Экологиялық пирамидалар


1 Экология
2 Экология салалары
3 Теориялық экология
4 Іргелі экология
5 Адам экологиясы
Экология ( лат. оіkos – үй, баспана; logos – ілім) – жеке организмнің қоршаған ортамен қарым-қатынасын, ортаға бейімделу заңдылықтарын, сондай-ақ организм деңгейінен жоғарырақ тұрған биологиялық жүйелердің – популяциялардың, организмдерқауымдастықтарының, экожүйелердің, биосфераның ұйымдастырылу және қызмет атқару заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Экология терминін ғылымға енгізген Э.Геккель (1866). Экология ғылымы жедел дамып, көптеген жаңа салалары пайда болды. 19 ғасырдың аяғы, 20 ғасырдың басында ғалымдар негізінен жекелегенфакторлардың, әсіресе климаттық факторлардың, организмдердің таралуы мен сандинамикасына әсерін зерттеді. Бірімен-бірі тығыз байланысқан, біртұтас құрылымдық бірлік түзетін организмдер қауымдастықтары (қ. Биоценоз) туралы ұғым да осы кезде қалыптаса бастады (К.Мәбиус, 1877; С.Форбс, 1887). 20 ғасырдың басында Экологияжеке ғылым бағыт ретінде таныла бастады, ал “экологияның алтын ғасыры” аталған 20 – 40-жылдары популяциялар мен қа-уымдастықтарды зерттеудің басты бағыттары айқындалып, Экологияның негізгі ережелері мен заңдары тұжырымдалды: Ф.Клементс (1916) биоценоздардың өзгеріп, дамитынын және бұл бейімделушілік сипатындағықұбылыс екендігін көрсетті; А.Тинеманн (1925) өнім ұғымын енгізді, ал Ч.Элтонның Э. бойынша алғашқы оқулығында (1927) биоценоздарда жүріп жатқан процестердің заңдылықтары көрсетіліп, трофикалық қуыс ұғымына анықтама берілді, Экологиялық пирамидалар ұғымы тұжырымдалды; 1926 жылы В.И. Вернадскийдің “Биосфера” атты кітабы жарыққа шығып, онда алғаш рет Жердегі бүкіл тірі организмдер жиынтығының – “жердің тірі затының” ғаламдық рөлі айқын көрініс тапты. А.Тенсли (1935) және В.Н. Сукачев (1940) еңбектері бірімен бірі өзара тығыз байланысқан, қоршаған физикалық ортамен зат және энергия алмасып отыратын организмдер кешені туралы көзқарастардың дамуына, экожүйе және биогеоценоз ұғымдарының қалыптасуына әкелді. Популяция санының ауытқуларын, популяциялар арасындағы әсерлесулерді сипаттайтын матем. модельдер құру (А.Лотка, В.Вольтерра, 1925, 1926), сол модельдерді эксперимент барысында тексеру (Г.Ф. Гаузе, 1934) сияқты, қазіргі теория Экологияның негізін құрайтын зерттеулер де сол жылдары қалыптаса бастады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Экология ( лат. оіkos – үй, баспана; logos – ілім) –
жеке организмнің қоршаған ортамен қарым-қатынасын, ортаға бейімделу
заңдылықтарын, сондай-ақ организм деңгейінен жоғарырақ тұрған биологиялық
жүйелердің – популяциялардың, орган измдерқауымдастықтарының, экожүйеле рдің, 
биосфераның ұйымдастырылу және қызмет атқару заңдылықтарын
зерттейтін ғылым. Экология терминін ғылымға енгізген Э.Геккель
(1866). Экология ғылымы жедел дамып, көптеген жаңа салалары пайда болды. 19
ғасырдың аяғы, 20 ғасырдың басында ғалымдар негізінен
жекелегенфакторлардың, әсіресе климаттық
факторлардың, организмдердің таралу ы мен сандинамикасына әсерін зерттеді.
Бірімен-бірі тығыз байланысқан, біртұтас құрылымдық бірлік түзетін
организмдер қауымдастықтары (қ. Биоценоз) туралы ұғым да осы кезде
қалыптаса бастады (К.Мәбиус, 1877; С.Форбс, 1887). 20 ғасырдың
басында Экологияжеке ғылым бағыт ретінде таныла бастады, ал “экологияның
алтын ғасыры” аталған 20 – 40-жылдары популяциялар мен қа-уымдастықтарды
зерттеудің басты бағыттары айқындалып, Экологияның негізгі ережелері мен
заңдары тұжырымдалды: Ф.Клементс (1916) биоценоздардың өзгеріп, дамитынын
және бұл бейімделушілік сипатындағықұбылыс екендігін көрсетті; А.Тинеманн
(1925) өнім ұғымын енгізді, ал Ч.Элтонның Э. бойынша алғашқы оқулығында
(1927) биоценоздарда жүріп жатқан процестердің заңдылықтары көрсетіліп,
трофикалық қуыс ұғымына анықтама берілді, Экологиялық пирамидалар ұғымы
тұжырымдалды; 1926 жылы В.И. Вернадскийдің “Биосфера” атты кітабы жарыққа
шығып, онда алғаш рет Жердегі бүкіл тірі организмдер жиынтығының – “жердің
тірі затының” ғаламдық рөлі айқын көрініс тапты. А.Тенсли (1935) және В.Н.
Сукачев (1940) еңбектері бірімен бірі өзара тығыз байланысқан,
қоршаған физикалық ортамен зат және энергия алмасып отыратын организмдер
кешені туралы көзқарастардың дамуына, экожүйе және биогеоценоз ұғымдарының
қалыптасуына әкелді. Популяция санының ауытқуларын, популяциялар арасындағы
әсерлесулерді сипаттайтын матем. модельдер құру (А.Лотка, В.Вольтерра,
1925, 1926), сол модельдерді эксперимент барысында тексеру (Г.Ф. Гаузе,
1934) сияқты, қазіргі теория Экологияның негізін құрайтын зерттеулер де сол
жылдары қалыптаса бастады.
20 ғасырдың 60 – 70-жылдары, бұған дейін негізінен биолог мамандардың
арасында ғана қолданылып келген “экология” термині кенеттен көпшілік
арасында ең танымал терминдердің біріне айналды. Осы жылдары, табиғат пен
адамзат арасындағы қайшылықтардың үдей түсуіне байланысты, қоршаған ортаның
ластануы, қоршаған ортаның ахуалы, халық санының өсуі, азық-
түлік пен энергия қорларын пайдалану сияқты мәселелер ғылымның әр түрлі
салаларында зерттеліп, бұқаралық ақпарат құралдары бетінде кеңінен
талқылана бастады және бұл процесс әлі де жалғасын табуда. Соның
нәтижесінде Экологиялық дүниетаным жаратылыстану ғылымдары ғана емес,
көптеген қоғамдық ғылымдарға да енді, Экологияда көптеген жаңа бағыттар
пайда болды. Бұл бағыттар мен салалардың бірқатары Э.Геккель негізін
қалаған биология Экологиядан әлдеқайда алшақ жатыр. Кейбір “экологиялық”
деп аталып жүрген ғылым салаларының қазіргі күнге шейін нақты шекаралары
белгіленіп, еншісі ажыратылған жоқ және солардың барлығын
қанағаттандырарлық ортақ анықтама беру оңай емес. Экологиялық ғылымдардың
соншалық сан алуан болуына қарамастан осы күнгі Экологияның барлық салалары
мен бағыттарының негізінде организмдердің қоршаған табиғи ортамен қарым-
қатынасына арналған іргелі биология идеялар жатыр. Мысалы, бірінен бірі
соншалық алшақ көрінуі мүмкін, өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін
жерсіндіру, егістікке берілетін минералдық тыңайтқыштардың мөлшерін
белгілеу, дәрі-дәрмектердің емдік мөлшерін анықтау, атмосфераға шығарылатын
немесе су қоймаларына төгілетін ластаушы заттардың шектік концентрацияларын
есептеу сияқты шаралардың негізінде Экологиядағы шектеуші факторлар ережесі
мен толеранттық заңы жатыр.
Экология – организмдердің бір-бірімен және қоршаған табиғи ортамен әсерлесу
заңдылықтарын зерттейтін іргелі табиғаттану ғылымы деп анықтама беруге
болады. Жедел дамып келе жатқан және шекарасы көмескі Экология салаларының
қатарында адамның қоршаған ортамен қарым қатынасын зерттейтін әлеуметтік
экологияны атап өткен жөн:
1) ең жалпылама түрде – қоғамның география, әлеуметтік және мәдени ортамен,
яғни адамды қоршаған ортамен ара салмағын зерттейтін ғылыми пән;
2) адамзат қоғамының табиғи ортамен әсерлесуін және өзара байланыстылығын
зерттеу арқылы табиғатты ұтымды пайдаланудың ғылым негіздерін жасайтын, сол
арқылы табиғатты сақтап, адамның тіршілік ету ортасын оңтайландыруды
көздейтін ғылыми пән. Әлеуметтіу Экологияның негізгі міндеті – адамзат
қоғамының және оның жекелеген аймақтық топтарының табиғатпен әсерлесу
заңдылықтарын зерттеу негізінде жаңа табиғи-мәдениеттендірілген ортаны
жобалау;
3) жекелеген әлеуметтік топтардың табиғатпен қарым-қатынасын қарастыратын
адам экологиясының бір бөлігі;
4) адамдардың іс-әрекеттерін және сол іс әрекеттерді өзге адамдардың
түсінуін, жеке тұлға немесе ұжым ретінде әлеуметтік-психология тұрғыдан
баға беруін зерттеу.
Зерттеу нысаны ортақ болуына байланысты әлеуметтік Экология адам
Экологиясымен ұштасады. Экологияның негізі биологияда жатқанымен, қазіргі
кезде ол шын мәнінде биология шеңберінен шығып, көптеген салалары
қолданбалы, экономика, қоғамдық ғылымдарға ұласады. Көпшілік қауымға
Экологияның биология негізінен гөрі оның табиғатты қорғау, табиғат қорларын
ұтымды пайдалану (табиғатты пайдалану) сияқты қолданбалы қырлары немесе
өнеркәсіптік Экология, агроэкология , урбоэкология, адам Экологиясы сияқты
салалық бөлімдері көбірек танымал. Экологияның барлық салаларының теориясы
негізін құрайтын биологияЭкологияны немесе жалпы Экологияны айрықша
қарастырған жөн. Биологиялық экология – негізінен биол. жүйелерге әсер
етуші қоршаған орта факторларының үш тобын (абиотикалық фактор, биотикалық
фактор, анторопогендік фактор) және жердегі тірі материяның
ұйымдастырылуының төрт деңгейін (дара организмдер деңгейі, популяциялар
деңгейі, экожүйелер деңгейі, биосфера деңгейі) зерттейді. Тиісінше, дара
организмнің немесе белгілі бір түрге жататын организмдер тобының қоршаған
орта жағдайларымен, әсіресе физикалық ортамен қарым-қатынасын зерттейтін
бөлімі аутэкология деп аталады; популяциялардың құрылымы мен сан
динамикасы, популяция санының реттелу механизмдері, жойылып кету қауіпі
төнген түрлерді сақтау, шаруашылық мәні бар түрлер мен олардың жекелеген
популяцияларын сүйемелдеу немесе керісінше санын шектеу сияқты мәселелермен
демэкология (популяциялық Экология) шұғылданады; өсімдіктерден,
жануарлардан және микроорганизмдерден тұратын күрделі жүйелердің құрылымын,
дамуын, орнықтылығы мен өнімділігін, аталған организмдер топтарының
арасындағы сан алуан әсерлесулерді, олардың бір-бірімен және физикалық
ортамен зат және энергия алмасуын зерттеу синэкологияның үлесіне тиеді.
Жер биосферасының тіршілік ортасы ретіндегі ерекшеліктерін, қалыптасу
тарихын, құрылымы мен қызмет атқару заңдылықтарын, адамның шаруашылық және
өзге де әрекеттеріне байланысты биосферада болып жатқан өзгерістерді,
биосфераның келешегі мәселелерін глобалдық Экология (ғаламдық Эколог ия)
зерттейді. Глобалдық Экологияның теориясы негізін В.И. Вернадский
тұжырымдаған биосфера туралы ілім құрайды. Қорыта айтқанда, биология пән
ретінде, Экологияға әр түрлі деңгейдегі биология жүйелердің қоршаған орта
жағдайларымен әсерлесе отырып қалыптасуы, дамуы және тұрақты қызмет атқаруы
жөніндегі ғылым деп қарастыруға болады. Оның зерттеу бағыттары ортаға
бейімделудің экология механизмдері, популяциялардың санын реттеу, өнімділік
процестерін басқару, табиғи және антропогендік ценоздардың орнықтылығы,
экологиялық индикация, Экологиялық мониторинг сияқты проблемалар
төңірегінде шоғырланады. [1][2]
[өңдеу]Түрлері
[өңдеу]Теориялық экология
Теориялық экология  — тірі организмдердің әр түрлі құрылымдық деңгейлерінің
жалпы зандылықтарын зерттейді.
[өңдеу]Іргелі экология
Іргелі экология — биосферадағы тірі организмдер мен сыртқы орта
жағдайларының адамның іс-әрекеттері арқылы бүлінуін, оларды болдырмау және
табиғат байлықтарын ұқыпты пайдалану жолдарын зерттейді.

[өңдеу]Жаңа ғылым салалары
Қазіргі кезде экология ғылымы көптеген басқа да ғылымдармен тығыз
байланыста дамып, жаңа ғылым салалары мен бағыттары пайда болуда. Мысалы,
әлеуметтік экология, өнеркәсіптік экология, геоэкология, инженерлік
экология, ауыл шаруашылығы экологиясы, ғаламдық экология және т.б.[3]
[өңдеу]Әлеуметтік экология
Әлеуметтік экология — табиғат пен қоғам арасын дағы өзара карым-қатынас
заңдылықтарын "табиғат + адам + қоғам" жүйесі негізінде зерттейді.
[өңдеу]Өнеркәсіптік экология
Өнеркәсіптік экология — өнеркәсіптік нысандардың тірі организмдерге және
қоршаған орта жағдайларына әсерін зерттейді.
[өңдеу]Геоэкология
Геоэкология — жер бетіндегі экожүйелердегі және биосф ералық деңгейдегі
сыртқы орта құбылыстарының өзара байланысын және олардың тірі
организмдермен қарым-қатынасын зерттейді.
[өңдеу]Ауыл шаруашылығы экологиясы
Ауыл шаруашылығы экологиясы — ауыл шаруашылығы салаларының сыртқы ортамен
өзара қарым-қатынасын агроценоздардың даму өзгеру заңдылықтарын және ауыл
шаруашылығы салаларының бір-біріне ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ежелгі Египет мәдениетін мектепте оқытудың әдістемесі
Биоценез, биогеоценоз туралы түсініктер
Ағаштан бес жасқа дейінгі балаларды дамытуға арналған құрастырмалы ойыншықтар жасау
Экожүйелер туралы негізгі түсініктер
Дара организмдер экологиясы
Тіршілік ортасы және экологиялық факторлар жайында
Экожүйелер экологиясы туралы
Көне Египет мәдениеті
Экологиялық дүниетаным
Пирамидалар. Пирамидалар қасиеттері
Пәндер