Мал шаруашылығында эмбриондарды трансплантациялау әдісін пайдалану

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1.1 Мал шаруашылығында эмбриондарды трансплантациялау әдісін
пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Эмбриондарды трансплантациялауда малдардың жыныстық қызметін реттеудегі гонодотропты гормондар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2 Донорларды, реципиенттерді және қошқарларды іріктеу ... ... ... ... ... ..19

3 Донорларды гормоналдық препараттармен өңдеу тәсілдері ... ... ... ... ..23
3.1 Донор саулықтарды суперовуляция жасау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... .23
3.2 Донорларды ұрықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
3.3 Донорлардан эмбриондарды жуу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
3.4 Эмбриондардың сапасын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

4 Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
4.1 Тәжірибе малдарын биологиялық және нәсілдік қасиеттері бойынша іріктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

5 Донор саулықтардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
5.1 Донор саулықтардың суперовуляциялану деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... 36
5.2 Жуып алынған эмбриондардың сапасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Мал тұқымы ауыл шаруашылығындағы өндіріс құралы, ал олардың әртүрлілігі және өнімділігі еңбек қарқынын арттырып қана қоймай, шаруашылықтың экономикасын көтеріп, ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайының жақсаруын қамтамасыз етеді.
Соңғы жылдардағы ауыл шаруашылығын өзгертудегі келеңсіз жағдайлар мал шаруашылығына да әсерін тигізбей қойған жоқ. Бұл еліміздегі сапалы, әрі жоғары өнім беретін асыл тұқымды мал басының күрт азаюына, асылдандыру жұмысының қарқынсыздануына әкеп соқтырды. Мұндай жағдайда селекциялық жолмен тез арада мал басын сақтап қалудың немесе оларды өз төлінен көбейтудің мүмкіншілігі шектеулі, әрі ұзақ уақытты қажет етеді.
Жаһандандыру кезеңде биоресурстардың гендік қорын сақтау өте өзекті мәселе болып келеді. Осы орайда мал шаруашылығында эмбриондарды трансплантациялау жойылып бара жатқан мал түрі мен тұқымының гендік қорын сақтауда кеңінен қолданылуда. Сондай-ақ, айтарлықтай табысты нәтижелер бере бастаған биотехнологиялық әдістің негізгі тиімді саласы.
Бұл технология мал шаруашылығы селекциясына енгізілген жаңа генетикалық әдістеме ретінде ерекше мән берерлік жетістік. Мәселен, суперовуляциялау мен қолдан ұрықтандыруды және эмбриондарды трансплан-тациялауды біртұтас үйлестіріп қолданған жағдайда, ауыл шаруашылығында құнды генотиптерді жеделдете көбейтуге мүмкіндік береді.
Қазіргі ғылымның шарықтау уақытында ұрғашы малдан мол өнім алудың бірнеше тәсілі бар. Солардың бірі гормондарды пайдалана отырып, күйітке келген ұрғашы малдың овуляциясын көбейту және эмбриондарды трансплантациялау. Сондықтан ауыл-шаруашылығында гормональды индукциялық суперовуляция және эмбриондарды ауыстырып отырғызу тәсілін қолдана отырып, саулықтарды ұтымды пайдаланып, асыл тұқымды мал санын көбейтуге болады. Алайда гонадотропты гормондар қолданудың морфологиялық негізі терең зерттеуді қажет етеді. Гонодотропиндердің әр түрлі мөлшерінің әсері, морфологиялық механизмі әлі зерттелмеген. Ал, мал санын көбейтіп, сақтауда суперовуляцияны индукциялаудың орны ерекше.
Зерттеудің мақсаты. Сирек түсті және жойылуға таяу қалған қаракөл қой донорларында суперовуляция жасауда ББС (СЖК) препаратын пайдалану.
Зерттеудің міндеттері:
- сирек түсті қаракөл қойларын елтірілік белгілері бойынша іріктеу;
- қойлардың аналық бездерінің суперовуляциялану деңгейін анықтау;
- эмбриондарының сапасын анықтау;

Зерттеудің жаңалығы. Эмбриондарды трансплантациялау биотехнологиясында пайдаланылған қойлардың аналық безінің суперовуляциялану деңгейі, эмбриондардың сапасы анықталды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Омбаев А.М., Актуов Б. Каракулеводство Казахстана и перспективы ее развития //Материалы Международной научно-практической конференции, Узбекского научно-исследовательского института и экологии пустынь. – Самарканд, 2005. – С.89-92.
2 Юсупов С.Ю., Фазилов У.Т., Газиев А. Племенные ресурсы каракуле-водство Узбекистана //Овцы, козы, шерстяное дело. –М., 2004. - №3. - С.40-44.
3 Джалолов Х.Д., Сафаров М. Развитие каракулеводства в Таджикистане //Овцы, козы, шерстяное дело. –М.,2004. - №3. - С.45-47.
4 Алибаев Н., Бекетауов О. Сущность проблемы сохранения генетичес-ких ресурсов каракульской породы овец //Вестник с.-х. науки Казахстана - 2002. - №12. - С.11-13.
5 Эрнст Л.К., Сергеев Н.И. Трансплантация эмбрионов сельскохозяйст-венных животных. - М.: Агропромиздат, 1989. - 302 с.
6 Шипилов В.С. Акушерство и гинекология. - М.: Колос, 1986. - С.108-121.
7 Dowling D.E. Problems of the transplantation of fertilized ova. J.Agr.Sci., 1949, 39.374.
8 Лопырин А.И., Логинова Н.В., Карпов П.Л. Влияние измененных условий эмбриогенеза на рост и развитие ягнят //Советская зоотехния - М., 1951. - №11.- С.82-95.
9 Квасницкий А.В. Опыт межпородной пересадки яйцеклетки //Советская зоотехния - М., 1952. - №1. С.36-42.
10 Willet E.L., Buckner P.J., Larson G.L. Three successful transplantations of fertilized bovine eggs. J. Dairy Sci., 1953, 36, 5.
11 Rowson L.E.A. Egg transfer.- Discovery, 1964, v.25.
12 Greve T. Embryo transplantation in cattle. Non-surgical recovery of embryos from repeat breders. Acta. Vet. Scaud. 1980. 21. Р.25-33.
13 Эрнст Л.К., Жильцов Н.З. Из материала ХІ Международной конференций по трансплантаций эмбрионов // С.х. биология - М., 1986. - №2. - 117 с.
14 Бугров А.Д., Невинный И.А. Трансплантация эмбрионов на молоч- ном комплексе //Зоотехник - М., 1990. - №5. - С.67-69.
15 Willadsen S.M. Micromanipulation of ambryos of the large domestic species. J.R.Agr. Soct. England, 1985, 146, 160-171.
16 Greve T. Non-surgical egg transfer in the cow. 1976. Proc. 27th Ann. Meet. European Assoc. Anim. Prod. Zurich. Ang. 23-26.
17 Bradford G.W. and Kennedy B.W. (1980). Genetic aspects of embruo transfer. Theriogen. 13(1), 13-16.
18 Завертяев Б.П. Биотехнология в воспроизводстве и селекции круп-ного рогатого скота. - Л.: Агропромиздат, 1989. - 255 с.
19 Дондитов У.Ж., Николаев Б.И., Муруев А.В., Хоженоев Ю.К., ЖаповЖ.Н. Перспективы использования биотехнологических методов в интенсификации воспроизводства овец в технологии ведения овцеводства. Аграрная наука- сельскохозяй»ственному производству Сибири, Монголии, Казахстана и Кыргыстана // Труды 8-й Международной научно-практической конференции - Барнаул, 2005. - Т.2. - С.57-61.
20 Мухамедгалиев Ф.М., Тойшибеков М.М., Абильдинов Р.Б. и др. Трансплантация зигот в племенном овцеводстве. – Алма-Ата:Наука, 1981. – 168с.
21 Тойшибеков М.М. Использование метода трансплантации эмбрионов в овцеводстве: Аналит обзор Алматы: КазНИИНТИ. – 1988. - 68 с.
22 Касымов К.Т. Трансплантация эмбрионов у овец // Овцеводство. – 1994. - №8. - С.29.
23 Малмаков Н.И. Индуцирование суперовуляции, извлечение и биосекция эмбрионов у казахских тонкорунных овец: автореф. канд. сельхоз. наук:.28.11.91. - Алматы:Мынбаево, 1991. - 25 с.
24 Утесинов Ж. Факторы способствующие снижению эмбриональной смертности //Овцеводство. – 1976. - №9. –С.38 .
25 Укбаев Х.И., Адырбеков И., Алибаев Н., Бекетауов О. Приживляе-мость эмбрионов- трансплантатов у каракульских овец //Сб. науч. тр. КазНИИК. - Алма-Ата, 1989. - С.5-9.
26 Укбаев Х.И., Алибаев Н., Бекетауов О., Есимбеков А. Эффективный способ гормональной обработки доноров каракульских овец в трансплан-тации эмбрионов //Сб. науч. тр. КазНИИК. - Алматы, 1993. - Т.1. - С. 90-96.
27 Алибаев Н., Бекетауов О. Биотехнологические исследования в караку-леводстве: достижения и перспективы развития /Каракулеводство Казахстана: история и проблемы развития. - Алматы:Бастау, 2002. - С.55-59.
28 Завертяев Б.П. Повышение многоплодия в скотоводстве. - М.:Россельхозиздат, 1987. – 188с.
29 Rowson L.E.A. The role of research in animal reproduction, 1974, 95, P.276-280.
30 Rowson L.E.A. Embryo transfer, 1979, P.17-19.
31 Гордон А. Контроль воспроизводства сельскохозяйственных живот-ных. - М.:Агропромиздат, 1988. – 415с.
32 Мадисон В.Л., Некрасов А.А., Сальников И.М. Выбракованные коровы-доноры эмбрионов //Животноводство. - М., 1986. - №5. - С.48-49.
33 Orer H., Strelkaukas A.J., Callery R.T. Cell. Immunol, 1979, 45, №2, Р.334-343.
34 Seidel G.E. Superovulation and embryo transfer in cattke, 1981, 211, P.351-358.
35 Аметиславский С.Я., Кривохорченко А.С., Ротт Н.Н. Создание гене-тических криобанков и использование методов биологии развития как спо-соб сохранения редких видов животных //Тезисы докладов III Международ-ной конференции. - М., 1997. - Т.28. - №6. - С.412-420.
36 Курбатов А.Д., Корбан Н.В., Протасов Б.И. Криоконсервация гамет и эмбрионов сельскохозяйственных животных //С.х. биология. - М., 1985. - №10. - С.91-100.
37 Пушкарь Н.С., Белорус А.М. Введение в криобиологию. - Киев:Наук думка, 1975. – 343с.
38 Салыкбаев Т.Н., Тойшибеков Е.М., Аскаров С.М., МолжигитовБ.Б., Даминов Б., Тойшибеков М.М. Витрификация ооцитов овец //Сборник научных трудов института экспериментальной биологии. - Алматы, 2004. - С.110-111.
39 Богатырев А.Н., Эрнст Л.К. Генная инженерия сельско-хозяйст-венных животных - мощный рычаг селекций ХХІ века //Генноинженерные сельскохозяйственные животные.:сб. науч. тр. ВРНСХН. - М., 1995. Вып.1. -С.3-13.
40 Завадовский М.М. Теория и практика гормонального метода стиму-ляции многоплодия сельскохозяйстенных животных. М.:Сельхозиздат, 1963. - 672 с.
41 Casida L.E., Megr R.K. Effect of pituitary gonadotrophins on the ovaries and the induction of superfecundity in cattle, 1943, 4, 76 p.
42 Seidel G.E. Superovulation and embryotransfer, 1981, 211, 4479. P.351-358.
43 Прокофьев М.И. Регуляция размножения сельскохозяйственных животных. М.:Моск. Рабочий, 1989. – 66с.
44 Анганов В.В., Амагырова Т.О., Муруев А.В. Гормональная стимуляция стадии эструса полового цикла на фоне коррекции иммунобиологического реактивности организма коров. Аграрная наука- сельскохозяй»ственному производству Сибири, Монголии, Казахстана и Кыргыстана //Труды 8-й Международной научно-практической конференции. - Барнаул, 2005. Т.2. - С.15-18.
45 Gordon J., Williams G., Edwods J. The use of serum gonadotrophin (PMS) in the induction of twin-pregnancy in the cow, 1962, Vol. 59, P.143-198.
46 Sanwal P.C., Dandc J.K., Varshney V.P., Nogha I.V.Gonotropin – indaced ovulation in melengestrol acetata trated female goats, 1983, Vol. 27, 1, P.57-60.
47 Elsden R.P., Hasler J.F., Seidel G.E. Non-surgical recovery of bovine egss, 1976, Vol. 6, №5, Р. 523-532.
48 Утесинов Ж. Трансплантация эмбрионов у овец пород североказах-ский меринос и казахская тонкорунная (Совершенствование метода и ускоренное размножение): автореф. докт. с.-х. наук.: Алматы:Мынбаево, 1993. - 38 с.
49 Сергеев Н.И. Трансплантация эмбрионов сельскохозяйственных животных. – Алма-Ата:Кайнар, 1987. – 158с.
50 Scanlon P., Srenan J., Gordon I. Hormonal indaction of superovulation in cattle, 1968, Vol. 70, P. 179-182.
51 Джанабеков К. Суперовуляция и межпородная пересадка зародышей овец: автореф. канд. с.-х. наук:.21.10.75. - Алматы.:АЗВИ, 1975. - 28 с.
52 Даминов Б., Сартаев Ш., Тойшибеков М.М. Индуцированная поли-овуляция у овец //Генетика и селекция сельскохозяйственных животных. - Алматы. 1986. - С.134-136.
53 Буралхиев Б.А. Синхронизированная суперовуляция, иньекция ДНК в эмбрионы и получение трансгенных свиней: автореф. канд. с/х. наук: 1.07.99. - Алматы.:Каз.Гос.Агр.унив., 1999. - 25 с.
54 Амарбаев А.-Ш.М. К дозировке СЖК в овцеводстве //Сборник научных трудов института экспериментальной биологии. - Алматы, 1966. - С. 208-216.
55 Алибаев Н., Бекетауов О.,Адилбеков Н. Новый способ гормональной стимуляции суперовуляции овцематок-доноров //Тезисы докладов Междунарной конференции. - Астана, 2003. - 244.с.
56 Бекетауов О., Алибаев Н.Н., Адилбеков Н.Ч. Новое в биотехнологии воспрозводства каракульских овец //Вестник.- 2004. - №5. - С. 41-42.
57 Әлібаев Н., Бекетауов О., Әділбеков Н.Ч. Қаракөл қойын өсіру биотех-нологиясында донорлардың гормональдық статусы //Жаршы. - 2004. - №5. - 40-41 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................3
1.1 Мал шаруашылығында эмбриондарды трансплантациялау әдісін
пайдалану ………………………………………………………………......5
1.2 Эмбриондарды трансплантациялауда малдардың жыныстық қызметін
реттеудегі гонодотропты
гормондар...............................................................13
2 Донорларды, ... және ... ... ... ... ... ... саулықтарды суперовуляция жасау
тәсілдері.............................23
3.2 Донорларды
ұрықтандыру.................................................................
.......27
3.3 Донорлардан ... ... ... ... ... ... ... және нәсілдік қасиеттері бойынша
іріктеу.....................................................................
............................................31
5 ... ... ... ... суперовуляциялану деңгейі
................................36
5.2 Жуып ... ... ... ... ... Мал ... ауыл ... өндіріс құралы,
ал олардың әртүрлілігі және өнімділігі еңбек қарқынын арттырып қана қоймай,
шаруашылықтың экономикасын ... ауыл ... ... жақсаруын қамтамасыз етеді.
Соңғы жылдардағы ауыл шаруашылығын өзгертудегі келеңсіз жағдайлар мал
шаруашылығына да әсерін тигізбей қойған жоқ. Бұл ... ... ... өнім ... асыл ... мал ... күрт ... асылдандыру
жұмысының қарқынсыздануына әкеп ... ... ... селекциялық
жолмен тез арада мал басын сақтап қалудың ... ... өз ... мүмкіншілігі шектеулі, әрі ұзақ уақытты қажет етеді.
Жаһандандыру кезеңде биоресурстардың ... ... ... өте өзекті
мәселе болып келеді. Осы орайда мал ... ... ... бара ... мал түрі мен ... гендік қорын
сақтауда кеңінен қолданылуда. Сондай-ақ, ... ... ... ... биотехнологиялық әдістің негізгі тиімді саласы.
Бұл технология мал шаруашылығы селекциясына енгізілген жаңа генетикалық
әдістеме ретінде ерекше мән ... ... ... суперовуляциялау
мен қолдан ұрықтандыруды және эмбриондарды трансплан-тациялауды біртұтас
үйлестіріп ... ... ауыл ... ... ... көбейтуге мүмкіндік береді.
Қазіргі ғылымның шарықтау уақытында ... ... мол өнім ... ... бар. ... бірі ... ... отырып, күйітке
келген ... ... ... ... және ... Сондықтан ауыл-шаруашылығында гормональды индукциялық
суперовуляция және эмбриондарды ауыстырып отырғызу тәсілін қолдана ... ... ... асыл ... мал ... көбейтуге болады.
Алайда гонадотропты гормондар қолданудың ... ... ... ... ... ... әр түрлі мөлшерінің ... ... әлі ... Ал, мал ... ... ... индукциялаудың орны ерекше.
Зерттеудің мақсаты. Сирек түсті және жойылуға таяу қалған қаракөл қой
донорларында ... ... ББС (СЖК) ... ... ... ... ... қаракөл қойларын елтірілік белгілері бойынша іріктеу;
- қойлардың аналық бездерінің суперовуляциялану деңгейін анықтау;
- эмбриондарының сапасын ... ... ... ... биотехнологиясында
пайдаланылған қойлардың аналық ... ... ... ... ... ... Эмбриондарды трансплантациялау әдістемесін қазіргі кезде қолдану
деңгейі және келешегі
Қой ... ... ... ... ... ... тұқым - қаракөл
қойлары. Ең бастысы бұл қой тұқымы шөл-шөлейт аймаққа жақсы бейімделген
және ... ... ... ... ... ... түсі,
реңі және басқа да елтірілік ... ... ... ... ... Мұндай өте бай гендік қоры бар басқа қой ... ... ... ... ... қойлар саны 2,45 млн., оның ... мың бас асыл ... [1], ... 5 млн. [2], ... ... бас [3]. Бұл ... сүйенсек, онда еліміздегі қаракөл қой саны
2,5 ... ... ... ... ... атқарылатын сұрыптау
жұмыстарына өте қажетті генетикалық материалды ... ... ... ... ... ... да, бұл қой ... генетикалық
құрылымын сақтау және ... ... ... ... ... өте
күрделі, әрі келелі мәселе болып тұр. Әрине ... ... ... ... ... ... аз, әрі ұзақ уақытты қажет етеді [4].
Л.Н.Эрнст және Н.И.Сергеевтің [5] ... ... ауыл ... ... асыл ... ... ... жоғарылататын, болашағы зор әдістердің бір ... ... ... малдардың генетикалық құнды тұқымдарын
көбейтуді айтарлықтай тездетуге мүмкіндік туғызады. Бұл тәсілге ... ... ... мен ... ... және ол ... әлі ... дейін жоймай отыр.
Бірінші болып эмбриондарды трансплантациялауды, 1890 жылы ағылшын ғалымы
В.Хип жүргізді. Ол донор қояннан зиготаны алып, басқа ... ... ... ... Ал, 1891 жылы орыс ... ... және 1897 жылы
қазандық дәрігер-гинеколог В.Груздев тәжірибе жүзінде ұрғашы қояндардың
эмбриондарын ... ... В.С. цит. ... ... ... уақыт өткен соң, алғаш рет 1931 жылы Хартман өлген сиырдың
жұмыртқа жолынан өміршең эмбриондар алды.
Сондай-ақ, 1949 жылы Техаста (АҚШ) ... ... ... ... ... ... конференция өтіп, онда ірі қара ... ... ... ... ... ... жарияланды [7].
Ал, Кеңестер Одағында үй жануарларының эмбриондарын транспланта-циялау
тәжірибе жүзінде 1949-1952 жылдары қой және ешкі шаруашылығы ... ... [8] және ... ... ... шошқаларға 1949-1953 жылдар аралығында И.В.Квасницкиймен [9]
жүргізілді ... ... ... ... ... ... 1951 ... 8-12 бластомер сатысындағы зиготаны 5 рет ауыстырып ... екі ... (1953) ... тағы ... [10] ... жылы Л.Е.А. Роусон [11] 6 мың миль қашықтыққа ұшақпен қойлар-дың
зиготасын тасымалдауды «тірі ... - ... ... ... отырып жүзеге асырды.
Жоғарыда көрсетілген, 70-ші ... ... ... ... ... оң ... ... трансплантациялауды
зертханадан тікелей мал шаруашылығына ендіруге болатынын дәлелдеді.
Эмбриондарды трансплантациялау ... ... ... әдісімен
біріктіру арқылы асыл тұқымды малдардан алынған эмбриондарды сақтауға,
сондай-ақ, жойылып бара жатқан тұқымдардың ... ... ... және ... ... ... ... қайта қалпына келтіріп, өсіруге
мүмкіндік береді.
Л.К.Эрнст, Н.И.Сергеевтің [5, 9б] ... бұл ... ... бара ... ... ... қорын және басқа да тұқымдар-дың
жылдамдатылған селекция барысында жоғалтқан ... ... ... ... пайдаланылуы мүмкін.
Бұл тәсілді қолдану барысында ... қана ... түр ... да ... ... мүмкіндік туды. Мысалы, ірі қара малдардың
Bos taurus және Bos indious арасында ұрықтарды реципрокты отырғызу ... ... ... [12].
Л.К.Эрнст және Н.И.Сергеев бұл ... шет ... ... ... 70-ші ... ... құнды сиырлардан трансплантат-
бұзауларды алумен айналысатын фермалар ... ... ... елдерде,
(Ұлыбритания, АҚШ, Канада, ФРГ, Австрия, Жаңа Зеландия ЧССР, ... ... іс ... ... ... ... ... трансплантациялау технологиясындағы жоғары жетістікке 1983
жылы Франция жетті. Осы ... ... 3,3 мың ... ауыстырылып
отырғызылған. Оның көпшілігі мал ... ... ... ... ... ... мұздатылып сақтауға дайындалған. Осы
кезде бұл елде ... ... ... ... ... өріс ... ... орталықтар жұмыс істей бастады. ... ... ... ... қолдан
ұрықтандыру әдісі сияқты қарапайым және қолайлы әдіс бола бастады [13].
А.Д.Бугров және Н.А.Невинный [14] ... ... ... ... да іс ... қарқынды дами бастады, өйткені бұл елдерде жылына
100 мыңнан астам эмбрион ауыстырылып ... деп ... 1986 ... ... ірі қараларды қолдан ұрықтандыру орталықтарында мыңнан
аса трансплантат ... ... ... фермерлері эмбриондарды трансплантациялау әдісінің
құндылығын түсініп, оның бағасы қымбат болса да (2 мың ... ... ауыл ... бағдарламаларына енгізді. АҚШ-тағы аукцион-дардың
бірінде голштино-фриз тұқымды трансплантат бұқа 150 мың долларға бағаланды
деген хабар бар [15].
Ірі қара ... ... ... ... айналысқан
Европадағы бірінші ел - Дания, бұл елде зиготаларды трансплантациялау ірі
қара мал шаруашылығындағы асылдандыру бағдарламасының негізгі ... ... ... ... АҚШ-та эмбриондарды трансплантациялау бойынша 80-нен
астам коммерциялық мекемелер құрылған. Эмбриондарды транспланта-циялау
технологиялық ... ... бұл елде жыл ... 100 ... бұзаулар
алынады. Осы тәсілмен алынған бұзаудың аукциондағы құны ... 3000 ... ... ... және де, ... ... ... табысы барлық
шығындарды өтейді. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... сүт өнімділігі орташа 6000 литрге ... ... ... ... ... потенциалын жоғарылатуда
трансплантация әдісі арқылы генетикалық тұрғыдан құнды аналық дараларынан
мүмкіндігінше көп ... ... ... онан әрі селекциялық ... ... іске ... ... мал ... ... орталығында сүтті ірі қара
малдардың селекциясын жаңартылған ... ... ... ... ... селекция жағдайында сүттің майлылығы 10,8 кг-ды
құраса, трансплантацияға жарамды төрт эмбриондарды бір рет ... ... 70% буаз ... ... ... ... сүт
өнімділігі 15,3 кг-ға дейін артып, ол 41% жоғарылаған. Генетикалық ... ... ... нәтижесінде, әр донардан 10 эмбрион
алынған ... ... Бұл ... ... ... сүттің
майлылығы 16,7 кг-ға жетеді немесе 54,4% құрайды [18].
Соңғы кезде дәстүрлі биотехнологиялық тәсілдермен бірге асыл тұқымды
малдарды ... ... ... ... ретінде эмбриондарды
трансплантациялаудың да практикалық маңызы жоғары. ... ... ... ... ... 5000 ... ... орталықтардың
айтарлықтай саны жұмыс істеуде 19].
Қазақстанда бірінші болып эмбриондарды ... ... ... және ... [20] ... Олар
1964 жылдың күзінде ... ... ... отырғы-зудың
хирургиялық операция тәсілін меңгеру үшін алдын-ала тәжірибе жасаған. Осы
мақсатта қазақы биязы ... ... 10 ... ... жүнді тұқымды 10
саулыққа ауыстырылып отырғызылған, нәтижесінде екеуі буаз болған. Олардың
біреуі ... қозы ... ал ... ... ... ... ... түсік тастаған. 1965 жылы күзде 2-ден 7 жасқа дейінгі қылшық жүнді
15 ... ... ... ... Бес ... ... ... өсіп дамыған бес қозы туылған. Осыдан соң, бұл әдісті ... ауыл ... ... мүмкіндігі Қазақстан Республикасының
ғалымдарын қызықтыра түсті.
Осыған байланысты ... ... ... ... және ... аймақтарыда жергілікті биязы жүнді
қойларды ағылшын ... ... ... және ... ... ... будандар селекциясы негізінде жартылай
биязы жүнді қойлардың ... ... жаңа ... ... алу ... ... ... ғалымдар өндірушілердің жеткілікті басын сатып
алу қиындығына кез болды, бірақ бұл ... және ... ... ... ... отырғызу әдісін тиімді пайдаланудың нәтижесінде
жергілікті жағдайға қиын бейімделген линкольн ... ... ... ... олардың бірқатарын қолдану арқылы
3000 басты кросбредті қойлардың аналық табыны құрылды.
Ал, 1981 жылы ... [21] және ... ... ... ... қолдану негізінде, Алматы облысының «Іле»
совхозында биязы жүнді ... ... жаңа ... ... ... алға ... Осы ... зерттеулері трансплантация әдісін
қолдану, өсірудің басқа әдістерімен салыстырғанда қой ... ... 2-3 есе ... ... ... әдістерін жетілдіру бойынша солтүс-тік
қазақ ... және ... ... ... ... ... ... жүргізілді [22, 23, 24]. Ауыстырып отырғызу жолымен алынған жоғары
бағалы малдар селекциялық асылдандыру ... ... ... ... ... институтында қаракөл қойларының
эмбриондарын трансплантациялау тәсілі 1986 жылы ... ... ... ... ... ... ... ауданында «Шу» совхозында
селекция және эмбриондарды тарнсплантациялау әдістемелерін ... ... ... ... ... қой ... шу популяциясын құрды [25, 26,
27].
Бірқатар авторлардың зерттеулерінде [5, 9б]; Завертяев Б.П. [28, 29,
30, 31] ауыл ... ... ... ... оның
сапасын бағалау және оларды алудың технологиялық тәсілдері ... ... ... ... жуып ... екі тәсілі бар – хирургиялық
және хирургиялық емес [32].
Хирургиялық әдістің мәні - донордан эмбриондарды жуып алу ... ... ... Ол үшін ... ... тән ветеринарлық-
хирургиялық кешендік шараларды сақтау қажет: жануарларды байлап, бекіту,
наркоз, ауырсыздандыру, ... және ... ... ... ... алдын-алу жұмыстарын жүргізу. Мұндай талаптарды
реципиенттермен ... ... де ... ... ... бірқатар артықшылығы, эмбриондарды бөліп алу және
оларды реципиенттерге ауыстырып отырғызу сияқты жауапты да маңызды жұмыстар
маманның ... оның көз ... ... ... табылады.
Бірақ, бұл тәсілдің бір кемшілігі операцияның ... ... ... ... ... болмауы. Сондай-ақ, эмбриондарды хирургиялық
тәсілмен бөліп алудың тиімділігі 14,4%-57% [30] ... ... ... емес әдіспен овуляция саны 42-55% шамасында болады [33].
Дегенмен, хирургиялық тәсілде эмбриондардың өміршеңділігі орта есеппен
65% және одан да ... ... ал ... емес ... ол ... ... ... негізінен ірі қара эмбриондарын ... алу ... ... хирургиялық емес әдісі қолданылады [5,9б].
Егер, эмбриондарды трансплантациялаудың ... ... сүт ... ... сиырдан жылына бір емес бірнеше бұзау алу ... ... [34], ... бұл әдіс ... ... бір ... алыс ... малдардың аз топтарын тез көбейтуге мүмкіндік ... ... ... ... жолмен тез көбейе алмайды. Сонымен қатар, егер
табиғаты, ауа-райы басқа ... ... ... ... ... отырғызатын болса, онда жаңа жағдайда туылған
бұзаудың ... ... ... қарағанда жеңіл жүреді [30, 12б].
Соңғы кезде ... ... және ... ... мұздату әдістемелерін үйлестіру арқылы генетикалық тұрғыдан
аса құнды мал тұқымдарын сақтап қалуға және ... таяу асыл ... ... қалпына келтіруге болатындығы ғылыми, әрі практикалық
тұрғыдан дәлелденген [35, 36, 37].
Т.Н.Салыкбаев, Е.М.Тойшибеков, және ... [38] өз ... ... ... криоконсервациялаудың жаңа бағыты-
витрификация (шапшаң аз ... ... ... ... ... 47,3% ... ... реципиенттерге ауыстырып отырғызғанда
21,8 % эмбрион дамуының ақырғы сатысына дейін жеткен.
Биотехнологияның, ... оның ... ... ... және ... ... таңда қарқынды дамуы селекецияның мүмкіндігі мен
болашағын түпкілікті өзгертті.
Осы ... ... ауыл ... ... ... ... және ... мүшесі А.Н.Богатырев [39] биотехнологияның
қазіргі таңдағы мүмкіндігін талдай келе ... ... ... ... және ... тигізер үлесі эмбриондарды
трансплантациялау әдістемесін жедел түрде селекцияда ... ... ... ... ... ... генетикалық әсері
күшейтілді. Ал, жасушалық инженерия тәсілі арқылы шын ... ... клон ... ... ... ... ... биотехнология әдістемелері аса құнды мал тұқымын жеделдетіп
көбейтуге және ... ... ... ... қорды сақтап қалуға тиімді
болумен қатар, эмбриондарды бөлу және гендік инженерия ... ... ... ... ... ... мал ... құруға мүмкіндік береді.
1.2 Гормондық препараттар көмегімен суперовуляцияны индукциялау
Ауыл шаруашылығы малдарын эмбриондарды трансплантациялау тәсілі арқылы
көбейтуде ғалымдардың ... ... ... мәселелердің бірі - көптік
суперовуляцияны ... ... ... ... ... ... ... қажетті кезең -
донорларда суперовуляцияны тудыру болып табылатындықтан, ауыл шаруашылығы
малдарын өсіруде оны ... бұл ... мәні ... овуляцияны болдырудың гормоналдық әдісінің теориялық негізін
М.М.Завадовский [40] қалаған.
Генетикалық тұрғыдан ... ... ... ... мүмкіншілігін барынша тиімді пайдалану үшін суперовуля-цияны
гонадотропты гормондардың көмегімен күшейту қажет екендігін ескере отырып,
алғаш рет ... мен R.K.Megr [41] 1943 жылы ... ... ... ... буаз бие қан сары суын (ББС) ... ББС эстрадиолмен, хориондық гонадотропин-мен ... ... ... ... ... ... бір
үлгіде өтпейтіні байқалды. Ол шет ... және ... ... өте жақсы сипатталған [42, 43].
В.В.Анганов, Т.О.Амагырова, А.В.Муруев [44] тәжірибелерінде сиыр-ларда
овуляцияны жылдамдату және ... ... ... аналогы эстрофанды және рилизинг – ... ... ... ... суда ерігіш ... ... ... ... ... ... пайдаланған. Нәтижесінде
тәжірибедегі малдардың 81,8% күйге келіп, оның 88,8% ұрықтанған.
Осы зерттеулердің ... ... ... ... ... ... әсер ... негізгі факторлардың бірі
- енгізілген гормоналдық препараттардың ... ... ... ... және J.Edwods [45] ... ... енгізілетін
ББС 1000 - 2000 ИЕ мөлшерінен 3000 - 5000 ИЕ дейін ... ... ... саны ... ... ББС өте көп мөлшерін қолдану
овуляция санын аздап қана арттырады.
Осыны P.C.Sanwal, J.K.Dandc және ... [46] ... ... 500 МЕ ден 1000 МЕ ... ешкілерде овуляция саны азғана
көбейеді деп көрсетеді.
Донорлардың күйітін полиовуляцияны күшейтумен үйлестіру үшін әр түрлі
тәсілдер ... ... ... ... және ... ... сиырларда полиовуляция күшейтудің екі тәсілін қолданған. Бірінші
тәсіл - жыныстық циклдің 10-шы күні ... 1800 ИЕ ББС және 12-ші ... мг ... ... Екінші тәсілде фолликула жандандырушы гормон
(ФЖГ), лютейндеуші гормондарын (ЛГ) 5:1 қатынаста бірнеше рет ... ... ... 10-шы күнінен бастап, әрбір келесі ... 5,5; 4,4; 3,3; 2,2 мг ... ... екі рет ... ... ... 12-ші ... 45 мг мөлшерде енгізілу
ұсынған.
Касымов К.Т. және тағы басқалар [22, 12б] донорларды ... үшін ... ... ... ... 1 басқа 1600-1800 ИЕ
құраған, ал басқа топқа 250-300 ИЕ мөлшерде ... ... ... ... ... ... 56-93% белсендірген,
бұл кезде бір донордан 5,48 дана қалыпты ... ... ... ... ... жоғарылата отырып, бір донордан 6,14-
7,33 эмбрион алуды қамтамасыз етеді.
И.Н.Малмаков [23, 12б] ... ... ... ... ... МЕ мөлшерде ББС енгізу арқылы келтірген. Ол 61 ... ... ... 1 донорға шаққанда бір ұядан 0-ден 31-ге дейін немесе ... 9,8 ... ... [48] қазақтың биязы жүнді тұқымының ... 1000 ... ББС ... ... әр ... орта ... 6,7, ... микроэлементтер және витаминдер болғанда 7,6 овуляцияны
құраған.
Гормоналдық препараттарды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер бар [49]. Мәселен, P.Scanlon,
J.Srenan, I.Gordon [50] ... ... ... ... ... жыныстық
қозу байқалар алдында 4-7 күн алдын, ал қойларды 4-5 ... ... ... ... ... ... [51] қазақы биязы жүнді тұқымды саулықтарға жыныстық
циклдің 13-14 тәулігінде ББС пайдаланып, екі аналық ... 6 ... ... ... ... және ... [20,
11б] ББС препаратын қолданғанда, үш донор-саулықтан әр түрлі даму сатысында
болған 19 эмбрион алған.
Б.Даминов, ... және ... [52] ... ... ... 10-12 ... ББС ... МЕ мөлшерде енгізу
қойлардан салыстырмалы түрде көп мөлшерде овуляция алу үшін ... ... ... [53] ... ... гормоналдық өңдеудің келесі
үлгісін ұсынады: жыныстық циклдің 13-ші күні ... F ... 14-ші күні ... ИЕ ... ... ал 72-80 ... ... 750-
1000 ИЕ адамның хориондық гонадотропинін (АХГ) енгізеді де, АХГ- дан соң
40-42 ... ... ... осы тәсілді қолдануда донор
–мегежіндерде эмбриондар 22,9%, ал ... 25% ... деп ... ... ББС ... ... тірілей салмағына байла-нысты
анықтауға бағытталған. Мысалы, ... ... [54] ... ... ... ... отарлық мөлшері етті-майлы қойлар үшін -
1300 МЕ, ал қаракөл қойлары үшін 1200 МЕ ... ... ... ... ... ... есепте-генде 1кг тірі салмаққа
тиісінше 23-26 және 22-25 м.е. сәйкес деп есептеледі. Автордың ойынша ... ... ... ... ... ... ... келтіруге қолданылатын әдістер
биологиялық ғылымның талаптарына сай емес. Бұл мәселені шешу үшін, ... ... ... ... ... ... жасау немесе бұрынғы белгілі әдістерді жетілдіру қажет.
Осы орайда «Оңтүстік-Батыс ауыл шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы»
РМК қаракөл қойларының ... ... ... О.Бекетауов Н.Адилбековтермен [55] даралық гормоналдық деңгейді
анықтай отырып, олардың эмбриондарын трансплантациялауда қаракөл қойларының
жоғары ... ... ... ... ... жасалды. Ол
бірқалыпты суперовуляция жасауға және өміршеңділігі қалыпты эмбриондарды
көптеп алуға мүмкіндік ... Олар ... ... және ... гормоналдық деңгейіне байланысты үш топқа біріктірді: I топқа
ФЖГ/ЛГ ара-қатынасы 1:1; II ... 2:1 және III ... 3:1. ... ... (1:1) ... ... 10 және 11 ... ФЖГ мен ЛГ-ның
ара-қатынасы 3:1, ал 12 күні-2:1 ББС препаратын еккен. ... ... (2:1) ... ... ... ... ... 3:1, ал 11-ші
күні 2:1 және 12-күні 1:1 ... ... ... ... донорларға
тиісінше (3:1) күйіті келгеннен кейінгі 10 күні 3:1, ал 11 және 12 ... ... 1:1 ББС ... ... ... саулықтарға жыныс
циклінің 13 күні ФЖГ мен ЛГ ара ... 1:1 ... әр ... 12 ... мөлшерінде қайта енгізілді. Сонымен қазіргі қолданып
жүрген ... ... бір ... ... ... ББС ... және ... қанындағы ФЖГ мен ЛГ-
ның әр түрлі ара-қатынасын есепке ала отырып үйлестіріп салудың 4 ... ... Бұл ... жаңа ... асыл ... қой
шаруашылығының одан әрі дамуына өте тиімді әсерін тигізеді.
Жоғарыда көрсетілген тәсілдердің ... ... ауыл ... ... ... ... сақтау оны қалпына келтіру және тиімді пайдалану
жұмыстарында аса қажетті. Дегенмен, қазіргі уақытта эмбриондарды ауыстырып
отырғызу және ... ... ... және ... ... ... ... жоғарыда айтылған әдеби шолудағы мәлімет ауыл
шаруашылығы малдарының гендік қорын ... ... ... ... ... етеді, өйткені бір субпопуляция ішінде бір ... ... өзі ... ... ... ... орны толмайтын шығын
әкеледі. Сондықтан да, ... қор ... ... тұрақтандыруын
көтермелеу үшін қолда барды сақтау және ... бара ... ... ... ... ... мәселені шешудің және селекциялық дәстүрлі әдістердің көмегімен шешу
мүмкін емес, ... оны іске ... үшін ұзақ ... ... өңделген ұрғашы малдарды қолдан ұрықтандыру, оларда бірден
бірнеше ... ... әкеп ... Ал, сиырлар мен қойлардың ... бір, екі, ... ... үш ... ... ... ... табиғи жалғасуында артық ұрықтар сорылып, жойылып кетеді.
Сондықтан эмбриондарды ... ... ... ұрықтанған сапалық
жасушалар донордың жыныстық жолдарынан ... ... ... ... сатысына үйлестірілген реципиенттің жыныс жолдарына ауыстырылады.
Осылай жануарлар ... аса ... ... ... ... саны ... [57].
Сонымен қорыта айтқанда, малдарды гормоналды препараттармен өңдегенде
олардың жыныс мүшелері ... ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... трансплантациялау тәсілінің негізгі бөлігі болатындығын ескере
отырып, оған ерекше мән беру керек.
2 Донорларды, реципиенттерді және қошқарларды ... ... ... ауыл ... ... биотехнология зертханасында жүргізілді.
Зерттеу мақсатына байланысты, қазіргі таңда қаракөл қойы популяция-сында
басы азайып, сирей бастаған қарақалпақ сұрының - шамшырақгүл, бұқар сұрының
- ... және ... ... - ... ... ... мен қошқарларын осы
орталықтың РМҚ «Бірлік» кәсіпорынында елтірілік белгілері және трансферрин
типтері әр түрлі 24 бас ... ... ... ... ... ... ... қой тұқымы түсі ойынша былай бөлінеді: қара, сұр, қоңыр,
ақ, көк, қызғылт. ... ... түс ... және ... ... ... ... бойынша – жакеттік, жазықгүл, ... және ... ... қой ... структурасында қара түсті
80% құрайды, көк пен сұр -12%, қалған түс -8%. ... ... ... ... ... ... ... қойлар сиреп барады:
- қарақалпақ типті сұрдың болат, шамшырақгүл және өрікгүл реңді мал
тобы;
- бұар ... сұр қой ... ... ... ... типті сұр қой тобында платина, янтарь, шағыл реңді
генотиптері;
- көк түсті қой ... ... ... ... және ... реңді қойлар
тобы;
- күлгін, қаракөгілдір, қызғылт.
Қаракөл қойларының селекциялық ... ... ... ... ... пайдалану үшін іріктеудің критериясы анықталған. ... ... ... ... ... түсін, реңін, елтірілік
типін, конститутциясын, жасын және класстылығын «Қаракөл қозыларының
сапасын анықтау» нұсқауына сүйене отырып анықтайды (1996 ж.).
Қаракөл қойларын ... және ... ... ... Сұр ... ... ... іріктеу әдістемесі (А.С. 1625468, 1990).
Бұл
тәсілдің мәні іріктеу әдістемесінің дәлдігін арттыру. Ол үшін сұр түсті
қаракөл қозыларын туылған кезінде ... ... ... ... Сұр ... қанықтылығы (ВОС) жүн талшығының қаралау және ақшылдау
тұсын ... және жүн ... ... ... ... төмендегі
формуланы пайдалана отырып анықтайды:
0,5*РЗ*П
ВОС = ------------------
ДТО
РЗ – бұйраның өлшемі; П – тұрақты сан (3,14); ДТО – жүн ... қара ... ... ... қалдырылатын қозылардың ВОС
бойынша іріктеу параметрлері -0,98 – 1,17 аралығында болуға тиіс.
2. Сұрхандария типті сұр ... ... ... ... ... ... 1991). Бұлтәсілдің мәні сұр түсті платина реңді қозының туылған
кезінде жүн ... ... ... ... ... тек жүн
талшығында 45-55% эумеланині бар қозыларды қалдырады.
3. Жоғарғы сапалы жакеттік қаракөл елтірісін алу тәсілі (А.С.1586650,
1990). Бұл тәсіл бойынша қозылардың ... ... жүн ... ені мен
биіктігін өлшеп, жұптауға бұйра биіктігі мен енінің арақатынасы 1-ге тең
қойларды пайдаланады.
4. Тұқымдық ... ... ... ... (А.С. 1780672, 1992). Бұл
тәсіл бойынша қозыларды туылған және енесінен бөлінгенге дейінгі аралықтағы
жүн ... өсу ... ... ... ... Жүн ... ... (ИРВ) мына формула бойынша анықталады:
Дх*Дк1
ИРВ =----------------- < 1
Дк*Дх1
Дх – шоқтықтағы жүн талшығының еуылған кезіндегі ... Дх1 ... ... ... ... жүн талшықтарының ұзындығы; Дк –
туылған кезіндегі сегізкөз тұсындағы жүн талшығының ... Дк1 ... ... ... ... тұсындағы жүн талшығының ұзындығы.
7. Қаракөл қойларын донор ретінде іріктеу тәсілі (А.С. 10835, 2001).
Жыныс циклінің 10-11 күндері донорлардың тірілей салмағына ... ... ... ... гонадотрапин гормонын және 48 сағаттан кейін әр донорға
250 мкг мөлшерінде простагландин егіледі. Гормональді препаратты еккеннен
кейін 4-5 ... күйі ... ... донор ретінде іріктеп алады.
6. Қаракөл қойларын иммуногенетикалық тест бойынша селекциялау тәсілі
(А.С. 11140, 2002). Бұл тәсіл бойынша 1,5 ... ... ... қан
сарысуындағы бактериоциттік (БАСК) және лизоцимдік (ЛАСК) белсенділігінің
тірілей салмағына (ЖМ) қатынасы арқылы табиғи резистенттілігінің (УЕР)
деңгейі мына ... ... ... + ЛАСК/ЖМ
Жұптауға тек УЕР көрсеткіші 2,15–тен жоғары қойларды іріктеп алады.
7. Үлкен ... ... алу ... (А.С. 11141, 2002). Бұл ... ... қозы ... тері ... 1700 см2 кем емес қозыларды
іріктеп алады.
8. Көк түсті ... ... ... ... ... ... (А.С.
13480, 2003). Қозылардың туылған кезіндегі денесіндегі 4 топографиялық
бөлігін-дегі (шоқтығы, сегізкөз тұсы, оң және сол жамбасы) 1 см2 ... ақ және қара ... ... мен ақ ... ... ... ... селекциялық топқа іріктейді. Көк түсті
қошқарларға бұл фенотиптік индекс (ФИБ) 4/1, ал қара түсті қошқарларда 0/1
болуы тиіс.
Донор, реципиент және қошқарларды ... ... ... ветврачтар және эмбриондарды трансплантациялау мамандары
бар комиссия жүргізеді. Қошқарларды, донорларды және реципиенттерді жұқпалы
аурулары жоқ деген ветеринарлық куәлігі немесе сертификаты ... ... ... ... ... ... ... карантиннен өткізеді және
төмендегі аурулар бойынша зерттеу жүргізеді:
- бруцелезге, пробиркадағы РАжәнеРСК (РДСК) қан ... ... – РСК қан ... ... ...... фекаль;
- хламидозды іш тастау-серологиялық РСК (РДСК) қан сарысуы.
Іріктелген донор мен реципиенттің шығу тегі биотехнологиялық
лабораторияда жүргізілген иммуногенетикалық экспертиза нәтежиесімен
дәлелдену керек. Сырттан ... ... ... ... ... ... асыл тұқымды екендігін дәлелдейтін сертификаты болуы керек.
3. Донорларды гормоналдық препараттармен өңдеу тәсілдері.
Донорларды гормоналды препараттар ... ... ... жасау
эмбриотрансплантациялаудың негізгі этапы болып саналады. ... ... жуып ... ... санын арттыру.
Донорларды суперовуляция жасау үшін буаз бие қанының сарысуы (СЖК), буаз
бие қанының гонадотропиндік ... ... және ... жетілдіретін
гормон (ФСГ) және тағы басқа гормондар пайдаланылады. ББС дайындауда
алынған ... ... ... 40-60% -нен ... ... ... алу ... 45-күннен бастап 90 күндігі аралығында, аптасына 1
рет әр 1кг салмағына 10 мл-ден келетіндей есеппен ... ... ... 4-5 ... қан ... ... ... суперовуляция жасау тәсілдері.
Донор саулықтардың жыныс безін суперовуляция жасау үшін гормоналды
өңдеудің әр түрлі нұсқаларын пайдаланады.
1-нұсқа. ... СЖК (ББС) ... ... ... ... |Дәрмектер ... ... ... ... |- |
| |А (ИЕ) |75 000 |
| |Е (мг) |50 ... ... | |
| |А (ИЕ) |35 000 |
| |Е (мг) |25 ... ... (мкг) |250 ... ... ... және | |
| ... | ... ... жуу | ... нұсқа. саулықтарды гонадотроптық ФСГ (ФЖГ) арқылы гормоналды өңдеу (5-
күндік).
|Жыныс циклі |Дәрмектер ... ... мен егу ... ... | | |
| | ... ( 8.00) ... (20-00) |
|1-ші ... |- | |
| |А (ИЕ) |75 000 | |
| |Е (мг) |50 | ... ... | | |
| |А (ИЕ) |35 000 | |
| |Е (мг) |25 | |
| |ФСГ (мг) |2,5 |2,5 ... ... | | |
| |А (ИЕ) |35 000 | |
| |Е (мг) |25 | |
| |ФСГ (мг) |2,5 |2,5 ... ... | | |
| |А (ИЕ) |35 000 | |
| |Е (мг) |25 | |
| |ФСГ (мг) |2,5 |2,5 ... ... |250 | |
| |ФСГ | | ... |ФСГ (мг) |2,5 |2,5 ... ... ... және ұрықтандыру ... ... жуу ... ... ФСГ препаратымен индукциялау тәсілі (4-күндік)
|Жыныс циклі ... ... ... мен салу ... | ... |
| | ... 8.00 ... 22.00 |
|10-шы |ФСГ (мг) |4 |4 ... |- |2 |2 ... |- |1,5 |1,5 |
| ... | | |
| ... |250 |- ... |ФСГ (мг) |0,5 |0,5 ... ... келуі және ұрықтандыру ... ... алу ... нұсқа. Саулықтарды СЖК препараты және гонадотропинді рилизинг гормон
(Гн-Рг) арқылы үйлестіріп индукциялау
|Жыныс циклі күндері |Дәрмектер ... ... ... |СЖК (ИЕ) ... |
|14-ші ... (мкг) |250 ... ... және | |
| ... | |
| ... келген уақытын 18|100 |
| ... ... | |
| ... және | |
| ... салу | |
| ... | ... ... жуу ... ... ... ФСГ мен ЛГ-ның арақатынасы 1:1 саулықтарды өңдеу
тәсілі
|Жыныс циклі күндері |Дәрмектер ... ... ... |СЖК дағы ФСГ мен ... |
| ... 3:2 |12 МЕ ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 3:1 | ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 2:1 | ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 1:1 | ... ... ... ... және ... ... ... ... жуу ... ... ... ФСГ мен ... ... 2:1 саулықтарды өңдеу
тәсілі
|Жыныс циклі күндері ... ... ... ... |СЖК дағы ФСГ мен ... |
| ... 3:1 |12 МЕ ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 2:1 | ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 1:1 | ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 1:1 | ... ... ... келуі және ұрықтандыру ... ... ... жуу ... күні | ... нұсқа. Қанындағы ФСГ мен ЛГ-ның арақатынасы 3:1 саулықтарды өңдеу
тәсілі
|Жыныс циклі күндері ... ... ... ... |СЖК дағы ФСГ мен ... |
| ... 3:1 |12 МЕ ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 1:1 | ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 1:1 | ... |СЖК дағы ФСГ мен ... МЕ |
| ... 1:1 | ... ... ... ... және ... ... ... ... жуу ... күн | ... өз зерттеуімізде донор-саулықтардың аналық безі көп овуляция беру
үшін олардың жыныстық циклінің 10 күні ... ... ... ... ... ... 4 күн ... күніне бір рет салынды.
1-ші күні донордың салмағына байланысты 12 МЕ/кг, 2-3 күндері – 7 ... 4-ші күні 12 ... ... ... ... Донорларды ұрықтандыру.
Гормоналды өңдеуден соң келесі күні донор-саулықтардың ... ... ... ... ... ... шағылыстыру үшін түсі мен
реңі әр түрлі 3 бас қаракөл қойы қошқарлары іріктелініп алынды.
ББС салғаннан кейін күйге келген ... өз ... ... ... ... екі рет ұрықтандырдық.
Қашырғанға дейін қошқарлардың ұрық ... 10 ... ... тек қою (2 млрд/см³-тан жоғары), орташа (1-ден 2
млрд/см³) және ... ... 90-100% ... ғана пайдаланылады, ал
мұздатылған ұрықтың қозғалуы 40%-тен аз болмауы керек.
3.3 Донорлардан эмбриондарды жуу.
Донорлардың жатыр мүйізінен ... жуу ... ... ... кейін 4-5 күндері хирургиялық операция жасалды. Бұл үшін донорды
операция ... ... ... ... тері ... ... ... жүнін қырып, одан кейін йод ... 80% ... ... жасалатын жерді жансыздандыру үшін 2% новокаин
ерітіндісін жібереді. Лапаротомияны қарынның ақ сызығының ... 7-8 ... ... ... ұрық ... ... ... шығарып, егілген гормональды
препараттың аналық безіне әсерін, ондағы ... ... және ... ... жуу үшін ... ... ... ерітіндісін
пайдаланады. Эмбриондарды «Фоллея» катетері көмегімен ... ... ал ұрық ... ... ... ... жуады (1-сурет).
1. Жібек жіппен байлау орны.
2. Жатыр мүйізшелерінің жоғарғы жағынан буфиркацияға қарай ... ... ... жоғарғы тұсынан бахромкаға қарай жуу.
4. екі каналды Фоллея катетері.
5. Ауа балоны.
6. ... ... ... ... мүйізі.
9. Жуылған сұйықты жинауға арналған Петри табақшасы.
Жуу алдында жатыр мен ұрық жолының қосылу ... 1,0-1,5 см ... ... жібекпен байланып, жатыр мүйізінің жоғарғы тұсынан
бифуркацияға қарай ... ... ... ал ... қарай пластмасс
түтікшесі арқылы эмбриондарды жуады. ... ... жуу 20мл ... және одан ... 20см³ ауаны, ал ұрық жолын 10 мл жуу сұйығын және
10 см³ ауа жіберу арқылы ... ... ... ... арнайы стерильді жағдайда іске
асырылады. Яғни қол ... ... ... және ... ... ... ... орынды антибиотиктермен,
физиологиялық ерітінділермен, 5%-ті иод ерітіндісімен дезинфекциялайды.
3.4 Эмбриондардың сапасын бағалау.
Жуып алынған эмбриондардың даму ... және ... МБС-9 ... 100-160 есе ұлғайту арқылы анықтайды.
Эмбриондардың даму сатысы және сапасы ... ... ... ... аналық жасуша – шар пішіндес, мөлдір қабықшамен
қоршалған, мөлдір қабықша мен ... ... ... ... ... кеңістік орналасқан.
2. 2-12 жасушалық кезең ... ... және 2-ден ... ... Эмбриондар құрылымы борпылдақ, бластомерлер
арасында тығыз байланыс жоқ.
3. Ерте ... - ... саны 32 ... ... және перивитильді
кеңістіктің басым бөлігін алады, кейбір жасушаларды анық ... ... ... ... Морула – жасушаның саны 33-64 бластомер және ... 60-70% ... ... жинақы орналасқан.
5. Ерте бластоциста – жасушаның саны 65-130 ... ... ... кеңістіктің 70-80% алады. Эмбриобласт пен трофобласт әлі
де айқын байқалмайды. Перивитильді кеңістік анық.
6. Бластоциста- жасушаның саны 65-130 ... ... ... ... ... бөлігін алады. Трофобласттың сыртқы қабаты
мен жасушаның (эмбриобласт) ішкі құрамының дифференцияциясы анық көрінеді.
Бластоцельді анық ажыратуға ... ... ... ... ығысқан.
7. Кеңейтілген бластоциста- 131-120 жасушадан тұрады және олардың сыртқы
диаметрі 1,2-1,5 есеге ұлғайған. Перивител ьді кеңістігі түгелдей ... ... ... ... ... ... ... астына
орналасқан. Эмбриобласт –шағын жинақталған жасушалар түрінде.
Эмбриондарды морфологиялық тұрғыдан анықтаудың арқасында оларды мынадай
категорияларға ... ... ...... пішіні, орналасуы, жасушаларының көлемі,
түсі, тығыздығы өте жақсы және даму ... ... ... Пішіні дұрыс емес
жасушалар саны өте аз немесе жоқ.
қанағаттандырарлық – морфологиялық құрылымында ... ... ... ... түсі ... емес ... ... перивитильді кеңістікте көптеген жасушалар кездеседі. Даму кезеңі 24
сағатқа кеш қалған.
нашар- жасушалардың арасындағы байланыс бұзылған. Жасушалар
дегенерацияланған, әр түрлі көлемді жасушалар, дамуы кеш, ... ... ... ... ... ... дегенерацияланған – жасушалар қатты бұзылған, бластомерлер
арасындағы байланыс бұзылған, бластомерлердің көлемі әр ... ... ... ... ... бұзылған.
Эмбриондардың даму кезеңіне байланысты, оларды мына белгілермен
бейнелейді: Мо 1-ерте морула, Мо2-кеш морула, Бл1- ерте ... ... ... ал ... ... «++»- өте жақсы, «+» - жақсы және
«+-» - аралық сапа.
4 ... ... ... ... ... және ... ... бойынша
іріктеу
Қаракөл қойының негізгі өнімі елтірі болғандықтан, ... ... ... ... оларды таза өсіру әдісі қолданылады.
Сондықтан бұл қой тұқымын асылдандыру жұмысы өте ... ... ... ... түсі ... ... ішінен бірнеше типтерге бөлінеді: қара, көк,
сұр, қоңыр және тағы басқа. Ал, тұқым ... әр ... өз ... және ... ... ... ... тағы да көптеген
топтарға жіктеледі. Осыған орай олардың өздеріне тән ... ... ... ... ұрпағына беру қабілетін қошқарларды іріктеп
алып, олардың бүкіл ұрпағын ... ... тек ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар өз тұқымына тән бойындағы
нәсілдік қасиеттерін ұрпағына тұрақты түрде бере алатын қошқарларды ... мал ... және ... ... ретінде эмбриондарды
трансплантациялау жұмыстарына пайдаланудың ерекше мәні ... ... ... сай алдын-ала шаруашылыққа пайдалы қасиеттері
бар, гендік қордағы статусы - сирек реңді, тегі және ... ... ... ... 3 бас сұр түсті қаракөл қошқарлары және ... реңі әр ... ... типі жакетті 24 бас қаракөл қойы саулықтары
іріктелініп алынды.
5 Донор саулықтардың сипаттамасы
Сирек реңді ... ... ... ... іріктеуде селекциялық
тиімді белгілері арқылы сұрыптап алумен қатар, ... ... ... ... байланыс барын анықтау мақсатында ФЖГ және ... ... ... ... төлдегіштігі жасына байланысты екендігі тәжірибе жүзінде
дәлелденген. Сондықтан, әсіресе ... ... ... себеп шартқа ерекше мән беріледі.
Сол себептен донор ретінде негізінен биологиялық тұрғыдан ... ... ... ... және ... жас ... ... - Донор-саулықтардың жасы
бас, пайыз есебімен
|Донорлардың түсі ... ... жасы ... реңі | | |
| | |2,5 ... |3,5 ... |4,5 ... ... реңді |8 |37,5±17,1 ... ... ... сұры | | | | ... реңді |7 |28,6±17,1 |57,1±18,7 ... ... сұры | | | | ... ... |9 |- ... |11,1±10,5 |
|қазақ сұры | | | | ... |24 ... ... |12,5±6,7 ... ... дені 3,5 ... яғни бұл ... ... ... ... құраса, ал 2,5 және 4,5 жасар донор тобы ... ... ... ... айтқанда, тәжірибе үшін физиологиялық процестері әбден
жетілген сақа саулықтар жинақталған.
Қойдың тірі ... және ... ... тек олардың өнімдік
қасиеттерін көрсететін сұрыптау белгілері ретінде қаралмайды. Сонымен қатар
олардың паратипті ... ... ... ... ... ... ... айқындайтын құнды биологиялық белгі.
2-кесте - Донор-саулықтардың тірі салмақтары
килограмм есебімен
|Донорлардың түсі ... ... M±m ... реңі ... | ... ... бұқар сұры |8 ... ... ... ... сұры |7 ... ... реңді қазақ сұры |9 ... ... |24 ... |
4-кесте мәліметіне сүйенсек, онда ... ... және ... ... топтағы саулықтар салмақтар бойынша бір-бірінен көп ... және бұл ... ... ... ... кг аралығында
болғанын байқаймыз (P>0,05). Алайда түсі мен реңіне байланысты арасында
шамалы ауытқу бар. ... ... ... қазақ сұры саулықтарының ... ... ... ... ... едәуір басым екендігі байқалады
(50,3±0,63 кг), ал алтын реңді бұқар сұры ... ... ... ... ... 0,4 және 1,6 кг ... ... анықталды.
Бірақ, бұл айырмашылықтың статистикалық анықтылығы өте төмен (Р>0,05). Ал,
шамшырақгүл ... ... сұры ... тірі ... ... аралық
деңгейді ұстады.
Күйлеу ұрғашы малдың ұрықтануға дайын екендігін ... ... және бұл ... ... ұзақтығы барлық қойларда бірдей
болмайтындығын 3-кестедегі зерттеу мәліметтерінен байқауға болады.
3-кесте - Донор-саулықтардың күйтінің ұзақтығы пайыз, сағат ... ... ... ... ... |
| | |24 |36 |48 | ... сұры |8 |25,0±15,3 |62,5±17,1 ... ... ... сұры |7 |14,3±13,2 |71,4±17,1 |14,3±13,2 |36,0±2,41 |
|Қазақ сұры |9 ... ... |- ... ... |24 ... ... ... ... ... ... ... күйтінің тез қайтуы (33,3±1,30 сағ) қазақ
сұры түсті саулықтарда байқалса, ... ... ... (36,0±2,41 сағ)
саулықтар тобына қарақалпақ сұрлары жатты. Бұл көрсеткіш бойынша сұр түсті
бұқар саулықтар аралық деңгейде болады ... ... ... ... 1 ... ... саны ... 1,5 тәулік-ке
дейінгілері - 70,9±9,3% және 2 тәулікке дейінгі ... ... ... сүйенсек, онда қаракөл қой тұқымы ішіндегі әр ... ... ... қайту мерзімі әр түрлі болатындығы байқалды. Сол
себепті ұрықтандыру тиімділігін едәуір арттыру ... ... ... ... ала ... дер ... өткізу керек.
Малдардың күйлеу кезінде пайда болатын фолликулалардың пісіп жетілуі
және овуляциялану ... ... ... ... жалпыға
мәлім.
Осыған байланысты күйті келген саулықтардың қанындағы ФЖГ және ... ... ... ... ... саулықтардың гормоналдық
статусы келтірілген.
4-кесте - Донор саулықтар қанындағы ФЖГ/ЛГ арақатынасы
|Донорлардың түсі ... ... ... ... реңі ... | |
| | |1:1 |2:1 |3:1 ... реңді |8 |37,5±17,1 ... ... ... сұры | | | | ... ... |7 ... |42,9±18,7 |42,9±18,7 |
|қарақалпақ сұры | | | | ... ... |9 ... ... ... |
|қазақ сұры | | | | ... |24 ... ... |29,2±9,3 ... ... ... бұқар сұры саулықтардың 25,0%-да ФЖГ жоғары
болса, ал 37,5%-да ФЖГ және ЛГ гормондар ... ... ... ... ... бұл ... 2:1 болғандығын зерттеу ... Ал, түсі сұр ... және ... саулықтарда фолликулаларды
жетілдіріп және овуляция жасайтын гормондар арақатынасы былай ... ... - 3:1 - ... 2:1 - ... 1:1 ... ал сұр ... қазақ саулықтардың гормоналдық статусы әр түрлі
болып, және олардың саны екі гормонның барлық ... ... ... ... ... ... саулықтарын донор ретінде эмбриондарды
трансплантациялау жұмыстарына іріктегенде ... ... ... ... ... ... жүргізу керек. Сонда ғана
эмбриондарды трансплантациялауда сирек түсті қаракөл ... ... ... ... ... ... суперовуляциялану деңгейі
Қолдан жасанды полиовуляция немесе суперовуляция жасау аналық
жасушалардың қосымша ... ... ... ... ... ... саналады. Осыған орай, суперовуляция жасау үшін ББС ... ... ... ... саулықтарды гормоналдық препаратпен егу тәсілінен
кейін, олардың аналық безінің реакциясын байқау еді .
5-кесте - ... ... ... ... ... ... |Фолликулалар саны ... | |
| |5-7 |8-10 |11-13 |14-16 ... ... ... ... ... |
Эмбриондарды трансплантациялау технологиясының негізгі ... ... ... статусын анықтау, яғни оларды супер-овуляциялану
деңгейі бойынша іріктеу. Әрине, бұл ... ... ... қана ... ... ... ... түсті генотиптердің
гендік қорын сақтауға үлкен септігін тигізері анық.
Сондықтан донор-саулықтардың гормоналдық ... ... мәні өте ... ... орай, біздің тәжірибеде осы көрсеткішті
анықтау негізгі міндеттің бірі болып саналды.
6-кестеде генотипі әр ... ... ... ... ... ... суперовуляциялану деңгейі көрсетілген.
Бұл жерде айта кететін жайт, донорлардың ... ... ... ... ... ... ... оларды мынадай топқа
бөлдік: «3-5» овуляция бергенін - ... «6-8» - ... «9-11» - ... - өте ... Ал ... деп - 5 овуляциядан жоғары ... ғана ... ... ... безіндегі фолликулалардың овуляциялану деңгейі
пайыз есебімен
|Донорлар |Овуляция деңгейі ... | |
| ... ... ... |өте ... |
| |(3-5) |(6-8) |(9-11) |(12-14) ... |16,7±7,6 |29,1±9,3 |50,0±3,2 |4,2±4,1 ... ... ... ... ... ... басы малдарда 50
пайызды құрап отыр. ... бұл ... ... ... ... ... деңгейінің нәтижелі болатындығын білдіреді.
5.2 Жуып алынған эмбриондардың ... ... ... ... ... сапасына, оларды
өзге малға трансплантациялау кезінде және криоконсервациялау кезінде ерекше
мән береді.
Эмбриондардың сапасын анықтағанда олардың даму ... ... ... ... ... ... мөлдір қабығының тұтастығы,
пішінінің дұрыстығы, эмбриобластың және трофобластың ... ... әлі де ... суперовуляциядан алынған эмбриондар сапасына әсер етуші
факторлар толығымен анықталған жоқ.
Донорлардан жуылып алынған 138 дана қалыпты эмбриондардың морфологиялық
сапасын ... даму ... даму ... ... ... ... ... ... |138 |100 ... |84 |61 ... ... ерте |32 |38 |
| кеш |52 |62 ... |54 |39 ... ... ерте |30 |56 |
| кеш |24 |44 ... ... ... ... ... ... ... көбірек
бере алады. Демек, суперовуляцияны стимулдау үшін осы ... ... ... кездесетін генотиптерін сақтап қалуға кепіл бола алады.
Эмбриондардың даму сатысының қарқыны олардың ... ... ... ... ... ... эмбриондардың осы критериясы арқылы
оларды реципиент жатырына салу ... ... ... ... және
басқа да манипуляцияға жарамдылығы анықталады .
Эмбриондардың даму сатысы мен морфологиялық ... ... ... ... эмбриондарды іріктеп алдық (8-кесте).
8-кесте. Іріктелініп алынған эмбриондар сапасы.
|Эмбриондар категориясы ... ... ... ... |40 |30 ... |72 |52 ... |26 |18 ... |138 |100 ... аса ... ... ... мен топтарының азаюын реттеу, мал
басын көбейту маңызды міндет. ... мал ... ... ... ... әр ... стимуляторларды қолдануға дайын. Ғылымның
міндеті қолданыстағы гормональды дәрмектерді және ... ... ... ... жаңа тиімділігі жоғары дәрмектерді іздестіру және
оларды тиімді қолданудың ... ... ... ғылыми-зерттеу
жұмыстарында трансплантацияға жарамды эмбриондар алу мақсатында гормональды
суперовуляция әдісі ... ... ... ... ... ... ... сапасына қаншалықты әсер ететіндігі анықталды.
Біз пайдаланған ББС препаратының мөлшері фолликулалардың өсуі мен ... әсер ... ... ... ... ... ... донорлардың аналық бездерінің ұрық шығару деңгейін ... бар, ... ... ... арзан буаз бие сарысуынан ... ... ... ... ... ағзасындағы ФСГ және ЛГ –ның ара қатынасын өз ... ... ... ... ... ... ... етеді.
• ББС препаратын салғаннан кейін фолликулалардың кернеп, ісініп
кетуін жояды.
... ... ... ... ... ... шет елдерде шығарылатын әрі ... ... және ... ... суперовуляция жасауға мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Омбаев А.М., Актуов Б. ... ... и ... ... ... Международной научно-практической конференции,
Узбекского научно-исследовательского института и экологии пустынь. ... 2005. – ... ... С.Ю., ... У.Т., ... А. Племенные ресурсы каракуле-
водство Узбекистана //Овцы, козы, шерстяное дело. –М., 2004. - №3. - ... ... Х.Д., ... М. Развитие каракулеводства в Таджикистане
//Овцы, козы, шерстяное дело. –М.,2004. - №3. - ... ... Н., ... О. Сущность проблемы сохранения генетичес-ких
ресурсов каракульской породы овец //Вестник с.-х. ... ... 2002. - №12. - ... ... Л.К., ... Н.И. Трансплантация эмбрионов сельскохозяйст-
венных животных. - М.: Агропромиздат, 1989. - 302 ... ... В.С. ... и ... - М.: ... 1986. - ... Dowling D.E. Problems of the transplantation of fertilized ova.
J.Agr.Sci., 1949, 39.374.
8 ... А.И., ... Н.В., ... П.Л. ... ... ... на рост и ... ягнят //Советская зоотехния - М., 1951. -
№11.- С.82-95.
9 Квасницкий А.В. Опыт ... ... ... ... - М., 1952. - №1. ... Willet E.L., Buckner P.J., Larson G.L. Three ... of fertilized bovine eggs. J. Dairy Sci., 1953, 36, 5.
11 Rowson L.E.A. Egg transfer.- Discovery, 1964, ... Greve T. Embryo ... in cattle. ... recovery ... from repeat breders. Acta. Vet. Scaud. 1980. 21. ... Эрнст Л.К., Жильцов Н.З. Из ... ХІ ... по ... эмбрионов // С.х. биология - М.,
1986. - №2. - 117 с.
14 Бугров А.Д., ... И.А. ... ... на ... ... ... - М., 1990. - №5. - ... Willadsen S.M. Micromanipulation of ambryos of the large ... J.R.Agr. Soct. England, 1985, 146, ... Greve T. ... egg transfer in the cow. 1976. Proc. 27th
Ann. Meet. European Assoc. Anim. Prod. Zurich. Ang. ... Bradford G.W. and Kennedy B.W. (1980). Genetic aspects of ... ... 13(1), ... Завертяев Б.П. Биотехнология в воспроизводстве и ... ... ... - Л.: ... 1989. - 255 ... Дондитов У.Ж., Николаев Б.И., Муруев А.В., Хоженоев Ю.К., ЖаповЖ.Н.
Перспективы ... ... ... в интенсификации
воспроизводства овец в технологии ... ... ... ... ... ... ... Казахстана и
Кыргыстана // ... 8-й ... ... ... ... 2005. - Т.2. - ... Мухамедгалиев Ф.М., Тойшибеков М.М., ... Р.Б. и ... ... в ... овцеводстве. – Алма-Ата:Наука, 1981. –
168с.
21 Тойшибеков М.М. Использование метода ... ... ... Аналит обзор Алматы: КазНИИНТИ. – 1988. - 68 с.
22 Касымов К.Т. Трансплантация эмбрионов у овец // ... ... - №8. - ... ... Н.И. ... ... ... и биосекция
эмбрионов у казахских ... ... ... канд. сельхоз.
наук:.28.11.91. - ... 1991. - 25 ... ... Ж. ... способствующие снижению эмбриональной смертности
//Овцеводство. – 1976. - №9. –С.38 .
25 ... Х.И., ... И., ... Н., ... О. Приживляе-мость
эмбрионов- трансплантатов у каракульских овец //Сб. науч. тр. КазНИИК. ... 1989. - ... ... Х.И., ... Н., ... О., ... А. Эффективный
способ гормональной обработки доноров каракульских овец в трансплан-тации
эмбрионов //Сб. науч. тр. КазНИИК. - ... 1993. - Т.1. - С. ... ... Н., Бекетауов О. Биотехнологические исследования в караку-
леводстве: достижения и перспективы развития /Каракулеводство Казахстана:
история и проблемы ... - ... 2002. - ... ... Б.П. ... ... в ... -
М.:Россельхозиздат, 1987. – 188с.
29 Rowson L.E.A. The role of research in animal ... 1974, ... Rowson L.E.A. Embryo ... 1979, ... ... А. ... воспроизводства сельскохозяйственных живот-ных. -
М.:Агропромиздат, 1988. – 415с.
32 ... В.Л., ... А.А., ... И.М. ... ... эмбрионов //Животноводство. - М., 1986. - №5. - С.48-49.
33 Orer H., ... A.J., Callery R.T. Cell. Immunol, 1979, 45, ... Seidel G.E. ... and embryo transfer in cattke, 1981, ... ... С.Я., ... А.С., Ротт Н.Н. Создание гене-
тических ... и ... ... биологии развития как спо-соб
сохранения редких видов животных //Тезисы докладов III ... - М., 1997. - Т.28. - №6. - ... ... А.Д., ... Н.В., ... Б.И. Криоконсервация гамет и
эмбрионов сельскохозяйственных животных //С.х. биология. - М., 1985. - №10.
- ... ... Н.С., ... А.М. Введение в криобиологию. - Киев:Наук
думка, 1975. – 343с.
38 Салыкбаев Т.Н., ... Е.М., ... С.М., ... Б., ... М.М. Витрификация ооцитов овец //Сборник научных
трудов института экспериментальной биологии. - Алматы, 2004. - ... ... А.Н., ... Л.К. ... ... ... - мощный ... ... ХХІ века ... животные.:сб. науч. тр. ВРНСХН. - М., 1995. Вып.1.
-С.3-13.
40 Завадовский М.М. ... и ... ... метода стиму-ляции
многоплодия сельскохозяйстенных животных. М.:Сельхозиздат, 1963. - 672 с.
41 Casida L.E., Megr R.K. Effect of ... ... on ... and the ... of ... in cattle, 1943, 4, 76 ... Seidel G.E. Superovulation and embryotransfer, 1981, 211, 4479.
P.351-358.
43 ... М.И. ... ... ... ... ... 1989. – 66с.
44 Анганов В.В., Амагырова Т.О., Муруев А.В. ... ... ... полового цикла на фоне коррекции иммунобиологического
реактивности организма ... ... ... ... Сибири, Монголии, Казахстана и Кыргыстана //Труды ... ... ... - ... 2005. Т.2. - ... Gordon J., Williams G., Edwods J. The use of serum gonadotrophin
(PMS) in the ... of ... in the cow, 1962, Vol. 59, ... Sanwal P.C., Dandc J.K., Varshney V.P., Nogha I.V.Gonotropin ... ... in ... acetata trated female goats, 1983, ... 1, ... Elsden R.P., Hasler J.F., Seidel G.E. ... recovery of
bovine egss, 1976, Vol. 6, №5, Р. ... ... Ж. ... ... у овец ... североказах-ский
меринос и казахская тонкорунная (Совершенствование метода и ускоренное
размножение): автореф. докт. с.-х. наук.: Алматы:Мынбаево, 1993. - 38 ... ... Н.И. ... ... ... ... Алма-Ата:Кайнар, 1987. – 158с.
50 Scanlon P., Srenan J., Gordon I. Hormonal ... ... in cattle, 1968, Vol. 70, P. ... ... К. ... и межпородная пересадка зародышей овец:
автореф. канд. с.-х. наук:.21.10.75. - ... 1975. - 28 ... ... Б., ... Ш., Тойшибеков М.М. Индуцированная поли-овуляция
у овец //Генетика и ... ... ... -
Алматы. 1986. - С.134-136.
53 Буралхиев Б.А. Синхронизированная ... ... ДНК ... и ... трансгенных свиней: автореф. канд. с/х. наук: 1.07.99.
- Алматы.:Каз.Гос.Агр.унив., 1999. - 25 с.
54 Амарбаев ... К ... СЖК в ... ... ... института экспериментальной биологии. - Алматы, 1966. - С.
208-216.
55 ... Н., ... ... Н. Новый способ гормональной
стимуляции суперовуляции овцематок-доноров //Тезисы докладов Междунарной
конференции. - Астана, 2003. - ... ... О., ... Н.Н., ... Н.Ч. ... в ... ... овец //Вестник.- 2004. - №5. - С. ... ... Н., ... О., ... Н.Ч. ... ... ... донорлардың гормональдық статусы //Жаршы. - 2004. -
№5. - 40-41 б.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылық малдарының эмбриондарын трансплантациялау69 бет
Мал шаруашылығы эмбриондар трансплантациясындағы донорлар, эмбриондар мен реципиенттер арасындағы әсерлесу19 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Бухгалтерлік есепшоттарының жіктелуі мен жоспары10 бет
Инвестициялар, олардың түрлері, қызметі және жүйесі14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болу тарихы5 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь