“Адасқан өмір”романы


“Адасқан өмір” поэмасының да негізгі сарыны - қоғамдағы әділетсіз-діктің,теңсіздіктің себептерін ашу және теңдік жолын іздеуге талпы-ну.Сұлтанмахмұт бұл поэмасында жалпы қазақ ауылындағы әлеумет-тік теңсіздіктің шеңберінен шығып,бүкіл капиталистік қоғамға тән әділетсіздіктер жайын қозғайды.Сол қоғамның іріп-шіріп, азғындап бара жатқан белгілерін танып,адам баласының қанаудан құтылып,өз еңбегімен күн көретін,өз талантын халық игілігі жолына жұмсайтын кезін – бақытты өмірді аңсайды.
Поэма 1918 жылдың аяқ кезінде жазылған.Бұл кезде ақынның туған жерінде Колчак үстемдік құрып,Ресейдегі капиталистік монарх-тық қоғамдық құрылысты сақтап қалу үшін күрес жүргізіп жатқан бо-латын.Сұлтанмахмұт ескі қоғамның негізі шіріп біткенін, оның қайта жасауға мұршасы жоғын батыл көрсетеді.
“Адасқан өмір”поэмасы бес бөлімнен тұрады.Бұлардың бірі – Адамның сәби шағын,екіншісі – жігіт шағын,үшіншісі – ұлғайған, тоқтаған кезін,төртіншісі – кәрілік кезін,бесіншісі - өлген мезгілін суреттейді.Адам өмірінің барлық кезін суреттеу арқылы ақын өзі өмір сүрген қоғам жағдайындағы адам тағдыры жайлы философиялық ой түйеді.
Поэма лирикалық кейіпкердің атынан баяндалады.Лирикалық кейіпкер өзінің туған кезінен-ақ, өлгенге шейінгі өмірін суреттейді. Өмірде не көрді, әділеттілік мен әділетсіздік қайсысы? Оны тудырып отырған жағдай қандай? Ақын осы сұрақтарға жауап іздей отырып, капиталистік қоғам кезіндегі адамның өмір сүру жағдайларын жан-жақты ашып береді.
Адам өмірі уайымсыз,қайғысыз,кіршіксіз таза сәбиліктен бастала-ды.Ол кезде бала алдау,арбау,қайғы,дос,қас,бай,кедей,орыс,қазақ дегендердің ешқайсысын білмейді.Оның ұғымын кеңейтетін,тәрбие беретін – орта,қоғам шындығы,
Мен сыйлар деп дүние келдім,міне,
“баржас”деп есігіңнен ендім,міне,
Мен азатпы,мен ақпын,мен өсемін,
Не қылсаң да басымды бердім,міне,
Кім біледі,қоярсың еркімді алып,
Кім біледі қоярсың көркімді алып.
Кім біледі,бұл ерік,бұл көріктің,
Жоғалғанын білмеспін қайда қалып.
Поэманың лирикалық кейіпкері өмірге осындай ұғым-түсінікпен, күдікпен келіп кіреді.Жігіт болып ес жиған кезде де ол өз ортасынан ыңғайлы кәсіп,өз өмірі мен халық мүддесін қабыстыратын пайдалы жол таба алмайды.Ол бай болуды да,әкім,әскер басы,ғалым болуды да таңдап,байқап көреді.Бірақ осының ешқайсысынан өз басына қажет азаттық пен әділеттік таппайды.Сөйтіп олардың бәрінен безіп шыға-ды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






“Адасқан өмір”романы
“Адасқан өмір” поэмасының да негізгі сарыны - қоғамдағы әділетсіз-
діктің,теңсіздіктің себептерін ашу және теңдік жолын іздеуге талпы-
ну.Сұлтанмахмұт бұл поэмасында жалпы қазақ ауылындағы әлеумет-тік
теңсіздіктің шеңберінен шығып,бүкіл капиталистік қоғамға тән
әділетсіздіктер жайын қозғайды.Сол қоғамның іріп-шіріп, азғындап бара
жатқан белгілерін танып,адам баласының қанаудан құтылып,өз еңбегімен күн
көретін,өз талантын халық игілігі жолына жұмсайтын кезін – бақытты өмірді
аңсайды.
Поэма 1918 жылдың аяқ кезінде жазылған.Бұл кезде ақынның туған
жерінде Колчак үстемдік құрып,Ресейдегі капиталистік монарх-тық қоғамдық
құрылысты сақтап қалу үшін күрес жүргізіп жатқан бо-латын.Сұлтанмахмұт ескі
қоғамның негізі шіріп біткенін, оның қайта жасауға мұршасы жоғын батыл
көрсетеді.
“Адасқан өмір”поэмасы бес бөлімнен тұрады.Бұлардың бірі – Адамның
сәби шағын,екіншісі – жігіт шағын,үшіншісі – ұлғайған, тоқтаған
кезін,төртіншісі – кәрілік кезін,бесіншісі - өлген мезгілін суреттейді.Адам
өмірінің барлық кезін суреттеу арқылы ақын өзі өмір сүрген қоғам
жағдайындағы адам тағдыры жайлы философиялық ой түйеді.
Поэма лирикалық кейіпкердің атынан баяндалады.Лирикалық кейіпкер
өзінің туған кезінен-ақ, өлгенге шейінгі өмірін суреттейді. Өмірде не
көрді, әділеттілік мен әділетсіздік қайсысы? Оны тудырып отырған жағдай
қандай? Ақын осы сұрақтарға жауап іздей отырып, капиталистік қоғам
кезіндегі адамның өмір сүру жағдайларын жан-жақты ашып береді.
Адам өмірі уайымсыз,қайғысыз,кіршіксіз таза сәбиліктен бастала-ды.Ол
кезде бала алдау,арбау,қайғы,дос,қас,бай,кедей ,орыс,қазақ дегендердің
ешқайсысын білмейді.Оның ұғымын кеңейтетін,тәрбие беретін – орта,қоғам
шындығы,
Мен сыйлар деп дүние келдім,міне,
“баржас”деп есігіңнен ендім,міне,
Мен азатпы,мен ақпын,мен өсемін,
Не қылсаң да басымды бердім,міне,
Кім біледі,қоярсың еркімді алып,
Кім біледі қоярсың көркімді алып.
Кім біледі,бұл ерік,бұл көріктің,
Жоғалғанын білмеспін қайда қалып.
Поэманың лирикалық кейіпкері өмірге осындай ұғым-түсінікпен, күдікпен
келіп кіреді.Жігіт болып ес жиған кезде де ол өз ортасынан

ыңғайлы кәсіп,өз өмірі мен халық мүддесін қабыстыратын пайдалы жол таба
алмайды.Ол бай болуды да,әкім,әскер басы,ғалым болуды да таңдап,байқап
көреді.Бірақ осының ешқайсысынан өз басына қажет азаттық пен әділеттік
таппайды.Сөйтіп олардың бәрінен безіп шыға-ды.
Ақын кейіпкердің аталған жолдары таңдаудан бас тарту себебінен
қоғамдық әділетсіздік фактілерімен дәлелдейді.Бұның бәрі адал еңбек жолы
емес,алдамшылық жолы деп түсінеді.
Жоқ,байымас бұл күнде адал еңбек,
Біреу байыса,біреулер кедейленбек.
Кімде-кім тез байыса,қолын ағып,
Кім кедей болса,соның малы келмек,
Несі бақыт алдап ап,арбап алып,
Өз малын өздеріне қайтып бермек.
Көз жасы,бишараның маңдай тері,
Жиылып,байытпай-ақ қойсын мені.
Мал біте ме,адамды малдай қылмай,
Малдан басқа көрмейтін дәнеңені,
деген ой оны байлықтан безіндіреді.
Хакім болсам,елді аузыма қаратсам, “Мақсаты бір-біріне қайшы топты бауыр
ғып,тату өмір сүргізсем”деп ойлайды ол.Бірақ мұның да ретін таба алмайды.
Өмірдің бұл түрінде ешбір хакім,
Мүмкін емес әділдік қылуға елге,
Себебі тастап хакім бола алмайды.
Байлар мен молдалардың сөзін жерге,
Күшті таптың ыңғайын қылмасқа жоқ,
Мүбәдә хакім болсам егер мен де,
Бір сағатта қыла ма мені хакім,
Болыса бастасам мен күші кімге ... , -
деп ойлап,хакімдік бақыт емес,ол байларға малай болу,бұл қорлық
деп,бұдан да бас тартады.
Бұдан кейін әскер бас,қолбасшы болуды ойлайды.Бірақ капи-талистік
қоғамда бұ да бақыт емес:
Найзаның күшіменен жанған бақыт,
Найзаның күшіменен өшпеске жоқ.
Соғыс – ақын ұғымында,жазықсыз қан төгу.Поэманың бұл бөлімінде ол
капиталистердің байлығын молайтуға импералистік соғыстың қа-лай көмектесіп
жатқанын жазады.

Керек-жарақ бәрі де қымбаттанар,

Соғыстың шығындарын еске салмақ.

Мұқтаждық халдерінен пайда алуға,

Бір жарақтан саудагерлер салар қармақ.

Соғыс болса,жауғандай көктен алтын,

Капиталист,байларға әдейі арнап.

Бас көтерер еркегі соғыста боп,

Шаруа істелмей,кедейлер мұқтажданбақ.

Көктен жауып тұрғандай оңай жолмен,

Байларға сол мұқтаждың малы бармақ.

Лирикалық кейіпкерлердің соңғы арманы – ғалым болу.Ол адам ауру
көрмей,қартаймайтын болса,мал қыратын ауруларды да емдемес деп
қиялдайды.Бірақ ол адамды адам қанайтын қоғамда ғылымның та-бысы халық
игілігіне аспайтынын ескере отырып,бұдан да безіп шы-ғады,

Бірақ бүгін ғылымның тапқандары,

Пайдасын көрсеткен жоқ кедейге әлі.

...Бұл қалыпта ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында
С. Торайғыровтың лирикасы
Есенберлин - көне тарихымыздың жиһангері
С.Торайғыровтың шығармалары
С.Торайғыров (1893-1920)
XX ғасыр басындағы тарихи қоғамдық өзгерістердың қазақ әдебиетінің дамуына әсері
Жүсіпбек Аймауытов өмірі
Жүсіпбек Аймауытов
ХХ ғасыр басындағы қазақ поэмасы
Сұлтанмахмұт Tорайғыров өмірі туралы
Пәндер