұмыс қолын жоғалтқаны үшін келтірген
«шығынын» өтеу мақсатында ... ақы» ... ... ... ғана ... ... ... нығаюы шіркеу мен онын. жерлері туралы мәселені
амал жоқ көтертті. Бірақ 1551 жылғы шіркеу соборы шіркеудің жер ... ... ... тағы да ... ... тек ... ғана ... бас тарту, ал бұдан былай жерді ... ... ... ... ... қабылдады.
Россия мемлекетіне Қазан және Астрахань хандықтарының қосылуы. 50-
жылдардағы ... ... ... сыртқы саясаттағы кезек
күттірмейтін міндеттерді шешу ... ... ... ... ғасырдың екінші ширегінде татар феодалдары өкіметі қол астында Қазан
хандығы құрылды. Оның ... ... ... Волга болгарларының
ұрпақтары, марилер, удмурдтар, чуваштар және мордвалықтар мен ... ... ... Бұл ... ... ... ... көрші халықтар
есебінен баюға тырысты. К. Маркс айтқандай, Қазан хандығы «Россия үшін жүз
жылдай дерлік қауіпті қоңсы ... ... ... ... ... ... ... құрылды. Орыс және Қазан жерлерінің Шығыс елдерімен ... ... ... Орал ... ар ... ... Сібірмен шектес
Сібір хандығы құрылып, бірқатар жергілікті халықтарды өз ... ... ... ... ... астанасы — Бақшасарай. Көп олжа түсіру,
тұтқындар алып ... ... сату ... ... беру үшін ... алу
мақсатында мал шаруашылығымен шұғылданатын феодалдық ... ... ... ... ... ... тұрды. Қырымның онтүстік
жағалауында жақсы дамыған қалалар — Қара ... ... ... ... ... тұрды. Мүнда Генуя мен ... ... ... ... — Кафа (Феодосия), Сурож ... т. ... ... ... ... тәуелділікке мойынсұнған Қырым хандығы
ұзақ уақыт бойы украин және орыс жерлеріне жасалатын агрессияның қауіпті
ошағына айналды. ... үшін ... оған ... ... ... ... ... Қазан мен Қырым тарапынан ойранды шапқыншылықтар
жиілеп, мұның өзі ... зор зиян ... ... ... ... кейін агрессияшыл Қазан ханды-ғына қарсы күрес кезек күттірмейтін
міндет болды.
Қазанға жасаған екі ... та ... ... IV Иван үкіметі енді үлкен
күшпен жаңа ... ... ... ... Талантты инженер Дьяк ... ... ... ... ... бұл орыс әскерлері
қимылының тірек пунктіне айналды. Әуелі камалды Волганың ... ... ... ... артынша бұзып, бөренелерді өзенмен ... ... да, ... ... тез ... ... ағаш қамал тұрғызды. Поволжье
халықтары да (марилер, чуваштар) Қазан феодалдарына қарсы ... ... ... ... ... ... ... ханы Девлет — Гирейге орыс жерлеріне шабуыл жасауға
бұйрық берді. Бұл Қазан ... ... үшін ... еді. ... әскерін онтүстікке алдын ала жіберілген орыс жауынгерлері тойтарды.
Мұнан ... IV ... ... ... және ... да ... ... орыс әскерлері Қазанды қоршай бастады. Иван Выродковтың басшылығымен
Қазан ... ... асты ... миналар қойылды. 1552 жылдың 2
октябріндегі қырғын шабуылдан кейін Қазан ... жылы ... ... да ... ... мен ... өз
еріктерімен Россияның қол астына өтті.
Бұл жас Россия мемлекетінің шығыстағы өз қауіпсіздігін қамтамасыз еткен
аса ірі ... ... ... ... су жолы ... дұшпан күштерден
тазартылды. Шығыс елдерімен тікелей сауда, ... және ... ... ... ашылды.
Батыс Сібірдін қосылуы. Қазан хандығының территориясы Россия мемлекетіне
қосылғаннан кейін Россияның шығыстағы тікелей көршісі ... ... ... ... ... ... шаруашылық және мәдени жағынан
тоқырауда еді.
Сібір аң ... ... ... ... ... ... ... мен саудагерлеріне бұл өлке көптен таныс еді. ... ... ... ... ... бағаланатын. Жергілікті халықтарға түрлі
айла-шарғылар ... ... ... дейін барып, көпестер аң терілерін
жинады. Осындай ... ... бай ... ... да болды.
Үкімет оларға бекіністер салуға және Уралда әскер ... ... ... қол ... ... қуғынынан қауіптеніп қашқан ... ... ... отряды келді. Казактарды ер жүрек әрі тәжірибелі
жауынгср — ... ... ... ... Оның ... етуі ... жылы Строгановтар қаржысымен Сібірге экспедиция жасақталды.
1582 жылы күзде казактар табанды ... ... ... ханы ... ...... ... бойында) алды. Көшім қашып кетті. Бірақ
қарсылығын тоқтатқан жок. Кейінірек ол ұйықтап ... ... ... ... ... ... ... өлді. Бірақ хандыктың күні де санаулы
болып ... еді. ... ... ... ... ... күші жіберілді.
Көшім біржола женіліске ұшырады. Сібір жеріне сап түзеп орыс қалалары ... ... ... Тара ... ... ... халықтарының осылайша Россияға қосылуы прогресті іс болды,
өйткені олар қоғамдық құрылысы мен ... даму ... ... ... орыс ... ықпалына түсті. Оларда егіншілік дамып,
рулық құрылыстың қалдықтары тезірек жойыла бастады.
ІІ ... ІV Иван ... ... ІV ... жүргізген соғыстары, жеңістері, жеңілістері.
Ливон соғысы. Шығыстағы сыртқы саяси ... ... ... ... ... үкіметі Балтық жағалаулары үшін күреске әзірленді. Сауда үшін қолайлы
теңіз порттарына шығуды өріс ашып келе жатқан ... ғана ... ... көп кездесетін жаңа бай жерлерге көз тіккен дворяндар да көксеп
отыр ... ... ... ... ... ... Ливон ордені еді.
1558 жылдың январында орыс ... ... ... ... ... Көп ... Нарва мен Дерпт құлады. Орыс әскерлері Эстония ... ... ... ілгері жылжыды, Ливон ордені үстемдігіне қарсы
күресті жергілікті халық ... ... ... ... ... құлады, оның территориясын литва, поляк және ... ... ... ... ... ... ... бері жүріп жатты.
Россия мемлекетінің күші әлсіреді, оның ... жаңа ... ... жылы ... ... орыс ... ... әскерлерінен жеңілді, оның
артынша әскер басы князь А. М. Курбский жау жағына шығып кетті. Бұған ... Орша ... тағы бір ... ... Нақ осы ... Россия
мемлекетіне Қырым ханының әскері басып кірді. Жағдай ауырлады.
Патша саясатына қарсы қастандықтар мен ... ... ... ... бастаған еді. Таңдаулы рада ыдырап ... ... әрі ... ... да ... (Грозный) деген атқа ие болған
IV Иван ... ... да, ... да қуғынға ... ... ... ... ... жиілете түсті.
Опричнина 1665 жылдың басында IV Иван мемлекет жерінің едәуір бөлігін
опричнинаға айрықша өз ... ... етіп ... ... ... ... ... «патша атына алынып», ол жерлерге дворян-
опричниктер ... ... ... ... ... ... өзім соттап, өзім дарға асамын деп жариялады, опричнина ... ... ... бөлігіне («земщинаға») ауыр салықтар салды.
Опричнина әскері патша қолындағы жязалаушы құрал, оның өз ... ... ... ... қанжарларына иттің басын және
сыпырғыш байлап жүрді, бұл ... ... ... ... ... ... мемлекеттен сыпырып тастаймыз" дегенді білдіруге
тиіс еді.
Қатаң террор атып-асу, жер аудару кезеңі басталды. IV Иван патша ... ... ... ... ... келді. Бұған жауап
ретінде патшаға қарсы жаңа қастандықтар туып жатты. 1570 жылы ... ... ... ел ішін аралау жорығына шықты. Патша әскерінің
жолында жатқан ... ... және ... да ... ... ... түсті.
Опричниктер Ұлы Новгородты қырық күн бойы ... ... ... ... Текті тұқымдардан ғана емес, тіпті жай
халықтың өзінен мыңдаған адамдар өлтірілді, ... да ... ... ... ... ... және сатқындык жасадыау ... ... ... өлім ... ... ... құтылды. Бұл — бояр
шонжарлардың өз жерлерінде белгілі дәрежеде дербестікті сақтауды ... ... бас ... ... ... халықтың наразылығын
басуға, берілмегендерді қорқытуға бағытталған ... ... ... ... ... ... талауға салған опричнина әскері
сыртқы жаулармен күреске келгенде ... ... ... ... үшін ... ... ... соғысты. 1571 жылы олар Қырым ханы
Девлет-Гирей ... ... ... ... Москваға дейін келіп, оны
өртеді. Келесі, 1572 жылы IV Иван ... ... ... оны еске ... ... ондайларды жазалаймын деп қорқытты. Бірақ ... одан ... ... ... ... ... ... көрнекті әскербасылар мен
мемлекет қайраткерлері өлтірілді.
Опричнина орталық өкіметке ... ... ... ... ... ... еді. ... мен феодалдық
бытыраңқылық қалдықтарына ... ... ... ... ... шонжарлар өсіп-өнген және арқа сүйеген оның түп-тамырын жоя
алмайтын еді.
Ірі жер ... бар ... ... өмір ... ... шаруашылық
жағынан дербес және тәуелсіз ірі феодалдардың болуы сөзсіз-тін. Бұрынғыша
натуралды ... ... ... ... байланыстар салыстырмалы
түрде нашар дамыған елде «байырғы автономияның тірі іздері» көп ... ... ... ... ... мен феодал билеушілердің
дербестікке ұмтылысы арасындағы қайшылықтар ақиқат сипат алды, оңы ... жою ... емес ... он ... ... мен ... ... елдің шаруашылығын күйзелтті. Алғаш — 1581 жылы уақытша шара деп
енгізілген, бірақ іс ... ... ... қалған Юрьев күнін жою да
елдегі жағдайды шиеленістірді. ... ... ... ... ... түсті.
2.2 ІV Иванның билігінің соңғы жылдары.
Ливон соғысының аяқталуы. 1569 жылы Литва мен Польша бір ... ... ... ... ... Ливон соғысындағы Россия
қарсыластарының күші едәуір артты. IV Иван бұл қиын ... ... ... ... басқа елдерден одактастар іздеді, тіпті, бір
уақытта бос тұрған поляк ... өз ... ... бірақ бұл
әрекеттің бәрі нәтижесіз аяқталды. Баз бір уақыт IV Иваннын, соғыста ... еді. ... ... оның ... ... ... бірқатар
женіске жетті. Бірақ артынша сәтсіздіктер кезеңі басталды.
Талан-таражға түскен, әлсіреген ел жаудың шабуылын үлкен қиыншылықпен
тоқтатты. 1579 жылы ... ... ... ... кірді. Польшаның жаңа
королі кайратты қолбасшы Стефан Баторий Полоцкіні басып алды, ал 1581 ... ... ... ол ... жан ... карсылығына кездесті.
Сәтсіздікке ұшыраған Стефан Баторий 1582 жылы Россиямен бітім жасауға
мәжбүр ... ... ... ... Смоленск жері шекарасындағы Волижден
айрылды. Швециямен келісім бойынша (1583) ... ... Ям, ... яғни ... ... жағалауын берді. Ливон соғысы Россия үшін
сәтсіз аяқталды. Россия Нарваны бірнеше жыл ғана иеленді. Осы ... ... ... ... ... саудасы жандана түсті. Келешекте Россия үшін
осындай аса маңызды ... ... ... шешу ... ... жаңа ... ... Москва бастаған біртұтас Россия мемлекетінің
құрылуы мәдениеттің жаңадан ... ... ... мемлекетінің
біртұтастығы мен қуаттылығы идеясын білдіретін Москва Кремлін қайта ... ... ... жаңа ... ... салуға кірісу керек деп шешілген
болатын. Алайда, сол ... ... ... бір күні ... қатты
жарылып, быт-шыт болып құлады. Себебі, үлкен ... ... ... тәжірибесі әлі жеткіліксіз еді. Псковтан келген сәулетшілер
жұмысты жалғастырудан бас тартты. Құрылысшыларды шетелден ... ... көп ... ... ... архитектор әрі инженер Аристотель
Фиораванти Москваға келді. ... ол елді ... ... орыс ... үлгілерін көңіл қоя зерттеді. Осыдан кейін ғана жаңа үй салуға
кірісті.
Успен соборының архитектурасы орыс ... ... ... одан ... ... бірге оны Италияда Кайта өрлеу дәуірінде жасалған
техникалық және көркемдік тәсілдермен байыта ... дәл ... ... де ... ... соборы бой көтерді.
Арасы жиі, бастары ... ... ... ... ... Орыс
жерінің бір-тұтастығы мен күш-қуатын көрсеткендей. Успен ... ... ... ... ... ... ... хабарланды;
мұнда Земство соборлары да жиналды. Көптеген ... ... ... ... үйлесімділігімен, зәулімділігімен және суретшілерінің асқан шеберлігімен
таң қалдыратын Успен ... ... бар. Көп ... ... ... ... да — Псков шеберлері көтерген ... ... ... салынған Архангельск соборлары бой ... ұлы ... ... салынды, оның сол кез үшін аса зор бір бөлігі —
Грановитая палата (қырлы өрнектер салынған) біздің ... ... ... бір ... ... тозған Кремль қабырғаларын қайта салу
басталды. ... ... ... айнала мықты бекініс
қабырғалармен қоршалды, олар осы ... ... бар. ... ... ... ... ... бағы тұрған жерде) салынды. Кремльге Қызыл
алаң жағынан келетін жолда терең ор ... оның ... де ... ... XV ғасырдың аяғында — XVI ғасырдың басында Москва Кремлі
Европадағы бірінші класты ең ... ... ... ... ... ... ... мен сарай құрылыстары шетел езгісінен азат болған, басқа
мемлекеттер арасында көрнекті орын алатын ... ... ... ... ... ... ... формалар арқылы айқын бейнеледі. Москва
Кремлін қайта салуға итальян сәулетшілері мен ... ... ... азат ... Россиямен сол кезгі алдыңғы қатарлы
Европа мәдениеті арасындағы тығыз байланысты ... да ... ... сәулет өнері. Бүкіл XVI ғасыр бойы елде ... салу ... ... ... ... ... Ақ қала деген тас қамалдар, Нижний
Новгородта, Тулада, Серпуховта, ... ... ... ... ... пен ... бекіністер қайта салынды. Россия
мемлекетінде құрылыстың көпшілігі бұрыңғыша ағаштан ... ... салу ... де ... кең ... ... ... Халық
ғасырлар бойы жинаған ағаш сәулет өнеріндегі тәсілдер тастан салынған
құрылыстарға да ... ... ... ... ... ... болды, солардың бірі Коломенск селосындағы (қазір Москва
территориясыңда) 1532 жылы салынған Вознесение ... ... ... ... ... ... биіктігі алпыс метр тас шатыр ақты-
қызылды өрнектермен әшекейленген. Шатырды ... ... ... ... ... тұр. ... алып ағаш ... сияқты жабық
галереялар тарамдалып жатыр. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... еді. Ағаштан салынатын селолық ... ... ... ... шатыры сұлулық туралы халықтың
мәңгілік арманын, адам ой-қиялының ... ... ол бар ... ... ... ... ғасырдағы орыс сәулет өнерінің шыңы — ... ... ... ... ... Ол Қазанды жаулап алу құрметіне ескерткіш ретінде
салынған. Василий Блаженный соборы деген атпен белгілі болған бұл ғимаратты
шеберлер ... және ... ... Собор биік ... ... ... ... ... ... ... архитектуралық
тәсіл бір орталық төңірегіне ... орыс ... ... Әр ... ... ... Олардың қабырғалары мен күмбездері
керемет әшекейленген. Ғимаратты көрген кісі ... жан ... көз ... ... ісі. XV ... ... бастап Россияда құю ісі кең өріс алды: елді
қорғауға дәрімен атылатын қару көп керек ... XV ... ... ... Неглинная өзенінің жағасында мемлекеттік Зеңбірек сарайы жұмыс
істей бастады. 1488 жылы шебер Яков ... ... осы ... дейін
сақталған. XVI ға-сырдың басынан бастап Москваға шетелдік зеңбірек құюшы
шеберлер келмейтін болды, өйткені Орыс мемлекетінде ... ... ... ... еді. Олар зеңбіректер, аса үлкен қоңыраулар құйды,
мыстан, қалайыдан, мырыштан күрделі қорытпалар ... ... ... ... ... Зеңбірек сарайында шебер Андрей Чохов
жұмыс істеді. 1586 жылы ол ... ... ... бұл зеңбірек
қазір Москва Кремлінде тұр. Бұл зор зеңбіректің ... 40 ... ... ... 89 сантиметр. Әр түрлі өрнектермен және бейнелермен әсем
әшекейленген ... бірі — атқа ... ... ... ... ... Патша-зеңбірегі техникалық жағынан да, көркемдік жағынан да орыс
қүю шеберлігінің тамаша ескерткіші болып табылады.
Кітап басып ... ... ... XV ғасырдын ортасынан бастап кітап
басып шығару ісі дами бастағанын сендер білесіңдер. Бұл жаңа істі ... ... ... Скорина бастады. Ол Полоцкіде туған еді. Польша
мен Италияның университеттерінде оқыды. 1517 жылы Скорина Прагада ... ... ... ... онда ... география, астрономиядан
мәліметтер берді. Одан ... ... ... да ... ... өзі ... Русь деп түсінетін туысқан шығыс славян халықтарының
патриоты және ағарту ісінің нағыз жанашыры болды.
