Кәсіпорын табысын талдау және жоспарлау

Мазмұны

Кіріспе 3

1. Кәсіпорын табысының ұғымы және маңызы
1.1. Кәсіпорын табысының экономикалық мәні 5
1.2. Табыстың кәсіпорын қызметіндегі
ролі және функциялары 7
1.3. Кәсіпорын табысының қалыптасуы
және орналастырылуы 9

2. Кәсіпорын табысын талдау және жоспарлау
2.1. Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерін талдау 12
2.2. Кәсіпорынның табыстылығының көрсеткіштері 15
2.3. Кәсіпорын табысын жоспарлау әдістемесі 19

3. Кәсіпорын табыстылығын арттырудың негізгі мәселелері
3.1. Кәсіпорындардың табысын арттыру жолдары 24
3.2. Қаржылық тәуекелдердің кәсіпорын табысына әсері 27

Қорытынды 29

Қолданылған әдебиеттер тізімі 31
Кіріспе

Нарықтық қатынастар жағдайларында кәсіпорынның қоршаған ортадағы өзгерістер, сондай-ақ, осы өзгерістерден туындайтын қосымша мүмкіндіктер мен тәуекелдер де тұрақты өсіп отырады. Сондықтан кәсіпорынды басқару стратегиясы осы өзгерістерден мүмкіндіктерді алу мүмкіндіктерін, шаруашылықты жүргізу үшін барлық қосымша мүмкіндіктерді және тәуекелдерді қамтитындай болуы керек.
Бәсекелестік ортада кәсіпорынның қаржы менеджменті оның нарықтық және өндірістік стратегиясын анықтайтын басқару қызметінің басты буыны болып табылады. Осы жағдайға байланысты қаржы менеджменті кәсіпорынның өндірістік барысы қаржы ресурстарымен қажетті көлемде қамтамасыз етілуін, тартылған қаржы ресурстарын өндіріске тиімді орналастырылуын, өндірілген өнімнің шығындарын барынша азайтуды, нәтижесінде кәсіпкерлік қызметтен табыс алуды қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады.
Табыс кәсіпорын қызметіндегі атқаратын ролі үлкен, ол кәсіпорынның мүлкінің ұлғаюының, қарыз қаражаттар тартудың, жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуының алғы шарты болып табылады. Табыс таппай кәсіпорын кредиторлар мен инвесторлар тарапынан қосымша қаражаттар тарту мүмкіндігіне үміт арта алмайды. Сонымен қатар, табыс кәсіпорынның ішкі қаржылық мұқтаждықтарының негізгі көзі болып қоюмен шектеліп қана қоймайды, ол қоғам өмірінде, мемлекеттік бюджет ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және қайырымдылық қорларының қаражаттарының қалыптасуында да үлкен роль атқарады.
Кәсіпорынның өндіріске салынған активтерінің табыстылық деңгейі инвестициялық шешімдер қабылдау барысында, қаржылық жоспарлау жұмыстарында, жоспарлық көрсеткіштерді нақты көрсеткіштермен салыстыру және үйлестіру, сондай-ақ шаруашылық қызметі мен оның нәтижесін бақылау мен бағалауда маңызды роль атқарады. Үлгілі басқарылатын кәсіпорындар табыстың қалыптасуын, оның әрбір орталықтары бойынша қатаң түрде бақыланып отырады және сәйкесінше, осы нәтижелер негізінде құрылымдық басшыларға сыйақылар беріледі, бұл өз кезегінде олардың өз қызметіне деген ынтасын арттыруға септігін тигізеді. өндірістік активтерге немесе инвестициялық жобаларға жаңа қаржы салымдарын салу қажеттілігін бағалаған кезде, олардан алынатын табыс есептеледі және бұл есептер қаржылық сипаттағы шешімдер қабылдауда негіз болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты нарықтық экономика жағдайларында табыстың кәсіпорын қызмтіндегі ролі мен оны арттырудық жолдарын іздестіру болып табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін жұмыс өзінің алдына келесідей сұрақтарға жауап беруді көздейді:
- кәсіпорын табысының экономикалық негіздерін қарастыру;
- кәсіпорын табысының талдау және жоспарлау әдістемелерін қарастыру;
- кәсіпорындардағы табыстың артуын түрлі факторлардың және қаржылық тәуекелдердің әсерін анықтау.
Зерттеу объектісі ретінде кәсіпорынның өндірістік, инвестициялық, қаржылық және басқа да қызмет түрлерінің қаржылық нәтижелері қарастырылады.
Жұмыс үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда кәсіпорынның табысының жалпы ұғымына және оның кәсіпорын қызметіндегі ролі мен функцияларына, сондай-ақ табыстың қалыптасу және орналастыру тәртіптері қарастырылады.
Екінші тарау барысында кәсіпорындардың табыстылық деңгейін талдаудың әдістемесі және рентабельділіктің негізгі көрсеткіштері зерттеуге алынады. Сонымен қатар, кәсіпорын табысын жоспарлау әдістемесі де қарастырылады.
Үшінші тарауда қазіргі таңдағы кәсіпорындардың табыстылығын арттырудың негізгі жолдары мен табыстың көлеміне әсер етуші қаржылық тәуекелдерді және олардың алдын алу шаралары қарастырылады.
Курстық жұмыс барысында отандық және шет елдік танымал ғалымдардың еңбектері, оқулықтары, сондай-ақ еліміздегі мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған ғылыми мақалалардың мәліметтері қолданылды
Қолданылған әдебиеттер тізімі


1. Қазақстан Республикасының 1995-жылдың 26-желтоқсанындағы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» №2732 Заңы

2. Балабанов И.Т., «Основы финансового менеджмента», Москва – 1998

3. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы – 2001

4. Жуйриков К.К., «Финансовые риски и как они влияют на прибыль», Банки Казахстана, 2002, №2

5. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2002
Колчина Н.В., Поляк Г.Б., «Финансы предприятий», Москва – 2003

