Жақып Ақбаев


Жақып Ақбаев
Өмірбаяны
Қазақ халқының азаттығы үшін алысқан атақты заңгер, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, қажырлы күрескер, «Алаш» қозғалысының көшбасшысы, «Алашорда» үкіметінің мүшесі, ұлт зиялысы, ғалым, қазақтың тұңғыш құқық магистрі Ж. Ақбаев 1876 ж. 7-қарашада Семей облысы, Қарқаралы уезі, Берікқара болысы, №3 ауылының (кей деректерде №4) Төңіректас деген жерінде Сарыарқа өңіріне атақты Ақбай әулетінде, дәулетті отбасында дүни-еге келген.
1886 ж. Қарқаралы қаласындағы орыс-қазақ мектеп-интернатына оқуға түседі. 1889 ж. Омбы гимназиясына түсіп, кейін Томск гимназиясына ауыстырылып, онда бір жыл оқып, 1898 ж. бітіреді. Гимназиядан соң Санкт-Петербург университетінің заң факультетіне оқуға түсіп, 1903 ж. алтын медальмен бітіріп, қазақтың тұңғыш «право магистрі» деген атақты иеленеді. Универси-тетте оқи жүріп, 3-курста Санкт-Петербург Археология институтына түсіп, толық курсын тәмәмдайды. Студент кезінен саяси күреске араласып, «Санкт-Петербургские ведомости», «Дала уалаяты» газеттерінде азаттық жолындағы мақалаларын жариялайды.
Университет бітірген соң, 1903 ж. Қарқаралыға, туған еліне оралып, қаланың бай көпесі Халиолла Бекметовтың қызы Гүлбахорға үйленеді. Сол жылдың күзінде Омбы қаласына келіп, сот палатасына қызметке тұрады. 1904 жылы палата хатшысы, 1905 жылдан бастап, бітістіруші судья міндетін атқарады. 1905–1907 ж. Ресейдегі төңкеріс саяси белсінділігін оятып, митингіліерге және жиналыстарға қатысып, сөз сөйлейді. Омбыдағы, Петропавлдағы, Семейдегі, Павлодардағы, Баянауыл мен Қарқаралыдағы демонстрацияларға қатысып, отаршылдық жүйеге, патша үкіметіне қарсы күрес жүргізе жүріп, Омбыда шығатын «Степной край» газетінде мақалалар жариялап, патшаның отаршылдық саясатын сынайды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Начало формы

Жақып Ақбаев (1876 – 1934 ж.ж)

Қазақ халқының азаттығы үшін алысқан атақты заңгер, көрнекті мемлекет
және қоғам қайраткері, қажырлы күрескер, Алаш қозғалысының көшбасшысы,
Алашорда үкіметінің мүшесі, ұлт зиялысы, ғалым, қазақтың тұңғыш құқық
магистрі Ж. Ақбаев 1876 ж. 7-қарашада Семей облысы, Қарқаралы уезі,
Берікқара болысы, №3 ауылының (кей деректерде №4) Төңіректас деген жерінде
Сарыарқа өңіріне атақты Ақбай әулетінде, дәулетті отбасында дүниеге келген.
1886 ж. Қарқаралы қаласындағы орыс-қазақ мектеп-интернатына оқуға
түседі. 1889 ж. Омбы гимназиясына түсіп, кейін Томск гимназиясына
ауыстырылып, онда бір жыл оқып, 1898 ж. бітіреді. Гимназиядан соң Санкт-
Петербург университетінің заң факультетіне оқуға түсіп, 1903 ж. алтын
медальмен бітіріп, қазақтың тұңғыш право магистрі деген атақты иеленеді.
Университетте оқи жүріп, 3-курста Санкт-Петербург Археология институтына
түсіп, толық курсын тәмәмдайды. Студент кезінен саяси күреске араласып,
Санкт-Петербургские ведомости, Дала уалаяты газеттерінде азаттық
жолындағы мақалаларын жариялайды.
Университет бітірген соң, 1903 ж. Қарқаралыға, туған еліне оралып,
қаланың бай көпесі Халиолла Бекметовтың қызы Гүлбахорға үйленеді. Сол
жылдың күзінде Омбы қаласына келіп, сот палатасына қызметке тұрады.
1904 жылы палата хатшысы, 1905 жылдан бастап, бітістіруші судья міндетін
атқарады. 1905–1907 ж. Ресейдегі төңкеріс саяси белсінділігін оятып,
митингіліерге және жиналыстарға қатысып, сөз сөйлейді. Омбыдағы,
Петропавлдағы, Семейдегі, Павлодардағы, Баянауыл мен Қарқаралыдағы
демонстрацияларға қатысып, отаршылдық жүйеге, патша үкіметіне қарсы күрес
жүргізе жүріп, Омбыда шығатын Степной край газетінде мақалалар жариялап,
патшаның отаршылдық саясатын сынайды.
1905ж. шілдеде Қарқаралыдағы Қоянды жәрмеңкесінде Алаш көсемдерінің
бастамасымен өткен қазақ съезінде Ресей Министрлер Кеңесінің төрағасына Ә.
Бөкейханов, А. Байтұрсыновтармен бірге шаруаларды көшіріп әкетуді тоқтату,
қазақтардың діни басқармасын ұйымдастыру, цензураны жою, ресми іс
қағаздарын қазақша жүргізу, қазылар сотын енгізу, қазақ депутаттарын
Мемлекеттік Думаға шақыру жөніндегі талаптар қойылып, қоныстандыру
саясатының озбырлығы айтылған, отаршылдық езгіге қарсы наразылықтағы
145 мың адамның қолы қойылған Қарқаралы петициясын ұйымдастырады.
1905 жылы 2-қарашада өз өтініші бойынша Омбы сот палатасынан қызметтен
шығады, елдегі саяси жағдайларға араласады. 1906–1918ж. (үзілістермен)
Семей округтік сотында жұмыс істейді. 1906 ж. императорға тіл тигізіп,
өкіметке қарсы үгіт-насихат жүргізген мемлекеттік қылмысы үшін 12 қаңтарда
тұтқындалып, Семей түрмесіне қамалады. Түрмеде жатып Санкт-Петербург
университетінің профессоры, белгілі заңгер Л. И. Петражицкийге бірінші
болып қазақ өлкесінің дербес автономия алуы мәселесін көтеріп хат жолдайды.
Ғылыми шығармашылық жұмыспен де шұғылданып, 1907 жылы Наброски по
обычному, в частности, брачному праву киргизов атты диссертациялық ғылыми
еңбек жазады. 1908 жылы алғашында Ақмола облысының Омбы оязына 5 жылға,
кейіннен 1909 жылдың 19 наурызында Ресей ІІМ-нің шешімімен Жетісу облысының
Қапал қаласына (басында Якутияға) жер аударылады. 1908 жылдан Дала генерал-
губернаторлығының кеңесінің бөлімінде ашылған арнаулы ісі 1917 жылдың Қазан
төңкерісіне дейін жүреді. 1910 ж. патша өкіметіне қарсы күресін
тоқтатпағаны үшін Тобыл қаласына жер аударылады. Айдауда жүріп бүркеншек
атпен Айқап журналына мақалалар жолдап тұрады.
1912 ж. ақпанында Қарқаралыға қайтып оралып, полицияның қадағалауына
алынады. 1913 ж. Қарқаралыға Ә. Ермековтің басшылығымен келген қазақ
әдебиеті мен ауыз әдебиеті шығармашылығын зерттеуші Г. Потанинді үйінде
қонақ қылып күтіп, кеш ұйымдастырады. 1914 жылдың жазында Омбы сот
палатасына қызметке қабылдау туралы өтініш жазады, саяси сенімсіздігі үшін
жұмысқа алынбағандықтан адвокаттық практикамен айналысуына тура келеді.
Қудалаудан құтылмай тағы да Семей түрмесіне қамалып, 1917 ж. басында босап
шығады.
1917 жылы патша тақтан құлаған соң, елдегі саяси өзгерістерге араласып,
1917 жылдың 20 наурызында Қарқаралыда орыс-қазақтардан құралған, құрамына
М. Бекметов, Ф. Бекметов, Н. Орманбетов, Н. Нұрмақовтармен бірге өзі де
кірген Уақытша өкіметтің уездік біріккен атқару комитетін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жақып Ақбаевтың өмірі мен тарихи - саяси көзқарастары
Қазақтар аңықтамасы
Қанды жексенбі оқиғасы
АЛАШ ҚОЗҒАЛЫСЫ ЖӘНЕ НАРМАНБЕТ ОРМАНБЕТҰЛЫ
ХХ ғасыр Қазақстандағы саяси – құқықтық ойлар
Қарқаралының археологиялық ескерткіштері
Бірінші ширегіндегі Қазақстандағы саяси - құқықтық көзқарастар
ХIX ғ. аяғы –XX ғ. басындағы Қазақстандағы әлеуметтік-эканомикалық жағдай
Алаш қозғалысының бастау көздері
Алаш қозғалысы және оның қазақ халқының ұлт-азаттық күресіндегі рөлі
Пәндер