Москвада кітап басып шығару 1553 ... ... еді, ... тек ... кейін ғана Кремль шіркеулерінің біріндегі діни ... ... пен оның ... Петр ... басқарған мемлекеттік
баспахана ұйымдастырылды. 1564 жылы 1 мартта ... ... атты ... ... ол ... және ... жағынан өте шебер
жасалған еді.
Қорытынды
Иван III тiң баласы Василий III ... ... ... ... ... ... 1510 жылы оның ... Псков жерi, 1521 жылы Рязань
князьдығы қарады. ... ... соң оның ... ... жерi және
Чернигов жерiнiң бiр бөлiгi қаратылды. Осылайша, ХVI ғ ... ... ... қол ... ұлы ... ... ... жерлер
қаратылды. Ресей мемлекетiнiң жерi ежелгi орыс жерiнiң шығыс және ... ... Осы ... ... орыс ... қалыптасты. Батыс
және Оңтүстiк орыс жерлерiнде, яғни Литва мен ... ... ... /1568 жылы бұл ... ... речь ... ... және белларус халықтарының қалыптасуы жүрдi.
1556 жылы Астархань хандығы және Ноғай ... / ... ... ... ... тәуелдiлiгн мойындады. 1557 ... ... ... ... ХVI ғ орта және төменгi Павольже,
Уралдың бiр бөлiгi қаратылып, шығысқа жылжу жалғасты.
1585 жылы Сiбiрдi жаулау басталды. ... ... ... ... ханы ... ... Алайда хандықты толық жаулап алуға шамасы
келмедi. Ермак өлiп , отряды ... ... /1585 ... ... 1586 ... бекiнiсi салынады, ал 1587 жылы Тюмень облысы тұрғызылды. Осылайша
Батыс Сiбiрдiң ... ... ... Нәтижесiнде Ресей ұлтының көп
ұлттылығы қалыптасты.
ХVI Қ 50- жылдарында Иван IV ... да ... бөле ... . ... себеп Ливон өзенiнiң Ресейге алым төлеуiнен бас тартуынан басталады
және Литвамен 1557 жылы антиорыстық одақ ... да ... ... жылы ... ... басталды , Ливонияға жақтасып Литва , Польша ,
Шведция күрестi. Ресей әскерiнiң ... ... ... ... ... да әсер еттi. 1577 жылы орыс ... Рига мен ... бөлек
барлық Прибалтиканы алып қойғанымен 1578 жылы речь ... ... 1582 жылы ... речь ... ... келiп, 1583 жылы
Швециямен келiстi . ... ... ... мен Беллорусиядағы
иелiктерiнен айрылды , ең ... ... ... шыға ... ... ... ... аяқталғанымен Ресей мемлекетi әуел ... ақ ... ... ... бел ... ... ... әдебиеттер
1. Зимин А.А Реформы Ивана Грозного . М. 1860
2. Опричинине Ивана Горзного М. 1864
3. Керелизм Н.М
4. Скрипников Р.Г Царство ... М ... ... В.Б ... и ... в ... Росии /ХV-ХVI вв/ М.
1805 Осы автордiкi Иван Грозный М. 1869
6. Источники Полное собрание ... ... ... репринт 1904.
Патриаршая или Никоновская летопись, т.13, М. 1965, "Наука"
7. Каргалов В. В., «На степной границе», М. Наука, 1974
8. ... Р. Г. ... ... М, ... Карамзин Н. М, Собрание Сочинений, т. VIII, c.206
10. ... В. Д. ... ... ... АН ... М., ... ... С. М. История России с древнейших времен, том.6, М.2001
12. Соловьев С.М. История России Москва 1999 г.
13. МГУ ... ... ... России. Москва 1998г.
14. С.Н. Бурин ,Новая история. Москва 1998 г.
15. Корелзин Н, М. ... ... ... в 12-ти І ... ... СССР с древних времен до начала наших дней в ... Под ... Б. Н. ... І ІІІ М. ... ... ... с ... времен до начала 19-века ... Ан ... ... т. 8. Из ... ... опщества.
Издательство «Педагогика» Москва 1975.
19. Сыров С: Н. Страницы истории. Издательство ... ... ... ... совет энциклопедиясы 9том Алматы 1976ж.
21. Плеханов Г. В. История руской ... ... Соч. Т. ... ... Солевьев С. М. История Руси с древних времен 7-9т. М. ... ... Е. В. ... ... М. ... 1991г.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Афина мемлекеті22 бет
Афина мемлекетінің пайда болуының алғышарттары. Реформалары22 бет
Ежелгі Грекия мемлекетіндегі негізгі заңдар13 бет
Ежелгі Греция мемлекетіндегі негізгі заңдар8 бет
Солон, Клисфен, Ликург және Сервий Туллий реформалары11 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь