Өркениет және ұлттық тәрбие


Бүгінгі таңда жас ұрпақты өз халқының тарихын, тегін, салт-дәстүрін, тілін білімін, адамзаттық мәдениетті, адами қасиетті мол терең түсінетін шығармашылық тұлға етіп тәрбиелеу өмір талабы, қоғам қажеттілігі.
Қазақстан Республикасы Білім туралы заңында жас ұрпаққа жан-жақты білім мен тәрбие берудің мемлекеттік саясатының негізгі ұстанымдарын айқындап береді. Олар мыналар: Қазақстан Республикасының барлық адамзатының білім алуға тең құқұлығы, әрбір адамзаттың интелектуалдық дамуы, психо-физиологиялық және жеке басының ерекшеліктері, халық үшін білімнің барлық деңгейіне кең жол ашылуы. Яғни, білім заңында әрбір азаматтың білім алуға құқұқтығын негізге ала отырып, оқушы бойына ұлттық құндылық қасиеттерін қалыптастырып, құрметтеуге тәрбиелеуде дидактикалық шарттар яғни оқыту, тәрбиелеу, дамыту, қалыптастыру үрдісін жан-жақты қамту қажеттілігі туындайды. Оқушы бойына ұлттық құндылықтарды қалыптастыру үшін ұлттық мәдениет, салт-дәстүр, халық тағылымдары және т.б. мәселелеріне тоқталып өткеніміз жөн. Қазақ мәдениеті -ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық мәдениет. Ол ұлттық тәлім-тәрбиенің негізінде дамып, қалыптасты. Ұлттық тәрбие сол ұлттың мәдениетін дамытудың қозғаушы күші болып табылады. Әрбір халықтың тарихи тіршілігі мен рухани тәжірибесі бар. Халықтың тұрмыс –тіршілігіндегі рухани тәжірибелері арқылы қалыптасқан тәрбиелік және дүниетанымдық көзқарастарын біз халық педагогикасы дейміз. Халық педагогикасы –халықтың мәдени мұрасы. Халық педагогикасы сол халықтың (ұлттық) этностық ерекшеліктеріне байланысты дамып, қалыптасқан. Ал, ұлттық тәрбие мәселесі - адамзат тарихынан өнбойына ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлы мақсат. Бүгінде адамзаттың өркениеттің өзгеше биігіне көтерілген, үшінші мыңжылдыққа қадам басқан кезеңінде де жас мемлекетіміз үшін рухани асыл мұрат болып Қазақстандық патриотизм, азаматтық парыз, тұлға бойындағы ұлттық құндылықтар мен ар тазалығы және тағы басқа қасиеттерді жатқызамыз.
Жас ұрпаққа ұлттық тәрбие берудің бағдарлы идеялары еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың "Қалың елім Қазағым" атты жинағында мемлекеттік идеология мәселесін ұдайы есте ұстауымызды ескерте келе былай деп жазады: "Бес арыстарымызға арналған тарихи зерде кешенінде мен қазақстандық отаншылыдық сезімін тәрбиелеуге көңіл бөлген едім. Қазақстанда тұратын әрбір адам өзін осы елдің перзентті сезінбейінше, оның өткенін біліп, болашағына сенбейінше біздің жұмысымыз ілгері баспайды…
Олай болса, қазіргі кезеңде мектеп табалдырығынан бастап білім беруде ел тарихын терең қозғап, тәрбие сағаттарыда қазақ зиялы қауымының еңбектерін, қоғам дамуына қосқан үлесін айтып түсіндіру арқылы оқушылардың адами құндылық қасиеттерін қалыптастыра аламыз. Сондай-ақ ұлттық салт-сананың өмірдегі қолданылмалы көріністері: рәсімдер, рәміздер, ырымдар, тыйымдар, жөн-жоралғылар, діни уағыздар, сенімдер, кісілік рәсімдері, перзенттік парыз, адамгершілік борыш, ұрпақтық міндет арқылы іске асырылып ұлттық қасиеттерге айналады. Оқушының ұлттық қасиеттеріне меймандостық, кісілік, сыйласымдылық, имандылық, кішіпейілділік, кеңпейілділік, салауаттылық, тіршілікке бейімділігі, өнерпаздық, шешендік, ақынжандылық, сыпайылығы, мәдениеттілігі т.б. қасиеттері арқылы ерекшеленеді.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қ.А.Ясауи атындағы Қазақ-түрік университеті
Тарих және Жалпы педегогика факультеті
Жалпы педагогика және этнопедагогика кафедрасы

Студенттердің ғылыми-теориялық конференциясы

ТАҚЫРЫБЫ: Өркениет және ұлттық тәрбие.

Ғылыми жетекшісі:
Аға-оқытушы Ашықбаева Г.
Ізденуші: Худайбергенова А
Тобы: ЖМА-813.

Түркістан 2009ж
Бүгінгі таңда жас ұрпақты өз халқының тарихын, тегін, салт-дәстүрін,
тілін білімін, адамзаттық мәдениетті, адами қасиетті мол терең түсінетін
шығармашылық тұлға етіп тәрбиелеу өмір талабы, қоғам қажеттілігі.
Қазақстан Республикасы Білім туралы заңында жас ұрпаққа жан-жақты білім мен
тәрбие берудің мемлекеттік саясатының негізгі ұстанымдарын айқындап береді.
Олар мыналар: Қазақстан Республикасының барлық адамзатының білім алуға тең
құқұлығы, әрбір адамзаттың интелектуалдық дамуы, психо-физиологиялық және
жеке басының ерекшеліктері, халық үшін білімнің барлық деңгейіне кең жол
ашылуы. Яғни, білім заңында әрбір азаматтың білім алуға құқұқтығын негізге
ала отырып, оқушы бойына ұлттық құндылық қасиеттерін қалыптастырып,
құрметтеуге тәрбиелеуде дидактикалық шарттар яғни оқыту, тәрбиелеу, дамыту,
қалыптастыру үрдісін жан-жақты қамту қажеттілігі туындайды. Оқушы бойына
ұлттық құндылықтарды қалыптастыру үшін ұлттық мәдениет, салт-дәстүр, халық
тағылымдары және т.б. мәселелеріне тоқталып өткеніміз жөн. Қазақ мәдениеті
-ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық мәдениет. Ол ұлттық тәлім-тәрбиенің
негізінде дамып, қалыптасты. Ұлттық тәрбие сол ұлттың мәдениетін дамытудың
қозғаушы күші болып табылады. Әрбір халықтың тарихи тіршілігі мен рухани
тәжірибесі бар. Халықтың тұрмыс –тіршілігіндегі рухани тәжірибелері арқылы
қалыптасқан тәрбиелік және дүниетанымдық көзқарастарын біз халық
педагогикасы дейміз. Халық педагогикасы –халықтың мәдени мұрасы. Халық
педагогикасы сол халықтың (ұлттық) этностық ерекшеліктеріне байланысты
дамып, қалыптасқан. Ал, ұлттық тәрбие мәселесі - адамзат тарихынан өнбойына
ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлы мақсат. Бүгінде адамзаттың
өркениеттің өзгеше биігіне көтерілген, үшінші мыңжылдыққа қадам басқан
кезеңінде де жас мемлекетіміз үшін рухани асыл мұрат болып Қазақстандық
патриотизм, азаматтық парыз, тұлға бойындағы ұлттық құндылықтар мен ар
тазалығы және тағы басқа қасиеттерді жатқызамыз.
Жас ұрпаққа ұлттық тәрбие берудің бағдарлы идеялары еліміздің
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың "Қалың елім Қазағым" атты жинағында
мемлекеттік идеология мәселесін ұдайы есте ұстауымызды ескерте келе былай
деп жазады: "Бес арыстарымызға арналған тарихи зерде кешенінде мен
қазақстандық отаншылыдық сезімін тәрбиелеуге көңіл бөлген едім. Қазақстанда
тұратын әрбір адам өзін осы елдің перзентті сезінбейінше, оның өткенін
біліп, болашағына сенбейінше біздің жұмысымыз ілгері баспайды...
Олай болса, қазіргі кезеңде мектеп табалдырығынан бастап білім беруде ел
тарихын терең қозғап, тәрбие сағаттарыда қазақ зиялы қауымының еңбектерін,
қоғам дамуына қосқан үлесін айтып түсіндіру арқылы оқушылардың адами
құндылық қасиеттерін қалыптастыра аламыз. Сондай-ақ ұлттық салт-сананың
өмірдегі қолданылмалы көріністері: рәсімдер, рәміздер, ырымдар, тыйымдар,
жөн-жоралғылар, діни уағыздар, сенімдер, кісілік рәсімдері, перзенттік
парыз, адамгершілік борыш, ұрпақтық міндет арқылы іске асырылып ұлттық
қасиеттерге айналады. Оқушының ұлттық қасиеттеріне меймандостық, кісілік,
сыйласымдылық, имандылық, кішіпейілділік, кеңпейілділік, салауаттылық,
тіршілікке бейімділігі, өнерпаздық, шешендік, ақынжандылық, сыпайылығы,
мәдениеттілігі т.б. қасиеттері арқылы ерекшеленеді.
Әрбір ұлттың ұлттық қасиеттері ұлттық тәрбиеге (халық
педагогикасына) байланысты дамып, қалыптасқан. Халық педагогикасы ұлттық
әдебиет пен сол ұлттың салт-дәстүрлерінен құралады. Әдебиет көркем
шығармалар арқылы сан үйренуден бастап, шығарма кейіпкерлерінің тілін,
ойын, іс-әрекеттерін, мінез-құлқын, ұлттық қасиеттерін үлгі ретінде әсерлі
баяндап, содан соң көркемдеп көрсетіп үйрету арқылы жеке тұлғаның адамдық
қасиетерін қалыптастырып, кісілік сана сапасын арттырады. Ал ұлттық салт -
дәстүрлер игі әдеттердің әдеп-ғұрыпқа ( әдепті іс-әрекетке) айналып, одан
әдеп (ұлттық мәдени көрніс), әдептен дәстүр (мәдени үрдістің ұлттық
дәрежедегі көрнісі) дәстүрден салт (дәстүрдің ұлттық санаға сіңіп, сөзсіз
қолданыста болуы) қалыптасқанын көрсетіп жеке тұлғаның ұлттық мәдени
қасиеттерін қалыптастырады. Мысалы, қазақ халқының меймандостық дәстүрі
әуелі игі әдет болған, одан көп қолданысқа әдет-ғұрыпқа айналған, әдет-
ғұрып ұлттық қолданыста әдепке ( ұлттық мәдени көрніске) айналып, ол ұлт
өкілдерінің сөзсіз орындауында дәстүр деп аталады, ал дәстүр ұлттық
заңдылыққа айналып, ол ұлт өкілдерінің сөзсіз орындауында дәстүр деп
аталады, ал дәстүр ұлттық заңдылыққа айналып, ол салт болады. Салттың
ұлттық санадағы көрнісі салт-сана деп аталады. Қазақ халқының аса бай
ұлттық әдебиеті, қайрымды, әдепті салт-дәстүрлері оның этностық (ұлттық)
ерекшеліктерін көрсетеді де, ол жеке тұлғалардың ұлттық қасиетерін
қалыптастырады.
Оқушылар бойына ұлттық құндылықтарды құрметтеуге, сақтауға
тәрбиелеуде белгілі әлемдік, отандық ғалымдарымыздың еңбектеріне тоқталып,
сараптап өтсек.
Белгілі педагог К.Д. Ушинский “Халықтың (этностың)
тәжірибесінде педагог та жоқ, педагогика да жоқ” дейді. Ал, Аристотель “Біз
бала тәрбиелеуде халық тәжірибесіне сүйенеміз“ деп қарастырды.
Отандық ғалымдарымыздың бірі Қ.Б. Жарықбаев “Еліміз бен жеріміздің
түпкілікті иегері-қазіргі қазақтардың психологиясында осы этносқа ғана тән
біртұтас ұлттық ерекшелік бар деп айту қиын. Өйткені, қазақ этносының бүкіл
тыныс-тіршілігінде, от басындағы әдеп-ғұрып пен салт-санасында кең байтақ
өлкемізде мекендеген басқа халықтар мінездерінің нышандары көрніс беріп
жүр. Бірақ, кейбіреулер айтып жүргендей, бұрын жылқы мінезді болып, енді
қой мінезді болған жуас, намыссыз халық емеспіз” – тұжырымдайды.
Әрбір мәдениетті, білімді адам өзінің кәсіптік, дүниетанымдық деңгейін
ұлттық мәдениетпен ұштастыра білуге міндетті. Мәдениетті болу үшін білімді
болу – міндет. Білімді болғанмен ұлттық мәдениетті игермеген болса ондай
тұлға ұлт алдында “мәңгүрт”, мәдениетсіз болып көрінеді де, халықтың
наразылығына ұшырайды. Кәсіптік-мұрагерлік әдеп (мәдениет) сақталған жерде
дамыған дарынның мәдени жемістері көрінеді.
Білім беру мен тәрбиелеудің мақсатын айқындау үшін қазақ білімпазы Жүсіпбек
Аймауытовтың мына сөздерін еске алған жөн. “Мектеп бітіріп шыққан соң бала
бүкіл әлемге, өзгенің және өзінің өміріне білім жүзімен ашылған саналы ақыл
көзімен қарай білсе, міне, білімдендірудің көздейтін түпкі мақсаты осы.
Мектеп осы бағытта баланың келешекте жетілуіне мықты негіз салуы керек”
–деген екен.
Олай болса, оқушылардың ұлттық құндылық қасиеттерін қалыптастыру
негізінің бірден-бірі мектеп ішілік жүргізілетін тәрбиелік іс-шаралар.
Адамның бойына жақсы адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуы, өнер-білімді
игеруі – тәрбиеге, өскен ораға, үлгі-өнеге берер ұстазға байланысты. Осыны
жақсы түсінген халқымыз “Ұстазы жақсының - ұстамы жақсы”, “Тәрбие басы –
тал бесік” деп ұлағатты ұстаздың еңбегін текке кетпейтіндей өсиет еткен.
Тәрбиенің түп қазығы үлгі берер ұстазда, “Ұстазға қарап шәкірт өсер” деп
халқымыз ұстазға үлкен жүк артқан. Ұстаз үшін өз еңбегінің жемісін көруден
артық бақыт жоқ.
Қазіргі таңда тәлімгер ұстаз оқушылардың тәрбие жұмысын
ұйымдастырушы болып табылады. Оған негізінен мынандай үш түрлі басты міндет
жүктеледі:
- тәрбие жұмысын үйлестіріп отыру;
- сыныпта оқушылармен бүкіл тәрбие жұмысын ұйымдастырып, оған бағыт беру;
- мектеппен отбасының байланысын жасау;
Тәлімгер ұстаздың жұмысы қиын, жауапты, өте күрделі.
Сондықтан балаларға сүйіспеншілікпен қарап, барлық күш-жігерін салмаса, оны
талапқа сай орындау қиын. Қазір оқушылардың ақыл-ойының дамуын зерттеу т.б.
мәліметтерді әр кезде біліп отыру, тестік әдісті қолдану мектептерде орын
ала бастады. Әсіресе баланың даму барысын есепке алу, биімділігін,
қызығушылықтарын, сабаққа деген көзқарасын т.б. кейбір объективтік
көрсеткіштерді назардан тыс қолдануға болмайды. Мектептің жүрегі мұғалім
болса, сыныппен жұмыс жүргізетін сынып жетекшісі. Ойымызды тұжырымдай келе
оқушылардың ұлттық құндылық қасиеттерін сыныптан тыс тәрбиелік іс-шаралар
арқылы қалыптастырып, ғылыми тұрғыда дәлелдеп дамыту біздің ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мәдениет және өркениет аясындағы ұлттық тәрбие
Тарихи теориялардағы психологиялық мәдениет ұғымы
Мәдениеттау ғылымы
Мәдениет ұғымының тарихи қалыптасуы және философиялық мағынасы
Дәстүрлі қазақ мәдениеті. XVIII ғ. орта түсі мен XX ғ бас кезенінің қазақ мәдениеті
ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ (ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ЭТИКА-ЭСТЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ)
Егеменді елдің діни басылымдары
Адам және мәдениет
МӘДЕНИ ДЕМАЛЫС ҚЫЗМЕТІ
Мәдениеттану: пәндік ерекшеліктері, құрылымы, негізгі ұғымдары және әлеуметтік қызмет
Пәндер