6. Мейірбеков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2003

7. Романовский М.В., Сабанти Б.М., «Финансы», Москва – 2002

8. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва – 2003

9. Шеремет А.Д., «Теория экономического анализа», Москва – 2003
        
        Мазмұны
| | | |
| | | ... |3 |
| | | ... ... ... ... және ... | ... ... ... мәні |5 ... кәсіпорын қызметіндегі |7 |
| ... және ... | ... ... ... |9 |
| ... ... | |
| | | ... ... ... ... және ... | ... ... нәтижелерін талдау |12 ... ... ... |15 ... ... жоспарлау әдістемесі |19 |
| | | ... ... ... ... негізгі мәселелері | ... ... ... ... |24 ... ... ... ... ... |27 |
| | | ... |29 |
| | | ... ... ... |31 ... қатынастар жағдайларында кәсіпорынның қоршаған ортадағы
өзгерістер, сондай-ақ, осы өзгерістерден ... ... ... ... де ... өсіп ... Сондықтан кәсіпорынды басқару
стратегиясы осы ... ... алу ... жүргізу үшін барлық қосымша мүмкіндіктерді және тәуекелдерді
қамтитындай болуы керек.
Бәсекелестік ортада кәсіпорынның ... ... оның ... ... ... анықтайтын басқару қызметінің басты буыны болып
табылады. Осы жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... ... көлемде қамтамасыз етілуін, тартылған
қаржы ресурстарын өндіріске тиімді орналастырылуын, өндірілген ... ... ... ... ... ... табыс алуды
қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады.
Табыс кәсіпорын қызметіндегі атқаратын ролі ... ол ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік-
экономикалық дамуының алғы шарты болып табылады. Табыс таппай ... мен ... ... ... ... тарту мүмкіндігіне
үміт арта алмайды. Сонымен қатар, табыс кәсіпорынның ішкі ... ... көзі ... ... ... қана ... ол ... мемлекеттік бюджет ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және
қайырымдылық ... ... ... да ... ... ... салынған активтерінің табыстылық деңгейі
инвестициялық шешімдер қабылдау барысында, қаржылық жоспарлау ... ... ... ... салыстыру және үйлестіру,
сондай-ақ шаруашылық қызметі мен оның нәтижесін бақылау мен ... роль ... ... басқарылатын кәсіпорындар ... оның ... ... ... қатаң түрде бақыланып отырады
және сәйкесінше, осы нәтижелер ... ... ... ... бұл өз ... ... өз қызметіне деген ынтасын ... ... ... ... ... ... ... қаржы салымдарын салу қажеттілігін бағалаған кезде, олардан алынатын
табыс есептеледі және бұл есептер қаржылық ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайларында табыстың
кәсіпорын қызмтіндегі ролі мен оны арттырудық жолдарын ... ... Осы ... қол ... үшін жұмыс өзінің алдына ... ... ... ... ... ... ... қарастыру;
кәсіпорын табысының талдау және жоспарлау әдістемелерін қарастыру;
кәсіпорындардағы табыстың артуын ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік, инвестициялық,
қаржылық және басқа да қызмет түрлерінің қаржылық ... ... үш ... ... ... ... кәсіпорынның табысының жалпы
ұғымына және оның кәсіпорын қызметіндегі ролі мен функцияларына, сондай-ақ
табыстың қалыптасу және орналастыру тәртіптері қарастырылады.
Екінші ... ... ... ... ... ... және ... негізгі көрсеткіштері зерттеуге алынады.
Сонымен қатар, кәсіпорын табысын жоспарлау әдістемесі де қарастырылады.
Үшінші тарауда қазіргі таңдағы кәсіпорындардың ... ... ... мен ... көлеміне әсер етуші қаржылық тәуекелдерді және
олардың алдын алу ... ... ... ... ... және шет ... ... ғалымдардың
еңбектері, оқулықтары, сондай-ақ еліміздегі мерзімді ... ... ... ... ... қолданылды.
1. Кәсіпорын табысының ұғымы және маңызы
1.1. Кәсіпорын табысының экономикалық мәні
Табыстың экономикалық мәні ... ... ... ең ... және ... ... бірі ... табылады. Экономикалық көзқарас
бойынша табыс дегеніміз – бұл ақша ... мен ... ... ... ... тұрғыдан қарастыратын болсақ, табыс – бұл кәсіпорынның
есепті кезеңнің басындағы және соңындағы мүліктік ... ... ... Бұл ... табыс ұғымы кәсіпорынның өзінің қаржылық-
шаруашылық қызметінен алатын алуан ... ... ... ... ... ... ... білетіндей, кәсіпорын табыстары оларды алудың және қолданудың
сипаттамасы мен ... ... ... екі түрге бөлінеді:
негізгі қызметтен алынған табыс;
өзге де табыстар.
Негізні қызметтен алынған табыс өнімді өткізумен, қызметтер көрсетумен
және ... ... ... қаражат кірістерін қамтиды.
Өзге табыстарға өткізілімнен тыс операциялардан, мүлікті сатудан түскен
қаражаттар, сондай-ақ, төтенше жағдайлардан алынған табыс жатады.
Бухгалтерлік есеп теорияшылары ... ... ... келесідей
мәселелерді атап көрсетеді.
Тауарлар жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер көрсетілді, жұмыстар
орындалды, алайда олар әлі ... жоқ, ... ... әлі табыс алған
жоқ. Бұл мәселе кәсіпорынның өндіріс барысына салынған, алайда әлі бітпеген
капитал айналымының ... мәні мен ... ... ... туындайды.
Тауарлар жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер ... ... ... олар әлі төленген жоқ, алайда кәсіпорынның балансында
табыс ... Бұл ... ... ... құны ... ... ... тіркеледі. Қаржылық тұрғыдан қарастырғанда кәсіпорынның
өзінің алған табысын пайдалануға нақты мүмкіндіктері жоқ.
Кәсіпорын өзінің ... ... ... ... ірі көлемдегі құндылықтар
сатып алды. Бухгалтерлік есеп бойынша табыс бар, алайда кассада немесе есеп-
шоттарда нақты ақша ... жоқ. Бұл ... ... ақша
қаражаттарымен қамтамасыз етілмеген салықтық, ... ... ... ... тура ... аталған жағдайдың шегіне жеткен нұсқасы – бухгалтерлік ... ... ... ... деп ... ... ... өзінің шаруашылық қызметі нәтижесінде алынған табысты өтімсіз
активке салумен сипатталады. Нәтижесінде кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... есепті кезеңде ұлғайғанмен, табыс жоқ. Құндылықты
қайтарымсыз және ... ... ... кәсіпорынның табысы емес,
қосымша капиталы ұлғаяды. Мұндай жағдай ... ... ... ... ... ... құндылықтарды анықтау нәтижесінде де
кездеседі.
Кәсіпорын нақты түрде шығын көруде, бірақ ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қандай да бір ... ірі ... ... ... ал бұл актив бірнеше жылдан кейін
ғана толық өтеледі. Нәтижесінде, активтік бүкіл ... ... ... зиян ... ... ал ... есеп тұрғысынан осы кезеңдер
ішінде ай сайын табыс көрсетіледі.
Кәсіпорынның біртұтас тұлға ретіндегі құны мен оның активтерінің ... ... ... ... Бұл ... ... немесе «фирманың құны» деген ұғыммен белгілі. ... ... оң ... ... яғни кәсіпорынды бөлшектеп сатқан жағдайда
оны толық сатқандағы жағдаймен салыстырғанда көп қаражат өндіріп алуға
болады.
Табыспен ... ... ... ... ... ... ... келді: «бухгалтерлік есепте көрсетілген табыс
қаржылық-шаруашылық қызметтің ... ... ... Бұл, ... ... және ... табыс деген түсініктерді бөліп
қарастыру керек деген ... алып ... ...... ... ... нәтижесі деп қарастырылса, екіншісі – ... ... ... деп қарастырылады.
Табыстың осындай екі түрлі тұжырымдамасы батыс елдерінде кеңінен ... ... ... ... ... концепциясы үш түрлі мақсат үшін
