Гректің классикалық дәуірінің мәдениеті

Жоспар

Кіріспе

1 Грек тарихшылары

2 Гректің классикалық дәуірінің сәулеті мен бейнелеу өнері

3 Классикалық дәуірдегі грек театры мен музыкасы

4 Классикалық дәуірдің философиясы

Қорытынды
Кіріспе

Біздің заманымызға дейнгі 500 – 449 жылдары гректерге парсылар шабуыл жасап көп жерлерін басып алды. Гүлденген қалаларды қиратып, елді қулдыққа салды. Қатерлі булт Афина қала – мемлекетінің басына да төнді. Сондықтан Афина бас болып, бостандық пен тәуелсіздікті қорғау үшін грек қалаларының одағың күрды, ортақ жауға бірігіп қүресуге жұмылдырды.
Ақырында гректер жеңіп, тәуелсіздіғің қорғап қалды. Осы жеңістің барысында грек қалаларының қүшті теңіз одағы құрылды. Оған кішігірім екі жүзге тарта мемлекет кірді. Бірте – бірте осы тен праволы қала – мемлекеттер үлкен державаға айналып, күшейді. Сонында олардың біріне Афина өз үстемдігін жүргізді. Оның әсіресе теңіз флоты қатты дамып, теңізді емін – еркін биледі.
Афина қала мемлекеті әсіресе, Периклдің түсында/ б.з.д. 444-429 жылдар/ өзінің ғүлденуің бастан өткерді. Афина ежелгі Элладаның аса ірі экономикалық, саяси, мәдени орталығына айналып, атақты ақын – жазушылардың, тарихшылар мен философтардың назарын өзіне аударды.
Осындай қүшті Грек мемлекеті түсындағы өміріне келген өнер – Грек классикасы өнері деп аталады. Бұрынғы өткен замандардағы Мысыр, Эгей және архаика кезендеріндегі жасалған өнер түындыларынан уйрене отырып, жаңа турпаттағы талғамы жоғары өнерді тудыру осы кезеннің сүретші – сәулетшілерінің уйлесіне тиді. Кейінгі дәуірлерде Грек өнерінің қарыштап дамуына, онымен қоймай басқа да Еуропа елдеріне ықпалың жүргізіп, олардың да өнерінің дәуірлеуіне күшті әсер еткен осы кезендегі туындаған өнер болды. Алғаш гректін өнердің үлгісі болып саналғандықтан, классикалық өнер аталуы да осыдан.
Ежелгі дүние көлемінде Ежелгі Греция мәдениеті ерекше жоғары өркендеу дәрежесіне жетті. Онда жараталыстану, гуманитарлық
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Шымкент институты
Бүкіләлем тарихы кафедрасы
Дипломдық ... ... ... мәдениеті
Ғылыми жетекші
Курс студенті
Жоспар
Кіріспе
1 Грек тарихшылары
2 Гректің классикалық дәуірінің сәулеті мен бейнелеу өнері
3 Классикалық ... грек ... мен ... Классикалық дәуірдің философиясы
Қорытынды
Кіріспе
Біздің заманымызға дейнгі 500 – 449 жылдары гректерге парсылар шабуыл
жасап көп жерлерін басып ... ... ... ... елді қулдыққа
салды. Қатерлі булт Афина қала – мемлекетінің басына да ... ... бас ... ... пен ... қорғау үшін грек қалаларының
одағың күрды, ортақ жауға бірігіп қүресуге жұмылдырды.
Ақырында ... ... ... ... қалды. Осы жеңістің
барысында грек қалаларының ... ... ... құрылды. Оған кішігірім екі
жүзге ... ... ... ...... осы тен ... қала –
мемлекеттер үлкен державаға айналып, күшейді. Сонында олардың ... ... ... ... Оның ... ... флоты қатты дамып, теңізді емін
– еркін биледі.
Афина қала мемлекеті әсіресе, ... ... ... ... өзінің ғүлденуің бастан өткерді. Афина ... ... аса ... саяси, мәдени орталығына айналып, атақты ақын – жазушылардың,
тарихшылар мен философтардың назарын өзіне аударды.
Осындай қүшті Грек ... ... ... ... өнер – ... ... деп аталады. Бұрынғы өткен замандардағы Мысыр, Эгей және
архаика кезендеріндегі жасалған өнер түындыларынан ... ... ... ... ... ... тудыру осы кезеннің сүретші –
сәулетшілерінің уйлесіне тиді. ... ... Грек ... ... ... ... ... да Еуропа елдеріне ықпалың жүргізіп, олардың
да өнерінің дәуірлеуіне күшті әсер еткен осы ... ... ... ... ... ... ... болып саналғандықтан, классикалық өнер
аталуы да ... ... ... ... ... мәдениеті ерекше жоғары өркендеу
дәрежесіне жетті. Онда жараталыстану, гуманитарлық және дәл ... ... ... ... ... ... ... болып
дамыды, бейнелеу өнері, әдебиет және мәдениеттің басқада салалары тамаша
табыстарға жетті. Грек тілі осы ... ... ... ... ... ... адам аттарының көпшілігі гректерден тараған. Көптеген
мақалдар мен мәтелдер, ... ... ... грек ... ... ... жүзі ... сахналарынан түспей келеді. Ежелгі
Грецияның мәдени ... ... мол ... оны ...... іс.
1. Гомер
Б.з. бұрынғы 1-ші ... ... ... Элладаның барлық
тайпалары, дорлар, сияқты, алғашқы қауымдық құрылыстың ... ... ... Олардын тарихының б.з. бұрынғы У1-У111 ғасырларды камтитын
ерте кезенгі – ... ... деп ... ... бул ... білімінің
негізгі көзі – б.з. бурынғы 1Х ғасырдың ... ... УІІ – ... ... Илиада мен Одиссея дастандары. Екі дастанның да авторы, Гомер
деп есептелінеді.
Гомердін Илиада және ... ... б.з. ... ... ... олар ... ... 3 жуз жылдан сон қағазға түсірілді. Гректің 7
қаласы Гомердің ... ... үшін ... ... ... ... сөзі
бойынша, Гомер Грецияның тәрбиешісі болды, өйткені өзінің бүкіл тарихында
ежелгі ... ... осы ... куатты нәр жинап, жеке ... ... ... ... ... ... ... және бір ғажабы Гомердің дәуірінен бұрынғы кезен туралы аныз
қозғайды.
Әр заманның бір курқылтайы, бір ... ... ... ... ... ... әлі ... санасы сәби кезінде, қудайлар мен
каһармандар дәуірінде / б.з.б. 12-8 ... өмір ... ... ... ауыздан ауызға көшіп жатталып, урпақтан урпаққа ошпес мәнгі
онегедей шамшырақ болып келе жатыр. Оның ... уясы мен ... ... әлі ... ... ... ... оны өз тол тулегі санайды.
Кейде оны загип ақындар бейнесі деседі, енді ... оның ... 35 ... ... ... ... ... пен ерлік, сулылық пен каһармандықтың ... ... ... ... ... Ол ... соғысы түсындағы Афинның шым
– шытырық оқиғаларың негізгі тінге алып, бостандық пен ... үшін ... ... адам ... ... мен ... ... мен масылы, жемісі мен
кемісі, сүйініші мен ...... ... ... ... олен ... өрнектеп, жыр жаратылысын жарқыратты.
Атақты Одиссея мен Иллиададан басқа ... ... ... ... ... ... кен қанат жайып, не ыкылым заманнан ... ... ... ... ... сусындатып келеді. Олар орыс
және басқа көп тілдерге бірнеше мәрте тәржімаланды.
Адам ... ой ... ... сәл болмаса үмытылып кете жаздаған
Гомер ныспасын орта ғасырда қайта жанғыртқан кіндігі ... аса ... ... Әбу ... ... ... ізгілік илтипат жасады.
Гомер әлемін әркім ... ... оның кіші ... бірі
Эврипид: Біз ізашардың ушан – теңіз қазынасының қиқымынан күн көріп ... әр ... өмір ... ... ... Гесиод пен Пиндар удайы ұлы
ұстаздардың аныздары мен ақиқатына ... ... ... ... ... бас ... 1907 жылы Нобель сыйлығының лауреаты Р. Киплинг Гомер жер
бетіндегі бүкіл анызды білген деп марапаттады бір ... ... ...... ... ... шаппай бәйге алады. Қоктен
шынайлық, кисын арқылы іздегендердің ... ... ... қатер
төндіреді. Қасақана Гомер палсафа тарихының дәрістерінде өз орнын алады.
Адам тұралы ақиқат шындық ... ... ... ... – міне, поэзия
неге үйретеді ... ... ... ... Араганға дейін атты кітабінда.
Платон тағы бір сөзінде, Гомер ақын бүкіл Элладаны тәрбиеледі деген.
Сонымен Гомер Грецияның тәрбиешісі ... ... ... ... ... ... туп тамырын
ежелгі Грецияның сан қырлы мәдениетінен іздеу жөн. Сол кездегі ... ... ... әр түрлі элементтері, әдебиеттің, сәулеті мен
бейнелей өнерінің әр ... ... әлем ... ... ... ... дамып келе жатқан ірге тастын елеулі және бөлінбес ... ... ... 5 ... он жылдығынан бастап грек ... ... ... ... ... ... кезені басталды. Грек
классикасы мәдениеті бүкіл ілемдік ... ... ... ... табылады.
Гректердің классикалық мәдениеті 3 кезенге боледі: ерте классика / 490-
450 жылдар б.з.б./: жоғары классика / ... 450-410/ және ... ... 5-4 жж. ... ... / 490 – 450 ж.ж. ... – парсиялар соғыстар кезінде классикалық ... ... ... ерте классика бастады. Осы уақыт мәдениеті жалпылаған типті
образдарды ... ... шын ... ... ... және ен
бірінші кезекте әртүрлі қозғалыстарды тасымалдаумен ерекшеленеді. ... ... өмір ... топтық композицияларды құру міндеттері,
сәулеті мен мүсіндеу синтезі проблемаларына ... ... және ... ... ... үзақ ... өтті. Мифологиялық көзқарас
бойынша барлық сумдық жерден шығады деп есептелді. Гректер мифологиясы ... ... ... мәні мен ... өздері бір – бірінен ажырамас
түлға деген үғым пайда болды. Мысалы, Зевс ... ... ... ... Афина жапалақ немесе жылан түрінде бейнеленді. Олимп тауын мекендеген
қудайлардың әрқайсысына белгілі бір қызмет ... ... ... өнер,
қалалар мен елдерді қорғау қудайы, ...... ... ... ... пен сулулық қудайы т.с.с. Олимпиялық мифология бойынша қудайлар
мен шайтандар адам түрінде бейнеленді ... ... деп ... ... ... ... ... батырлар туралы / Геракл т.б./
мифтер пайда болды. Мундай мифтердің шығуы адамның ... ... ... ... Грек ... ... дін де дами бастады. Дін
ғажайып қүш иесі – қудайларға сеніп, өған ... ... ... ... ... Грек ... мен дін Ежелгі Шығыс халықтарының ... ... Грек ... ... ізгі сезімге
толы бейнелері ертедегі дүние өнерінің дамуына негіз болды. Ол ... ... мен ... ... ... ... Барлық грек мәдениеті сияқты,
оны қайта оркендеу дәуірі идеологттары ... ... – ақ ол ... ғылымы мен өнерінің дамуына да елеулі роль атқарды.
Гректер табиғат жаратылысына айрынша табынып, оның ... ... деп ... ... Гелиос – күн қудайы, Селена – ... ...... ... ...... қудайы болса, Артемида /
Диана/ - аңшылық қудайы ... ... ... ... ... Аи, Аура – самал жел, ауа қудайы аталған және т.б.
Сәлет, мүсіндеу, сүрет өнері
Ежелгі грек мәдениетінің өзге де ... ... ... ... және ... ... бейнелей өнері содан кейінгі уақыттардағы
көркемдіқ ... ... ... ... ... ... Бүлардың
элементтері қазіргі негізде де бар.
Классикалық кезендегі Грецияның жетекщі сәулет ғимараттары – храмдар,
театрлар, мәжіліске арналған ...... ... ... У ... ... ... Бірақ, негізгі сәулет құрылыс храм болып қала
берді.
Грек сәулетінің ғимараттардың іргесі мен оның ... ... ... ... ... ... ... бүл әсіресе храмдардан
анық байқалады. Бұл үлгіні немесе ордерді архаиқалық кезеннің өзінен ... ... ... ... ағаштан түрғызылды. Олар тік бурышты
формада жасалды. Оның төбесің бір – бірінен белгілі ... ... ... ... Кейініреқ храмдарды тастан тұрғызды. Тіреулер енді
колонналарға айналды. Су ағу үшін ағаш тіреулерді ойып жасайтың тіқ ... ... енді тас ... да ойып ... ... Канналюрлер
колонналардың тік сымбатын – айқындай түседі. Ең алғашқы ордер немесе стиль
дорийліқ деп аталады. Дорийліқ ... ... ... ... ... ... арнайы жасалатың тас түғырға емес, тура жерге
орналастырылды, оның жоғаргы ...... - өтте ... болды және
сырттан қарағанда трапецияны әлестетті, дорийлық колоннаның өзі салмақты да
ірі орнықты болды.
Б.з. дейнгі У ... жаңа үлғі – ... ... ... ... ... бұл ... ғимараттардың жеңілдеуі, колонналары
жінішкерек және сымбаттырақ етіп жасалды. Олар туп – тура жерге емес, ...... ... ... жоғары бөлігі екі үйректелген
шиыршықтармен – валюттермен әшекейленді. Ионийліқ ... ішкі ... ... ... ... ... безендірілді.
Б.з. дейінгі ІУ ғасырда коринф стилі кен тарады. Ол ионийліқ үлгіден
колонналарының мейлінше биіктігімен ... ... ... неғұрлым кұрделі тұғырымен және капителімен ерекшеленді.
Грек сәулетінің ең атақты үлгілері, ... ... ... ... сақталған, Парфенон мен Эрехтейон храмдары болып табылады.
Б.з. бұрынғы У ғасырдағы сәулет ... ... ... ... ... ... ... типін дамытып жетілдірді. Дорлық
ордер храмдары жетекші орын алды, олардың пропорциялар б.з. бұрынғы ... ... да ... жер ... ... ... зор
түтастық пен жарасты әсем сымбатқа ие болды, ал конструкциялық ... есеп – ... ... ... ... түсті.
Архаика түсындағы сәулет өнерінің ен озық үлгілерің ары ... ... ... ... ... ... ... қатарына Гера және
Зевс ғибадатханаларын жатқызуға болады.
У ғасырдың 2-ші шірегінде Италияның өнтүстігіндегі грек ... ... ... тәнірия Гераның храмынаң / бұрың ол ... ... храм деп ... жете ... аумағы 60 / 24 м ғимарат
алтың ренді ... қүм ... ... ... ... тұрған колоннада
дорлық храмға тән үш баспалдақты ... ... ... ... саны мүкият ойластырылып, дәл айқындалған: қөсбетінде –
алтау, үзына бойында – 13. Мүндай ...... ... ... тән
белг. Узына бойгы колонналардың саның анықтау үшін олардың қасбеттегі ... ... өған тағы ... қосу ... Храм ... кеністікті үш
нефке бөліп тұрған екі қабат колоннада журнағы ... ... ... қарапайым көркем пішімі оны грек классикасының аса ... ... ... ... сәулеттік келбетіне салтанатты
монументтік қасиет дарытады. Оның ой ... бай ... ... мен ... ой ... ... таптқан.
Классика өнірінің капармандық сипаты, әсіресе, фронтондардыңда,
әдетте, мәрмердан ... ... ... ... ... ... ... храмдардың мүсін әшекейлерінең айқын сезіледі.
Гера ғибадатханасы алтын ренді қйрақ, тастардан қаланып тұрғызылған.
Сәулет кешенің алдында 6 ұзына ... 13 ... ... ... ... ... алтын ренді қайрақ, тастардан қаланып тұрғызылған.
Сәулет кешенің алдында 6 ұзына бойына 13 дінгек /колонна/ ... ... ... ... ... тұрғызылған кешенің бірі –
атақты Зевс құрылысы. Көшен Грек ... ... ... ең ... ... ... ... бұл құрылыс сәулетші Либонның
басқаруымен тұрғызылған /468-456 б.з. ... ...... ... ... өнері шығармаларының отпелі мінездемелері кен көлемде
белгілі Эгей аралындағы Афина Афай ғибадатханасының ... ... ... / б.з. бұрынғы 490 ж. шамасында дат ... ... ғ. ... ... ... ... фронтонның да композициялары айналы симметрия негізінде құрылған
бұл оған шартты – оюлы мінез ... ... ... ... ... денесі үшін гректер мен трояндардың күресі бейнеленген. ... ... ... бар. Ол ... қамқөршісі болып есептелінген
жауынгерлер фигураларында архаиқалық қарсы ... жоқ, ... ... және әртүрлі, бірақ фронтон жазықтығы бойынша түра
көрсетілген, ... жеке ... ... шыншыл бейнеленген, бірақ олардың
күлкісі – шартты белгі, ол майдан драмасы және ... ... ... ... көзге түсетін фигура Геракл, оны ... ... ... шарттығының күйреуіне, белгілі тарихи
жағдайларға байланысты шыққан мүсін өнері шығармалары ... ... ... мен ... тобы / б.з. ... 477 ж. ... музей/ - Крития мен Несиот шығармасы. Бронзада орындалған басқа грек
мүсіндері сияқты, бұл шығарма жоғалып кеткен, біздің уақытқа тек ... ... мәр ... ... Бұл ... ... рет ... іс -
әрекетпен біріктірілген топ құрылысы берілген.
Тағы бір көрнекті шығарма « Дельфы тасушы» / б.з. ... 470 ... ... ... музей/. Бұл біздің уақытқа дейін жеткен,
ежелгі гректің толтума ... ... ол ... мен ... ... ... ... үлкен өмірліқ шындықпен орындалған, бірақ
бәрібір бутін ... ... ... ... идеалы бранзолы мүсін « Посейдон» / б.з.
бұрынғы 460 ж. Афина ... ... ... ... ... бұл мүсінде де көрініс жылтыры мен өткірлігін беру үшін ... ... ... ... ... «жугірудегі
жеңімпаз» мүсінде /б.з. бұрынғы 5 ғ. 2-ші ... Рим, ... ... ... ... алушы бала» мүсіні /б.з. бұрынғы 5 ғ. 2-ші жартысы ... ... бұл ... бала ... табиғи қозғалысында
бейнеленген. Тағы бір осы кездің туындысы « Людовиз тағы» /б.з.б. 460 ... Рим, ... ... Теңіз көпіршіктерінен Афродита /сүлылық пен
махабат құдайы/ туылуы көрсетілген. Мәрмәрлі ... екі ... ... ... ... қыз және ұзың ... әйелдер бейнеленген.
Тақтың орталық жағында – 2 нимфа судан шығып келе ... ... ... ... ... мен ... Олимпиядағы Зевс
ғибадатханасының фронтонды топтарында көрініс тапты / 468 – 456 ж.ж. б.з.б.
Олимпия, археологиялық музей/. Бұл ... ... ... көріністер
фронтонды пластина дамуының келесі ... ... ... ... ... декоративті – шартты композицияларымен
салыстырғанда.
Мирон. Батылдық, типтік – жалпылық образдармен ... ... ... ...... шыққан Миронды көрсетеді, ол
Аттикада б.з. бұрынғы 5 ... ... ... ... ... көркем
және тікелей өмірлі бірлікке ұмтыла, ол архаикалық шарттылықтан ... ... ... атақты « Дискобол» белгілі бір өкінге арналып
жасалынды, бірақ портретті ... емес еді. ... ... ... боз ... ... Диск лақтырушы, өзінің ... ... ... ... ... « Афина акропай үшін» Афина мен Марлий мүсінді тобын / б.з.б. 5
ғасыр ортасы, Афина мүсіні либитхаус музейі, Франкфурт на ... ... Рим ... ... ... ... Афина флейтаны ойлап тапты, ... ... оның ... ... ... түрі бүзылды. Нимфалар оны мазақтады. Сол
кезде Афина флейтаны лақтырып жіберіп, ... ... ... ... қорғауына қарамай, флейтаны көтеруге үмтылды. Мирон оларды мына
моментте, Афина қатал түрде Марсия жалт ... ... ... ... ... ... мен Марсий» тобы табиғаттың стихиялы қүштерінен ақылдылықтың
жоғарығы идеясын бекітеді. Бұл ... топ ... ... ... ... ... көрсететің, реальды сюжет композициясының даму
жолдарың көрсетіп ... ерте ... ... мүсіндеу өнері архайқалық шарттылықтан
толық арылды. Ежелгі Грецияға сүрет өнері де кен тараған, бірақ, ол біздің
уақытқа ... ... ... жоқ ... ... грек ... өз
фрескалары мен мозаикаларына мифологияның оқиғаларың ... ... ... ... ... сол кездің оқиғалары мен гректердің тұрмысың да
бейнеледі.
Дін гректің классикалық мәдениеттінің маңызды құрамдас ... ... ... ... өнерінің, әдебиеттің тамаша ескерткіштерінде де
өзінің қөрінісің тапты. Ежелгі грек дінінің ... ... ... ... – ақ қалыптасқан еді, ал оның тамырлары тіпті ... крит ... ... ... шығыстық ықпалдарымен сабақтасады.
Ғасырлар өте келе құдайлар өздерінің ескі қасиеттерің ... ... ие ... ... жаңа функциялары ескілерімен бірге өмір
сүретін. Құдайлар жөніндегі түсініктер ... ... ... ... қоғамға көшу кезінде мейлінше көбірек өзгеріске ұшырады. Осының бәрі
б.з. ... УІІІ – УІІ ... ... –ақ ... ... және
әр түрлі дәрежедегі жалпы гректік құдайларды ретке және тәртіпке ... ... Діни ... гректердің санасында негізінен антик
заманның аяғына дейін өмір сүрді. ... ... ... ... ... мен Македонияның шекарасында орналасқан Олимп тауының
жалғыз ... ... ... ... заманда қүл иеленуші
қоғамының дамуымен бірге құдайлар таптық ... мен ... ... Әр ... өз ... құдай болды. Азаматтар еркек пен әйел
құдайға мемлекет құдайы ... ... тиіс ... ... пашеінің
қамқоршысы әйел құдай Афина, Коринфтің қамқоршысы – Аполлон және ... ... , әр ... ... ... әйелге белгілі бір жануарды
немесе құсты ... ... ... тапқан тотемизмнің қалдықтары
орын алды.
Уақыт өте келе құдай жайлы түсініктер өзгеріске ... ескі ... ... ... ... ескі дін дағдарысқа ұшырап,
құдайларға деген жаңа көзқарастар ... ... ... ... ... саңасыңда қоғамдық қатынастардағы осындай дағдарыс жөніндегі
деректер бізге дейін ... ... Олар сол ... ... ... ... ... көрініс тапты.
Қөзе өнері
Классикалық периодта сурет өнері кең дамыды. Әсіресе көзешілік өнері
жақсы дамыды.
Б.э. бұрыңғы 510 жыл ... ... көзе ... ... бір ... ... ... құдай Дионистін құрметіне арналған
мерекелік шеруді бейнелеген. Шебр құмыраның дөнес ... осы ... үш ... ... ... нәзік талғаммен орналыстырған.
Олардың басын жүзім жапырақтарымен өрілген шір сәнге ... тұр, ...... құятын шара, екіншісінің қолында бүршікті таяқ.
Суретші бишілердің әсем қимылын сенімді. Жігерлі сүретпен ... ... ... келісті табылған сәтті штрихтармен
көрсетілген. Шебер адам денесін бейнелуде шартты ... ... бет ... мен аяғы бір қырынан, кеудесі қарсы алдынан беріледі.
Сурет құмыраның ... ... ... ... ою-өрнекпен қоршалған.
Амфораның 2-ші бүйінінде – жауынгердің өз ата-анасымен қоштасқан сәті.
Сұңғақ, сымбатты жігіт қысқа хитонның үстіне қола сауыт киіп ... ... әлі ... байланбаған иініш шошайып тұр, аяғында сирағын
қорғайтын саптама сауыты бекітулі, қасында ... ...... ... әшекейленген дөңгелек қалқаны бар. Таяққа сүйенген, бүкірейген,
төбе шашы түсіп қалған тақыр бас шал саусағын шошайтып, ... ... тұр. ... ... ... ... айдарлы биік дулыға ұсынады. Тұлғалар
жанына жазылған адам есімдері ... (эра) ... ... эпосының
кейіпкерлері.
- Троянның қаһарман қорғаушысы Гектор, оның әкесі Приам ... ... ... ... ... ... ... барлық
бөлшектері: қару-жарақ, киімдер мен сәнді шаш – бәрі де ... ... ... мифтен алынған көріністі өзінің тап
көз алдында өтіп жатқан ... ... ... ... Ол ... ... мен ... келіскен сымбатты өн-жүзді
сүйсіне бейнелеп, табиғи қимыл-қозғалысты тамашалайды. Құмыраның 2
бүйірінде қызыл барқын ... ... ... улы ... ... сияқты ешқашан жасай алмас еді» - деген қызық
жазу бар. Бұл Ежелгі ... ... ... ... ... ... бір күәсі.
Сонымен Евфимид – қызыл пішінді құмыра өрнегінің таңдаулы шеберлерінің
бірі, Афинада жұмыс ... ... ... ...... ... әсерлі қимылдары бере білу шеберлегінде , сұлбалық
суретінін нәзік сұлұлығында оның қолы қойылған ... өе ... ... ... қамдануы» мен « Бессайысшылар Гой (Мюнхен) амфоралары,
сондай-ақ: « ... ... ... ... ... Б.э. бұрынғы 520-
500 жылдарда жұмыс істеген Евфимидтің замандасы Ефроний қызыл ... аса ірі ... ... ... Ол ... алдымен құл болып
келіп, кейін бостандық алған және көзе ... ... ... ... бар. Ол қолын қойған 15 құмыра сақталған. Евфоний мифологиялық
сюжеттермен қатар, айналаны қоршаған нақты өмір ... де ... ... ... ... ... ... мәселен, суретші үлкен кратерде. Гимнастика мектебі
бөлмелеріндегі көріністерді ... ... Сол ... ... ... шөнгені алып жатқан құл баланың басына сүйеніп тұр. Ортада
жалаңаш болған жігіт шағын ... ... ... ... майын
тамызып жатыр. Гректер жарыс алдында дене терісін осы маймен ысқылайтын.
Оның қасында ... ... ... ... ... ... ... жатық жолақтар шығын , қайратты денені көрсетеді. Атлеттер ... ... ... ... олардың қимыл-қозғалысынан сымбаттылық
бекзаттық ... ... ... ... ... өн беріп тұр: бір
шетінде манерлендірілген жапырақтарымен шырмауықтың сабағын ... ал ... ... жағы мен ... ... құрма жапырақтары
салынған. Евфроний творчествосы афиналық суретшілердің ... ... ... ... Оның ең ... шығармалары: « Гераклдың Герионмен
шайқасы», « Салт атты» (екеуі де Мюнхенде) ... ... ... ... және ... ... ... қатерлі, Евфронийдтің екі
құмырасы Эрмитажда сақталады.
Б.э. бұрынғы 2-ші құмыра ... ... адам ... ... өмір ... ... ... бейнелеу дәрежесіне жетті. Бұл
өнердің ғажайып үлгісі – шебер Бриг жасаған және аты-жөні белгісіз, ... ... ... ... өрнектеген құмыралар. Бұл туындылар сәндік
өрнегінің ыдыс пішінімен тамаша жарасатын тас ... ... ... Б.э. дейін сақталмаған монументтік фрескалар лебі ... ... ... ... өмірі туралы сыр шертетін
жанрлық көріністерге ... ... ... ... тобы сан ... ... шырайлы оқиғаларды таба білген. Килік бүйірінде ол ... мера ... келе ... ... ... мен ... ... шеруін бейнелеген, ал шара ... ... бір ... ... Күн қыз ... шарапты көп ішіп қойған масан жігіттін
басын ... ... тұр. ... ... ... еркін қимылын, ұстамдылық да
байсалды жай ишарасын келістіре көрсеткен.
Бриктін қолы қойылған 13 құмыра сақталған, қызыл пішінді ... ... ... ... әсерінен тұған қаһармандық
бейнелерден бастап ... ... мен мас ... ... ... неше түрлі бар. Бриг шеберханасында жасалған ... ... ... ... ... ... Осы шараларды
өрнектеген шеберлер арасында шартты түрде « Бригтің ... ... ... талантты суретші көзге түседі. Оның ең әйгілі шығармалары –« ... ... ... ... ... тарихи музейі) құмырасы, «Троянның
алынуы» (Лувр), «Той мен оның зардабы» (Впорцбург) және т.б.
Грек театры
Ежелгі грек мәдениетінің ... ... бірі грек ... болып
табылады. Ой ауыл шаруашылығы мен шаруалардың қамқоры – Дионис құдайдың
құрметіне арналған мереке кездеріндегі халық ... мен ... ... Дионис құдайдың күрметіне арналған мереке көздеріндегі ... ... ... негізінде туды. Дионис құдай табиғаттың өндірғіш қүштерінің
құдай еді. Оған ...... ... ... ... ... жүзім өсіру болған ауыл шаруашылығы мен ... мен ... ... еді. ... сабақтары гүлдеген көктем
айында көктемгі Дионис мерекесі, қүзде жүзім ... ...... ... ... бұл ... адамдар жанадан дайындалған шарап
ішіп, ән ... би ... ... ... діни ... дифирамбаларды орындаушылар жеке
терісің киетін, « Трагедия», яғни « текелер әні», ...... ... ән/ ... ... ... ... трагедиясы шықты.
Дионис құрметіне айтылған бірқатар ... ... ... ... шықты.
Бұл әндер корифей деп аталатын бастауышысы бар хормен орындалатын.
Тындаушылар ... ... ... ... ... корифей хормен
бірге ән салатын.
Театр алғаш ағаштан жасалды. ... ... ... ... ... ... орын скена, яғни шатырша деген сөз ... ... ... ... 20-25 мың ... арналатын. Осыған орай театр орындары
кезінде ерекше техника қолданылатын. Әйел рольдерін де ... ... ... ... бәрі ... ести алуы үшін олар ... биік етіп
көрсететің арнайы етік котури киетің. ... ... ... ... әр ... жеке ерекше маскалар болатын. Масканың ауызына ... ... ... ... грек театрларының акустикасы тамаша да ... ... ... тиын ... ... де, оның дыбысы өте үлкен театрдың ең
артқы орнында отырғандарға да естілетің.
Ежелгі Грецияда театр ойындары ... ... ... ... ... ... ... түрде қатысүға тиісті қасиетті нәрсе деп ... ... ... болды, онда қойылатың ... ... ... ... ән ... ... талданатын.
Театр ойындары жыл сайын үлкен мерекелерде бірнеше рет қойлып,
қатарынан ... ... ... ... грек ... сияқты трагедиялардың негізіне мифология
алынды. Классика дәуірінде мифология ... ... ... және
таратты. Ақындар өз трагедияларына сол кездегі грек қоғамын толғандыратын
идеяларды арқау етті. Бұл ... ... ... әйгелі болуын
қамтамасыз етті және оны сол дәуірдің жанды да жарқын ... ... УІ – У ... ... тек грек ... ғана ... жүзі ... де классиктері болып табылатын гректердің аса
көрнекті трагедиялық ақындары өмір сүрді. ... ... ... ... ... ... 525-456 ж.ж./ еді, оны « трагедияның атасы» деп әділ
атады. Ол тираниямен ... және кұл ... ... ... өмір сүрді және грек – парсы соғыстарына ... ... - өз ... ... ... және ... ... Олардың кейбіреулері ғана бізге дейнге жетті. Эсхилдің ен ... – « ... ... ... б.з. ... УІ – ... ... қүлатылған тиранияға деген қарсылық көрініс тапты.
Мифологиялық тақырыптағы трагедиялардан ... ... « ... атты ... ... ... ол грек – парсы соғыстарындағы гректердің
жеңісің және Персияның ... ... Бұл ... ... ... ... шайқасы да көрініс тапты. Эсхилдің тағы мәнгілі ... ... ... ... ... да ... ... дәуірінің тағы бір тамаша трагедиялық ақыны Софокл
/ б.з. ... 496-406 ж.ж./. ... көп ... ... ... ... ... Софокл « Антигона», «Филоклет», «Эдип патша» арқылы драма жанрын
қалыптастырды.
Софокл ... ... ... ... ... сонымен бірге
Софокл адамның өміріне үстемдігін жұргізетін ... ... ... ... аса ... ... – « Эдип ... Бұл трагедия
адамның тағдыр алдындағы дәрменсіздігі жөнінде идея әсірісе айқын көрінеді
және сонымен тағдырға қарсы наразылық бейнеленеді.
Бұл ... ... ... тағы бір ... аса ... трагедиялар
жазды, олардың ішінде « Электра» көзге түседі.
Жоғарғы Классика /450-410 жылдар б.з.б./
Б.з. бұрынғы 5 ... ... ...... өнер ... кезі және классиканың эстетикалық идеяларының едәуір дәрежеде
гармониялық жүзеге асуының кезені деп есептелінеді.
Греция ... ... ... орынды Афины алды, онда Периклдің
басқаруімен мәдени, саяси, экономикалық ... ... ... ... ... аса ... ғасыр ансамблі – Афины акрополі салынды.
Тағы сол сияқты б.з. ... 5 ... 3-ші ... ... Парфенон, Пропилси, Ники Аптерос храмы салынды.
Соның ішінде Парфенон ғимаратың қарастырайық. Ғимарат құрылысы б.з.
бұрынғы 447 жылдан бастап 438 ... ... ... ... созылған. Парфенон
жоспары жағынан аумағы 70/31 м, қырық алты колоннамен ... ... ... әсемдеуге колонналардың ар жағынан ғимарат қабырғасың
бойлай жалпақ баскур болып өтетін иониқалық фриз пайдаланды.
Парфенонды тұтас ... ... ... ... – бір ... оны
жасаушылардың есептегеніндей, солтүстік – батыс бұрышында Парфенонды салуда
адам жаңарының кору ерекшеліктері ескерілген. ... ... ... ... әрі ... ... ... салынған. Ғимарат
іші қабырға арқылы аумағы әр түрлі екі ... ... Бас ... ...... – Парфеностың / Бибі – Афинаның/ мүсіні тұрған. Тәнірияның
он екі ... ... ... өрнек пен айшылықталған ... ... ... ... осы кезенде ассимметриялы ғимарат ... / ... 421-406 ... ... ... ... ... де тамаша шығармалары өмірге келді. Соның
бірі – грек классикалық мүсін өнерінің бірегей озық туындысы, ... ... ... ... найзаға сүйеніп, қалын ой үстінде түр, басында
жауынгерліқ коринфтік дулыға. ... ... ... зор жеңісі,
сүретшінің архаика өнері шарттылығынан құтылған тәуелсіз талпынысы жақсы
сезіледі. Бірақ та бедерлеу ... көне ... ... ... ... әдіс – тәсілінің нышаны білінеді. Оны Мысыр өнеріндегі, сәулетші
Хемрдің бейнесімен осы Афина ... ... ... ... ... ... ... – жебеушісі әрі ақыл мен парасат құдайы, ... ... тән ... қоса терен ойлы, ... ... ... ... сандалған. Сонымен бірге сүретші, данышпан
адамның сабырлы да ... ... жан ... доп ... ... ... білген.
Осындай толымды туындының бірі – ізгілік пен нәзіктіктің ... ...... ... ... ... ... бұл
жұмыс «Афродитаның тууы» деп аталады / б.з.д. 470-460 жылдар/. Тууындыда
енді ғана теңіз толқынынан жаратылған ақыл – ... сүлу ... ... бейнеленген.
Б.з. дейінгі У – ғасырдың 2-ші жартысында Грек ... ... ... ... ... ... ізденістерінің арқасында адам
денесін реалистік шыншыл бейнелеу тәсілдерін, пішін қимылының ... ... ... ... өріс ... Сол ... Грек ... үздік шығармасы, құдай – Посейдонның сан бейнесі өмірге келді. Бұл мүсін
қаладан құылып сандалған, қүйма өнерінің ... ... ... Мүсінде
теңіз тәнірінің сан денесі мен айбынды кейпі, үш ашалы қурзісін темірдей
қайратты қолымен ... ... ... аса бір ... еттері, дене
мүсіншілерінің ара қатынасы ... ... сүлу да ... ... дейінгі У ғасырда бірнеше әйгілі мүсінші сәулетшілер
өмірге келді. Солардың бірі әйгелі мүсінші әрі сәулетші ... ... ... өзінің Афина мүсінімен әйгеленді. Афина акрополі үшін ... ... ... ... ... жеңген кұрметіне тұрғызылған. Мұнда
жеңімпаз Афина асқақ та тәқаппар, сусты да ... ... ... ... қайрат – кейпін таба білген және оны ... ... ... да. Бір ... осы 7 метрлік алып та әсем ... ... ... ХУІІ ғасырда оны Константинопольде соқыр сенімдегі
крест таққан сарбаз – серілер жойып жіберді.
Осыдан ... ... ... ... Зевсті салады. 13 метрлік тәнір
бейнесі қоладан әр ... асыл тас, ... ... Сол ... мен ... ... ашық денесі піл сүйегінен, қөзі асыл тастардан, ал
сүлығы мен ... ... ... ... ұлы ... ... ... да сақталмады, оны такуа христиан дін басылары құртып жіберді.
Зевс мүсінің жасап, атақ – ... ... ... ... ... Осы туста Афинаны ақылды да ... ... ... ... Ол ... ... ... Афина акроплін жаңартып салұға
үсыныс жасады. Оның бұл үсынысың қабыл алған Фидий акропль қысқа ... ... ... ... ... ... тұтастығымен, жарасымды
әдемілігімен қайран қалдырды. Көптеген мүсіндермен әсемделген ақ ... ... Грек ... ... ... еді. ... акроплін салу
барысында негізгі басқарушы Фидийден басқа көптеген ... ... оның әр ... ... ... көрсетті. Осынау оңдаған сәулет кешен
сәулетші Мнесики / 437-432 жылдары/ тұрғызды. Ал жеңіс құдайы Ника ... ... /427-421 ... ... ... акроплінің негізгі
ғибадатханасы – Парфенонды сәулетшілер Гектинд пен Калликрат салды.
Осы ... көз ... ... ... ... ... болып
табылатын Парфенонды құрылысшылар он жыл бойы тұрғызды / 447 – ... ... ... аумағы 70/31 м. болды, құрылыс 46 бағанамен
қоршалған дорлық қанаттардан тұрады. Колонналардың өзінің биіктігі ... ... ... ... ... ... ... жеңімпаз
Афинаға орнатылған ескерткіші бар, оны мүсіндеген ... ... ... ... ... піл сүйегі мен алтыннан апталып сомдалды. Оған 1200 кг алтын
кеткен екен. Осындай қайталанбас мүсіндерді ... ... ... ... ... өмірінің соның тар қапаста өткізді. Оны коре алмаған
кастастары жан досы – қала ... ... ... ... от ... ... ... дейін аяқталмай, түрмеде көз жұмды.
Атақты Фидийден кейін грек ... ... ...... мен ... ... 2 мүсіншіде қаламен жұмыс істеді. Олардың жылдар бойы сомдаған
талай мүсіндері бізге жетпеді, тек бірен – ... ғана ... ... бірі ... ... ... ... енбегі. Мұнда мүсінші атлеттік
жарыс жеңімпазын мадақтап көрсетеді. Мүсінші атлет бейнесі арқылы ... ... ... қимылын, сол кездегі адам мінез – қулқын, қуатын тамаша
ашып, көрсеткен. Адамның ...... ... ... ... ... баураса, екінші мүсінші – Поликлетті адам сүлулығының
таңғажайып сырлары қызықтырды.
Поликлет заманының ұлы мүсінші, әрі ірі ...... ... Ол
сүрет салудың көптеген әдіс – тәсілдерің, бұрын ашылмаған тын әдістемелік
заңдылықтарды тауып, терен ... ... ... адам ... ... құрылысын жете зерттеп, көптеген құнды ... ... ... ... ... қалдырды. Ол алғаш рет
«Канон» атты әдістемелік оқулық жазды және әйгілі «Дорифор» мүсінің өмірге
келтірді.
Поликлет 480 ж. ... ... ... 460-41 жж. гүлденді, Б.з.
бұрынғы У – ғасырдың аяғында дүние салды. Ертедегі жазушылар ... ... ... ... тын шәкірті болған. Мүсіндерін көбінесе
қоладан ... ... ... ... ... ... дене ... мен
азаматтық ерлік мұраттарың бейнелеген. Бұл мұрат Поликлет ... ... адам ... ... ... ... ... тапты.
Шебер алтын мен піл суйегінен алып діни мүсіндерді сомдаумен де айналысты.
Поликлеттін « Амазонка» атты ... ... ... мен ... ... біріншә орын алды. Аңызға қарағанда, бұл мүсіншілердің ... ... ... ен үздігі деп мойындаған. Оның шәкірттері мен
мұрагерлері көп болған. Ұлы шебер шығармаларынан біздің ... ... / ... ... «Дорифор» /Неаполь, ұлттық музей/, «Жаралы
амазонка» / Берлин/ және басына жемелек тағып жатқан ... ... ... ... ... мүсіндерінің римдік мәрмәр көшірмелері ... ... ... ... ... мен ... өзара қатынасына
математикалық тұрғыдан дәл есептеді. ... ... ол ... бойын алды.
Боймен салыстырғанда адамның басы дененің ... бір ... бет ... басы /алақан/ оннан бір бөлігін, табан алтыдан бір бөлігін құрайды.
« Көркем шығармалардың табысты болуы, деп ... ...... ... ... ... ... кез келген үсақ – туйек оны
бұзып жібере алады».
Поликлет атлет азамат ... өз ... ... ... б.з. ... ... шамасында қүйылған қола мүсінінде жүзеге асырды. Алып денелі
жаланаш атлет « Дорифор» ... ... да ... қалпында
бейнеленген. Ол қолына үстаған найзасын сол ... ... ... ... ... шола ... Жігіт жаңа ғана алға бір қадам басып ... ... ... ... ... оң ... ... Архаикалық
мүсіндердің өзін - өзі шектеген, шартты ... ... ... жете ойластырған тендіқ жүйесін жасау жолымен арыла алған: сәл
көтерілген он жақ ...... шығу ... ... ... сылқ
түскен сол жақ боқсеге – сәл көтерілген иык сәйкес. Сөйтіп, мүсінші атлет
кейпіне ... ... пен ... ... ... ... ... дененің
ғажайып бұлшық етін: қолдың қайратты білеушілерін, ... мен ... ... ... ... мойын мен атлеттін шымыр шыныққан
аяқтарын ... таң ... ... ... ... лебі ... бет ... шыңқ етпес сабырынан ер жүректік, рухы айқындық пен
ерлікке әзір түрғандық ... ... ... өз ... ... –жан-
жақты жетілген саламат, сом тұлғаны аса айқын сипаттаған. Ол үшін ... ... ... асылдық өлшеміне айналып кеикен. Шебер өз
қаласына қызмет ету үшін әр адам ... тиіс ... ой ... ... мінсіз кемелдігі оны гректердің көз алдында адам
сұлұлығының қайталанбас үлгісіне ... Бұл ... ... ... ... қалаларында, жігіттер гимнастикалық жаттығұлар
жасайтын орындарда тұратын. Қазірге ... ... ... ... ... ... бірі болып отыр.
Сүрет өнері
Сүрет өнерінде аса үлкен жетістіктерге жеткен ... ... ... ... деп ... Ол жаңа техниканы, тұқымның ішіндегі ... ... бояу ... ... ... ... ... тағы 3 шебер: Гераклейден келген Зевксис, Парфасий ... ... ... ... ... ... сол ... даңқты сүретшілердің бірі Тасос аралынан шыққан
Полигной (б.э. ... ... ... ... ... және мифтік
тақырыптағы сүреттері мүсінді фронтондар мен рельефтер тақырыбына өте жақын
(«Амазонкалармен гректердің шайқасы», «Марафон кезіндегі соғыс» және ... ... ... ... ... ... жазбалар
сүреттермен үқсас келген. Сүретші негізін төрт түрлі бояуды: ақ, сары,
қызыл және ... ... ... ... қарағанда помегнот
композицияларындағы бояу, тек бояу ... ... ... ... ... болған.
Көп уақыт бойы сүретшілер фреска техниқасын қолданған, ... ... және ... бояуларын да қолданған.
Грециядағы философия
Архаиқалық кезеннің өзінде көрініс тапқан табиғаты және ... ... ... талдап қорытуға үмтылу классикалық жәуірде
философиялық – ... ... ... ... ... ... ғылым ретінде пайда болу процесі кезінде – ақ ... мен ... ... ... оның тез және тамаша дамуына
ықпал ... ... ... одан әрі дами ... Мысалы: Периклдің
досы Анаксагор өзінен ... ... ... ... ... стихиялық материалистер қорытындыларын дамыта отырып, оның
құрылысына назар аударды. Ол барлық денелер ән ... ... ... ... ... ауа - ән ... ағаш бөлшектерінен, металл ... ... ... ...... ... бөлшектерінен, ет – ен
майда ет бөлшектерінен, т.с.с. құралған деп үйретті.
Ежелгі грек материалистік философияның шының – ... ... / б.з. ... 460 – 370 ... ... әлем ... ... біздің жер да барлық заттар да, адамдар да, ... да ... бір ... бірақ түрі мен көлемі әр түрлі аса майда бөлшектерден
атомдардан тұратыны жөнінде ілімі болды. ... ... ... атом ... және ... ... одан әрі бөліне алма – алмайтын ен
майда бөлшегі болып табылады. Демокрит әлемде тек жаңа ... ... мен бос ... қана бар деп ... Өз қозғалысы кезінде атомдар
бір – бірімен ... әр ... ... тауып, дүниедегі, сан килы
заттарды ... Бұл ... ... ... олардың құрап тұрған
атомдар бөлшектеліп кеткенше өмір сүреді. Демокриттін атомдық теориясының
ғылым мен ... ... ... ... ... ... болды.
Демокрит тұнғыш рет қозғалыс – материяның ен ... ... ... қағиданы айқын тұжырымдады. Оның ілімі механикалық материализм
болып табылады.
Архайкалық кезендегі және классикалық кезеннің бірінші ... ... әлем ... ... ... ... танып білуге және зерттеуге басты назар аударды. Бірақ білімнің
жинақталуы және қоғамдық ... ... ... ... грек
философтары алдында жаңа проблемалар туындап отырды:
« Индивидуализм мен субъективизмнің осе туруі бірінші кезекке космостың
емес, ... ... ... ... ... және ... бейнеленуін емес, адамның субъективті терен табиғатына, оның
психологиясына, оның кешікпей – ақ өзіндіқ мәнге ие ... және ... ... ...... ... енуді талап етті». Бұл
проблемалар б.з. дейнгі У – ғасырдың 2-ші жартысында өмірге ... ... және ... ... жаңа ... алып ... бұл
бағыт өкілдері софистер, басқаша айт қанда, даналар ... ... атқа ... ... У – ғасырдағы Грециядағы, әсіресе Афины мен ... ... ... және ... ... ... мен ... өз аитқандарына сендіре алатын шешендік өнерді менгеруді талап
етті. Ел аралап жүрген ... ...... осы ... ... үйренгісі келгендерді ақыл алып оқытатың еді. Олардың білімі
субъективистік және анархистік ... еді. ... ... ... өз ... ... жөнінде, олардың ақиқаттығын тексеріп
білуге болама, жоқпа, осы жөнінде ... ... ... ... ... ... философтардың табысы дей керек. Алайда шындықтын критерийі жөніндегі
сүраққа олар жауап бере алмады.
Алдынғы буын софистердің көрнекті өкілдерінің бірі – ... ... « ... ... өлшемі – адам», басқаша айтқанда өз қасиеттері жоқ,
ол қасиеттер олардың бойында адамға қатынастарына қарай, пайда ... ... ... қара да, ақ та ... да, ... да жоқ, ... ... бағалағанда бұл қасиеттердің бәрін оларға адамның өзі ... ... ... ... ... түсіндіоуге осындай субъективті
тұрғыдан келуі олардың философиясының одан әрі ... ғана ... ... де ... ... Сөздерді әр түрлі әдістерімен
құбылтып пайдалану арқылы олар бірі – біріне мүлде қарама – ... бір ... ... ... ... ... ... дұрыс екенің
дәлелдеп бере алатын. Софистердің білімінің негізінде объективті шындықтың
болатынына сенбеушілік жататын.
Софистер арасынан ... ... ... ... жолға түскен көрнекті
философ Сократты да /б.з. дейнгі 471-399 жылдар/ одан, ақыл – ой проблемасы
толғандырды. ... ... өмір ... ... – бір шығарма жазбағанына
қарамастан, оның философиясы көпшілікке кенінен тарады және оның шәкірттері
көп болды. Сократ ... ... ... ... ... ... жиңалатын базарды, афинылықтардың қыдыратың сүйікті орны Пропилеяны
және басқа да ... ... өз ... ... ... ... көп ... Олар тек аристократтар мен байлар ғана емес
еді, олардың ... ... ... да ... ... іздеуде Сократ софистерден ілгері кетті. Ол дәл
метод табұға ... ... ... адам ен ... өзің - ... тырысқаны жөн, Сократ өзің - өзі тануға кіріскен ... ... ... ... « ... білетінім, өзімнің ешнәрсе білмейтінім»
деген қағидасың басшылыққа алуды ұсынды. Ойшылды бұл қағида алдын ала ... ... ... ... ... Ақиқатты танып білу – ойлатан және
әрекет жасай алатын рухани тіршілік иесі ретінде ... ... ... ... тиіс. Сократтың пікірінше, ойшыл адам өзінің рухани
аппаратының механизміне талдау жасауды аяқтаған сон өмір ... ... ... объективті тұрде өмір сүретін рухтың ... ... ... айтқанда объективті ақиқатты біледі. Ойшыл адам ... сон ... ... ... ... ... ... жеткізуге тиіс.
Сократ Афинада, мүсіншінің отбасында дүниеге келген. Бұл дүниедегі дәм
– түзы таусылар шақта данағай карт ә ... ... ... ... ... тартылып, өлім жазасына кесілді. Түрмеден қашып шығуға мүмкіндігі
болса да, аққа құдай жоқ деп, ...... ... өмір сүріді өзіне
ар санайды. Ақырда Афина билеушілері өған у ішкізіп өлтіреді.
Сократтың өз тұстары мен шәкірттерінің айтүы бойнша донағай қарт ... ... ... ... шығып, ел аралап, көпшілік арасында сүхбат
құруға, ... ... ой ... ... екен. Әнгіме – дүкенді
көбіне сүрақ – жауап түрінде жүргізгенді, диалогқа құрғанды ... ... өз ... ... ... ...... дейексіз деп тауып,
адам санасын айтүға, ой өрісін қенейтүге көп ... ... ... ... ... ... ... жауап қайтару арқылы ақиқатқа
жетудің жолың ашқан. Мұның өзі Сократтың философияда ... ... ... ... ... Әрі былайға жұрт оны ұғымды
философияның ... ... ету ... ежелгі грек философияның дамуына
елейлі ықпал еткен ұлы ... ... ... ... ғұлама Сократ әсіресе даңалық, игілік, ізгілік,
адамгершілік, ... ... ... ... ... жете ... кісі сондықтан этика саласында қатан рационализм бағытын ұстанған
философ ізгілік пен білімді пара – пар ... ... не ... ... ... ... ... баспайды деп есептейді. Демек, білімді дана
кісілер ғана ... ... бола ... ал қиянат жасауын білместікпен,
істін ақыры қайырлы болатынына көзі жетпегендіктен ... деп ... ... ... ... ... негізделген басқару
тәсілдерінің бәрін монархияны, тиранияны, ... ... ... ... алды. Тіпті Афинадағы демократияның кейбір нышандарына
да күдікпен қарайды. Алайда ұлы ... ... ... мемлекеттін
қажеттігін мойындайды. Яғни оның саяси ... ... ... « ... ... сөзбен айтқанда, ақыл ойы түзу алысты болжап, ертенің
қөре билетін, басқару ... ... ... аздырып – тоздырмайтың іскер
де беделді қайраткерлердің қолында болу керек деген тұжырымға негізделеді.
Сократ қүлдықты ... ... ... ... ... категория ретінде қарастырмайды. Ол бұл категорияға моралдық
жағынан келіп, жақсылықты білмейсін беқулсын, ... ... ... па – ... ... ... шалғай қондын ба – күлсын деп санайды.
Аристотельдің айтуынша, Сократ индикциялық дефинициялық тәсілдерді ... ... анық ... Ал ... өзі оны « майевтика» деп атаған.
Шегелеп айтар болсақ, филисофия тарихындағы ... ... із – ... ... ... ... Бір ... ол « айтым бітті,
кестім – үзілді» принципінен бас тартып, догматизмді мойындамаған данышпан.
Өзіне дейінгі ... ... ... ... бір ... ... мен ... танбай, қайталай беретін болса, Сократ бұл
таптаурыннан мүлде қиғаш кетіп, тыннан соқпақ тартады. Сондықтан ол ... ... ... ... ... қозқарас атаулының қай – қайсысы болсын,
жылы жауып қоя салмайды, оппонентімен дауласады, таласады, тағы бір ... ... ... қояды. Осы тұрғадан келгенде ол өзін бәрін
білетін данышпанмын деп есептемейді. Яғгни Сократ ... ... ... ... ол « ... ақ», «сүдан таза», « адал ... ... ... ... ... ... қоятын жаны сұлу ұлы ғулама
данышпан философ ретінде сан ұрпақтын санасына уялады. Философия тарихында
қалған Сократ мәні де, ... ... да ... ... ... ... бермек.
Сократтан қалған сөз
Өзінді өзін таны.
Пайдалы мен зияндыны оқымай – ақ ... ...... заман ғұламаларының өз енбеқтерінде қалдырған даналық қазыналарын
кәдемізге жарата алсақ – ... ен ... ... ... ... олқы, нәпсінің қүлына айналғандар тәнің де,
жаңың да ластайды.
Асылы, аса дарындылар қажетті тәлім – ... ... ... бір
ғажап, ен бір пайдалы кісіге айналды, бірақ олар тәлім – ... ... ... ... ... ... ақымақтар мен зиянкестер, міне солардан
шығады. ... олар ісін ... ... ... ... қонімсіз
нәрсені қолға алады. Әдетте, мұндайлар тәкаппар да қыныр ... ... да, ... ... қайтару да қиын.
Әдебиет
Грецияның үшінші ұлы трагик ақыны – Еврипид / б.з. ... ... Ал ... ... ... және мерт ... ... арналған трагедиялар жазды. Оның пьесаларында адамдар ... ... ... Сол ... үлкен тұлғасы Еврипидтің « Медея», «
Иппомет», «Геракл» т.б. шығармаларында адамды іс - ... ... ... ... ... ... Осылардың ішіндегі ен атақтысы – «Медея».
Ол зәбір шеккен әйелдің бастан кешкен азабы мен кек алуына ... ... ... бас ... ... ... жеңіске жетуі үшін өзін құрбан дыққа шалып, өлімге барады.
Еврипид өз трагедияларында б.з.д. У – ғасырдың 2-ші ... ... ... мен ... ескі дәстүрлер арасындағы тартысты бейнелейді.
Өзінің күші, мазмұнының айқындығы, ... ... ... ... ... грек ... ен тандаулы драматургия
үлгілеріне бірінен саналады.
Театр
Гректің ұлы ақындары – ... ... ... ... грек ... ... – саяси және рухани өмірін жаң ... ... ... ... ашық ... ... ... үйі оркестрден
/дөнгелек алан/, театрыннаң / бастапқыда актерлердің қиініп, ... ... жай ... ... ... ... орнын белгілейтің ағаш
қоршау құралды. Театрларда әйел ... ... ... ... ... ... киіп ойнады. Эсхил өзінің қаһармандық – патриоттық трагедияларында
екінші актерді / дефтерагонист/ енгізді. Бұл ... ... ... ... ... ... болуына жол ашты. Софоклдың азаматтық,
эстетикалық идеяларды жырлаған ... 3-ші ... / ... ... хордың ролі төмендеді, творчествосында қаһармандық тақырып
әуелі бәсендейді, бірақ адам ... ... өмір ... ... күшейді. Ал Аристофанның комедиялары Афинадағы қоғамдық – саяси өмір
диалогтармен әшкерледі. Грецияның ... ... ... ... театрдың
дамуына зор әсер етті.
Кейінгі классика
Элладанның саяси тарихындағы жаңа кезен жарқын да, жасампаз да болған
жоқ. Егер б.з. ... У – ... грек ... ... ... ІУ – ... грек демократиялық мемлекеті деген ... ... ... мен ... олар ... ... ... алдындағы ғасырда Афины жетеқшілігімен гректер быт – ... ... ... ... – қалаларың Персия әлсіреткен өзара
қақтығыстарды пайдаланып 386 жылы гректерге кіші азиялық ... ... ... патшасына бағындыратын бітімді зорлап танды. Сөйтіп Персия
державасы грек ... бас ... ... ол ... ... ... ... соғыстар грек мемлекеттерінің өз қүштерімен бірігуге кәбілетсіз
екенің көрсетті.
Ал бірігу грек халқы үшін экономика жағынан ... еді. Бұл ... ... ... ... ... осы ... едәуір нығайған
Македонияның – ғана шамасы жетті. Македония патшасы ІІ ... 338 ... ... ... ... жеңді. Бұл шайқас Элладаның тағдырын
шешті: ол ... ... ... билігімен бірікті. Ал ІІ Филипптің баласы,
ұлы қолбасшы Александр Македонский гректерді ... ... ... жауы ... ... ... жорыққа аттанды.
Бұл грек мәдениеттінің ақырғы классикалық кезені болды. ІУ ... ... ... ... ... дәуірге қадам басты.
Біз кейінгі классика өнеріндегі жаңа лепті айқын ажыратамыз ұлы
гүлдену ... ... адам ... мемлекет – қаланың айбынды да тамаша
азаматы кейпінен өз көрінісін тапты. Полистін ... бұл ... ... Бұл ... ... ... ... бас идіретін күш –
құатына деген оз сенім әлі ... ... ... жоқ, ... ... – көп
бұркемеленген сияқты болады. Аландаушылық, яғни өмірден ойсыз – ... ала ... ... тұдыратын ойлар пайда болады. Адамның ішкі
дүниесіне ... арта ... ... келгенде бұл бұрынғы уақыттардағы
кұдіретті жинақтаудан бас тарту болып шығады.
Акропльдың мүсіндеріненде ... ... ... ... ... ... үсақтай береді, оның есесіне өмірмен сұлулықты жалпы
қабылдау арта ... ... ... құдайлар мен қаһармандардың сабырлы
да асқақ ізгілікті өнерде құрделі сезімдерді құштарлықтар мен үмтылыстарды
айқындауға орын береді.
У – ғасырдағы грек ...... ... ... ... ...... негізгі ретінде бағалады. Сондықтан да ... ... ... грек үшін ... қүш – ... мен сұлулығын орнықтыру
үлгісі болды. ІУ ғасырдың сүретшілерінің тұнғыш рет ... ... ... әйел ... ... тартымдылығы
қызықтырды.
Грек өнері У ғасырда жеткен ұлы шеберлік ІУ ғасырда да өмір сүреді,
соңдықтан да ... ... ... ... ... ... әлі
де сол жоғары мінсіздіқ белгілерімен көзге түседі. Гегель айтқандай, ... ... ... өзі ... ... өз ... арқылы да жаңа ағымды бейнеледі. Кейінгі
классикалық грек сәулетісі ... бір сән – ... ... зөр
аумақтылыққа жеңілдіқ пен сәндік әсемдікке деген талпынысымен көзге түседі.
Таза гректік көркемдік дәстүр грек қалалары, ... ... ... кіші
Азиядан тарайтын шығыстық әсерлерімен астасады. ... ... ... архитектуралық ордерлермен қатар үшінші, кейінірек ... ... ... ... сайын жиі қолданылады.
Коринф колоннасы – ен бай және сәндік колонна. Онда ... ... ... ... геометриялық схемасынан басым
түседі, бұл схема коринф ордерінде табиғаттың қос қатарымен көркерілген.
Полистер оқшаулығының күні ... ... ... үшін, берік болмағаны
мен, қуатты қүл иеленушілік деспотия заманы орнай бастады. Перикл ... ... ... ... грек архитектурасының ен ғаламат ... бірі – ... ... ... ... Мавсолдың
Галикарнасс қаласындағы /Қіші Азияда/ бізге дейін жетпеген мазары еді, ... сөзі де ... ... ... шықты.
Кіші Азия парсылардың шеткері аймағы ІХ ғасырға ... аты ... ... ған Галикарнасс қаласы. 351 жылы осы елдің әкімі ... ... өз ... дүние салды, Карий Мавсол өз ажалынан дүние ... бұл ... бір ... да емес ... ... мұрагерлері оның зиратың тұрғызу үшін жер – жерлерден
мамандар, көлөнершілер шақырды. Олардың ішінде аттары грек ... ...... ... ... ... т.б. ... еді.
Галикарнасс мавзолейінде барлық үш ордер тоғысқан. Ол қөс ... ...... ... ... ... ... орналасқан.
Қабаттардан жоғары 4 аттақ ... ... ... биік ... болды. Грек сәулет өнерінің
сызықтық сымбатын өзінің салтанаттылығы жағынан ертедегі ... ... ... еске ... осы аса ... / оның ... шамасы,
40-50 метрге жетеді/ ескерткіштен табұға болушы еді. Осы ... ... үлгі ... ... « ... дап атала бастады.
Сәулет өнеріне тоқталсақ; аса әйгілі ... ... ... ... ... ... – гректің ұлы сәулетшісі және сәулет өнерінің теоретигі, ... 5 ... 2-ші ... ... ... Б.з.б. 447-438 ж.ж. Иктин
сәулетінің ен кемел түындысы Парфенонды салды.
Калликрат б.з.б. 5 ғасыр 2-ші ... ... ... ... ... мен ... ... айлағымен жалғастыратын қос көрған дуалды салуға
қатысты.
Мнесикл де б.з.б. 5 ғасыр 2-ші ... ... ... ... Ол ... ... ... бірі. Ол Афины акрополіндегі момументтік
қақпа Пропилейді тұрғызды.
Мүсіндеу өнері
Скопас, Пракситель және ...... ... ен ұлы ... еді. Антика өнерінің өздерінен кейінгі бүкіл дамуына жасаған
ықпалы жағынан бұл үш данышпанның ... ... ... ... ... ... әрқайсысы өзінің дүние жайлы жарқын да, дара
түйсігін, ... ... ... ... мінездік жөніндегі ... ... олар ... ... ғана ... ... ... мәнгілік –
жалпы адамзаттық асқар биікке жетті. ... ... ... ... бұл замандастарының өздерінің жеке сезімдерінен ... сай ... жай ... ... ... ... пен арынның мазасыздықтың, әлдене
дұшпан қүштерімен қүрестің, зор қүдіқ пен қайғылы қүйініштің лебі еседі.
Мұның бәрі ... оның ... тін ... ... сонымен бірге ол өзі
өмір сүрген заманның белгілі көніл ... ... ... ... ... ... ... Элладаның қайғылы тағдырын ... ... олар ... жақын десенші.
Мәрмәрге бай Парос аралында түған Скопас /б.з. бұрынғы 420-355 ... ... да, ... ... да, Кіші ... да ... оның жұмыстарының саны жағынан да, сондай – ақ тақырыбы жағынан да
ерекше мол көлемді ... ... ... ... ... ... өзі немесе оның тікелей басшылығымен жасалған Тегейдегі Афина
храмының мүсіндікк ... / тек ... ғана ... сонымен бірге
сәулетші ретінде де данқы шыққан Скопас осы храмның құрылысшысы да ... ... ғана ... ... оның ... ұлы ... сезіну
үшін жаралы сарбаздың бүлінген басынан көз жугіртудің өзі жетіп жатыр ... ... ... ... имек ... ... ... қадалған және
ауызы сәл ашынкы бұл баста бәрі де – ... да, ... – те бар ... тоз – тозы ... және шетел жаулап алушыларынның табаны
астында ... ІУК ... ... ғана емес, сонымен бірге бүкіл
адам ұрпағының жеңісінің соны бәрі бір ... ... ... ... байырғы трагедиясын да бейнелеп тұрғандай. Сөйтіп бізге бір
кезде эллиндік сананы нұрландырған, тіршіліктің нұрлы қуанышынан ... ... ... көрінеді.
Гректердің амазонкалармен шайқасың бейнелейтің Мавзол мазары фризінің
сынықтары / ... ... ... Бұл ... ... ... ... сынықтарды Парфенон фризінің сынықтарымен салыстыратың ... да, ... да ... – көзғалыстың емін – еркіндігің көруге болады.
Бірақ онда ... ... ... ... ... ... нағыз дауылға
айнлады: әсерлігі, жайлы желпілдеген киімдер көрмеген ғаламат серпінділікті
тұғызады. Онда ... ... ... жасалатын үйлесіміне мұнда
– ен айқын қайшылықтарға ... ... ... ... мен ... өте ... басты нәрседе тектес. Екі фриздің де композициясы
сымбатты, үйлесімді әрі ... ... де ... нақты. Гераклит
қайшылықтардан ен тамаша үйлесім туады деп тегін ... ... ... ... ... ... сияқты соншалық мінесіз композиция
жасады. Оның үстіне онда бірде – бір ... ... ... ... ... пластиқалық мәнің жөғалтпайды.
Скопастың өзінен немесе оның шәкірттерінен қалған нәрсе осы ғана.
Ен алдымен реалистік өнердің дамуына тән өте ... ... ... У – ... ... ... – бұл ... барлық жағынан қарауға
толық арналып жасалған, соңдықтан сүреткер жасаған бейненің барлық ... үшің оны ... шығу ... классиканың сонғы ғасырында буырқаған күштарлық пен ... ... ... ... парықтау арқылы да құатты эллиндіқ ... ... ... ... ... білді.
... Прокситель / байырғы афиналық, б.з. бұрынғы 370-340 жылдары жұмыс
істеген өз ... ... ... ... ... Бұл ... оның өнерпаз әріптестеріне қарағанда мәліметтер көбірек.
Скопас сияқты, Прокситель де қаланы елемей, өзінің аса ұлы ... ... ... өте бай адам ... Сондай – ақ оның атақты
зинақор, құнапар деп кінә тағылып, бірақ оның сұлулығына тан – ... ... ... ... қана ... ... ... болып бас июге лайық
деп тапқан., Фринаны сүйгенің білеміз. Фрина оған ... ... / ... ... ... үшін ... ... атқарды.
Бұл мүсіндердің жасалуы және оларға табыну жөнінде римдіқ ғалым Плиний
жазып, Пракситель дәуіріндегі ... ... ... « Теқ ... ... ... ... дүниеде бар барлық түындыларын еп асқақ шоқтығы ... ... ... ... Оны бір көру үшін ... Книдке жүзіп
баратын...».
Пракситель ІУ ғасыр гректері соңшалық қадір тұтатың әйелдің ... ... Бұл ... ... әлі ... ... көрмеген жарық пен
көленкенің мамыражай ойыны арқылы оның ... ... әйел ... құлпарып шықты.
Пракситель мәрмәрден жай ғана әелді емес, жаланаш әйел тәнірін жасады,
ал мұның өзі ... ... ... ... ... ... белгісіз ақынның
өленімен анғарылады:
Книдте көріп Киприданы ... тіл ... мені ... ен қайдан, Пракситель, жаңыма менің мұн батты.
Тағы бір белгісіз грек ағыны былай деген:
Мәрмәрге кім жаң бітірген
Киприданың ... кім ... тас ... тұр ... ғана ақ ... істеген Пракситель ме, әлде құдай – ана ма, Олимпті жетім
етіп, Книдке өзі жөғалған
Пракситель творчествосының бәрі ұлы ... ... ... ... ... ... бірі деп білгенің көрсетеді.
Книдтік Афродита бізге тек қана көшірмелері мен елуктеулер арқылы ғана
белгілі. ... екі ... ... ... /* Рмде және Мюнхен
Глипототекасында/ ол ... ... ... ... жалпы келбетің білеміз. Бірақ
бұл тұтас көшірмелер ен үздік үлгілер ... ... ... ... да ... ... Париж Луврындағы соншалық сүйкімді де жаңды Афродита
басы: Лувр мен ... ... ... ... ... ... ... алатың оның денесінің жұрнақтары, тіпті тұпнусқадан да
емес, Пракситель ... лебі ... ... ... ... ... «Хвощинский Венерасы»
/ оны сатып алған орыс жинаушысының есімі бойынша ... бұл ұлы ... ... ... ... ... құдайлардың ішіндегі ен сұлуы, киімдерін сыпырып тастап сұға шалп
ете тұсуге әзір тұрған бұл бейнеде замандастарын тан – ... ... ... ... ... ... бір белгі – бедеулерің ғана беретін ... ... ... таң – ... ететің нәрсе не.
өте нәзік модельдеу арқылы, бұл жөнінен барлық із ... ... ... ... ... ... жаң бітіру және жылтыр тасқа
өзіне ғана тән асқақ шеберлікпен нәзік жұмсақтық беру арқылы ...... ... ... мен ... пропорцияларында, оның тұрған
тойының жаң тебірентер табиғилығында оның, ежелгілер айтқан дерек бойынша «
әрі дымқыл, әлі ... ... грек ... ... ұлы ... адам ... санасы мен қиалындағы мәнгілік
негіздерді – бүлылық пен махаббатты сомдап берді.
Сұлулық болғанда – ... ... ... ... және шат ... ... ... болғанда тағы да мейірбан және бақытты мензеп,
сыйлайтың махаббатты бейнелейді.
Праксительді кейде антика өнеріндегі ләззатты /ал қандай ләззат ... ... ... пен ... ... ... ... мақсаты деп
білген философиялық бағыттың яғни гедонизмнің ен ... ... ... ... ... ... ... атлет бейнесі
де, сірә қызықтырмаған болса керек. Ол ... дене ... үлгі ... ... ... етті ... өте сымбатты және келісті,
патшадыман, алайда сәл қуақылана күлімсіреп тұрған, ешкімнен ... ... ... ... ... де алмайтың, жайбарақат бақытты ... ... ... ... ... сезіміне бөленген жастын
бейнесіне көрсетуге тырысты.
Мұндай бейне, тегінде, оның ... ... ... сай ... да оған ... ... ... мүсіншінің баласы болған Праксительдің ісін оның екі ұлы мен бір
немересі жалғастырады. Бірақ бұл тума ... оның ... ... ... сабақтастыққа қарағанда, әрине, түкке тұрмады.
Праксительдің аса көрнекті түындыларына « Гермес пен ... ... ... Сатир» т.б. жатқызуға болады.
Праксительдің өз қолынан шыққандардың бәрі бірдей ... ... ... ... ... сөзінен Праксительдің « Гермес пен ... ... ... ... ... еді. 1877 жылы қызу кезінде ол
жерден бұл екі құдайдың біршама аз ... ... ... табылды.
Дегеннен – ақ мүсінді Праксительдің ... ... ... құдігі
болған жоқ, Қазірде оның авторы Пракситель дегенді ... ... ... ... ... ... өзін ... зерттеу кейбір
ғалымдарды Олимпиядан табылған мүсін, шамасы ... алып ... ... ... ен тамаша эллинистік көшірме дегенге иландырды.
Пракситель мүсіндерінің жалпы келбетінде, түр – түс ... ... ... кейбіреурің сол кездің әйгілі сүретшісі ... дін ... ... / ... ... ... жұмсақ леп беретің ертілген балауыз
бояуды сініру арқылы/ білуге болады. Праксительдің аса ... ... ... ... әсерлі, эмациялы бола тумті. Екі ұлы ... ... ... оның ... ... ... ... ІУ – ғасырдың соңғы үштен бірінде, Александр Македонскийдің
түсінда жұмыс істеді. Оның творчествосы ... ... ... ... ... ен жақсы көретін материалы қала болды. Оның толтумалары
белгісіз. Оның ... ... тек ... ... бойынша ған пікір
айтуға болады.
Лисипп өз кезенің ен ... ... бірі ... Ол ... ... үшін берілген сыйлық ақшадан бір тенгеден бөлек қойып
отырыпты: ол өлгеннен ... ... ... саны дәл бір ... мын болған.
Сонымен бірге оның жұмыстарының ішінде жиырмаға жуық ... ... ... ... мұның үстіне оның кейбір мүсіндерінің ... ... ... Адам, апат және уақыт осының бәрін аяусыз қүртып ... ... қүш ... өнерінің рухын жойып, оның қалдырған ізін ... ... ... ... « ... олар ... болса, сондай етіп
бейнеленген өзімнің ізбасарларымнан өзгешеленген мен ... олар ... ... ... етіп бейнелеуге тырысамын дейді екен. Бұл арқылы ол
грек өнерінде сонау баяғыда ақ салтанат құрған ... ... ... ... мынада болды: ол мүсіндеу өнерінда аса зор,
өзіне дейін әлі қолданылмаған реалистік мүмкіндіктерді ... Адам ... ... ... ... ... мүсіндеріндегіндей кескіннің
пластикалық синтезіне емес, әлдене қас қағым аспектіге сүретшіге ол осы
сәтте, ... ... ... болмаған және бұдан кейін енді ондай ... ... ... ... ... ... ғажап икемділігі, көзғалыстың кұрделілігіның, тіпті
қайшылығының өзі, осының бәрі үйлесімді ... ... Ен ... әсерін бере отырып, ол бұл әсерді белгілі бір, өзінің өнері рухына
сәйкес бір ... ... ... ... Кез ... ... кез ... ауырлықты жаратпайтын өзінің ... ... ... ... едәуір жеңілдетілген өз кононын жасау үшін, ... ... ... ... тасталқан еткен де нақ сол Лисипп. ... ... бас енді ... бүкіл бойдын – 1/7 –йн емес, тек – 1/8 –йн
құрайды.
Оның жұмыстарының бізге дейін жеткен мәрмәр көшірмелері жалпы ... ... ... ... ... ... « ... жас атлет, Лисипп оның жарыстан кейінгі денесін
металл қырғышпен майдан, шан –төзаннан қушырлана тазартып жатқан ... ... ... де шоит емес, қайта әсері шамалы сияқты қозғалысы
бүкіл кескінге жайылып, оған ... ... ... Ол сырттай
сабырлы, келбеттнен де аса қатты қүш сынаудан ... ... ... ... ... болмыстан тап басып қағып алынған тәрізді бұл бейне
өзінің толық емін – еркіндігі арқылы, соншалық ... ... ... ... мен ... / Ленинград, Эрмитаж/. Бұл тағы да сүретші
сырттай шалып қалғандай ... ... ... ... күрестің
ғаламат пафосы. Бүкіл мүсін ... ... ... тыныстап
тұрғындай, оның өзі бір – бірімен ... ... ... адам мен ... орасан қүшті кәскіндерімен тамаша үйлесімді түтастық жасап, ... ... ... ... ... « ... айқасқан
Геракл», «Гераклдың той думаны», « Апоксимен» т.б. жатқызады.
...» Аполлонның ...... ... ... туындыларының
ішіндегі өнердің ен биік мұраты». Мұны Винкельман жазған болатың.
Винкельман Аполлоны – бұл ... ... ... Лесхардың қола
тұпнусқасынан / б.з. бұрынғы ІУ – ... ... ... бірі/ көшірілген
римдік мәрмәр көшірме, бұл ... үзақ ... ... ... ... байланысты солай аталып кеткен / Рим, Ватикан/. өз кезінде бұл
мүсін де көп ... ... ... ... ... ... ... Винкельманның енбегі
орасан зор. Бірден болмаса да, оның бұл енбегі танылып, ол Рим мен ... ... ... ... бас ... ... ие
болды /1763 жылы/.
Винкельмон тұралы осы ғасырдың басындағы орыстың өнер зерттеушісі ... « ... ... ... ... ... ... айтылған: «
Винкельман мен гетенің тұсында қалыптасқан классикалық статуялардың атақ ... ... ... ... ... өмірі ерлік болды оның
ежелгі өнерді қастерлеуге бүкіл өмірі жұмсалды. Оның тағдырынды кереметтік
элементі бар бұл ... ... ... ... ... етікші
баласын соншама танырқарлық түрде билеп алған және оны барлық қиындықтар
арасымен Римге алып ... ... ... ... ... ... ... 427-347 ж.ж./ өмір сүрген. Платон Сократтың шәкірті
болатың және өз ұстазының әнгімелерін қағазға тұсырді.
Платон объективті ... ... ... ... ол ... ... мойындады, бірақ ол оны шын мәнінде реалды, идеалар
дүниесінің тұдырған ... ғана деп ... ... ол ... о ... ... идеясы бар, сол идея біздің өмір сүретің әлемде реальды жылқы
бейнесінде көрініс береді деп есптеді. ... ... жеке ... ақиқат емес, солардың жалпы жиынтығы ақиқат. Платонша идея
дегеніміз – ... ... ... ... ... заттың принципі, оның
құрылымының моделі мен оны танудың әдісі жинақталған.
Платон философиясы объективті антик идеализмнің ... ... ... ойы ... онды ... ... азаматтары 3 тпқа
бөлінеді. Бірінші топ – жауынгерлерге ... ... ... ... және ... ... ... философтар. Екінші топ - әскери
іспен және мемлекетті ... ... ... ... ... ... мен жауынгерлерге ерекше артықшылықтармен
пайдаланалатын топтар болды. Олар ... ... және өз ... ... ... міндеттерінен аландап, басқаға мойын бұрмау үшін қауым
болып өмір сүрді, отбасылары және жеке меншіктері болмады.
Үшінші топ – бұл ... яғни дене ... ... ... ... – ауыл ... өнімдері мен қолөнер бүйымдарын
мүмкіндігінше көбірек шығару болу тиіс. « ... ... де, ... де, ... де, ... де тек ... және дене енбегі, Платон иерархиясының ен төменгі сатысындағылар ен
ауыр дене ... ... ... болды. Әйелдерді Платон ақылы
жөнінен еркектермен бірдей деп санады, ... олар ... ... ... ... ... тен ... онды мемлекет жөніндегі утопиялық теориясының ... бар, ... ол ... тек ... ... тобы ғана ... ... пайдалана алатын қасталық құрылымын мәнгі өзгермейді деп
санады. Қоғамның өзге мүшелері правосыз және ... ... қала ... ... ... ... да реакционерлерден қолдау тауып
келгенінде тандауға болмайды.
Алайда дерексіз ойлаудың дамыту ... ... пен ... ... ... ... ежелгі грек мәдениетіне жақсы үлес қосты. Платон
талантты сөз шебері еді. Оның стилі ... грек ... ... ... ... ... философиялық шығармаларың ол әдетте
драмаға айналдыратың, өз ілімін диалог формасында баяндайтын.
Ежелгі ... ұлы ... және ... ... ... еді / б.з.
дейнгі 384-322 ж.ж./. Аристотель Македон патшалары сарайында өмір сүрген
дәрігердің баласы ... өз ... ... ... те көзқарасы
біріктірді. Ол реалды мойын да және құбылыстың мәні белгілі ... ... мен ... ... ілімін шығарды. Аристотель мазмұн мен ... ... ... ... түсінді.
Аристотель жаң – жақты жетілген терен ғалым еді. Ол өз ... ... ... жоқ ... ... ... табиғат танудың, тарих
салаларында жемісті енбек етті, социологияның, әдебиет теориясының негізін
салды, формальды логика жүйесің жасады және басқа да көп ... ... де ... сияқты, мемлекет жөніндегі өз ілімін шығарды.
Аристотель онды ... ... сөз ... ... ... ... ... мемлекеттерді зерттеу қажет деп санады. Соңдықтан ол ... ... ... және ... ... сүреттеу жөнінде аса
үлкен жұмысты жүзеге асырды. Ол өзі « ... ... - ... ... ... енбегін жазды. Осыдан сон ол жинақталған
және жүйеге келтірілген материальды ... ... ... ... социологиялық енбегі « Саясат» мемлекеттік құрылым және қоғамдық
қатынастар жөніндегі пайымдаулардың қорытындысы ретінде ... ... 3 типі бар ... қорытындыға келді, олар:
монархия / бір адамнің билігі/, аристократия / шағын топтың билігі/ ... / ... ... ... ... Ол егер ... та, ... өкілдері де, демократия да тек қана ... ... ... ... ... де ... деп санады. Сонымен бірге, оның ... осы ... әр ... ... бола алады және билеудің ен
нашар формасына айнала ... деп ... ... монархия азғындап
тиранияға, яғни бір адамның ен бақылаусыз билігіне, ... ... яғни бір ... өзі ғана ... шағын топтың билігіне,
демократия азғындап охлократияға, яғни қара ... ... ... ... өзі ... ... дәл осы охлократия деп санап,
оны жақтырмады.
Өзі өмір сүрген заманның перзенті болған, өз енбектерінде солдәуірдің
жақсы сипаттарың да ... ... ... да ... ... және құл ... ... идеологы болды. Ол құлдықты қажет
және мұның өзі әділетті деп ... ... ... ... сырт келбекті
жағынан алғанда да, рухани бейнесі жөнінен де өзгеге бағынышты болу ... Ол адам ... ... ... ... ... мен бағыну үшін жаралған құлдар болады деп ... Құл ... ... деп ... ... оны ... ауыстыра алады деп
ойламаған еді.
Аристотель енбектерінде сол кездегі мәдениеттің жетістіктері көрініс
тапты. Аристотель ... ... ... ... ... ... ғылымдардың негізін салушы болды.
Аристотель сондай – ақ ежелгі Грецияның аса ірі ... ... ... мәні мен ... және ... ... жөніндегі атақты «
Поэтика» қітабің жазды. Аристотельдің « Поэтикасы» ... ... ... ... ... ... ілімдердің бәріне негіз болды.
Аристотель кейбір деректер бойынша 400 дан 1000 ға жуық ... ... ... ... ... Метафизика», «Аналитика», Жаң тұралы», « Категориялар» т.б. енбектерінде
өзіне дейнгі ... ... ... ... бір ... ... ... кенінен ашылды.
Ристотельдің басқалармен салыстырғанда болмыстын жекелеген ... місе ... ... ... кен ... табиғатымен
шүгылдануы өте манызды. Оның философия жөнінде: « Шыңдығында даналық
бутіндей үстем ... және ... ... болғандықтан, басқа ғылымдар оған
қарсы сөз айтуға дәрменсіз. Соңдықтан да мақсат пен ... ... ... ... ... « - дәуі сөз жоқ, аса ... ... жалпы
Аристотель болмыс тұралы ілімде, дүниегі зат атаулының ...... және ... ... ... ... зерттелген өз мәні мен
манызың осы күнге дейін жоғалта қоймаған ... ой – ... ... . ... оның « ... және ... табиғаты
тұрасындағы ойларын алып қарастырғанда, бұл енбектерінде Аристотель
заттардың табиғатын ... 4 ... ... ... ... ... өндіргіш және мақсатты себептер...
Аристотельдің мемлекет жөнінде ой – талғаулары өзінің ұстазы Платонға
қарама – қайшы. ... бұл ... ... ... жоюға дейін алып
келетің радикалды ойлары болғаны мәлім. Ал Аристотель болса, ... ... ... қанағатсыздығы мен дүние қоныздылығында» дейді.
Аристотельдің саясат жөніндегі ... да ... ... мәні оның ... ... ... ... айқындалады. Дұрыс олдағы
саясаттын негізі – тәрбиелікте.
Адамдар тәрбиенің арқасында тәуір қасиеттерді бойына түзе ... ...... ал одан ... жетеді. Олай болса әділдіқтің салтанат
құруы әмбебап игілік деген сөз.
Ал Аристотельдің этикалық көзқарасына ... ... ол ... ... тыс, о дүниеге тәуелдігі жөніндегі пайымдауларына қарсы
шыға отырып, адамға табиғатынан белсенділіктан ... « ... ... ол ... пен ... әділеттілік пен әділетсіздік т.б.
жаңуя мен мемлекеттің негізін қалайтын ұғымдағы сезім тұрғысынан қабылдау
адамның ғана қолынан ... – деп атап ... ... ... дейінгі өмір сүрген үлкенді – кішілі жүзге жуық филоофқа
арнап тұжырнамалық трактаттар жазған. Бас – аяғы он ... ... ... ол ... дейінгі өмір сүрген сонғы философ ретінде Сатурниннің
есімің атайды. Ал сатуриннің 200 – жылдары өмір ... ... ... ... ... ... белгілі, сондықтан Диоген 203-269 –шы жылдар
аралығында өмір сүріп, енбек ... де ... ... арқылы Сократ, Платон; Гераклит, Аристотель; Пифагор,
Эпикур сияқты философия алыптарымен бірге көптеген ...... ... ... ... ... ... қашан, қайда сүргендігі
ғана емес, философия пәнінің қай бағытында енбек еткендігі, қандай енбектер
қалдырғандығы Лаэрций назарынан тыс қалмаған.
Диоген – ен ... өз ... ... өз халқының ұлы. Сондықтан он
томдық ... ... ... – ақ ... ... ... да,
мәдениеттің де бастауында гректер түр деп есептесе, бұл түсінігі үшін оны
айыптауға болмайды. Айталық ол өзге ... ... ... ... ... Ол ... ... мен дуагерлер ілімі барынша
дамығандығың мойындайды. ... – ақ, ... ... ... арасындағы оқу тоқудың ерекшеліктеріне тоқталады. Және бұл елдерде
философияның ертеден қаланғаның әнгімелейді. Әнгімелеп қоймай, ол ... ... ... ... ... ықпал еткендігін
мойыедайды.
Асылы, ғалымдар жүйесіз, ғылыми негізі жоқ ... ... ... он ... енбектің алғашқы қітабінда – ақ Диоген гректердің қүллі
философиялық мектебің италиялық және ионшілік ... ... деп ... ... Ал өз ... ионшілік мектептің 3 бағытың атап
көрсетеді.
Лаэрцийдің тарихи – философиялық туындысының бірінші кітабында ...... ... мен 7 ... қалыптастырған мектеп, екінші –
төртінші кітаптар, тұтастай алғанда, ионийлер мектебі өкілдеріне ... ... ... ... қатпарында қылмай, гректің жүзге жуық
философияның аты жөні ғана емес, ... ... да ... ... келіп
жетсе, мұнда Диоген Лаэрцийдің үлкен енбегі бар екендігін айту қажет.
Әдебиет
Грек комедиясының классигі Аристофан /б.з. дейнгі 450-388 ж.ж./ ... ... ... сол ... грек ... ... ... табылады.
Аристофан комедияларында атақты саяси қайраткерлер де, қайасшыларда,
қолөнершілер да, шаруалар да, ... да ... ... көрінеді. Сол
кездегі өмірдің Аристофан назар аудармаған бірде – бір құбылысы жоқ ... ... ... ... ... ... ... «Салт аттылар», «Ақша
булттар», «Қурбақалар» комедиялары ... ... ... ... олардың
бірқатары ауыз екі әнгіме тілімен жазылған памфлеттер еді.
Кратил, Евполид, Аристофан творчествосында комедия жанры өріс ... ... бұл ... ғылыми – философиялық жаңе тарихи – ... ... ... ... ... ... көркем сөз сипатына
ие болып, шешендік өнерге айналды, риторика ... ... ... ... ... ... ... абыройы артса, Аристотель поэтикалық
сөздің кадір – қасиетің өзінің «Ақындар тұралы» ... мен ... ... ... оның тарихи және теориялық сыр – сипатын ашты.
Қорытынды
Сонымен Грецияның классикалық мәдениеті 3 кезенге ... ... және ... Әр ... ... ... ... –парсы соғыстарында гректердің жеңіске жетуі Персия державасына
жақын аудандардың тұрғындарын езіп – ... ... ... ... және құл ... ... одан әрі күшті өсуіне
әкеліп жеткізді. ... ... ... У ... ... гректің
классикалық мәдениетінің қысқа мерзімді гүлденуі жүзеге асырылды, мұның өзі
ежелгі грек құл иеленушілігк қоғамының ішінде асқынған ... ... ...... ... ... ... мәдениеттің бірінші
кезені – ерте классика басталды. Бұл ... ... ... образдарды
іздеумен, адамның шын ... ... ... және әртүрлі
қозғалыстарды тасымалдаумен ерекшеленеді.
Бұл кезенде сәулет өнерінің ен өзық ... Гера және ... ... ... ... шығармаларының өтпелі мінездемелері
кен көлемде белгілі Эгей аралындағы Афина Афай ғибадатханасының фронтонды
топтарында көрініс тапты. Ерте ... ... ... ... ... туындысы «Тиранды өлтіруші Гармодия мен ... « ... ... ... « ... тағы!, Миронның « Афина мен Марсий»
мүсінді тобы т.б, Сол ... көзе ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Грек театрында, ен бірінші трагедия, содан соң ... ... ... ... ... өкілдеріне Эсхил, Софоклды жатқызамыз. Олар
трагик ақындар.
Жоғары классика – барлық өнер түрлерінің өркендеу кезімен сипатталады.
Осы кезеннің ... ... ... ... Парфенон, Пропилей,
Ника Аптерос ғибадатханасың және т.б. жатқызамыз. ... ... ... – Фидий; Поликлет. Сүрет өнері ...... ... ... ... ... және т.б.
Архаиқалық кезеннің өзінде керініс тапқантабиғатты жәңе адамдар
қызметің ... ... ... ... ... ... дәуірде
философиялық эстетикалық ойдын гүлденуіне әкеліп жеткізді. Ірі ... ... ... Сократ және т.б. Әдебиет өкіліне үшінші
трагик ақың -* Еврипидті жатқызады.
Грецияның театр ... ... ... ... ... зор ... ... қоғамдық – саяси, философиялық және этикалық мәселелерді
қозғау зорлық пен ... ... ... ... ... ой –
санасын тәрбиелейтің қаһармандық түлғалар жасай білу, осының бәрі – ... ... ... қуатың танытады.
Кейнгі классиканың неғұрлым шабытты көркем ескерткіштері әлі де сол
жоғары мінездіқ белғілерімен көзге ... ... ... ... ... ғибадатханасын жатқызамыз. Ол әлемнің жеті кереметіні бірі
болып саналады.
Кейінгі классиканың ен ұлы мүсіншеріне ... ... ... ... ... ... Диоген Лаэрций және т.б. жатады.
Осы кезенде Кратил, Евпалид; Аристофан творчествосында комедия ... ... ... ... көптеген құбылыстарының туп тамыры ежелгі
Грецияның сан қырлы ... ... грек ... ... бүкіл
әлемдік мәдениеттің дамуынын манызды кезені болып табылады.
Әдебиеттер тізімі
1. История древней Греции. Москва 1972. под редд. Авдиева. 151-273 ... ... ... ... стран. Москва., 1980. 116-146 стр. Под
редд. М.В.Доброклонского, А.П.Чубовой
3. История ... ... ... стр 50-60. под ... Очерки истории древней Греции Л., 1958 234-275 стр. Под ... ... К. ... История культуры древней Греции и Рима. М., 1990, ... ... ... Ақиқат N2 ақпан 1995 83-84 б.
7. Э.Төлебиев Грек классикалық өнері / б.з.б. У-ІУ ғғ./ Алматы, 1996 ж. ... ... ... История античной эстетики / ранняя классика/ Москва, 1963. 136-
138 ... ... ... мир в ... и образах. Казанский унив. 1990, 114-117
стр.
10. Б.Канал Сократ «Ақиқат N 1, ... 1995 ж 89-90 ... ... ... Лаэрций» Ақиқат N 10 қазан 1995 ж, 83-84 б.
12. В.И.Успенский Мифы Древней Греции Ленинград 1989 7-9 ... ... ... ... ... ... 1973 ж, 385-390 б.
14. Любимов л. Ежелгі дүние өнері ... 1980 ж. 245-270 ... ... ... ... ... ... 1988 ж 105-194 б.
16. Б. Мекішев Әлемнің жеті кереметі Алматы, 1982 ж 48 б.
17. Аян Гомер « ... ... 25 ... 1997 ж

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Менеджмент теориясы мен тәжірибесі» пәні бойынша тест cұрақтары13 бет
Этно-мәдени туризмді Қазақстанда дамыту болашағы34 бет
Жануарлардың тіршілік ортасы21 бет
PHP- мен бірге жұмыс істейтін сервердің классикалық құралы- APACHE +PHP+MySQL44 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
А Пушкин классикалық көне әлем жұмыстарының түсінігі28 бет
Алтай-Тарбағатай аралығындағы ерте темір дәуірінің археологиялық ескерткіштері (кезеңделуі, мерзімделуі және мәдени атрибуциясы)39 бет
Вена классикалық мектеп өкілдері10 бет
Жартылай иондалған классикалық гeлий плазмасының диэлeктрлік өтімділік тeнзоры34 бет
Кант классикалық неміс философиясының негізін салушы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь