Сопылықтағы кейбір ұғымдар мен түсініктер


1 Сопылықтағы кейбір ұғымдар мен түсініктер
2 Әдебиеттер тiзiмi
Сопылық жолға түскен адамның рухани шынығуы (риязет), тырысуы (мүжаһеде) арқылы жеткен дәрежесі болады. Мұны сопылықта “мақам” деп атайды. Белгілі бір мақамға өз күшімен жеткен сопы, сол мақамда тұрақтап қалмай, келесі мақамға жетуге тырысуы шарт. Ал ол мақамның белгілі шарттарын толық орындамайынша мақам дәрежесін иемдену мүмкін емес.
Сопылыққа кірудің алғашқы мақамы – тәубе, кейін кезегімен құдай жолына кіру - “инабе”, арам нәрселерден ұзақ болу - “уәра”, дүние ләззатынан бас тарту - “зүһд”, ырза болу - “риза”, қанағатты болу - “қанағат”, тәуекел ету “тәуәккүл” болып келеді.
Сонымен қатар сопылықта “халь” деген тағы бір ұғым бар. Халь құлдың жеткен рухани жетістігінен кейін ие болған жақсы мінез-құлықтардың онда орналасуы нәтижесінде құдайдың рақымшылығымен жүректе пайда болатын шаттық, мұң, қайғы, жайдарылық, айбат, шабыттылық, есінен тану және толқыныс сияқты жағдай, яғни бұл құлдың өз еркінсіз пайда болады. Бұл хальдер құдайдан келгендіктен құл өз еркімен хальді жүрегінен кетіре алмайды.
Сопылық көзқарас бойынша адам рухани метафизикалық әлемнен қазіргі өмір сүріп жатқан мына көрінетін, жаралған әлемге түсірілген. Сонымен қатар адам нәпсінің жетегінде кеткеніне байланысты өзіне лайықты мақамнан төменгі дәрежеге түсіп, өзінің негізгі құндылығын жоғалтқан. Ал сопылықтың мақсаты - өзін тану, сосын адамды өз дәрежесіне (мақам) көтеру. Сопылық түсінігі бойынша адамды өз дәрежесіне жеткізу үшін оның көңiл көзiн ашуға, рухын тәрбиелеуге, мағнауи шынығуға, көңіл кірлерінен арылуға мән берiледi. Міне, сонда ғана инсан камиль-кемел адам дәрежесiне жетерi анық.
Сопылықтың ең төменгі дәрежесі “нәпсі әммаре (әмір етуші)ден” адам рухани дәрежеде биіктей отырып, “кәмиле нәпсі” сипатына, яғни сопылықтағы ең жоғарғы рухани дәрежеге жоғарылай алады. Бірақ бұл дәрежеге жететін сопылар өте сирек. Өйткені, бұл дәрежеге жетемін деп мақсат қойған сопы сопылықтың қиын да шерлі, соқпақты жолдарынан өтуі керек және бұл өте ауыр жол.
А) Негiзгi әдебиеттер
1. Ислам энциклопедиясы, Алматы, 1995
2. Атик М.К., Дәуренқұлов Қ., Мырзабеков М. Ясауитану оқу құралы. Түркiстан, 2002
3. Пьлев А. Ходжа Ахмед Ясави: Суфиский поэт его эпоха, творчества. Алматы, 1997
4. Яблоков И.Н. Основы религиоведения. Москва, 1994
5. Абуов А. Мировозрение Ходжа Ахмета Ясави. Алматы, 1997
6. Құран, қазакша мағынасы және түсінігі. Ауд. Алтай Х.
7. Антология мысли, Суфизм. Москва, 2002
8. Эрнест К. Суфизм. Москва, 2001
9. Ахметбек А. Қожа Ахмет Ясауи. Алматы, 1998

Ә) Қосымша әдебиеттер
1. Бегалинова К.К. Суфизм как религиозно-философская концепция мира и человека. Алматы, 1999
2. Тирмэнгэм Дж. Суфийские ордена в Исламе. М.,1989
3. Шах И. Суфизм. М, 1994
4. Жандарбеков З. Түркістанның қысқаша тарихы. Түркістан, 2000.
5. Нұртазина Н. Қазақ мәдениетi және Ислам.
6. Түркiстан халықаралық энциклопедиясы. Алматы, 2000
7. Түркістан тарихы мен мәдинеті. Түркістан, 2000
8. Есім.Ғ. Суфизмге кіріспе/Сана болмысы/Саясат пен мадениет туралы ой. Алматы, 1998
9. Жармұхамедұлы М. Қожа Ахмет Иасауи және Түркістан. Алматы, 1999
10. Иасауи жолы журналы. Түркiстан, 2004
11. Бүгiнгi дiнтану мәселелерi. Түркiстан, 2004
12. Шакизадұлы Н., Ералиева Ж. Әдептiлiк қағидалары. Алматы, 2000
13. Cebecioglu E. Tasavvuf Terimleri ve Deyimler Sözlüğü. Ankara, 1997
14. Köprülü F. Türk edebiyatinda İlk Mutasavvıflar. İstanbul, 1993
15. Mert H. Hoca Ahmet Yesevi. Ankara, 1999
16. Eraslan K. Divan-i Hikmetten seçmeler. Ankara, 1983
17. Eraydın S. Tasavvuf ve Tarikatlаr. İstanbul, 1981

Пән: Дінтану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Сопылықтағы кейбір ұғымдар мен түсініктер
Сопылық жолға түскен адамның рухани шынығуы (риязет), тырысуы
(мүжаһеде) арқылы жеткен дәрежесі болады. Мұны сопылықта “мақам” деп
атайды. Белгілі бір мақамға өз күшімен жеткен сопы, сол мақамда тұрақтап
қалмай, келесі мақамға жетуге тырысуы шарт. Ал ол мақамның белгілі
шарттарын толық орындамайынша мақам дәрежесін иемдену мүмкін емес.
Сопылыққа кірудің алғашқы мақамы – тәубе, кейін кезегімен құдай
жолына кіру - “инабе”, арам нәрселерден ұзақ болу - “уәра”, дүние
ләззатынан бас тарту - “зүһд”, ырза болу - “риза”, қанағатты болу -
“қанағат”, тәуекел ету “тәуәккүл” болып келеді.
Сонымен қатар сопылықта “халь” деген тағы бір ұғым бар. Халь құлдың
жеткен рухани жетістігінен кейін ие болған жақсы мінез-құлықтардың онда
орналасуы нәтижесінде құдайдың рақымшылығымен жүректе пайда болатын шаттық,
мұң, қайғы, жайдарылық, айбат, шабыттылық, есінен тану және толқыныс сияқты
жағдай, яғни бұл құлдың өз еркінсіз пайда болады. Бұл хальдер құдайдан
келгендіктен құл өз еркімен хальді жүрегінен кетіре алмайды.
Сопылық көзқарас бойынша адам рухани метафизикалық әлемнен қазіргі
өмір сүріп жатқан мына көрінетін, жаралған әлемге түсірілген. Сонымен қатар
адам нәпсінің жетегінде кеткеніне байланысты өзіне лайықты мақамнан төменгі
дәрежеге түсіп, өзінің негізгі құндылығын жоғалтқан. Ал сопылықтың мақсаты
- өзін тану, сосын адамды өз дәрежесіне (мақам) көтеру. Сопылық түсінігі
бойынша адамды өз дәрежесіне жеткізу үшін оның көңiл көзiн ашуға, рухын
тәрбиелеуге, мағнауи шынығуға, көңіл кірлерінен арылуға мән берiледi. Міне,
сонда ғана инсан камиль-кемел адам дәрежесiне жетерi анық.
Сопылықтың ең төменгі дәрежесі “нәпсі әммаре (әмір етуші)ден” адам
рухани дәрежеде биіктей отырып, “кәмиле нәпсі” сипатына, яғни сопылықтағы
ең жоғарғы рухани дәрежеге жоғарылай алады. Бірақ бұл дәрежеге жететін
сопылар өте сирек. Өйткені, бұл дәрежеге жетемін деп мақсат қойған сопы
сопылықтың қиын да шерлі, соқпақты жолдарынан өтуі керек және бұл өте ауыр
жол.
Сопылардың түсіндіруі бойынша жамандыққа баруға бұйырушы нәпсі
“әммаре нәпсі (әмір етуші нәпсі)” деп аталады, бұл нәпсі дәрежелерінің ең
төменгі сатысындағы - дүниеге құмартқан нәпсі. Нәпсі әммареде менменшілдік,
құмарлық, надандық, зұлымдық, шәһуетке тұтқындық сияқты жамандықтарға бейім
сипаттар кездеседі. Бұл нәпсіні иеленген адамды “азғын адам” деп айтуға
болады. Міне, сопылық жол аталған нәпсімен күресуді ұсынады. Азғындаған бұл
нәпсімен күресуді “үлкен күрес” деп атайды. Адамның “ләууаме нәпсі” деп
аталатын екінші дәрежеге жоғарылаған нәпсісі істеген жамандықтарының жаман
екендігін біледі. Осыған байланысты ол өзін қинайды, жамандықтарды істегісі
келмейді, бірақ, сәті түскенде жамандық істерге бас ұрады. Бұл нәпсіде
біршама жақсы сипаттар да кездеседі. Ләууаме нәпсіде сүйіспеншілік ұшқыны
байқалып, хазіреті Пайғамбардан өнеге ала бастайды. Бірақ жамандыққа
бармауға тырысқанмен, әммаре нәпсінің кейбір сипаттары кездеседі.
Үшінші дәрежедегі нәпсі “мүлхиме нәпсі” деп аталады және жақсылыққа
бір табан жақындаған нәпсі. Бұл нәпсі өзінің сауапты-күнәлі істерін
Аллаһтың жәрдемімен біледі. Сол себепті басқа нәрседен қарағанда Аллаһқа
жақын тұрады. Рухтар әлеміне бет бұрған нәпсі ғашықтар халінде ілім
үйренуді қалайды, жомарт, қанағатшыл, сабырлы келеді. Нәпсі мүлхиме
кешірімді болады, нәпсiмен күрес барысында басынан қиыншылықтарды кешіреді.
Әлемнің құпиясына таң қалып, барлығын тастап, оны жаратқан Хаққа жақындауға
тырысады.
Барлық жақсы сипаттарды өзіне жинақтаған төртінші дәрежедегі нәпсі
“Мұтмаинне нәпсі” деп аталады. Бұл дәрежедегі нәпсі шер мен қиналуларын
қойып, жүрегі орнына түседі. Бұл дәрежедегі нәпсіні иеленген адамның жүрегі
кәміл иманмен толығады. Нәпсі мұтмаинне шариғаттың кейбір сырларын
үйренедi, жомарттық, туралық, жылы жүзділік, ақ көңілділік сияқты жақсы
мінезбен мінезденеді. Бұл нәпсіні бойына жинақтаған адам кемшіліксіз,
қатесіз шариғат әмірлерін толық орындайды. Хазiретi Мұхаммед (ғ.с.)
пайғамбардың асыл мінезімен мінезденіп, солай өмір сүруге тырысады және
одан рахат табады.
Барлық жағдайда толысқан дәрежеге жеткен нәпсіні “разийе нәпсі” деп
атайды. Бұл нәпсі адами сипаттардан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сопылықтағы төрт баспалдақ
Диуани хикметтегі сопылық жайлы хикмет
Сопылық ілімнің дүниетанымдық ерекшеліктері
Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы
Әбу Хамид әл-Ғазалидің тасаууфтық көзқарастары
Сопылық және сопылық жолдағы негізгі ұғымдар
Сопылықтағы Хәл» ілімі
Ислам теологиясы
Ислам сопылығы
Қожа Ахмет Яссауидың сопылық дүниетанымындағы этикалық мәселелер
Пәндер