маңызды:
салықтарды есептеу үшін;
кредиторлар мен акционерлердің мүдделерін қорғау ... ... ... ... асыру үшін.
Табыстың бухгалтерлік тұжырымдамасы тек бірінші мақсатқа қол жеткізу
үшін ғана қолайлы және ... ... ... ету үшін ... ... ... ... ғылыми тұжырымдамаларын талдай отырып, «табыс» ұғымына
келесідей анықтама беруге болады. ... деп ... ... ... және ... ... ... қалыптасқан қосылған құнды айтады.
Өзге мүліктерді сату, өткізілімнен тыс операциялардан түскен қаражаттар
және басқа да қаражат ... ... ... ... банктің бухгалтерлік есеп, қаржылық есеп беру және аудит
бойынша әдістемелік нұсқаулығында ... ... ... ... ... дегеніміз – қаржының келуі немесе активтердің құнының өсуі, ... ... ... түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың
ұлғаюы болып табылады; бұл ... ... ... ... ... капиталдың өсуіне алып келеді».
Ықшамдалған түрде бұл ұғым 1995-жылдың 26-желтоқсанында Қазақстан
Республикасы Президентінің заңдық күші бар ... есеп және ... беру ... №2732 Жарлығында анықталған. Жарлықтың 13-бабы ... – бұл ... ... ... ұлғаюы немесе
міндеттемелердің азаюы болып табылады».
Белгілі бір шығындар шығармай әдетте ... ... алу әсте ... Өз ... ... ... кәсіпорынның дамуын жүзеге ... ... ... шешу ... ... Осы ... ... кәсіпорын
қызметіндегі, сонымен қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды ... ... ... ... ... және ... ... табыстың ролі айтарлықтай өсті. Өзіміз білетіндей,
жоспарлы-директивті экономика жағдайларында оның ролі ... ... табу ... ... ... ... ретінде
төмендетілді. Нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... Тек ... қана ... байланысқан үш мәселенің шешімін
анықтайды: нені, қалай және кім үшін ... ... ... табу ... ... ... мақсаты болып қалыптасты, ал нарықтық экономика
кәсіпорынның негізгі ... және ... ... көзі ... Бұл ... ... өндірудегі шығындардың толық ақталуын және
кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді. Бұл ... ... ... және ... шығындарын өзінің меншікті қаражат
көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша қаржы тапшылығы кезінде оларға
деген қажеттілік, егер бұл ... ... ... олар ... ... ... және коммерциялық несиелермен, сонымен қатар, капитал
салымдары бнктердің ұзақ ... ... ... мүмкін.
Нарықтық экономикада кәсіпорын табысының ролі оның ... ... ... ... қатынастардың маңызды
категориясы ретінде ретінде табыс бірқатар маңызды функцияларды атқарады.
Біріншіден, табыс кәсіпорын ... ... ... ... ... басқаша айтар болсақ, кәсіпорынның табыстылығы деген
деректің өзі оның ... ... ... ... ... Алайда,
бұл көрсеткіш кәсіпорын иелері мен кредиторлары үшін нақты бір қолайлы
жағдайдың дәлелі бола ала ма? ... жоқ, ... ... ... бір
табыс қажет емес, оның барлық ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
қажет. Табыс мөлшері көптеген факторлармен анықталады, олардың кейбіреулері
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, табыс ынталандырушы функция қызмет атқарады. Кәсіпорындардың
қорытынды қаржылық-экономикалық нәтижесі бола отырып, ... ... ... шешуші роль атқарады. ... ... ... ... ... ие ... ... Бұл шаруашылық субъектілерінің
экономикалық әрекеттерінің алғы шарты болып табылады, ал бұл ... ... ... ... ... ... ұлттық экономикада
қалыптасқан оны үлестіру тәртіптеріне (соның ішінде салық салу жүйесіне ...... ... ... бірден-бір көзі. Нарықтық қатынастар
жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... сәйкес дивидендтік және инвестициялық саясаттар бойынша
шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада табыс - өндірістік активтердің және ... ... күші ... ... да айта кететін жағдай – табыс кәсіпорын жұмысшыларының әлеуметтік
игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және басқа ... ... ... ... ... кәсіпорын қарамағында қалатын
табыс жұмысшыларға материалдық жәрдемақы ... ... ... ... ... сала ... ... жұмсалады.
Үшіншіден, табыс мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу көзі болып
табылады. ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
экономикалық санкциялар түрінде түседі. Бұл қаражаттар, өз ... ... ... ... және ... ... ... бағытталады.
Сонымен, кәсіпорынның табысы – оның экономикалық және әлеуметтік
дамуының негізгі ... ... ... Бұл ... ... ... ... келіп туындайды. Қазіргі замандағы батыстық
экономика ғалымдары кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... сыйақыларды арттыру;
әлеуметтік жауапкершілікті арттыру.
Қаржыны басқарудың бүгінгі теориясы бизнестің ең бірінші кезектегі
мақсаты – кәсіпорын ... ... ... ... ... деген тұжымға негізделген. Яғни кәсіпорындар өздерінің қарапайым
акцияларының биржалық құнын арттыру тиіс. Кәсіпорынның басқа ... ... ... ... өз әсерін тигізетіні сөзсіз, алайда олар
алғашқымен салыстырғанда маңыздылығы төмен ... ... ... ... ... батыстық экономика үшін әбден
ақылға қонымды. Табысты арттыру аз ғана уақытты қамтитын ... ... ... ... ал ... меншікті арттыру – ұзақ мерзімді
мақсат болып табылады. Себебі ... ... ... табысқа да,
келешектегі табысқа да мүдделі.
1.3. Кәсіпорын табысының қалыптасуы
және орналастырылуы
Кәсіпорын табысының қалыптасуы және оның ... ... оның ... ... ... ... ... анықталады.
Кәсіпорынның жалпы табысы оның ағымды кезеңдегі ... ... ... төтенше жағдайлардан алған табыстарының
жиынтығынан қалыптасады. 1.1-суретте кәсіпорынның жалпы ... ... ... ... ... кәсіпорынның барлық қызмет түрлерінен алынған
табыстары кіреді. Бірінші кезекте жалпы ... ... ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл табыс жалпы өнімді өткізуден
түскен сомадан ... құн ... мен ... және ... ... ... шығындарды шегеріп тастау арқылы анықталады.
Екіншіден, жалпы табыстың құрамына тауарлық емес өнімдерді сатудан
алынған ... яғни ... ... ... қосалқы
өндірістердің (ауыл шаруашылық өндірісінің, көлік шаруашылығының және ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорларды және өзге де
мүліктерді сатудан түскен ... ... ... ... ... тыс ... табыстар мен
шығындарды, яғни тауарды немесе қандай-да бір активті ... ... ... ... ... қалатын жалпы табысы әрі ... ... ... ... Оны ... ... бір бөлігін
мемлекеттік бюджетке және басқа да ... ... ал ... кәсіпорынның стратегиялық мақсаттарына сәйкес мүдделеріне бағыттау
деп түсінуге болады. Табысты үлестіру заңдылығы – салықтар мен ... ... ... шарттары түрінде түрлі деңгейдегі бюджетке түсетін ... ... ... ... ... бағытын анықтау кәсіпорынның
құзіретіне жатады.
Табысты үлестірудің негізгі принциптері келесілер:
кәсіпорынның ... ... және ... ... ... шаруашылық субъектісі ретінде мемлекет пен
кәсіпорын арасында бөлінеді;
мемлекет қазынасына ... ... ... ... және ... ... ... түседі. Салықтардың құрамы, мөлшерлемелері және сәйкес
деңгейдегі бюджеттердің есебіне түсу ... ... ... ... ... ... ... қарамағында қалатын табыс мөлшері
өндіріс көлемінің арттыруға және ... ... ... ... ... ... ... қаржы
қызметінің жақсаруына мүдделілігін арттыруға жетерліктей болуы керек;
шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын табыс әуелі кәсіпорынның әрі
қарай ... ... ... қорларға, ал қалған бөлігі тек тұтыну
қорларына кетеді.
Кәсіпорын қарамағында қалатын табыс (таза табыс) екі ... ... ... ... ... ... бөлігі жинақтау қорларына
бағытталады.
Тұтыну ... ... ... ... ... ... ... өндірістік активтерді, жаңа технологияларды енгізуге,
сондай-ақ, қосымша еңбек ресурстарын тартуға ... ... ... ... ... ... өнімнің көлемін
арттыруға, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, түптеп келгенде ... ... ... (потенциалды) табыстылығын арттырудың алғы
шарты болып табылады.
Сондай-ақ, табыс тек өндіріс процессіне орналастырылып қана ... ... ... мен ... әлеуметтік мұқтаждықтарын
қамтамасыз етуге, олардың біліктілігі мен жауапкершілігін ... ... ... төлеуге, басқа да әлеуметтік сала ... ... Бұл, өз ... ... ... еңбекке
деген ынтасын арттыруға септігін тигізеді.
Жинақталу қорларына бағытталатын табыс алуан түрлі қосымша қорларды
қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... қор және тағы да ... қорлар. Бұл кәсіпорындардың келешекте
болуы ықтимал күтпеген ... мен ... ... ... ... ... барысынан келетін зияндарды өтеуге, сондай-ақ, қолайлы
жағдайлары туындаған кездерде резервтік қорлардағы ... ... ... табыстарды алу мүмкіндіктерін жүзеге ... ... ... ... ... және ... Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерін талдау
.Нарықтық экономика ... ... ... ... және түпкі мақсаты табыс алу болғандықтан, барлық
назарды осы көрсеткішке ... ... ... ... ... - өнімді (қызметтерді,
жұмыстарды) өткізуден алған табыс. Ол ... ... ... туралы есепте қосымша құн салығы, акциздер және т.с.с. ... ... ... ... ... ... ... сату және
баға шегерімдерін алып тасталып көрсетіледі.
Табыс құрылымында ең үлкен ... ... мен ... ... табыс алады, оның мөлшері өнім өндіру деңгейімен, оның сапасымен
және басқа да факторлармен ... ... ... ... ... жоспарланған тауар
өндірісінен және бұйымдардың (дайын өнімдер, сатып алушының ... ... ... ... ... ... шығуы
керек. Бірақ өнімді өткізуден түсетін табыс көлемі ... ... ... қорлардың тым артуы ... ... да ... өнімді өткізуден түскен табысты алу жоспанының ... ... ... ... өткізуден түскен табыс жоспарының
негізделуін бағалау
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
|1 ... қалған дайын өнімнің нақты қалдығы |8 360 |
|2 ... өнім ... |29 000 |
|3 ... ... жыл ... қалдығы |15 940 |
|4 ... ... ... ... табыс (1 + 2 – 3) |21 420 |
|5 ... ... ... ... алынатын табыс |20 850 |
|6 ... (4 – 5) |570 ... ... ... ... ... ... көлемін 570 мың
теңгеге төмендеткені көрінеді. Жоспар жасаған кезде жыл соңындағы өтпеген
өнімнің шамадан тыс ... ... ... ... ... ... табыс 20850 мың теңгені емес, 570 мың теңгеге көп, яғни 21420 мың
теңгені құрауы керек еді. ... ... ... ... орындау болмас
еді.
Өтпеген өнімнің қалдықтары келесі себептерге байланысты құралады. Дайын
өнімнің бір бөлігі оларды буып-түю, орау, тиеуге ... есеп ... жазу үшін ... түрде қоймада жиналып қалады. Осы ... ... ... мөлшерден тыс өсуіне кәсіпорынның қаржы қызметі көңіл
аударуы қажет. Өнім шаруашылық ... ... ... қалуы немесе, басқа себептерге байланысты сұарнысқа ие ... ... ... заттық нысандағы өнім өндіруші кәсіпорындарды орын
алады. Қызмет көрсетуші және жұмыстар ... ... ... ... бола ... екінші абсолюттік көрсеткіші – жалпы табыс. Ол өнімді
өткізудің қаржылық ... ... және ... ... ... ... ... табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік
құны арасындағы айырма ретінде анықталады.
Жалпы табысқа әсер ететін маңызды ... - ... ... құн, сол
себепті оның төмендеуі табыстың көлеміне көп әсерін ... ... ... экономикалық жағдайында жалпы табыстың өсуінің негізгі
жолы – материалдық ... ... ... ... төмендету. Бұл,
әсіресе, шикізат құнының үлесі өнімнің өзіндік құнында өте ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін өте маңызды.
Кәсіпорын табысының артуы тек өнімнің өзіндің құнына ғана емес, сондай-
ақ, өткізілген ... ... өнім ... ... ... Осы факторлардың жалпы табысқа әсерін анықтау үшін талдау ... ... ... ... теңге
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... ... |
| | ... ... бойынша | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... 850 |19 745 |23 179 |
|2 ... ... ... |16 435 |15 741 |16 996 |
| ... | | | |
|3 ... ... (1 – 2) |4 415 |4 004 |6 183 ... байқайтынымыз, жалпы табыстың нақты көлемі жоспарланған
көлемінен 1768 мың ... ... Осы ... ... ... ... келесі тәртіп бойынша анықтауға болады.
Өнімнің өндірістік өзіндік құнының ... ... ... ... ... ... ... өнімнің нақты көлемінің жоспарлы өзіндік
құнын алып тастау жолымен мына формула арқылы табылады:
(2.1)
мұнда – ... ... ... ... – өнім ... ... құны; – өнім бірлігінің жоспарлы өзіндік құны.
Осылайша ... ... ... материалдар, отын, жартылай өнімдер,
энергия тарифі бағаларының жоспармен салыстырғанда өзгерістері бар. Бұл
фактор кәсіпорыннан тәуелсіз болғандықтан, ішкі ... ... оны ... ... ... ... өнімнің өндірістік өзіндік құнының жоспармен салыстырғанда
төмендеуі немесе өсуі кезінде жалпы табыс сәйкесінше өседі немесе ... ... ... ... ... бұл жалпы табыс көлемін 1255 ... (16966 – 15741) ... ... ... көлемінің жоспардан ауытқуына қолданыстағы баға
өзгерісінің әсері ... ... ... ... және – өнім ... ... нақты және жоспарлы
бағалары.
Басқаша айтқанда, бұл фактордың ... ... ... ... ... түсімнен жоспарланған мөлшерді алып тастау жолымен анықталады.
Біздің мысалымызда жалпы табыс баға ... ... 3434 мың ... – 19745) ... ... өзгерістерінің жалпы табыс ауытқуына әсерін анықтау ... ... ... бойынша жоспардың орындалуын анықтау керек. Табыс
көлемі осы факторларға тікелей ... ... ... жоспарлы
табысты өткізу көлемі бойынша орындалу пайызына көбейту керек.
Табыстылықтың келесі абсолютті көрсеткіші – негізгі қызметтен ... Ол ... ... ... ... және ... табыс пен
кезең шығындары арасындағы айырма ретінде мына формула бойынша анықталады:
ТН = ТЖ – ШК, ... ДН – ... ... ... табыс; ДЖ – жалпы табыс; РК –
кезең шығындары.
Жалпы табыс көлемі қаншалықты көп және ... ... ... ... ... ... ... кезең шығындары қаншалықты
аз болса, негізгі қызметтен алынатын табыс та соншалықты жоғары ... да ... ... ... ... жүргізілетін талдауды
жоғарыда аталған көрсеткіштермен үздіксіз байланыста жүргізу керек.
2.2. ... ... ... негізгі көрсеткіштеріне нарықтық экономика жағдайындағы
кәсіпорынның қаржылық қызмет жасау, қаржыландыру көздерін ынталандыру ... ... ... секілді мүмкіндіктерін анықтайтын, осы кәсіпорын
қызметінің тиімділігін (рентабельділігін) сипаттайтын көрсеткіштері жатады.
Табыстылық коэффициенттері салыстырмалы ... мен ... ... ... ... ... ... табылады, өйткені олар
кәсіпорын табысын қалыптастырудың факторлық ортасын ... ... ... ... ретінде өндіріске салынған капиталдың
табыстылық деңгейі оның сапасының индикаторы болып табылады. Кәсіпорынның
инвестициялауға ... ... ... ... алу ... өлшеуіш ретінде, салынған жалпы капиталдың табыстылық деңгейі
кәсіпорынның ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығының сенімді ... ... ... ... ол ... мен ... берушілердің үлкен
назарына ие болады.
Барлық өндіріске салынған активтердің тиімділік деңгейі (Да) ... ... ... жалпы активтерінің табыстылық деңгейін шартты мысал
түрінде талдау 2.3-кестеде берілген.
2.3-кесте
Жалпы ... ... ... табыстылық деңгейі
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер ... жыл ... жыл ... |
| | | | |(+,–) |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... табыс |5 040 |6 538 |+1 498 |
|2 ... ... ... |30 512 |37 254 |+6 742 |
| ... | | | |
|3 ... активтердің табыстылығы, |16,52 |17,55 |+1,03 |
| |% | | | ... ... ... ... жалпы активтердің
табыстылық деңгейі өткен жылмен салыстырғанда 1,03 пунктке ... ... ... ... бұл көрсеткіштің деңгейін білу жеткіліксіз. Оның
қандай факторлардың есебінен құрылғанын және ... ... ... және ... үшін бұл ... ... талдау,
әлдеқайда маңызды болып келеді.
Арнайы оқулықтарда бұл көрсеткіш ... ... әсер ... және ... ... қатысты екі түрлі көзқарас кездеседі.
Факторларды сандық және сапалық етіп бөлу және активтерді есептеу, дәстүрлі
көзқарас ... ... ... ... ... ... жыл басына және
соңына есептеліп, екіге бөлінген активтердің ... ... құны ... ал
сапалық факторға кәсіпорынның таза табысы жатқызылады.
Бұл екі фактордың талданып отырған көрсеткіш бойынша ... ... ... ... үшін өткен жылғы табыс және есепті ... ... ... ... ... ... ... (5040:37254·100), бұл біздің мысалымызда 13,53%-ды ... ... ... ... коэффициентін алып тастау арқылы, ... ... ... ету ... ... Бұл ... ... көрсеткішке кері әсері 2,99 пунктті құрайды (13,53 – 16,52). ... 1498 мың ... өсуі ... ... ... 4,02 ... өсірді. Бұл екі фактордың жиынтық әсері ... ... ... ... ... ... деңгейінің оң нәтижелі ауытқуын
беріп отыр (-2,99 + 4,02 = +1,03).
Екінші көзқарас ... ... ... деңгейінің өзгеруіне
әсер етуші негізгі факторларғ келесілер жатады:
1) өткізілген өнімнің ... ... ... ... айналымдылығы.
Бұл көрсеткіштердің арасындағы өзара байланыс келесі түрде беріледі:
жалпы активтердің табыстылық деңгейі = ... ... ... ... ... ... да:
(2.5)
Басқаша айтқанда, кәсіпорынның активтерге салынған қаражаттарының әрбір
теңгесінен алынған таза табысы өнімді өткізу табыстылығынан және ... ... ... ... ... активтерге салынған капиталдың табыстылық деңгейінің
өзгеруіне жоғарыда ... ... ... ... талдау үшін
келесідей кесте құрамыз.
2.4-кесте
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... |Ауытқу |соның ішінде |
| | |жыл |жыл |(+,–) ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... | | | | ... | | | | |ығы |ығы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... табыс, мың теңге |5 040 |6 538 |+1 498 |– |– |
|2 ... ... ... 392 |23 179 |–1 213 |– |– |
| |мың ... | | | | | |
|3 ... ... |30 512 |37 254 |+6 742 |– |– |
| ... жылдық құны, мың| | | | | |
| ... | | | | | |
|4 ... ... |17,55 |+1,03 |+4,74 |–3,71 |
| ... (1 / 3)·100, % | | | | | |
|5 ... ... |20,66 |28,21 |+7,55 |– |– |
| ... (1 / 2), % | | | | | |
|6 ... |0,80 |0,62 |–0,18 |– |– |
| ... | | | | | |
| ... (2 / 3) | | | | | ... қатардағы факторлар тізбектеп ауыстыру әдісімен есептеледі.
Есепті жылдағы ... ... ... ... мен ... коэффициенті бойынша шартты көрсеткіш ретінде активтердің
табыстылық деңгейін аламыз:
Та = 20,66 · 0,62 = ... ... және ... келтірілген өткен және есепті жылдағы
активтер табыстылығы деңгейінің көрсеткішін пайдалана отырып, ... ... ... ету ... есептейміз. Біздің мысалымызда ол
келесі мәліметтермен сипатталады:
1) өткізілген өнімнің табыстылық коэффициентінің өзгерісі: 17,55 – 1281
= +4,74;
2) жалпы активтердің ... ... ... 12,81 ... = – ... ... жалпы активтердің табыстылық деңгейінің артуына
өткізілген өнімнің табыстылық коэффициентінің өсуі оң әсерін ... ... ... ... ... оның жылдам төмендеуіне әкеліп
соқтырды.
Кәсіпорын табыстылығының маңызды ... бірі – ... ... ... табыстылығы болып келеді. Өнімнің
табыстылығы ... ... ... ... ... ... де ... болады. Жекелеген факторлардың өндірістік ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру
әдісі бойынша анықталады (2.5-кесте).
2.5-кесте
Өндірістік құралдардың табыстылық деңгейінің
өгеруінеәсер етуші көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер ... жыл ... жыл ... |
| | | | |(+,-) |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... мың ... |5 040 |6 538 |+1 498 |
|2 ... алған табыс, мың теңге |24 392 |23 179 |– 1 213 |
|3 ... ... ... ... 826 |55 789 |+5 963 |
| ... мың ... | | | |
|4 ... активтерінің орташа |15 244 |14 385 |–859 |
| ... ... мың ... | | | |
|5 ... ... орташа |65 070 |70 174 |+5 104 |
| ... ... мың ... (3 + 4) | | | |
|6 ... қор сыйымдылық |2,0427 |2,4069 |+0,3642 |
| ... (3 / 2) | | | |
|7 ... ... ... |0,6251 |0,6206 ... |
| |коэффициенті (4 / 2) | | | |
|8 ... ... ... |0,2066 |0,2821 |+0,0755 |
| ... (1 / 2) | | | |
|9 ... ... |7,75 |9,32 |–1,57 |
| ... (1 / 3)·100% | | | ... ... ... қорлардың табыстылық деңгейі
есепті жылы 9,32% ... ал ... жылы 7,75% ... яғни оның ... ... (9,32 – 7,75) ... қорлардың табыстылық деңгейінің өзгеруіне ықпал ... ... ... есептеулер бойынша тізбектеп ауыстыру ... ... 1 ... ... таза ... ... ... 2,82 пунктке өсуіне алып келеді (10,57 – 7,75), мұндағы 10,57
= 0,2821:(2,0427 – 0,6251) ·100;
қор ... ... яғни ... ... ... қор
қайтарымдылығының азаюы олардың табыстылық деңгейінің 1,27 пунктке (9,30 –
10,57) ... алып ... ... 9,30 = ... +0,6251)
·100;
материалдық айналым қаражаттарын бекіту коэффициентінің азаюы, яғни олардың
айналымының жылдамдауы, өндірістік қорлардың ... ... ... (9,32 – 9,30) ... алып келді. Осылайша, факторлар бойынша
өндірістік қорлардың ... ... ... ... 1,57 ... ... – 1,27 + 0,02), ол ... жылдың мәліметтерімен (9,32 – 7,75)
салыстырғанда бұл көрсеткіш деңгейінің жалпы ... ... ... негізгі құралдардың, жалпы активтердің табыстылық деңгейі
немесе қызметтің барлық түрлерінің барлық ... ... өз ... ... ... және табысты жүргізетінін
көрсетеді.
2.3. Кәсіпорын табысын жоспарлау әдістемесі
Табысты жоспарлау ... ... ... бөлігі болып табылады.
Ол кәсіпорын қызметінің барлық түрлері бойынша жеке-жеке ... ... ... ... ... құру ... ... табысқ салық
салу ерекшеліктеріне байланысты. Жоспарлау барысында табысқа әсер ... ... ... және ... ... ... түрлі нұсқалары қарастырылады.
Жоспарлау объектісі ретінде, бірінші кезекте, өнімді өткізуден ... ... ... ... ...... өнімнің болжамды
көлемі болып табылады. Сатылым көлемі анықталғаннан кейін ... ... ... ... бағдарлама әзірленеді.
Өндірістік бағдарлама өткізілетін өнімнің жоспарлы көлеміне және жоспарлау
кезеңінің ... және ... ... ... өнім ... ... анықталады.
Әрі қарай өндірістік өзіндік құнға қосылатын ... ... ... құрастырылады. Бұл шығындардың сомасы олардың құрамына
және өндіріс ... ... ... келеді. Айнымалы және тұрақты
шығындар жеке қарастырылады.
Жүргізілген есептеулердің нәтижесінде дайын өнімнің жоспарлау кезеңінің
басындағы және соңындағы дайын өнімнің ... ... ... өткізілетін
өнімнің өндірістік өзіндік құны қалыптасады.
Келесі кезеңде әкімшілік және ... ... ... Бұл ... ... қызмет көрсетумен және басқарумен,
сондай-ақ өнімді нарыққа жеткізумен және өткізумен байланысты.
Осы есептеулердің негізінде ... ... ... ... ... Табысты жоспарлау үшін алдағы негізгі қызметтен, ... емес ... ... ақша ... мен ... туралы
мәліметтер қолданылады.
Жоспарлаудың жоғарыда келтірілген әдістемесі тікелей есептеу әдісі деп
аталады. Оның негізінде ... ... және ... ... ... ... ... Жоспарлаудың тағы бір қарапайым ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Өнімді өткізуден алынатын табыс өнімнің сатылу бағасы (қосылған құн
салығын, акциздерді, ... ... ... ... мен оның
толық өзіндік құнының айырмасы ретінде есептеледі. Өнімді ... ... ... үшін ... ... ... = Қб + Шө - Қс, ... Ө – екі бағам бойынша: сатылым бағасы және толық өзіндік құн
бойынша ... ... ... көлемі; Қб және Қс – ... ... ... және ... қоймадағы дайын өнімнің
қалдықтары; екі бағам ... ... ... және ... өзіндік құн
бойынша есептелген; Шө– шығарылған өнімнің ... екі ... ... ... және ... ... құн бойынша есептелген.
Сатылған өнімнің көлемі екі бағам ...... ... және ... құн ... – есептелгеннен кейін, өнімді өткізуден түсетін табыс
(Тө) келесі формула бойынша анықталады:
Тө = Сө – Өқ, ... Сө – ... ... түскен сома; Өқ – өнімнің өзіндік құны.
Табыстың жоспарлы сомасын бағаның және ... ... ... және ... ... ... кезеңнің басындағы және
соңындағы қалдықтарына сүйене отырып есептеуге болады. Бұл жағдайда есептеу
формуласы келесідей болады:
Тө = Тқ/б + Тж – Тқ/с, ... Тқ/б – ... ... ... өнім ... ... ... Тж – жоспарлы кезеңде өнімді ... ... ... Тқ/с ... ... ... өнім ... бойынша алынатын табыс.
Коммерциялық кәсіпорындар үшін табысты жоспарлау барысында шығындардың
өтелу шегін анықтау маңызды. Шығындардың ... ... ... ... ... табыс ала бастайды. Бұл үшін залалсыздық ... ... ... Залалсыздық нүктесін табу кәсіпорындарға өнім шығарудан зиян
шекпейтін шегін көрсетеді. Жоспарлаулың бұл әдісі ... ... ... ... айнымалы деп бөлу принциптеріне, сондай-ақ маржиналды табысты
есептеуге сүйенеді. ... ... ... сомадан шартты айнымалы
шығындар алынып, маржиналды табыс ... ... ... ... шартты тұрақты шығындар алынып, қаржылық нәтиже анықталады.
Залалсыздық ... – бұл ... ... зиян және ешқандай ... ... ... ... ... Залалсыздық нүктесі түсінікті
түрде 2.1-суретте бейнеленген.
2.1-суреттегі үш негізгі сызық ... ... ... және ... ... ... өндіріс көлемінен тәуелді екенін
көрсетеді. Өндірістің қауіпті көлемінің нүктесі өнімді өткізуден ... ... ... ... ... тең ... ... көлемін көрсетеді.
Залалсыздық нүктесін анықтағаннан кейін табысты ... ... ... ... құрылады. Өндірістік левередж әсері ешқандай
зиян шекпейтіндей дәрежеде өндіріс көлемін ... ... ... ... ... левередж тиімділігінің мағынасы
келесідей: ... ... ... ... ... өзгерісі табыс
көлемінің қатты өзгеруіне алып келеді. Бұл заңдылықтың күші шартты тұрақты
шығындар мен шартты айнымалы ... ... және ... ... салдарынан қаржылық нәтижеге түрлі әсер ететіндігімен байланысты.
Өнімнің өзіндік құнында шартты ... ... ... ... ... левередждің әсері де соғұрлым күшті болады. Керісінше, сатылым
көлемі артқан ... ... ... ... ... құндағы үлесі
төмендей береді, сәйкесінше, өндірістік ... ... де ... ... ... ... ... түскен сома 500 мың теңге, шартты
айнымалы шығындар – 250 мың теңге, шартты тұрақты шығындар – 100 мың ... ... мен ... ... ... ... ... Есептеуге
қажетті бастапқы мәліметтерді кестеге енгіземіз (2.6-кесте).
2.6-кесте
Жоспарлауға қажетті бастапқы мәліметтер
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер ... ... % |
|1 ... ... ... |500 |100 |
|2 ... ... |250 |50 |
|3 ... ... (1 – 2) |250 |50 |
|4 ... шығындар |100 | |
|5 ... ... (3 – 4) |150 | ... ... ... өткізуден түскен сомасына пайызын
анықтаймыз:
250 : 500 · 100% = ... ... бұл ... ... ... өткізілім
көлеміндегі маржиналды табыс үлесіне қатынасы ретінде анықталады:
100 : 50% · 100% = 200 мың ... ... ... ... табыстың табысқа қатынасы ретінде
есептеледі. Біздің мысалымызда өндірістік левередждің әсер ету күші ... ... : 150 = ... ... өткізілім көлемінің кез-келген өзгерісі табыстың 1:1,67
қатынасындағы өзгерісіне алып келеді. Айталық, кәсіпорын ... ... ... 10%-ға ... мүмкіндік алды. Онда табыс 16,7%-ға өседі:
|Өнімді өткізуден алған сома |500 · 1,1 = 550 мың ... ... ... |250 · 1,1 = 275 мың ... ... ... |550 – 275 = 275 мың ... ... ... ... ... |275 – 100 = 175 мың ... ... 25 мың ... ... ... өсті. ... ... ... ... жағдайда өндірістік левередждің әсер
ету күші арта түседі, ... ... ... де айтарлықтай азаяды.
Біздің мысалымызда өнімді өткізу көлемін 5%-ға ... ... ... ... алып ... таңда өндірістік левередждің әсер ету әдісі табысты жоспарлауда
кеңінен ... ... ... келе ... экономика жағдайларында бұл
әдіс кәсіпорын табысын ұзақ мерзімге (3 жылдан 5 жылға дейін) жоспарлауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардың табысын арттыру жолдары
Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету барысында оның қандай факторлардың
есебінен артатынын немесе азаятынын ... ... ... біз ... өнімнің көлемінен тәуелді екенін қарастырған болатынбыз. Өнімнің
өзіндік құнында ... ... ... ... ... ... ... артуы табыстың өсуіне алып келеді. Сонымен қатар, табыс тауардың
бағасы мен өзіндік құнының ... ... ... табыс
көлеміне бағалардың өсуі мен өзіндік құнның төмендеуі де әсер етеді.
Инфляцияның ... ... ... ... өсуі баға факторының
есебінен қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... ... ... ... толуы, кәсіпорындар арасындағы
бәсекелестіктің артуы тауар өндірушілердің бағаны ... ... ... ... тосқауыл бола білді. Кәсіпорындардың қазіргі таңдағы
табысты арттырудың бірден-бір әдісі - ... ... ... ... ... ... ... құнды төмендетудің алуан түрлі
тәсілдері қолданылады. Әрине, кәсіпорындар ... ... және ... ... ... ... ... үлесін
азайту, әкімшілік шығындарды қысқарту секілді тәсілдердікеңінен қолданады.
Алайда, айта кету керек, өзіндік құнды азайтудың да шегі бар. ... осы ... ... ... ... ... ... яғни
сапасының, төмендеуіне алып келеді. Осы айтылғандар ... ... ... да ... ... ... ... қажетті
деңгейде қызмет ете алмайды және тауарды өткізу мүлдем мүмкін ... ... ... ... шығындарды басқару
әдістеріне көп көңіл ... ... ... ... және отандық
тәжірибеде кеңінен қолданылатыны – ... ... Оның ... ... бақылау жүзеге асырылады. Әсіресе жауапкершілік
орталықтары ... есеп ... өте ... ... ... Шығындарды
басқарудың бұл нысаны шығындар ... ... ... ... ... ... және шешімдер қабылдау бойынша
міндеттердің бір бөлігін құрылымдық басқарушыларға беруге ... ... ... белгіленген шығындардың мөлшерлеріне жауапкершілік тартады
және жоспарланған көрсеткіштердің орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
Жауапкершілік орталықтары ... есеп ... ... ... ... ... бюджет – бұл өндірістік және қаржылық
жоспарлардың жиынтығы. Жақсы ұйымдастырылған ... ... ... ... бағалау, бейімделу және коммуникациялар орнату үшін
қолданылады. Негізгі бюджет өндірісті, өнімді өткізуді, үлестіруді ... ... ... ... ... табысы және ақша
ағындары қарастырылады. 3.1-суретте негізгі ... ... ... ... ... әдістемелік қамтамасыз ету кәсіпорынның саясатын,
ұйымдық құрылымын, жауапкершілік пен билікті бөлу секілді жағдайларды ... ... ... бағдарламаларды құру үшін қажетті ережелер ... ... ... ... Нұсқаулықтарда не істеу
керек, қашан және қалай істеу ... ... ... ... ... ... арттырудың тағы да бір маңызды факторы – өндірілетін өнімнің
ассортименті мен номенклатурасын жаңарту, яғни нарыққа жаңа ... ... ... ... ... ... – өндірістік қорларды, сондай-ақ
өндірілетін өнімді жаңаландыруды ынталандырушы күші болып ... ... ... ... ... ... сай ... Баршаға мәлім,
кез-келген тауар өзінің өмірлік циклының кезеңдерін ... ... ... игеруді, өндіріске енгізуді, өндіруді және ... ... ... осы ... ... ... Сонда тауар моральдық
тұрғыдан ескіреді немесе бәсекелестік күреске жарамай қалады, ... ... ... оның ... ... ... тоқтатылуы тиіс.
Кәсіпорында табыс деңгейін сақтап қалу үшін жаңа өнімді жобалаудың және
өндіріске енгізудің мерзімдерін анықтап алу маңызды. Өнімді ... ... ... ... ... бір ... ... қажет етеді, осы уақыт
ішінде кәсіпорын тек ... ... ... ... ... өнімді
өндіріске енгізгеннен бастап шығындар азая береді және біршама мерзімнен
кейін ... ... де ... ... ... ұлғайған сайын
тұрақты шығындар үлесінің азаюы ... ... ... де ... береді.
Сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігі орнаған жағдайда табыс мөлшері бірқалыпты
деңгейге жетеді және белгілі бір мерзім бойында ... ... ... ... бәсекелестер тарапынан ешқандай қауіп-қатер жоқ болған кезде
өте ұзақ ... ... ... ... ... таңдағы еліміздегі
бәсекелестіктік дамуы кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ырық ... Сол ... бәсекелестер жеткілікті жағдайда
кәсіпорындар ... ... ... ... тұру ... ... арқылы ғана мүмкін бола алады. Демек, кәсіпорын
қызметінің экономикалық тиімділігі төмендейді.
Бәсекелстік күрестің күшеюі кезінде бағаны төмендету ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
тиімсіз бола бастайды. Табыстылықты қамтамасыз ету үшін кәсіпорындар ... ... ... ... тиіс ... ... ... ие бола алатын басқа тауарды өндіруге күш салулары қажет. Осы
факторды ... ... ... ... жаңа ... игеруге табыс
көлемінің барынша артқан кезінде кірісулері керек. Бұл ескі тауардың
рентабельділігінің ... ... ... жаңа ... ... ... жетіп үлгеруіне жағдай жасайды.
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол ... ... ... қалуға және қолайлы нарықтық жағдайларда бұл көрсеткішті ... ... ... ... ... ... ... әсері
Жоғарыда біз кәсіпорындардың табыстылығын арттырудың бүгінде отандық
нарықта қалыптасқан негізгі алғы шарттарын ... ... ... экономикалық тәкекелмен байланысы, бұл тәуекелдер кәсіпорынның
қаржылық-шаруашылық ... ... ... әсер ... ... ... салымдар бойынша тәуекел деңгейімен тығыз байланысты.
Кімде-кім өзінің қолындағы капиталымен тәуекелге барғысы келмесе, ол ... ... ... салып, пайыздық мөлшерлемелері инфляция
деңгейінен жоғары болатын табыстар алып ... Егер ... көп ... ... онда өз ... ... ... алуға тура келеді, себебі
бұл ірі көлемдегі зиян шегу ... ... ... ... ... құны ... ... мүмкін, сатып алынған
жылжымайтын немесе өндірістік мүліктің ... күрт ... ... ... ... ... банк ... ұшырауы мүмкін. Бұл өзі құмар ойын
тәрізді, өз мойнына алған тәуекел бастапқы ... ... ... ... ... ұтысқа әсер ете алмайды.
Кәсіпкерлік тәуекелдің жөні бір бөлек. Бұл, ең ... ... ... ... ... ... ... жұмыс.
Қаражаттарды ұтымды пайдалану, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... білу – ... бәрі
жиналып, қажетті табыс алып келуі және жұмыс барысына оң әсерін ... ... ... шама ... табылмайды, бәрі шаруашылық
әрекеттер барысына байланысты. Кәсіпкер немесе қаржы ...... ... ... ... қажетті табыс мөлшерін қамтамасыз
етуге жауапты тұлғалар.
Іскерлік тәуекелді төмендетудің мейлінше тиімді және қолайлы әдісі ... ... ... ... акционерлік қоғамдар құру.
Бұлардың санатына шағын бизнеспен шұғылданатын кішігірім кәсіпорындарды ... ... бір іске ... ... ... алып келеді – бұл
кәсіпкерліктің басты шарты. ... ... бір ... ... ... ал ... бөлігі жарғылық капиталды ұлғайту ... әрі ... ... ... ... ... иелері
болып саналады, табыс олардың табысын ... ал зиян – ... өз ... ... дамытуға сала отырып, барынша
үлкен табыстар алуға ұмтылады, яғни ірі ... ... бел ... ... қызметі сәтті жүріп кетсе, акционерлер де үлкен олжаға ... Ал егер ... ... бола ... онда ... ... ... өздеріне тиесілі игіліктерді түгелдей өндіріп алады, ал
акционерлер құр қол қалады, ... ... ... қаражаттарға ие болады.
Әрине, тәкекел қауібін біле тұрып, инвестор мұндай қадамға келешекте табыс
табу мақсатында барады.
Әдетте, ... ... ... қаражаттарымен шектеліп қана
қоймайды. Көптеген кәсіпорындар өз капиталын ұзақ мерзімді қарыз ... ... ... және осы үшін ұзақ ... бойына пайыздар төлеп
отырады. Қарыз капиталды тиімді бағамен ... білу ... әсер ... ... ... үлкен пайыздық табыстарды талап етпейді, ол үшін
қарызға берілген қаражаттардың ... ... ... ... Дәл ... нәтижесінде, яғни тартылған қаражаттар бойынша пайыздарды
уақытында төлей ... ... ... ... өтей алмау кәсіпорынның
банкротқа ұшырауына негіз болады. Сәйкесінше, мұндай қатынастар барысында
тек несие алушы ғана ... ... ... ... да ... ... барады.
Сол себепті көптеген несие беруші ... ... ... нақты
активтермен кепілдендірілуін талап етеді.
Кәсіпорын қалыптасқаннан кейін оның иелері «көлеңкеде қалып қояды» десе
де болады. Әрі ... ... ... ... ... қарыз
қаражаттардың есебінен ұлғайып отырады. Бұл қаражаттар табыс табу үшін
қолданылатын ... ... және ... ... Қарыздар бойынша кәсіпорын пайыздар төлеп отырады:
төленетін пайыздардың ... ... ... ... ... ... және ... капиталдың құны кәсіпорынға
қаражаттар салушылар салып отырған тұлғалардың табысының ... ... ... мойныны түсетін тәуекелдер ауыртпалығын өлшеу әлдеқайда
қиын. Дегенмен де, тәуекелдің ең ... ... ... де, ... толық сәтсіздікке ұшырағанда да, тәуекел ... ... ... шектеуге болады.
Қорытынды
Табыстың экономикалық мәні бүгінгі экономикалық теорияның ең бір
күрделі және ... ... бірі ... ... ... ... ... дегеніміз – бұл ақша шығыстары мен кірісерінің айырмасы ... ... ... ... ... ... – бұл ... кезеңнің басындағы және соңындағы мүліктік ... ... ... Бұл ... ... ... ... өзінің қаржылық-
шаруашылық қызметінен алатын алуан түрлі табыстарының шығындар көлемінен
басым болатын жағдайын білдіреді.
Белгілі бір ... ... ... ... табыс алу әсте мүмкін
емес. Өз ... ... ... ... дамуын жүзеге асыру және
әлеуметтік ... шешу ... ... Осы ... табыстың кәсіпорын
қызметіндегі, сонымен қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
Нарықтық жағдайларды табыстың ролі айтарлықтай өсті.
Нарықтық экономикада ... ... ролі оның ... ... ... нарықтық қатынастардың маңызды
категориясы ретінде ретінде табыс бірқатар ... ... ... ... ... ... тиімділігін білдіретін көрсеткіш
болып табылады. басқаша айтар болсақ, ... ... ... өзі оның қызметінің тиімділігінің айғағы болып табылады.
Екіншіден, табыс ынталандырушы функция қызмет атқарады.
Табыс – ... ... ... ... көзі. Нарықтық қатынастар
жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның ... ... ... және ... саясаттар бойынша
шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада табыс - өндірістік активтердің және өндірілетін
өнімнің қозғаушы күші ... ... да айта ... ...... ... жұмысшыларының әлеуметтік
игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қарамағында қалатын
табыс жұмысшыларға материалдық жәрдемақы төлеуге, оларға ... ... ... сала ... қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, табыс мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу көзі болып
табылады. ... ... ... қазынасына салықтар түрінде, сондай-ақ
экономикалық санкциялар түрінде түседі. Бұл ... өз ... ... ... қарастырылған және заңды түрде ... ... ... жағдайында кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық
қызметінің негізгі және ... ... ... алу ... ... осы көрсеткішке аудару керек.
Табыстылықтың негізгі көрсеткіштеріне нарықтық экономика жағдайындағы
кәсіпорынның қаржылық қызмет жасау, қаржыландыру көздерін ынталандыру ... ... ... ... ... анықтайтын, осы кәсіпорын
қызметінің тиімділігін (рентабельділігін) сипаттайтын көрсеткіштері жатады.
кәсіпорынның ... ... ... әсер етуші негізгі
факторларғ келесілер жатады:
3) өткізілген өнімнің табыстылық деңгейі;
4) жалпы активтердің айналымдылығы.
Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету ... оның ... ... ... ... ... ... қажет. Жоғарыда біз табыстың
өткізілген өнімнің көлемінен тәуелді екенін ... ... ... ... ... шығындардың үлесі басым болса, өнімді өткізу
көлемінің артуы табыстың ... алып ... ... ... ... тауардың
бағасы мен өзіндік құнының айырмасы ретінде анықталатындықтан, табыс
көлеміне ... өсуі мен ... ... ... де әсер етеді.
Кәсіпорындардың қазіргі таңдағы табысты арттырудың бірден-бір әдісі -
өндірістік шығындарды ... ... ... ... ... өзіндік құнды төмендетудің алуан түрлі тәсілдері қолданылады.
Бәсекелстік күрестің күшеюі кезінде бағаны төмендету ... ... ... ... ... ... өйткені жұмыс
тиімсіз бола бастайды. Табыстылықты қамтамасыз ету үшін кәсіпорындар бағаны
шығындардың төмендеуіне сәйкес төментетулері тиіс ... ... ... ие бола ... басқа тауарды өндіруге күш салулары қажет. Осы
факторды ескере отырып, кәсіпорындар өнімнің жаңа ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұл ескі тауардың
рентабельділігінің төмендеуі басталған ... жаңа ... ... ... ... ... ... жасайды.
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген табыстылық деңгейін
сақтап қалуға және ... ... ... бұл ... барынша
арттыруға мүмкіндіктер береді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының 1995-жылдың 26-желтоқсанындағы «Бухгалтерлік
есеп және қаржылық есеп беру туралы» №2732 Заңы
2. Балабанов И.Т., ... ... ... ...... ... К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы –
2001
4. Жуйриков К.К., ... ... и как они ... на прибыль», Банки
Казахстана, 2002, №2
5. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2002
Колчина Н.В., Поляк Г.Б., ... ... ...... ... А.Қ., ... экономикасы», Алматы – 2003
7. Романовский М.В., Сабанти Б.М., «Финансы», Москва – 2002
8. ... Е.С., ... ... ...... ... А.Д., «Теория экономического анализа», Москва – 2003
-----------------------
Жалпы табыс
Тауарлық өнімді өткізуден алын-ған табыс
Тауарлық емес өзге де ... ... ... ... ... және өзге де ... өткізуден алынған табыс
Өткізілімнен тыс алынған табыстар
Тауарлық өнімді (қызметті, жұ-мысты) өткізу-ден түскен сома
Өнімнің өзіндік құны
Өзге кәсіпорындардың қызметіне үлестік қатысудан алынған табыс
Мүлікті ... ... ... ... ... және ... да құнды қағаздар бойынша дивидендтік
және пайыздық табыстар
Алынған және төленген экономикалық санкциялар және басқа да табыстар
(шығындар)
Қосылған құн ... ... ... ... ... шығындар
Тұрақты шығындар
Өндіріс көлемінің қауіпті нүктесі
Залалдар аймағы
Айнымалы шығындар
Табыс аймағы
Өткізуден түскен сома
Шығындар, сатылым
Өндіріс көлемі, дана
Залалсыздық нүктесін анықтау
3.1-сурет
Табыстың негізгі жоспарының үлгісі
Ақша (айналым) қара-жаттарының ... ... ... ... ... бюджеті
Өндірістік өзіндік құнның бюджеті
Табыс жоспары
Коммерциялық шығындар сметасы
Әкімшілік шығындар сметасы
Еңбек бюджеті
Материалдар бюджеті
Өндірістік үстеме шығындар сметасы
Өндіріс ... ... ... ... бюджеті
Сатылым бюджеті (өнімді сату бағдарламасы)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік қызметтің түрлері, тәуекелділік31 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау21 бет
Мемлекеттік бюджет туралы ақпарат29 бет
Нарықтық экономика жағдайларында табыстың кәсіпорын қызмтіндегі ролі мен оны арттырудық жолдары36 бет
Кәсіпорынның өнімді өткізуден түсім және табысты жоспарлауы30 бет
Өнімді өндіруден, сатудан және жұмыстан алынған табыстар және оларды жоспарлау35 бет
Бизнес - жоспар мен, қызметтері және оны әзірлеу мақсаты8 бет
Министрлiктiң негізгі функциялары мен құқықтары20 бет
Сараптама әдістері,түрлері5 бет
Энергетикалық кәсіпорын “AYT International Travel” ЖШС бизнес-жоспары мысалында қаржылық-шаруашылықтық қызметін талдау28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь