"Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеменi» түсiнiгi мен топтастырылуы


КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
I ТАРАУ
§1. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелер түсiнiгi ... ... ... ... ..6
§2. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелердi» жарамдылы№ы, қатыстылы№ы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
§3. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелердi» жарамдылы№ы... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
II ТАРАУ
§1. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеу қҮралдары ... ... ... ... ... 19
§2. Азаматтық iс жүргiзудегi тараптарды» және үшiншi жақтарды» түсiнiктемелерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
§3. Азаматтық iс жүргiзудегi куәнi» ай№ақтары ... ... ... ... ... ... 26
§4. Азаматтық iс жүргiзудегi жазбаша дәлелдемелер ... ... ... ... 29
§5. Сарапшыларды» қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
§6.Заттық дәлелдемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
ІОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
ПАЙДАЛАНЫЛ±АН °ДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
Іазақстан мемлекетi, оны» барлық органдары за»дылыққа негiзделiп, қо№амны» мүдделерiн азаматтарды» қҮқықтары мен бостандықтарын, қҮқықтық тәртiптi қарауды қамтамасыз етедi.
Азаматтарды» және Үйымдарды» қҮқықтарын қор№ауды жүзеге асыруда№ы органдарды» iшiнде ерекше орын сот әдiлдiгi органы ретiнде сотқа берiледi. Оны» қызметi iстi» ақиқатын қамтамасыз ететiн азаматтық iс жүргiзу қҮқы№ыны» нормаларымен реттелетiн түрiнде.
Сотпен субъективтiк қҮқықтарды және за»мен қор№алатын мүдделердi қар№ау азаматтық iстердi қар№ау мен шешу арқылы жүргiзiледi.
Соттық дәлелдемелер кјмегiмен iстi» фактiлiк мән-жайларын анықтап алып және қолдану№а жататын материалдық нормалар№а сүйене, сот iшкi наным кјмегiмен субъективтiк қҮқықтар мен мiндеттер туралы шынайы қорытынды№а жетедi.
Сот қызметi барысында нақты фактiлердi» бар немесе жоқ екендiгiн дәлелдеуi. Сот дәлелдемесiне жатқызылатын, iстi дҮрыс шешу үшiн ма»ызы бар фактiлердi тiкелей немесе жанама түрде растайтын фактiëiê мәлiметтер.
Іазiргi та»да кјптеген азаматтық iстер бойынша фактiлiк мән-жайларды дәлелдейтiн дәлелдемелердi дҮрыс зерттемеу салдарынан, кјптеген материалдық және процессуалдық қҮқық қа№идалары бҮзылуды. Соны» барысында, мҮндай iстер бойынша шы№арыл№ан шешiмдердi» күшi жойылуда.
Дәлелдеме түсiнiгi дәлелдеме теориясында және дәлелдеме қҮқы№ында негiзгi орын алады. Соттық қарауды» кјп кјлемi дәлелдеу қызметiне берiледi. Со№ан байланысты, дәлелдемелер бойынша сҮрақтар оны тәжiрибеде азаматтық iс жүргiзуде оны пайдалануда ерекше ма»ыз№а ие болады.
I. Нормативтiк қҮқықтық актiлер:

1. ІР Конституциясы 30 тамыз 1995 ж.
2. ІР Азаматтық iстер жүргiзу кодексi 2001 ж.
3. ІР Іылмыстық iстер жүргiзу.

II. Арнайы әдебиеттер:

1. М.К.Треушников. Относимость и допустимость доказательств в гражданском процессе. М. 1981.
2. М.К.Треушников. Доказательства и доказывание в советском гражданском процессе. М. 1982.
3. К.С.Юдельсон. Судебные доказательства в гражданском процессе. М. 1986.
4. Гражданское процессуальное право. Учебник под ред. Н.С. Шакарена М. 1996.
5. С.В.Курылев. Основы теории доказывания в советском правосудии. Минск. 1969.
6. Хутыз М.Х. Общие положения в гражданского процесса. Историко – правоове исследование. М. 1979.
7. Бюллетень Верховного Суда РФ. 1996.
8. Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса Т. 1. М. 1968.
9. Саханова Т.В. Регламентация доказательств и доказывания в гражданском процессе. Журнал «Государство и право», 1993.
10. Гуреев П.П. О панятии судебных доказательств. Журнал «Советское государство и право». 1996
11. Резниченко И.М. Установление достоверности и силы доказательсты по гражданским делам. Ученые записки Дальневосточного Университета. Т. 32.
12. Кипнис Н.М. допустимость доказательств в уголовном судопроизводстве. М. 1995.
13. Юдельсон К.С. Гражданский процесс М. 1972.
14. Советский гражданский процесс. М. 1975.
15. Пучинский В.К. Признание стороны в советском гражданском процессе. М. 1955.
16. Молчанов В.В. Арбитражный процесс М. 1995.
17. Давтян А.Г. Экспертиза в гражданском процессе. М. 1995.
18. Эйсмон А.А. Заключение эксперта. М. 1971.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1500 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






°л-Фараби атында№ы Іазақ Үлттық Университетi

За факультетi

“Азаматтық iс жүргiзу және ебек қҮқық” кафедрасы

МАГИСТРЛЫІ ЖµМЫСЫ

Тақырыбы: “Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеменi түсiнiгi мен
топтастырылуы”.

Орында№ан: Магистрант
маманды№ы - қҮқықтану, тобы –

№ылыми жетекшiсi: а№а оқытушы

ЖҮмыс қор№ау№а жiберiледi
____ __________ 2003 ж.
Кафедра мегерушiсi ______________
Алматы 2003 жыл

Р Е Ф Е Р А Т

Кјлемi 52 беттен тҮратын магистрлық жҮмысыны тақырыбы “Азаматтық
iс жүргiзудегi дәлелдеменi түсiнiгi және топтастырылуы мәселелерiне
арнал№ан”.
Тақырыпты ашу№а ба№ыттал№ан магистрлық жҮмысы кiрiспеден, үш
тараудан және қорытындыдан тҮрады.
Кiрiспеде тақырыпты ашуды маызы, тарауларда дәлелдемелердi
жiктелуi, дәлелдеу қҮралдары, жазбаша дәлелдемелер, сарапшыларды
қорытындысы, куәнi ай№ақтары, тараптарды және үшiншi жақтарды
түсiнiктемелерi, заттық дәлелдемелер сияқты мәселелер қарастырыл№ан.
Ал қорытындыда осы ебектi нәтижелерi кјрсетiлген.
Тақырыпты жазу барысында келесiдей сјздер мен сјз байласымдары
қолданыл№ан: дәлелдемелер, дәлелдемелердi ба№алау, талапкер, жауапкер,
кiнә презумпциясы, бiрiншi инстанциялы сот және т.б.
Ебектi жаз№ан кезде саны 18-ге жуық қайнар кјздер қолданылды.
Соны iшiнде нормативтiк қҮқықтық актiлер мен арнайы әдебиеттер
орын алады.

МАЗМµНЫ
КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ...4

I ТАРАУ
§1. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелер түсiнiгi ... ... ... ... ..6

§2. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелердi жарамдылы№ы,
қатыстылы№ы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ...10

§3. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелердi жарамдылы№ы...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ..14
II ТАРАУ
§1. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеу қҮралдары ... ... ... ... ... 19

§2. Азаматтық iс жүргiзудегi тараптарды және үшiншi жақтарды
түсiнiктемелерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

§3. Азаматтық iс жүргiзудегi куәнi ай№ақтары ... ... ... ... ... ... 26

§4. Азаматтық iс жүргiзудегi жазбаша дәлелдемелер ... ... ... ... 29

§5. Сарапшыларды қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

§6.Заттық
дәлелдемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
35

ІОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ...49

ПАЙДАЛАНЫЛ±АН °ДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... .52

КIРIСПЕ

Іазақстан мемлекетi, оны барлық органдары задылыққа негiзделiп,
қо№амны мүдделерiн азаматтарды қҮқықтары мен бостандықтарын,
қҮқықтық тәртiптi қарауды қамтамасыз етедi.
Азаматтарды және Үйымдарды қҮқықтарын қор№ауды жүзеге
асыруда№ы органдарды iшiнде ерекше орын сот әдiлдiгi органы ретiнде
сотқа берiледi. Оны қызметi iстi ақиқатын қамтамасыз ететiн
азаматтық iс жүргiзу қҮқы№ыны нормаларымен реттелетiн түрiнде.
Сотпен субъективтiк қҮқықтарды және замен қор№алатын мүдделердi
қар№ау азаматтық iстердi қар№ау мен шешу арқылы жүргiзiледi.
Соттық дәлелдемелер кјмегiмен iстi фактiлiк мән-жайларын анықтап
алып және қолдану№а жататын материалдық нормалар№а сүйене, сот
iшкi наным кјмегiмен субъективтiк қҮқықтар мен мiндеттер туралы
шынайы қорытынды№а жетедi.
Сот қызметi барысында нақты фактiлердi бар немесе жоқ
екендiгiн дәлелдеуi. Сот дәлелдемесiне жатқызылатын, iстi дҮрыс шешу
үшiн маызы бар фактiлердi тiкелей немесе жанама түрде растайтын
фактiëiê мәлiметтер.
Іазiргi тада кјптеген азаматтық iстер бойынша фактiлiк мән-
жайларды дәлелдейтiн дәлелдемелердi дҮрыс зерттемеу салдарынан,
кјптеген материалдық және процессуалдық қҮқық қа№идалары бҮзылуды.
Соны барысында, мҮндай iстер бойынша шы№арыл№ан шешiмдердi күшi
жойылуда.
Дәлелдеме түсiнiгi дәлелдеме теориясында және дәлелдеме
қҮқы№ында негiзгi орын алады. Соттық қарауды кјп кјлемi дәлелдеу
қызметiне берiледi. Со№ан байланысты, дәлелдемелер бойынша сҮрақтар
оны тәжiрибеде азаматтық iс жүргiзуде оны пайдалануда ерекше
маыз№а ие болады.

I ТАРАУ
§1. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелер түсiнiгi және
дәлелдемелер туралы жалпы түсiнiк.

а) Соттық дәлелдемемен соттық дәлелдемелердi түсiнiгi.
Дәлелдемелер сотта iстi ақиқатты мән-жайын анықтау үшiн
қолданылады. Сот, бiрде-бiр iстi оны мән-жайын анықтамай
шеше алмайды. Сотты мiндетi- қҮқықтармен замен қор№алатын
мүдделердi қор№ау болатыны мәлiм. Осы қор№ауды кјрсету үшiн сот
әрбiр жа№дайда, талапкер қҮқықты қор№ауды сҮрап жатқан қҮқықты
бар болуын, жауапкерде сәйкестенген мiндеттi жатқанды№ын, даулы
қҮқыққатынастарын ашып анықтау керек. Бiрақ, қҮқықтар мен
мiндеттер јздерi туындамайды. Осыларды пайда болуын, јзгеруiн
және тоқталуын, за белгiлi –бiр заи ақиқатты басталуымен
байланыстырады. Сондықтан, сот даулы қҮқыққатынастарды анықтау
үшiн алдымен нақты қандай заи ақиқаттарды бол№анын анықтау
керек.
Сот әдiлдiгi - бҮл қата анықтал№ан процессуалды нысанда жүзеге
асатын және оны қажеттi талабыны бiрi соттық шешiмiнi
процессте дәлелденген ақиқаттар№а негiзделуi болатын қызмет.
Процесстен тыс, дәлелдемелер қатарынан емес алын№ан ақиқаттар
туралы мәлiметтер мен мәлiмдемелер сот пен қолданылмайды. Егер
мысалы, судьялар жеке јмiрден баспаны мәлiметiнен т.б. iстi
мән-жайы туралы бiр нәрселер бiлсе, мҮндай мәлiметтер сотты,
қорытындысы үшiн негiз бола алмайды.
Азаматтық iс жүргiзу заыны 218 бабыны 2 бјлiмi, сот
шешiмiледе сот отырысында зерттелген дәлелдемелерге №ана негiздейдi
деп мәлiмдейдi [1].
Сотта дәлелдемелер ретiнде не қолданылатынды№ын процессуалды
за анықтайды. Сотты дәлелдемелерге – тараптармен үшiншi тҮл№алар
түсiнiктемелерi, сарапшылар қорытындылары т.б. жатады.
За, сотқа жiберiлетiн дәлелдемелер тiзiмiн №ана анықтап
қоймайды, ол сонымен қатар оларды әрбiреуiн пайдалануды
процессуалды тәртiбiн де анықтайды. Мысалы, кiмнi куә бола
алатынымен бола алмайтыны, сраптаманы қалай та№айындау анықталады.
Азаматтық iс жүргiзуде iстi ақиқатты мән-жайын анықтау
қызметi соттық дәлелдеу деп аталады. Сотты анықтайтын мән-
жайымен ақиқаттар дәлелдеу пәнi, ал дәлелдеудi жүзеге асу
қҮалдары соттық дәлелдемелер деп аталады. Осыдан, соттық
дәлелдемелер – iстi ақиқатты мән-жайын анықтау үшiн сотпен
қолданылатын қҮралдар болып табылады.
Соттық дәлелдеме санатын түсiнудегi белгiлi қиындық,
дәлелдемелердi әрбiр дәлелдеу қҮалы атауында және iстi мән-жайы
туралы ақиқатты мәлiметтерден сотты алатын жеке АІЖК 64 бабында
кјрiнiс табады. Бiрiншi бјлiмiнде дәлелдемелер нақты деректер
болса, екiншi бјлiмiнде дәлелдемелер – дәлелдеудi процессуалды
қҮалдары болады.
МҮндай жа№дай№а соттық практика мен әдебиет те түседi.
әдебиетте осы екi санаттарды бјлiп әрi дәлелдемелер ретiнде тек
нақты деректердi №ана атау№а қадамдар жасалады. Бiрақ, бҮл iс
жүзiне аспады. Осындай Үсыныстарды авторларыны јзi дәлелдемелер
ретiнде нақты деректермен дәлелдеудi процессуалды қҮралдарын
атады.
Сонымен, соттық дәлелдемелер – бҮл замен қаралып реттелген
дәлелдеудi процессуалды қҮалдары (тараптармен үшiншi жақтарды
түсiндiрмелерi, сарапшыларды қорытындысы). Дәлелдемелер деп сонымен
қатар олардан алын№ан нақты деректердi де атайды жеке оны
негiзiнде сот iстi мән-жайын анықтайды.
Нақты деректер деп сотты куәларды сҮраудан, қҮжаттарды
деректерден т.б. алатын iстi мән-жайы турал мәлiметтердi айтамыз.
Нақты деректерге дәлелдемелiк деректер де жатады. Үнемi
дәлелдемелер, iс бойынша анықтау№а жататын заи деректер туралы
тiкелей емес мәлiметтердi емес, олар задылармен белгiлi – бiр
байланыста болып және осылар арқылы байыр№ы зада деректердi барын
не жо№ы турал қорытынды жасау№а мүмкiндiк беретiн кейбiр басқа
деректер туралы мәлiметтерден тҮрады. Iс бойынша јздерi байыр№а
заи дерек болмайтын, бiрақ олар туралы қорытынды үшiн негiздер
беретiн ақиқаттар дәлелдемелiк деп аталады [2].
Процессуалды теориямен соттық практикада дәлелдеменi қайнар
кјздерi Ү№ымы мәлiм. Дәлелдеменi қайнар кјздерi болып деректер
туралы мәлiметтердi Үстаушы заттармен тҮл№алар шы№ады. Осындай
дәлелдемелердi қайнар кјздерi, я№ни тараптарды түсiндiрмелерi,
срапшылар қорытылары сияқтыларды қайнар кјздерi адамдар-сарапшылар,
куәлар т.б. болады. Оларды қалыптасуынада маызды рольдi адам
психикасыны ерешелiктерi ойнайды, я№ни олар – дҮрыс қабылдау
қабiлетi, iстегi мүмкiндi мүдделiк т.б. Осындай кезедер, кез-
келген жеке дәлелдеулердi зерттеумен ба№алауда есепке алынады.
Қайнар кјзi ретiнде шы№атын дәлелдемелердi заттық, жазбаша немесе
аралас деп атайды.
Дәлелдеу – соттық дәлелдемелер арқыла iстi мән-жайын анықтау№а
ба№ыттал№ан қызмет. Ол нақты iстi қарау бойынша барлық
процессуалды қызметтi бјлiмiн кјрсетедi. Дәлелдеу – дәлелдеменi
Үсынуда, жинауды, зерттеумен ба№алауды алып жатады.
Дәлелдемелердi iске қатысушы тҮл№алар Үсынады. Азаматтық iс
жүргiзу кодексiнде оларды Үсыну қҮқы№ы 66 бапта кјрсетiлген.
Дәлелдемелердi Үсыну әдiсi, қандай дәлелдемеге қатысы сјз
болуына байланысты. Куәларды кјрсетулерiне қатысты айтқанда,
қандай куәлар iстi мән-жайын растай алатыны кјрсетiледi.
Жазбаша жеке заттық дәлелдемелер жiктей сотқа берiледi. Егер де
олар басқа тҮл№аларда болса, онда сотты оларды талап
етуi туралы ша№ымын беруге болады.
Дәлелдеменi сот жинайды. Ол тараптар Үсын№ан
дәлелдемелердi қабылдап, олары ша№ымымен куәлар№а шақырулар жiбередi.
Сарапшыны қорытындысы үшiн сот сарапты та№айындау туралы
анықтама шы№арады.
Ал дәлелдемелердi жинау талап арызды қабылда№ан кезден
басталады әрi iстi сотта iстi қарау№а дайынадау кезiнде жүргiзiлiп
сот мәжiлiсiне дейiн бiтуi керек. Бiрақ, за дәлелдемелердi
жинау№а бҮдан кейiн де жол бередi. Сот мәжiлiсiнде жаа
дәлелдемелердi - зерттеу туралы ша№ымдар берiлуi мүмкiн және
сот тараптар№а қосымша дәлелдемелердi Үсынады талап етедi [3].
Сондай-ақ, дәлелдемелердi қамтамасыз ету институтын қолдану
арқылы жиналады.
Дәлелдемелердi басқа қалада жинау қажеттiгi туында№анда
iстi қараушы сот, сәйкестенген сотқа белгiлi бiр процессуалды
әрекеттер жасауды тапсырады. БҮл тапсырма он кунге дейiн
орындалауы керек. Дәлелдемелер сот мәжiлiсiнде жариялық, ауызша,
тiкелейлiк, үзiлiссiз, жарысушылық қа№идалары арқылы зерттеледi.
Сот мәжiлiсiнде тараптарды түсiндiрмелерi тыдалады, куәлар
сҮралады, сарапшылар қорытыдысы жарияланады. Жазбаша
дәлелдемелер жарияланады, ал заттық дәлелдемелер қаралады.
Егер жазбаша немесе ауызша дәлелдемелер сотқа келiне алмаса,
онда олар орналасқан жерiнде қаралып зерттеледi. Қарау
әрекетi - барлық тҮл№аларды орынмен уақытын ескертiп сот
жүзеге асырады. Қарауды нәтижесi хаттама№а жазылады.
б) Дәлелдеу пәнi
Кез-келген iстi дҮрыс шешу үшiн сот iске қатысты
барлық зада деректердi анықтау керек. Iстi нақты шешудегi
анықтау зада деректер жиынты№ы дәлелдеу пәнi деп аталады.
°рбiр iс үшiн дәлелдеу пәнiне келетiн деректер қҮрамы
әртүрлi болады. Сот оны тараптарды талаптарымен қарсылы№ынан
шы№а отырып және матриалдық қҮқық нормаларын басқа ала отырып
анықтайды.
Дәлелдеу пәнiне талаптармен кјрсетiлген талап арызды негiзгi
түрiндегi заи деректер жатады. Дәлелдеу пәнiне сонымен қатар
талапқа қарсы қарсылық кјрсету негiзiнi деректерi жатады.
Процесске дербес талап мәлiмдеушi немесе талаптар енгiзiлгенде
iс бойынша дәлелдеу пәнiне осы талаптарды пайда болу
деректерi де кiредi.
Тараптармен кјрсетiлген деректердi қандай зады мәнi бар
екендiгiн және қандай деректердi анықтау керектiгiн анықтауда
сот даулы қатынастарды реттейтiн материалдық қҮқық нормаларын
басқа алады. Осы нормаларды гипотезасында тараптарды
қҮқықтары мен мiндеттерiн тәуелдi болатын деректер кјрсетiлген
және бҮар iс бойынша дәлелдеу пәнiне кiредi [4].
Дәлелдеу пәнiне әртүрлi зада заи деректер кiре алады,
я№ни оқи№а да, әрекеттi, зады да, засыз да. Дәлелдеу
пәнiне о да, терiс те деректер кiредi.
Азаматтық iс жүргiзу кодексi дәлелдеусiз iстi шешiлу негiзiне
жататын деректердi екi санатын қарастырады. Сондықтан, олар
дәлелдеу пәнiне енгiзiлмейдi. Олар жалпы№а мәлiм деректермен
преюдициалды анықтал№ан ақиқаттар. Жалпы№а мәлiм деректер
кјпшiлiк орта№а мәлiм деректер болып табылады. АІЖК 71 бабыны
1 бјлiмi [5], сот жалпы№а белгiлi деп таныан мән-жайлар
дәлелдеудi қажет етпейдi. Сонымен, мән-жайды жалпы№а мәлiм және
дәлелдеудi қажет етпеудi тану қҮқы№ы тек сотқа №ана бар.
Белгiлi –бiр деректер туралы мәлiметтердi таралу дәрежесi әртүрлi
болуы мүмкiн. Деректердi јздерi бүкiл әлемге, бiр елдi
аума№ында, облыста, ауданда әйгiлi болады. Таралу дәрежесiне
қарамастан жалпы№а мәлiм деректер дәлелдеуге жатпайды. Бiрақ та,
таралу дәрежесiмен келесi проццесуалды салдарлар байланысты, олар;
бiр елдi шегiнде мәлiм деректi сот јзiнi шешiмiнi
негiзiне ешбiр жариясыз сала алады. Егер де керек тек бiр
аз аумақта мәлiм болса, мысалы аудан шегiнде болса, онда сот
шешiмiнде осы деректi жалпы№а мәлiм бол№андықтан дәлелдеуге
жатпайтынын таныл№анын кјрсетуi керек. МҮндай кјрсету јте қажеттi,
себебi жо№ары сот инстанцияларында бҮл дерек мәлiмсiз
болуы мүмкiн және ол шешiмде нелiктен дәлелдеменмен
расталма№анды№а кјрсетiлуi керек.
Дәлелдеуге преюдициялық таныл№ан, я№ни бҮрын шы№арылып
зады күшiне сот үкiмiмен басқа iс бойынша анықтал№ан деректер
жатпайды. Ал практикада кейде бҮрын сотпен зерттелген
деректер басқа iстердi шешу үшiн маызды болып қызмет
кјрсететiн жайлар да кездеседi. Олар дәлелденбейдi, себебi
зады күшiне соттық қаулысымен анықтал№ан. Сот оларды
тексерiп жаа соттық қарау№а жiбере алмайды. АІЖК 71
бабыны 2 бјлiмiнде [6], бҮрын қарастырыл№ан азаматтық iс бойынша
соттыы зады күшiне енген шешiмi мен анықтал№ан мән-
жайлар сот үшiн мiндеттi және басқа азаматтық iстердi
қарауда сол тҮл№аларды қатысуымен қайта дәлелденбейдi деп
жазыл№ан. Соттар јз қызметiнде преюдициалық ережелерiн қата
сақтап преюдициалық деректердi қайта дәлелдеуге жол бермеуi
керек. Егер кейбiр жа№дайларда iстi кешiрек қарап жатқан сотта
шешiм не үкiммен зады күшiне енген деректi дҮрысты№ына күмән
туындаса, ол шешiм не үкiмдi қайта қарау туралы сҮрақты
қада№алау тәртiбiнде қарау№а жiбере алады. За№а сәйкес, сот
органдары және оларды тек үкiмдерi және шешiмдерiмен анықтал№ан
мән-жайлар преюдициалық мәнге ие болады. Ал басқа соттық
қаулылар, мысалы прокурор – тергеу органдарыны қаулылары
дәлелдеуден босату№а негiз болмайды.
Азаматтық iс жүргiзу қҮқыны теориясында дәлелдеуге жатпайтын
деректерге кейде жорамал және даусыз деректердi жатқызады [7].
Бiрақ, бiздi қҮқықтық жүйеде олай емес. Жорамалдар, белгiлi-бiр
деректердi дәлелдеуден тек бiр ана тарапты босатады. Ал екiншi
тарап осы деректерде танымай итеруге дәлелдемелер Үсынып оларды
жоқты№ын дәлелдемейдi.
Сот јзiнi бастамасымен әрi қҮқы№ын пайдалана отырып
дәледемелер арқылы жорамалданушы ескертердi болуын тексере алады.
Жорамалдар деректерде дәлелдеу мiндетiн қайта бјледi, бiрақ оларды
дәлелдеу пәнiнен шы№ара алмайды.
Даусыз деректер деп екiншi тарап дәлелдейтiн бiр тараптан
таныл№ан деректердi айтамыз. Бiздi азаматтық iс жүргiзушi деректе
тану – iс бойынша тек дәлелдеме болуы саналады. Таныл№ан дерек –
дәлелдеу о№ан қатысты iске асқан дерек болып табылады. БҮл iстi
мәнi бойынша, тарапты тануымен дәлелденген iс бойынша
дәлелденетiн, тарапты тануынан дәлелденгендiгiне байланысты iстi
дәлелдеу пәнiне кiретiн деректер қҮрамынан оны алып тастау№а
негiз жоқ.
Цивилистика әдебиетiнде дәлелдеу пәнiне материальдық - қҮқықтық
мәнi бар деректердi жатқызады [8]. Бiрақ, сотта дәлелдеу қызметi
осындай деректердi №ана анықтаумен шектелмейдi. Азаматтық iстi
қарауда басқа да мән-жайларды анықтауда материалдық-қҮқықтық емес,
процессуалдық мәндi қажеттiлiк туындайды. Мысалы, iстi соттылы№ы
туралы мәселенi шешу үшiн жауапкердi мекен-жайын нақтылау
қажеттiгi туындайды. Сондықтан, жазбаша дәлелдеме болатын
сәйкстенген анықтамалар алынады. Белгiлi -бiр процессуалды сҮрақтарды
шешу мән-жайлар№а байланысты, ал бҮл мән-жайлар дәлелдеу арқылы
дәлелдемелермен анықталады.
Процессуалды мәнi бар мән-жайлар№а та№ы дәлелдемелiк деректер
жатады. Олар дәлелдеме ретiнде қолданылатындықтан процессуалды
мәнге ие болады. БҮ№ан дейiн олар басқа дәлелдемелер
арқылы анықталуы, я№ни дәлелдену керек.
Сонымен, iс бойынша дәлелдеуе тиiс деректер кјлемi, дәлелдеу
пәнi Ү№ымымен үйлеспейдi. БҮл кјлем јзiне материалдық -қҮқықтық
мәнi бар деректерi (дәлелдеу пәнi); процессуалды-қҮқықтық мәнi бар
деректердi (процессуалды сҮрақтарды шешетiн деректер және дәлелдемелiк
деректер) алып жатады.

в) Дәлелдемелердi дәлелдеу және Үсыну мiндетi

Iстi шешу үшiн қажеттi деректердi анықтау, сотқа дәлелдемелердi
Үсыну және оларды сот мәжiлiсiнде зерттеу арқылы дәлелденедi.
Процесс үшiн аса маызды жәйт ретiнде кiмдi дәлелдеу мiндетi
шы№ады. Бiздi процессiмiзде жарысушылық қа№идасына сәйкес дәлелдеу
мiндетi тараптарда болады. АІЖК 65 бабына сәйкес [9], әрбiр тарап
јзiнi талабымен қарсылы№ыны негiзiне сiптеме жасайтындай белгiлi-
бiр мән-жайды дәлелдеу керек. Осыдан, бiз тараптарда дәлелдеу
мiндетi болатынын және әрбiр тарап јзiнi талабын негiздеу үшiн сол
мән-жайды дәлелдеуге мiндеттi екенiн кјремiз.
Белгiлi – бiр дерекке сәйкес сүйенген тарап бiтедi әрi осы
бойынша дәлелдемелерден кјрсете алады, ал сот осы дәлелдемеден
осы дерек туралы мәлiмет алатынды№ын жо№арыда№ы айтқандар
мәлiмдейдi. Тарапты талабымен қарсылы№ын негiздейтiн дерек
бол№ан со тарап оны анқталуында мүдделi болатындықтан, сол
тарапты осы деректi расталуы үшiн барлық шаралар жасайтынын айта
јту керек. Егер де белгiлi-бiр тарап деректi дәлелдемесе, онда
шешiм оны пайдасына шешiлмейдi. Бiрақ та бiздi процессте сот
тараптар№а дәлелдеуге ықпал жасайды. Егер де тараптар Үсын№ан
дәлелдемелер аз болса, сот олар№а қосымша дәлелдемелер
Үсыну№а жол бередi. Егер қосымша дәлелдемелердi Үсыну олар№а
қиын болса, сот тараптарды ша№ымымен дәлелдемелердi жинау№а ықпал
жасайды. Бiрақ та, тараптар соттық ықпалына сене бермеу керек.
Соттық дәлелдемелердi болуын тек тараптардан бiлетiндiгiн де
еспеке алу керек. Процесстегi тараптарды қызметсiздiгi,
дәлелдеменi табылмай қалуымен анықталу№а тиiс деректi
дәлелденбей қалуына алып келедi.
Осы жо№арыда айтыл№ан ережелерден кейде бас тартулар да
болады, бҮлар дәлелдемелiк жорамалдар арқылы анықталады.
Дәлелдемелiк жорамал – бҮл белгiлi-бiр деректi болуын, егер басқа
онымен байланысты деректер дәлелденсе болатынын замен анықтал№ан
жорамалау болып табылады. Егер бiр тарап јзiнi талабымен
қарсылы№ын негiздеуде дәлелдемелiк жорамал қол астына түсетiн қандай
да бiр дерекке сiлтеме жасаса, онда ол бҮл деректi дәлелдемейдi,
себебi ол бар болып жорамалданады. Екiншi тарап, бҮл жорамалды
жоққа шы№ара алады, егер бҮл жа№дайда жорамалдау дерегi жоқ деп
дәлелдесе.
Азаматтық процесстегi барлық дәлелдемелiк жорамалдар жоққа
шы№арылуы мүмкiн. Жорамалды жоққа шы№ару, шындыққа сәйкес шешiм
шы№аруды қамтамасыз етедi. Егер жорамал iстi мән-жайына сәйкес
келмесе, онда мүдделi тарап одан бас тарта алады. Дәлелдемелiк
жорамалдау тараптар арасында дәлелдеу мiндетiн бјлудi јзгерте
отырып, сотты iстi нақты мән-жайын анықтау қажеттiгiнен босатпайды,
әсiресе нақты жа№дайда жорамалдау дерекi болуын не болмауын
тексеруден босатпайды. Егер де жорамалдау дерегi нақты болуы не
болмауы туралы шын қорытынды жасау№а дәлелдемелердi анықтай
алма№анда №ана, сот зада анықтал№ан жорамалдар№а шешiмiн
негiздей алады.
Дәлелдемелiк жорамалды маызы сол, олар белгiлi-бiр деректi
болуы туралы жорамалдау жасай отыра, тарапты бiрiн дәлелдеу
қажеттiгiнен босатады, ал екiншi тарапқа сол деректi шы№ару мiндетiн
салады. Осы№ан байланысты осы екiншi тарапқа жорамалды жоққа
шы№арылма№анды№ымен байланысқан пайдасыз салдарды туындау мүмкiндiгi
јтедi. БҮдан жорамалды материалдық-қҮқықтық әрекетi кјрiнедi.
Кейде жорамалдар процесстi кейбiр қатысушыларыны
процессуалды жа№дайын жақсарту мақсатында қолданылады. Мысалы,
жәбiрленушi мүддесiндегi қалыптасқан зиянкелтiрушiнi кiнәсiн
жорамалдау.
Азаматтық iс жүргiзу кодексiнi 64-бабына сәйкес дәлелдемелер
дегенiмiз – Замен кјзделген тәртiпте сот тараптарды талаптары мен
қарсылықтары негiздейтiн мән жайларды бар – жо№ын сондай-ақ iстi
дҮрыс шешу үшiн маызды мән жайларды соларды негiзiнде анықтайтын
зады түрде алын№ан нақты деректер. Осы бапты екiншi тармақшасында
тјмендегiдей қалып бекiтiлген: бҮл нақты деректер тараптарды және
үшiншi тҮл№аларды түсiнiктемелерiмен, куәларды ай№ақтарымен, заттай
дәлелдемелерiмен, сарапшылапды қорытындыларымен, iс жүргiзу
әрекеттерiнi хаттамаларымен және јзге де қҮжаттармен анықталады.
Ендi дәлелдемелердi маызын, мазмҮнын ашып түсiну үшiн белгiлi
№алымдарды осы туралы берген анықтамаларына тоқталып јтейiк. Орысты
революция№а дейiнгi процесуалист №алымы К.Н.Малышев: Дәлелдеме бiздi
ойымызды кез келген фактiнi рас шынды№ына немесе јтiрiктiгiне
сендiретiн бәрiн тайқыз№ан. БҮл ма№ынада дәлелдемелер логика №ылымына
жатады деген, ал техникалық ма№ынада соттық дәлелдемелер деп даулы
юридикалық фактiнi бар жоқты№ы туралы сотты¡ шешiмiне себеп болатын
зады негiз, - деп айтқан. Шын мәнiнде Малышев соттық
делелдемелерге анықтаманы логикалық дәлелдемелер тҮр№ысынан бастап
за талаптарымен байланыстырып аяқта№ан. Шынымен де логикалық
дәлелдемелер бiр бiрiне Үқсас. Басты айырмашылы№ы М.К. Треушниковты
ойы бойынша басты айырмашылы№ы дәлелдеме мәнiнде. Треушников: логика
нысанында дәлелденiп отыр№ан ой казси деп, ал дәлелдеуiн ой
аризметi деп аталады - дейдi: басқаша айтқанда дәлелдеме ретiнде
кјпшiлiкке белгiлi ойлар дәлелдеме ережелерi болады. Ал сот
тәжiрибесiнде фактiнi на№ыз јмiрде орын ал№ан, алма№анды№ы
дәлелденедi: iрiлiктi күнделiктi қолданып жүрген логикалық
дәлелдемелермен соттық дәлелдемелердi мәндерi арнаулы Треушниковты
берген анықтамысын тјмендегiдей: Соттық дәлелдемелер дегенiмiз –
қатыстылық сипаты бар iстi дҮрыс шешуге маызы бар фактiлердi
тiкелей немесе жанама бекiтетiн зада кјзделген процессуалдық
сипатта№ы және за талаптарына сай алын№ан және зерттелген мән
жайлар [10].
С.В. Курылевты кјзқарасы бойынша дәлелдемелердi мәнi бiрге
белгiлi фактiлер мен бiресе белгiсiз фактiмен арасында№ы байланыста.
БҮл жерде автор таби№атта№ы және қо№амда№ы барлық қҮбылыстарды
бiр-бiрiмен байланысты, бiр-бiрiмен шарттал№ан деген материалистiк
диалектикалық заына сүйенiп Берген [11].
Дәлелдемелердi тек фактiлер ретiнде процесуалдық формасынан
айырып қор№ау№а болмайды. ‡йткенi за талаптары бойынша дәлелдемелер
ретiнде тек қана зада кјрсетiлген бойынша алын№ан дәлелдемелер
танылады. Осы туралы М.Х.Хутыз былай деген: Дәлелдеу қҮралынан
бјлек фактiлер деректер немесе дәлелдеу қҮралдары фактiлi
деректерден бјлек дәлелдемелер ретiнде таныла алмайды - деген [12].
Басқа а№ым јкiлдерi дәлелдемелердi екi қҮбылыс ретiнде қарайды.
Оларды ойы бойынша сот дәлелдемелерi екi ма№ынаны бередi, және
бҮл ма№ыналар бiр-бiрiне синоним ретiнде қолданылады. Бiрiншi
ма№ыналы, - деректi фактiлер, екiншiсi, - дәлелдемелер кјзi. Мысалы,
М.С.Строгович: Дәлелдемелер бiрiншiден, адамны әрекет жаса№ан –
жасама№анды№ын, қылмысты бар жоқты№ын және адамны негiзiн де
анықтайтын фактiлер, ал екiншiден за қалыптарында кјрсетiлген
дәлелдемелердi қайнар кјздерi[13].
Т.В.Саханова кјзқарасы бойынша: Соттық дәлелдемелер бiртҮтас
түсiнiк. БҮл түсiнiкте фактiлiк дерек пен дәлелдеу қҮралы јте ты№ыз
байланыста және бiр-бiрiнен фактiлiк деректер де дәлелдеу қҮралы да
дәлелдеу функциясына айырмада басқаша айтқанда соттық меншiкте зады
негiз бола алмайды. БҮл оймен кјптеген авторлар келiседi, және де
автор: Деректер туралы фактiлер, Деректi фактiлер деген Ү№ымны
орнына информация, мәлiмет деген Ү№ымды қолдануды Үсынды. Осы№ан
байланысты Саханова дәлелдемелерге осы сјз арқылы жаа анықтама
бердi:
1. Дәлелдеме ретiнде iстi дҮрыс шешу үшiн қолданылатын және за
талаптарына сәйкес алын№ан мәлiмет табылады;
2. БҮл мәлiмет тараптарды жауаптарынан, куәларды ай№ақтарынан,
қҮжаттарда немесе заттай дәлелдемелерден, сарапшыны қорытындысынан,
маманны түсiнiктемесiнен, және де ЭЕМ-ны кјмегiмен, аудио, видио,
және компьютерлiк техникадан алынуы мүмкiн;
3. Шы№у тегi белгiсiз дәлелдеме ретiнде қолданыла алмайды [14].

§2 Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелердi жарамдылы№ы, қатыстылы№ы.

ІР Азаматтық iс жүргiзу кодексiнi 64- бабында№ы анықтаманы
мазмҮнынан шы№атын термин дәлелдемелердi қатыстылы№ы. БҮл терминге
арнайы азаматтық iс жүргiзу кодексiнi 67- бабы арнал№ан: Егер
дәлелдеме iс үшiн маызды мән-жайларды бар екендiгi туралы
тҮжырымдарды растайтын, терiске шы№аратын не олар№а күмән келтiретiн
нақты деректер болса,сот дәлелдеменi iске қатысты деп таниды.
Азаматтық iстегi дәлелдемелердi кјлемiн, қатыстылы№ын анықтайды.
Сот iске қатысушы тҮл№алармен Үсыныл№ан дәлелдемелердi iшiнен
бейiмдiлiкке жататын фактiлермен ма№ынасымен байланысты дәлелдемелерге
№ана кјiл бјледi. Сотты iстi толық, жан- жақты және объективтi
қарап шешiм шы№аруы үшiн бiр жақтан қаншалықты кјп дәлелдемелерде
зерттелiп екiншi жа№ынан јз ма№ынасымен қаралып отыр№ан iске
байланыссыз дәлелдемелердi айырып алып таста№ан дҮрыс.
Іатыстылық дегенiмiз - соттық дәлелдемелермен сот қарауыны
объектiсi болып отыр№ан фактiлердi арасында№ы объективтi бойланысты
болуы. МҮндай байланысты болуы зерттелiп отыр№ан дәлелдемелер
арқылы барлық орын ал№ан немесе орын алма№ан мән- жайлар туралы
мәлiмет алу№а болады.

Юридикалық әдебиеттерде дәлелдемелердi қатыстылы№ы әртүрлi
талданады. Бiрқатар авторлар қатыстылықты дәлелдемелердi белгi
десе, бiрқатар авторлар қатыстылық бҮл дәлелдемелердi процеске қосу-
қоспауды ал№ы шарты ретiнде түсiнедi. БҮл авторларды бҮлай
ойлау себебi дәлелдемеде қатыстылық белгiлi сипаты бар немесе жоқ
екендiгi осы дәлелдемелер сот зерттеуiнде болмай жатып қалай
анықталатынды№ында [15]. 67-бапты мазмҮнына қарайтын болсақ, бҮл бап
негiзiнен соттық жүрiс- тҮрысын реттейтiн норма болып табылады,
јйткенi тараптар дәлелдемелер Үсыну барысында қателiктер жiберуi
мүмкiн.
Сот дәлелдемелердi қатыстылық ережесi бойынша болашақ осы
қаралып отыр№ан iс бойынша негiзiнен шешiм шы№ару үшiн жеткiлiктi
мјлшерде дәлелдемелер кјлемiн анықтауы керек.
За әртүрлi iстер бойынша керектi әртүрлi дәлелдемелердi
толық шеберiн ашып кјрсетпейдi. Сол себеппен дәлелдемелердi
қатыстылы№ы сотты јзiнi iшкi јкiмi бойынша ба№алайды (Азаматтық iс
жүргiзу кодексiнi 16-бабы) М.К. Треушниковты ойы бойынша
қатыстылы№ын ба№алау процесiн екi этапқа бјлуге болады. Бiрiншi
этап: дәлелдемелердi қатыстылы№ын шешпей жатып осы тартылып
жатқан дәлелдеме арқылы орнатылмайын деп жатқан фактi осы азаматтық
iс үшiн маызы бар ма жоқ па?
Сонан кейiн барып екiншi этапқа осы дәлелдеменi осы фактiге
қатыстылы№ы туралы мәселе шешiлуi тиiс дейдi [16]. БҮл ереже
жалпыдан жекеге тәсiлi негiзiнде қҮрал№ан ереже сотты о бастан
дәлелдемелер шеберiн дҮрыс анықтамауына немесе қатыстылық мәселесiндегi
iсi бойынша дҮрыс шешiм шықпауына әкелiп со№ады. Өйткенi iс бойынша
керек емес дәлелдемелер немесе на№ыз керектi дәлелдемелер талап етiлмей
қалуы мүмкiн. Азаматтық iс жүргiзу кодексiнi 65 –бабында дәлелдеу
мiндетi кјрсетiлген. БҮл бап бойынша әр тарап јзiнi талаптарын және
қарсылықтарын негiзi ретiнде сiлтеме жасайтын мән-жайларды дәлелдеуге тиiс.
БҮл қалып тараптарды дәлелдемелер Үсыну мiндетiн ашып кјрсеткен. Кейбiр
авторлар қатыстылық мәселесiн сотты жеке шешуi о№ан шеттен тыс қҮзырет
беру деп санайды [17]. Бiздi ойымызша 65-шi бапта№ы қалып 67-шi бапты
тежегiш механизiмi ролiнде кјрсетiлген. Іатыстылық нормасыны дҮрыс
қолданылуын қамтамасыз етушi та№ы бiр ережелер 66-шы бапта кјрiнiс
тапқан:
1. Дәлелдемелердi тараптар мен iске қатысушы басқа да тҮл№алар бередi.

2. Iстi дҮрыс шешу үшiн маызы бар мән-жайларды тараптарды және iске
қатысушы басқа да тҮл№аларды талаптары мен қарсылықтарыны
негiзiнде, материалдық және iс жүргiзу қҮқы№ыны қолдану№а тиiс
нормаларын ескере отырып, сот анықтайды.

3. Сот тараптар№а және iске қатысушы басқа да тҮл№алар№а iстi дҮрыс
шешу үшiн қажеттi қосымша дәлелдемелер табыс етудi Үсыну№а қҮқылы.
4. Тараптар мен iске қатысушы басқа да тҮл№алар үшiн дәлелдемелердi Үсыну
қисынды келтiрген жа№дайда, сот оларды јтiнiшi бойынша дәлелдемелердi
сҮратып алдыру№а жәрдемдеседi.

Осылайша iске қатысушылар сотты дәлелдемелер шеберi анықтауына
қатыса алады.

§3. Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдемелердi жарамдылы№ы

Егерде алдыда қара№анда белгiлi бол№андай қатыстылық бҮл
дәлелдеменi мазмҮнында№ы мәлiметке байланысты болса дәлелдемелердi
жарамдылы№ы сол дәлелдемелердi процесуалдық формасына немесе
процесуалдық дәлелдеу қҮралдарына байланыстылы№ы қаралады. Азаматтық
iс жүргiзу кодексiнi 68-шi бабында: егер осы кодексте кјзделген
тәртiппен алынса, дәлелдемеге жол беруге болады äеп танылады, -
делiнген. БҮл қалып та 64-шi бапты мазмҮнынан шы№атын ереже болып
табылады. Дәлiрек айтқанда 64-шi бапта: ...зады түрде алын№ан нақты
деректер iс бойынша делелдемелер болып табылады - делiнген. Сотта№ы
дәлелдеу барысында қҮқықтық маызы бар белгiсiз фактiлер кез-келген
дәлелдемелермен емес керiсiнше алдын ала зада кјзделген дәлелдеу
қҮралдарымен жүзеге асырылады. Жарамдылық институты азаматтық iс
жүргiзу қҮқы№ында да қылмыстық iс жүргiзу қҮқы№ында да кјп
зерттелiп келе жатыр. Белгiлi қылмыстық процессуалиñт Кипнис Н.М.
қылмыстық қҮқықта№ы дәлелдемелердi жарамдылы№ын зерттей келе,
жарамдылық қасиетi 4 критерииден тҮрады деген тҮжырым№а келген:
1. Дәлелдемелер алу№а байланысты процессуалдық әрекет жүргiзуге
қҮқылы субъектiнi болуы;
2. жарамды фактiлiк дерек кјзi (дәлелдеменi мазмҮнын қҮраушы);
3. Дәлелдеме алу үшiн жасал№ан әрекеттi процессуалдық талаптар№а
сай болуы (процессуалдық әрекет);
4. Дәлелдеме алу үшiн қолданыл№ан процессуалдық әрекеттi
талаптар№а сай болуы[18].
Кјптеген авторлар дәлеледемелердi жарамдылы№ы тек жауаптар№а
қатысты десе (К.С.Юдельсон, И.М. Резниченко) ал, келесiлерi бҮл барлық
дәлелдеу қҮралдарына байланысты дейдi (А.Г.Калрин, Н.Д.Лордкипанидзе).
БҮл мәселе бойынша процессуалдық қҮқықта реттелген бiр жақты ой
жоқ.
Дәлелдемелердi жiктелуi: тiкелей және жанама; ал№ашқы және
туынды; јзiндiк және заттық.
Дәлелдемелердi жiктелуi дегенiмiз – дәлелдемелердi Үқсас
белгiлерiне байланысты топтауды айтамыз. Жiктеу арқылы бiз
дәлелдемелердi бiры№ай жүйеге келтiремiз. Бјлу дәлелдемеге тиесiлi
бiр маызды белгiсi негiзiнде жүзеге асырылады. Бјлу жүргiзiлген
белгi теорияда жiктеу негiзi деп аталады.
Дәлелдемелердi жiктеу бiрге осы дәлелдемелердi тереiрек
зерттеуге, белгiлi бiр топқа жататын дәлелдемелердi шындыққа қол
жеткiзудегi маызын, немесе осал жақтарын бiлуге мүмкiндiк бередi.
Дәлелдемелердi жiктеудi негiзi болып әр түрлi белгiлер болуы
мүмкiн. Мысалы дәлелдемелердi мазмҮнына байланысты, немесе
процессуалдық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеменiң түсiнiгi мен топтастырылуы
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдеу
АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДЕГІ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІҢ ТҮСІНІГІ
Азаматтық iс жүргiзудегi сот бұйрығы
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдемелер
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар ұғымы
Азаматтық іс жүргізудегі талап теориясы
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар
Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь