Қазақстанның ұлттық валютасы - теңге

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

Негізгі бөлім
I Қазақстан Республикасының ақша жүйесі
1.1 Қазақстандағы ақша реформалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Қазақстанның ұлттық валютасы . Теңге ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
II Қ.Р . ғы валюта бағамы жағдайы
2.1 Қазақстан Республикасы валюта жүйесiнiң дамуы және Ұлттық банктің валюталық бағамды реттеу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Құбылмалы валюталық бағам тәртіптемесіне өтудің елімізде жүргізілген сипаты мен оның сыртқы экономикалық қызметке әсері ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық операцияларды жүргізу ережелері және реттеу органдары ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
КІРІСПЕ
Икемді ақша саясаты қоғамдық ұдайы өндірісті мемлекеттік реттеудің аса маңызды құралдарының бірі. Дж.М. Кейнстің пікірінше, оның инфляциялық әсерін фискальдық саясат және баға мен жалақыны бақылау арқылы кемітуге немесе белгілі шекте шектеуге мүмкіндік туады. Тұрақты жалақы мен өте баяу өзгеретін баға денгейі кейнсиандық үлгінің пәрменділігінің шарттары. Бірақ, жалақы мен бағаны заң актілері арқылы шектеу, олардың негізгі қоғамдық қызметі-қоғамдық қажетті шығындарды өлшеу мүмкіндіктерінен ажыратып, экономикалық дұрыс шешім қабылдауға, яғни нені, қалай және кім үшін өндіру қажеттігін айқындауына бөгет болады. Жоғарыда ескертілгендей, кейнсиандық үлгі бойынша ақшалай ұсыныстың ұлғаюы нақтылы өндірістің ынталандырушысы қызметін атқарады. Кейнсшілердің ойынша ақша көлемін артуы несие өсімінің төменлеуіне, қаржыландыруды, өндіріс пен іске тартылуды ынталандыруға ықпал етеді.
Ақшалай ұсыныстың артуы тек қысқа мерзім ішінде ғана өндірістің өсуіне мүмкіндік жасайды. Ал оның ұзақ мерзімдік нәтижесі тіпті де басқаша. Ақша мөлшерінің артуы бағаның шұғыл өсуіне әкеледі де, ол өз кезегінде өсім деңгейінің инфляциясын өршітеді. Алғашында халық қолындағы ақша табыстарының өсуі олардың тұтыну мүмкіндіктерін арттырып, өндірісті ынталандыруға қызмет етеді. Соңынан бағаның шарықтауына сәйкес халықтың нақтылы ақша мөлшері (тауардың бағасымен салыстырғанда) азайып, сұраныс пен өндірістің ара қатынасы жаңа жағдайларды өте жоғары баға деңгейінде теңеседі.
Ақша көлемі мен айналымын қатаң салыстырмалы бағалар құрылымының сәйкестенуін арттырып, осыдан жалпы іске тартылудың өзгеруі және сұраныс пен ұсыныстың құрылымдық деңгейіне игі әсер етеді. Тұрақты баға деңгейімен үйлестірілген жалақыға сенімнің артуы шаруашылық ұйымдарына экономикалық негізді және тиімді шешімдерді қабылдауға мүмкіндік береді.
Жаңа классиктердің орталық идеяларының бірі экономикалық объектілер қолда бар мәліметтерді пайдалана отырып, экономикалық процестерді өз беттерінше болжай алады және үйлесімді шешімдер қабылдайды. Экономикалық обьектілер баға денгейінің болашағын болжай отырып, ағымдағы және келешектегі тұтынуды белгілей алады. Бұл жерде тұтынушылар пайдалылықты ұлғайтуға тырысады. Әрине, экономикалық объектілер қолда бар мәліметтерді әр қилы бағалау нәтижесінде теріс шешімдер қабылдауы мүмкін. Мысалы, өндірушілер бағалардың жалпы өсуін нақты тауарға сұраныстың артуы деп түсініп, тауарлар ұсынысын көбейтуі мүмкін. Бұл қателік жаппай сипат алса, белгілі бір мерзімнен кейін жалпы ұсыныс, жалпы сұраныстан артып кетеді. Ал мұның өзі құбылысқа айналса, өндірістің қысқаруына алып келеді.
Қолданылған әдебиеттер

1.Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. - Алматы: “Экономика” 2000ж. 90 бет
2.Интернет: «Goegle Kz» Банкноты
3.“Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.№50
4.М.С.Саниев “Ақша, Несие, Банктер” Алматы – 2001ж
5.Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001, - 466 б.
6.Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2005 ж.
7.С.Б.Мақыш “Валюталық операциялар және валюталық мәмiлелер” // ҚазҰУ хабаршысы. №5, - 2003ж
8.“Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996ж.57 бет
“Ақша, Несие, Банктер”, 2003-07.
“Ақша, Несие, Банктер”, 2002-11.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
........................................2
Негізгі бөлім
I Қазақстан Республикасының ақша жүйесі
1.1 Қазақстандағы ақша реформалары
.................................................................5
1.2 Қазақстанның ұлттық валютасы – Теңге
.....................................................
II Қ.Р - ғы ... ... ... ... Республикасы валюта жүйесiнiң дамуы және Ұлттық банктің
валюталық бағамды реттеу шаралары
................................................................
2.2 Құбылмалы валюталық бағам тәртіптемесіне ... ... ... мен оның ... ... ... ... Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық операцияларды
жүргізу ережелері және ... ... ... ... ақша ... ... ұдайы өндірісті мемлекеттік реттеудің аса
маңызды құралдарының бірі. Дж.М. Кейнстің пікірінше, оның инфляциялық
әсерін ... ... және баға мен ... бақылау арқылы кемітуге
немесе белгілі шекте шектеуге мүмкіндік туады. Тұрақты ... мен өте ... баға ... кейнсиандық үлгінің пәрменділігінің шарттары. Бірақ,
жалақы мен бағаны заң актілері арқылы шектеу, олардың негізгі ... ... ... өлшеу мүмкіндіктерінен ажыратып,
экономикалық дұрыс шешім қабылдауға, яғни нені, қалай және кім үшін ... ... ... ... ... ... кейнсиандық
үлгі бойынша ақшалай ұсыныстың ұлғаюы нақтылы өндірістің ... ... ... ойынша ақша көлемін артуы несие өсімінің
төменлеуіне, қаржыландыруды, өндіріс пен іске ... ... ... ... ... тек ... ... ішінде ғана өндірістің өсуіне
мүмкіндік жасайды. Ал оның ұзақ ... ... ... де ... ... артуы бағаның шұғыл өсуіне әкеледі де, ол өз кезегінде өсім
деңгейінің ... ... ... ... ... ... өсуі олардың тұтыну ... ... ... ... етеді. Соңынан бағаның шарықтауына ... ... ақша ... ... ... салыстырғанда) азайып, сұраныс пен
өндірістің ара қатынасы жаңа ... өте ... баға ... ... мен ... ... салыстырмалы бағалар құрылымының
сәйкестенуін арттырып, ... ... іске ... өзгеруі және сұраныс
пен ұсыныстың құрылымдық деңгейіне игі әсер ... ... баға ... ... сенімнің артуы шаруашылық ұйымдарына экономикалық
негізді және тиімді шешімдерді ... ... ... ... ... ... бірі экономикалық объектілер
қолда бар мәліметтерді ... ... ... ... ... болжай алады және үйлесімді шешімдер қабылдайды. Экономикалық
обьектілер баға ... ... ... ... ... және
келешектегі тұтынуды белгілей алады. Бұл жерде тұтынушылар пайдалылықты
ұлғайтуға тырысады. Әрине, ... ... ... бар мәліметтерді
әр қилы бағалау нәтижесінде теріс шешімдер қабылдауы ... ... ... ... өсуін нақты тауарға сұраныстың артуы ... ... ... ... ... Бұл ... жаппай сипат алса,
белгілі бір мерзімнен кейін жалпы ұсыныс, жалпы ... ... ... ... өзі ... ... өндірістің қысқаруына алып келеді.
I Қазақстан Республикасының ақша жүйесі.
1.1 Қазақстандағы ақша реформалары.
Қазақстан Республикасында 1993 жылы ақша ... ... ... — ақша ... ... КСРО ... ... екі жыл
аралығында кеңестік рубль бұрынғы одақтас ... ... ... елдерде біртектес ақша ретінде қолданылды.Ол ... 1986 ... ... ... құру кезінде өндіріс құлдырап, айналыстағы ақша
массасы өсіп, инфляция қарқыны шарықтады. Тауарлар мен азық-түлік ... ... 1990ж. ... ақша ... 25 млрд сом ... ... эмиссияланған қосынды сомадан әлдеқайда көп еді.
1991ж. қаңтарындағы КСРО Мемлекетптік банкінің 1961ж. ... 50 ... ... ақша белгілерін төлемге қабылдамау және ... ... мен ... ... ... ақша ... ... туралы
КСРО Президенттің Жарлығы және КСРО Министрлер Кабинетінің ... ... ... 50 және 100 ... ... ... Ескі ... айырбастау процесі жеке адамдар үшін үш күнде ... ... ... ... ... ... ... ірі купюралар шығарылды.
1992ж қаңтарында Ресей КСРО Мемлекеттік банкін Ресейді Орталық банкі
деп қайта құрып,кеңестік рублъдің (сол ... жоқ ... ... кызметін атқаруды соған міндеттейді. Ресей мемлекеті бағаны босату
бағдарламасын іске ... ... ... ... ... ... ... ақша массасын көбейту қажеттілігін тудырды.
Республикалар өздерінің, егемендігін жариялаған ... ... 15 ... ... бір-біріне тәуелсіз орталық банк ретінде қызмет атқара
бастады.Бірақ олардың барлығын қолма-қол ақшамен қамтамыз ... ... ... — ақша ... станок - біреу,ол Москвада еді.Ресей
бағаны босатқаннан кейін әрбір тәуелсіз елдерде олардың қатал ... ... ... сатып алу мүмкіндігі әр түрлі қалыптасты және
соған сәйкес ... ... да әр ... ... ... осындай жетіспеуі жағдайында кейбір елдер өз ... ... ... ұлғайтты (Украина, Латвия, Литва). 1992ж маусымында ... 5000 ... сом, ал ... 10000 және 50000 сом ... ... ... Орталық банкі егемен ... ... ... екі ... ... ... ... туралы талап қойды.Қолма-
қол ақшасыз өзара есеп айырысу тек Ресей Банкісіндегі осы ... ... ... ... ... ... және
техникалық несие ретінде жүргізілді.Бұл төлем Қазақстаннан Ресейге және
керісінше 2-3 ай бойы ... және бұл ... ... ... 2500% ... ... ақша кұнсызданып,оның төлем мүмкіндігі
тез құлдырайды.
Жас тәуелсіз мемлекеттердің директивалық экономика үлгісінен ... өту ... ... тез ... үйлестірудің мүмкін еместігі және
өздерінің ақша,несие,баға,бюджет саясатын ... ... ... ... ... ... ... етті.Бұл біртектес ақша зонасын
сақтап қалу процесінің сәтсіздікке ұшырауының дәлелі еді.Келесі іс-әрекет -
өзінің ... ... ...... ... ... 1992ж маусымында
Эстонияның, шілдесінде Латвияның, қазанында Литваның, қарашасында Украина
мен Беларусияның өз ... ... ... ... ... ... өз ... валюталарын
енгізді.Сөйтіп бұл мемлекеттер рубль зонасынан шықты.
1993ж.15 мамырында Минскіде рубль зонасында қалған мемлекеттер ... ... ... ... қолдану жөнінде жаңа келісімге қол қойды.
Онда койылған міндет:
ТМД елдерінің іс-әрекетіндегі ашықтық, айқындылық болуы. Бұл ...... ... ... ... айналымнан шығарылған КСРО-
ның банкнотасынтолық көлемінде оларды жою үшін Ресейдің Орталық ... ... ... міндеттеме алды.
Бұлміндеттемелерді орындау-айналыстан шығарылған банкноталарды кеңестік
ақшаны пайдаланылатын елдерде ... ... ... ... жою
болатын, яғни бір ел екінші елдің жерінде валюталық алыпсатарлықпен
айналысуын ... ала ... еді. ... екі ... де ... Ресей де,орындаған жоқ. ... ... ... тастап шықты.
Сол кезде аймағында қалған мемлекеттер жаңа типті ... зона ... осы ... ... ... үшін 9 ... топ ... түрде келіссөздер жүргізді. Бірақ Ресей ... ... бір ... ... жаңа Ресейлік 1993ж үлгіде рубль
шығарып,оны өз жерінде Қиыр ... ... ... ... ... ... үш мемлекет - Ресей,Қазақстан және Өзбекстан
қалған еді.
1993ж.23 шілдесінде Ресей Банкісі 1961-1991 жж.шығарылған ... ақша ... және 1992ж ... ... ... айналыстан шығаратыны туралы және айырбас бір апта жүретінін
хабарлады. ... ... 35 мың ... көлемінде белгілеген болатын. Екі
күннен соң Ресей Президенттің Жарлығымен ... ... ... ... ... сомасы бір адамға 100 мың рубльге дейін
көбейтіледі.
Сөйтіп, 1992-1993жж. Егемен елдердің ... өз ... ... орай КСРО ... банкі мен Ресей Орталық банкісінің 1961-
1992жылдардағы банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... салдарынан тауарлар
бағасы жоғарылап, халықтың тұрмысы төмендеді.
1992жылдың ... ... ... ... кеңесі Қазақстанға өз валютасын енгізу ... ... ... жағдайда Қазақстанның ұлттық валютасының
пішінін дайындайтын топ құрып, оны ... ... ... ... қол ... ... Англияда Харрисон және ұлдары атты
жеке фирмада қажетті ұлттық валюта — 1,3,5,10,20,50,100 теңге ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев
Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы Жарлық шығарды. Осы
жарлыққа сәйкес:
• 1993ж.15 қарашада сағат 8-де Қазақстан мемлекетінде ... ... ... 1993ж. 18 ... ... теңге Қазақстан Республикасында бірден-бір
занды төлем кұралы болып тағайындалды.Бір теңге 100 ... ... ақша ... ... және ... ... ... ақша,рубльдік шоттардағы жинақтар мен салымдар 500рубль
1теңгеге арақатынасымен айырбасталып,ол 18 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қарашаның 15 мен 18 аралығында екі валюта-сом және ... ... ... ... жасы ... асқан барлық азаматтары 100 мың
сом ақша ... ... ... тек бір рет ... ... ... соғылды. Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы ... ... ... ... 6 ай бойы пайдалану құқығы болмады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... курсын
бекітті: 1 АҚШ доллары 4,7 теңгеге тең болды.
Сөйтіп,1993ж.15 қарашада Қазақстан тарихында алғашкы ұлттық валюта-
теңге ... ... ... ... ... бір ... жыл
уақыт өте құпия жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 ... ... ... алтын құймалары мен шетел валютасы қоры болды. ... ... ... ... ... ... мен күміс енді Москваға
жібермей,оны Ұлттық банк сатып алып,өз резервы қорына ... ... ... ... ... мен үкіметтің сыртқы заемдарын да
Ұлттық банк сатып алып, қорға түсіретін.Айналымға ... ... ... ... ... ... Президенті валюталық қаржыны ... ... ... қоры ... ... ... енгізу акциясын
қолдап,Ұлттық банкке 90 млн.доллар ... ... ... және Жапония
біздің елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне ... ... Бұл 17 ... ... ... ... ... ақша реформасы ойдағыдай өтті.Енді ұлтық валютаның ішкі
және сыртқы тұрақтылығымен қамтамасыз ету қажет.
Айналымға теңгені ... ... және ... ... өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы тереңдей
түскен қаржы-экономикалық дағдарыс ... ... ... 2,5 ... 1994ж.1 ... ... ... долларға қарағанда
2,5 есе төмендеді.Келесі 4 ... яғни ... мен ... ... ... есептеудің кең ауқымды компаниясы басталғанда теңгенің курсы
долларға 11,58 теңгеден 43,3 теңгеге жетті.
1995 ж. орта ... ... банк пен ... министрлігі қаржы нарығына
алғашында қазыналық векселъдерді, одан соң міндеттемелер мен ноталарды және
басқа мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туды.Инфляция теңге енгізген 1993ж.2500 процент ... ... 1260 ... ... ... 1995ж.ҚР-ғы инфляция 58
процент болды.
1997 ж. ... ... ... ... ... ... ... өндірушілердің бәсекелестік мүмкіншілігінің әлсіреуіне
тіреп,ҚР-на валюталық түсімдер біраз қысқартты.Сонымен ... ... әрі ... ... ... 25 ... төлемеудің өрістеуі және бюджет пен әлеуметтік проблемалары
теңгенің бағалығын одан әрі ... ... ... ... және теңгемен инфлюцияны қатаң ... ... ... көптеген қаржы сарапшылары мен талдаушылары
1998ж.күзінен бастап түсініп,оны өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999ж.сәуірінен ҚР үкіметі теңгенің ... ... ... ... ... қабылдады.Ол жөнінде Премъер-министр былай деген:Бұдан ... ... ... ... ... пен ұсыныстың қалай қалыптасатынына
байланысты анықталады,ал Ұлттық банк ол ... ... ... араласпайтын
болады.Ұлттық банк бүгінгі күнге дейін өзінің алтын валюталық ... ... ... бір ... ұстап отыру үшін жұмсап келеді. Ендігі
жерде олай болмайды.
ҚР-ның төңірегіндегі елдерде - ... ... ... ...
ұлттық валюталардың бағамы күрт кұлдырап кетті.Мысалы, Ресей рубльдің
бағамы ... ... ... бері ... 4 есе ... ... ... тез қымбаттады және біздің тауарымыз
бәсекеге түсу ... ... ... ... тоқтап қалды, жұмыссыздық арта түсті.ҚР-ның сыртқы
сауда айналымы 9 процентке дерлік,немесе 1 млрд. 300 млн ... ... ал ... ... шығаратын тауарларымыз 1 млрд.250 млн долларға
қысқарды.
Біз Ресейден ... ... ... ... салынатын баж
салығының мөлшерін 200 процентке ... ... ... ... ... ... өндірісшілеріміздің қол-аяғын бірдей матап,валютаны
елімізден сыртқа қарай ағылтуда.
Міне осы тұрғыдан алғанда, жағдайдан шығудың бір ғана жолы бар - ... ... ... ... жол беру ... ... міне 11 жылдан астам уақыт берік төлем ... ... Ол ... ... ... ... айырбасталады.[1]
1.2 Қазақстанның ұлттық валютасы – Теңге.
Теңгенің алғашқы банкоталарын полиграфиялық дайындауды «Харрисон ... ... ... ... ... ... (ол ең жақсы экспорттық өнім
ретінде Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» ... ... ... ... ... екі жыл ... еліміз үшін
өте қиын жылдар болды. Жалпы экономикалық сипаттағы объективті қиындықтар
(бағаларды ырықтандыруға және өндірістің құлдырауына байланысты инфляцияның
жоғары ... ... ... ... сұраныстың едәуір
көлемі) шетел валютасына сұраныстың едәуір өсуі не, ал ... әкеп ... ... енгізуіне байланысты есеп айырысу жүргізген
кезде ұлттық валюта тұрақтылығына ... ете ... ... ... ... алынады. Алғашқы кезде теңге бағамы төмендейді деп күтілген болатын.
Алайда, мысалы, 1994 жылы кәсіпорындардың сәтсіз ... ... есеп ... ... ... экономикалық жаңсақтықтар алғашқы
айларда теңге айналысының жағдайын біршама қиындатты. Енгізілген кезден
бастап алғашқы 7 айда ... 8 есе ... ... ... ... АҚШ ... қатынасы бойынша
құнсыздану қарқыны едәуір баяулады. ... егер 1995 жылы ... ... 1996 жылы – 15,4% ... ... 2001 жылы теңгенің номиналдық
құнсыздануы 5,17%, ал 2002 жылы – 3,25% болды.
Негізінен, теңгенің он ... ... ... ... бөлуге
болады:
1-кезең. Инфляцияны ауыздықтау, ұлттық валютаның және және ... ... ... жылдар).
1995 жылдың аяғында – 8,2% болған ЖІӨ өсу қарқыны ... ... осы ... аяғында инфляцияның деңгейін 60,3%-ға
дейін төмендетуге қол жетті.
1993 жылғы қарашада теңгенің енгізілу кезіне қарай ... ... ... ... ... болатын: екі деңгейлі банк жүйесі
жұмыс істеді, барлық мамандандырылған ... ... ... ... ... ал Ұлттық банке орталық банктің бірқатар функциялары
берілді. Бұл өз ... ... және ... ... саясатын
жүргізуін едәуір жеңілдетті.
Банк секторын едәуір сауықтыру жөніндегі ... ... ... ... ... кезеңде екінші деңгейдегі
банктердің саны 204-тен 101-ге азайды.
2-кезең. Экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізу және банк ... ... ... ... ... ... шоғырландыру және сауықтыру процестері екінші деңгейдегі
банктердің жалпы санының 55-ке дейін азаюына ықпал етті. Жекелеген банктер
қайта ұйымдастырылды.
1998 ... ... ... ... ... ... негізінде
құрылған және ұзақ мерзімді перспективаға есептелген үш деңгейлізейнетақы
жүйесіне көшті.
3-кезең. Экономиканың тұрақты ... ... ... ... ... ... ... секторының халықаралық стандарттарға көше бастауы (2000 жылдан
бастап).
ЖІӨ-нің жиынтық өсуі соңғы 3 ... 33%-ға жуық ... бұл ... даму ... ... әлемдік лидерлердің бірі ... ... 2003 ... 9 айында экономикалық өсу 8,6% болды.
Соңғы 3 жылда инфляцияның ... ... ... 13,2% -дан 5,9%-ға
дейін біртіндеп төмендеді. ... 2003 ... 10 ... (2002 ... – 2003 ... қазаны аралығында) 4,2% болды.
Инфляция қарқынының баяулауы Ұлттық банкке қайта ... ... ... ... ... бері ең төменгі деңгейге - 7%-ға дейін
төмендетуге мүмкіндік берді.
Банк секторы қаржы жүйесінің ең үлкен және тез ... ... ... ... күні ... банк ... халықаралық ұйымдар мен
рейтинг агенттіктері ТМД елдерінің ішіндегі ең ... ... ... және тез ... келе ... банк ... деп танып отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 36 банк ... ... оның ... ... Даму ... ... және ... Тұрғын үй
құрылыс жинақ банкін қоспағанда, барлық банктер жеке ... ... ... ... ... ... Оның валюта баламасындағы
жиынтық меншікті капиталы 1,4 млрд. Астам АҚШ долларын құрайды. ТМД елдері
ішінде бір банкке келетін ... ... ... ... ... ... (43 млн. АҚШ ... 3 жылда банк жүйесіндегі депозиттер 5,1 млрд. ... АҚШ ... 3 есе, ал ... ... ... ... ... – 2,1
млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе ... ... ... ... алуы ... ... ... едәуір жандандыра түсуге мүмкіндік ... ... үш ... ... кредиттері 5,9 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе өсті
(ЖІӨ-нің 22%-ы). Қазіргі кезде бенк активтерінің 57%-ға ... ... ... ... секторына орналастырылды.
Ескі банкноттар
| | ... ... |100 ... |
| | ... теңге |20 ... |
| | ... ... |2.000 ... |
| | ... ... |5 ... |
| | ... ... |500 ... ... ... | ... ... |2000 ... |
| | ... ... |5000 ... |
| | ... ... |10000 ... |
II ... ... ... ... ... ... ... валюта жүйесiнiң дамуы және Ұлттық банктің
валюталық бағамды ... ... ... ... ... қазiргi кезде өзiнiң қалыптасуы
және даму ... ... ... ... Дегенмен оның негiзгi тенденциялары
мен қағидалары жеткiлiктi ... ... деп ... ... болады. Бiздiң
мемлекет дүниежүзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға бағыт алып, 1992 жылдың
15 шiлдесiнде Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) мүше ... ... ... ... дүниежүзiлiк валюта ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қазiргi
валюталық жүйесi мен оның негiзгi элементтерiн ... ... ... ... деп ... ... ... негiзiн осы мемлекеттiң заңымен бекiтiлген
ақша бiрлiгi құрайды. Қазақстанның ұлттық валютасы Елбасының 1993 жылғы ... ... ... ... ... туралы” жарлығы негiзiнде
1993 жылдың 15 қарашасынан бастап айналымға теңге енгiзiлдi.
Қазақстанның дүниежзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және ... ... ... ... ... етедi. Елiмiздiң бүгiнгi таңдағы негiзгi валюталық саясаты теңге
құнының тұрақтылығын ... және оны ... ... валюталарға
айырбастауды мейлiнше ырықтандыру. Мұның өзi бiр жағынан ... ... ... ... мен ... үшiн ашық ... ... талап етедi. Теңгенiң еркiн ауысатын валюталармен салыстырғандағы
бағамының орнықтылығы ... ... үшiн ... ... ... ... өту кезеңiнде Қазақстан егемендi ел ретiнде өзiнiң саяси
дамуы кезеңiнде валюталық саясат ... ... ... алдында
шетелдермен дербес ... ... ... ... ... ... құру оны ... рельстерiне түсiру мәселелерiн
бiрге шешу мiндеттерi тұрады.
Қазақстан 1992 ... ... ... валюталық қорға мүше
болып кiргеннен бастап өзiнiң валюта қатынастарын ... ... ... ... ... ... сәйкес
қалыптастыруда. Валюта қатыныастарын ... үшiн 1993 ... ... ... ... туралы” ҚР-ның алғашқы заңы
қабылданды.[3] Ол ... ... ... экономикасы аймағында
болғандықтан шетелдермен жеке валюталық байланыстар ... ... ... заң бойынша валютаны ырқына жiберу ... ... ... ... ... дамып келе жатқан ... тiптi ... ... ... 1996 жылы ... ... ... реттеу туралы” ... ... Ол заң ... ... ... ... ... және заман
талаптарына сай өзгертулер мен толықтыруларға ұшырады.
Жоғарыда аталған заңға қоса, ... ... ... ... 1993 ... 13 ... заң; ... ұлттық банкi туралы” 1995 жылдың 30 наурыздағы заң
“Асыл ... және ... ... ... ... ... ... туралы” 1995 жылдың 20 шiлдедегi заң, ... ҚР ... ... ... қаулылары мен ұлттық банк
басқалырымен нормативтiк актiлерi жатады.
Қазақстан Республикасында 1999 жылы ... ... ... ... ... ... ... бағам деңгейін еркін нарық жағдайында
анықтайтынын ... ... ... құбылатын айырбас бағамның енуі
валюталық бағам сұраныс пен ұсыныстың нақты арақатынасын ... ... Бір ... ... ... ... нарықтық заңдармен реттеліп, оның
бағамдық өзгерістері ... ... ... осы ... ... ... ... валютамыз тұрақтанып, шетелдік валютаға
қарағанда ( АҚШ ... ... ... құнының артуы байқалады. Әрине
бұл үлкен жетістік деп те ... ... ... ... ... ... балансының тұрақты міндетіне сәйкес
деңгейде, яғни ерекше қаржыландыру болжай алмайтын жағдайға жеткізу қажет
болғанда ... банк ... ... ... ... ... ... банк Қазақстан теңгесінің құнсыздануын инфляция ... үшін ... ... ... Құбылмалы бағамға өткеннен бастап
Ұлттық ... ... ... ... алушыға айналды.
Сондай-ақ Ұлттық банк еркін қалқымалы ақша айырбасын сақтайды және
елімізде 2007 ... 1-ші ... ... ... ... ... лицензиялауды алып тастайды. Осы шара ... ... ... ... ... ... ... және оның
төменгі деңгейін қамтамасыз етеді.
Өндірістің қазіргі қалыптасып отырған құрылыма ... ... ... ... ... ... ... отынға,
астыққа және мұнай өнімдеріне байланысты болып отыр. Бұл өз ... ... ... және ... экономикалық дамуына кері әсер
етеді. Қаржы ... ... ... ...... мен ... ара ... ұғымы қолданылады. Валюталық түсім
ақша Ұлттық банктің бағамымен теңгеге қайта саналады. Экспорттың тиімділігі
оның ... ... ... яғни ... ... ... ... және ғылымды көп қажет ... ... ... ... ... ... ... импорттан асып түсуі
ұлттық экономиканы дамытудың қолайлы факторы болып табылады. ... ... ... болуы елдің төлем балансының оң айырмасын тудырады. Жалпы
валюталық қаражаттардың экспорттық түсімдері ... ... ... ... бойынша валюталық обьектiсi болып ... ... ... бағалы қағаздар, валюталық ... ... мен ... ... ... ... ... және жiберу тәртiбiн белгiлеу болып есептелiнедi.
Валюталық қатынастардың субъектiлерi ... ... ... еместер” саналады. Резидентке жататындар:
• Қ.Р-да тұратын жеке кәсiпкерлер, оның ... ... ... ... ... ... заңдары бойынша құралған заңды ... ... ... территориясындағы филиалдары және одан тыс жердегi
өкiлеттерi.
... тыс ... ... ... және ... ... сондай-ақ шаруашылық несие ... ... ... ... еместерге” жоғарыда республика резиденттерi
түсiнiгiнде көрсетiлген заңды және жеке ... ... ... бақылауды валюталық бақылау органдары және
олардың агенттерi жүргiзедi. Валюталық бақылау ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар, валюталық
операциялар жүргiзетiн өкiлеттi банктер жүргiзедi.
• Қазақстан Республикасында валюталық реттеу мен ... ... ... және валюта операцияларының барлық түрлерiн жүргiзуге
құқылы;
1) қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қолма-қол шетел валютасында бөлшек сауданы жүзеге асыруға және
қызмет көрсетуге, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға:
банкноттарды, ... мен ... ... ... сейф операцияларына; төлем карточкаларын шығаруға лицензиялар
бередi;
3) Қазақстан Ұлттық Банкінің лицензиясы ... ... ... жүзеге асыратын заңды тұлғалардың, ... ... түрi ... ... ... операцияларын ұйымдастыру болып
табылатын заңды ... ... ... ең ... ... және
қалыптастыру тәртiбiн белгiлейдi;
4) қызметiнiң бiрден-бiр түрi ... ... ... операцияларын
ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... реттеу және валюталық бақылауда Қазақстан Ұлттық Банкi:
1) Қазақстан Республикасында шет ел валютасының және шет ел ... ... ... аясы мен тәртiбiн белгiлейдi, шет ... ... ... қажеттi шектеулер енгiзедi, соның
iшiнде осындай операциялар мен сыйақы ставкаларының ... ... ... және ... еместердiң Қазақстан Республикасында
валюталық құндылықтармен операциялар жүргiзу ережелерiн белгiлейдi;
3) Валюталық құндылықтарды Қазақстан Республикасына әкелу және ... ... және ... ... ... ... ... резиденттерінің шетел банктерiнде шоттар ашу
тәртiбiн айқындайды;
4) ... ... ... ... ... валюталық
операцияларды, валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызметті
лицензиялау, валюталық операцияларды ... және олар ... ... ... ... ... белгiлейдi, сондай-ақ айырбастау
пунктiнiң тiркеу куәлiктерiн бередi және олардың қолданылуын тоқтата
тұрады;
5) Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... сәйкес
Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының шетел валюталарына ресми
бағамын белгiлейдi;
6) Алтын-валюта активтерiн ... және ... ... ... ... ... келiсiм бойынша олардың құзыретiне сәйкес
Қазақстан Республикасындағы резиденттер мен резидент еместер орындауға
мiндеттi валюталық ... ... ... алудың және есептiлiктiң
тәртiбi мен нысандарын белгілейдi;
8) Банктер мен өзге ... ... ... банктiк және
валюталық заңдарын бұзу фактiлерi анықталған жағдайда, банктiк және
валюталық заңдарда көзделген ... ... ... ... есеп айырысуды ұйымдастырады, шет ... ... ... және ... айырысу қатынастарын жетiлдiредi;
10) Жасасылған мемлекеттiк шарттарға сәйкес шетелдiк және ... шет ел ... ... ... ... қызметтердi) экспорттаудан түскен шетелдiк
валютаны мiндеттi түрде сату режимдi енгiзедi және өзгертедi.
12) ... ... ... ... ... және валюталық бақылау жөнiнде
Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген басқа да функцияларды
орындауға құқылы.
Валюталық бақылау ... мына ... ... Жүргiзiлетiн валюталық операциялардың заңға сәйкестiгiн анықтау
жiне оған ... ... мен ... ... ... ... ... алдындағы шетел валютасымен мiндеттемелерiн
орындауын тексеру; сондай-ақ Қ.Р-сы ... ... ... сату ... ... ... шетел
валютасымен жүргiзiлген төлемдердiң фиелдiгi, валюта ... есеп пен ... ... және ... ... ... ... еместердiң теңгелермен жүргiзген
операциялары бойынша бақылау жүргiзiледi.
Сөйтiп, валюта ... ... ... ... ... ... қызмет етiп, ол мемлекеттiң ... ... ... ... ... беруден бұрын “валюта” терминiнiң
мәнiне тоқталайық. Қазақстан Республикасының заңдылықтарына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... ақша бiрлiктерi
немесе банкноттар, қазыналық билеттер мен тиындар, соның ... ... ... ... алынған немесе алынатын, бiрақ айналымда
жүрген ақша белгiсiмен айырбастауға жататынын қоса алғанда) түрiндегi ... және ... ... құнның ресми стандарттары, ... ... ... iшiнде халықаралық ақша ... есеп ... ... бiлдiредi”.
Осы заңға “валюталық операцияларға” төмендегiдей түсiнiк берiлген:
1) меншiк құқығының және өзге де құқықтардың валюталық құндылықтарға
ауысуына ... ... ... ... ... құралы ретiнде шетел
валютасындағы өзге төлем ... ... ... ... ... ... ... тәсiлмен ... ... және ... сондай-ақ Қазақстан Республикасынан
әкету және жөнелту;
Мұндағы валюталық құндылықтарға мыналар жатады:
1. Шетел валютасы;
2. ... ... ... ... ... қағаздар мен төлем
құралдары;
3. Тазартылған құйма алтын;
4. Ұлттық валюта, резиденттер мен ... ... ... ... ... құны ... валютамен көрсетiлген
бағалы қағаздар және төлем құжаттары.
Кейбiр экономикалық әдебиеттерде валюталық құндылықтар ... ... ... басқа да) мен табиғи асыл тастарды (алмаз,
рубин, изумруд, сапфир, александрид, және жемчуг) ... ... ... ... ... ... және ... байланысты болып бөлiнедi.
1. Ағымдық операцияларға жататындар:
• тауарлар жұмыстар және қызметтер үшiн төлемнiң не ... ... 180 ... ... ... ... көздейтiн экспорт-
импорт мәмілелерi бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыруға арналған
аударымдар;
• 180 күнен аспайтын несиелер беру және ... ... ... ... заем және өзге де операциялар
бойынша девидендтердi, сыйақыларды және өзге де ... алу ... ... қоса ... ... ... ... аударымдар,
мұрагерлiк сомманы, жалақыны, зейнетақыны, элименттердi және ... ... осы ... ... қозғалысына байланысты операцияларға жатпайтын
барлық өзге де валюталық операциялар.
2. Капитал қозғалысына байланысты ... ... ... ... ... ... ... объектiлерiне ерекше құқықты толық берудi
көздейтiн мәмiлелер бойныша есеп ... ... ... ... құқыққа және өзге де жылжымайтын мүлiк ... ... ... ... және қызметтер үшiн төлемiнiң не аванс төлемiнiң
мерзiмiн 180 күннен ... ... ... ... ... ... бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыруға арналған
аударымдар;
• 180 күннен асатын несиелер беру жәе алу;
• өздерi тiркелген мемлекеттердiң заңдары ... банк ... ... ... бар ... ... және өзге де қаржылық
ұйымдарда салымдарды жүзеге асыру;
• зейнетақы активтерiн жинақтауға ... ... ... аударымдар,
• жинақтау сипатындағы сақтандыру және қайта сақтандыру шарттары
бойынша халықаралық аударымдар.
Валюталық ... ... ... ... валютасымен банктiк
операциялар жүргiзуде ҚР Ұлттық банкiнен ... ... бар ... ғана ... ... ... ... ҚР ұлттық банк валюталық
реттеудi және валюталық бақылауды жүргiзедi.
Банктердiң жүзеге асыратын валюталық ... ... ... ... ... шоттарын ашу және жүргiзуге байланысты:
• заңды және жеке тұлғаларға (резиденттер мен ... шот ... ... ... ... ... ... овердрафт (банктiң жетекшiлерiнiң шешiмiмен ерекше ... ... ... ... ... ... ... беру;
• кез-келген аралық уақытта шот архивтерiн рәсiмдеу;
• клиенттердiң тапсырмалары бойынша операцияларды орындау ... ... ... сатып алу және сату);
• экспорттық- импорттық операцияларға ... ... ... емес ... ( клиенттерге тауарлар мен қызметтер экспортты
мен импортты және ... ... ... қызмет көрсету үшiн есеп
айырысуға байланыссыз операциялар) сипатына қарай:
• қолма–қол шетел валютасын және ... ... ... ... және ... ... ... валютасын және шетел валютасындағы төлем құжаттарын
инкассациялау;
... ... жол ... ... алу ( ... ... ... төлеу.
3.Шетел банктерiмен корреспонденттiк қатынас орнатуға қарай:
• НОСТРО шотын (бiздiң ... ... ашу және оны ... ... ... ... банктiң атына ағымдық шот ашумен
байланысты операциялар;
• ЛОРО шоты (сiздiң шотыңыз бiзде) ... ... ... ... ағымық шот ашу және оны жүргiзу операциялары
4.Конверсиондық операциялар сипатына қарай:
СПОТ мәмiлесi – бiр ... ... ... ... ... алу ... ... мәмiлелер жасалған күннен кейiнгi банктiң екiншi
күнiндегi валюталау күнi жүргiзiлген операциялар.
ФОРВАРД (мерзiмдi, ... ... бір ... ... ... ... алуға және сатуға байланысты мәмiле жасалған күннен кейiнгi
2 банктiк жұмыс күнiндегi валюталар күнi ... ... ... ... ...... ... бойынша белгiленген күнi
бiр валютаны сатып алуға байланысты ... ... ... ... ... ... ... өз кезегiнде мынадай түрге бөлiнедi:
• Аурайтпен жасалған мәмiле – ... бiр ... ... ... ... ... ... мәмiле – валютамен жабдықтаудың күнi белгiленбеген
шартын сипаттайды;
СВОП мәмiлесi - бір валюта қарсы екiншi валютаны сатып алу, ... осы ... ... ... ... алу және ... сәйкес,
яғни екi қарама-қарсы оперциялардан тұратын банктiк мәмiле.
Конверсиондық (айырбас) операциялар – сол елдiң қолма – қол және ... ... ... ... ... қол және ... қолсыз шетел
валюталарын сатып алу және сату ... ... ... ... позициясын есепке
алмай жүргiзуге болмайды. ... ...... ... ... ... ( аяқталмаған операциялар бойынша баланстан тыс
талаптар мен мiндеттемелердi есе алғандағы), шетел валютасындағы қаражат
қалдықтары.
Валюталық позицияның мынадай түрлерi ... Ашық ... ...... ... ... ... беру мiндеттемелерiн көрсететiн, сандық жағынан активтер
мен пассивтердiң сәйкессiздiгiн қалыптастыратын шетел ... ... ... ... ... ашық валюталық позиция – жекелеген шетел валютасына ... мен ... тыс ... ... мен ... ... сандық жағына асатын ашық валюталық позиция.
• Ұзын ашық валюталық позиция – ... мен ... тыс ... ... ... мен баланстан тыс мiндеттемелердiң сандық
жағынан асатын ашық валюталық позиция.
• Жабық валюталық ...... ... ... байланысты
активтер мен пассивтердiң (аяқталмаған опрациялар бойынша баланстан
тыс талаптар мен мiндеттемелердi ... ... ... сәйкес
келуiн сипаттайтын валюталық позиция).
5. Халықаралық есеп айырысу бойынша:
• Құжатталған аккредитивпен есеп айырысу операциялары;
• Құжатталған инкоссомен есеп айырысу ... ... ... ... есеп ... ... аккредитив – акккредитивке көрсетiлген құжаттарға қарсы
экспортердың пайдасына өзiнiң ... ... ... бойынша
жасайтын аккредив ашушы банктiң мiндеттемесi.
Құжатталған инкассо-эмитент – банктiң, сенiм бiлдiрушiнiң ... ... ... үшiн ... ... ақшасын алып беруге өзiне
алған мiндеттемесi.
Банктiк аударым – банктiк аударым жасаушының ... ... ... есеп айрысудағы валюталық түсiмдердi өкiлеттi банктердiң
шотына есепке алынуын бiлдiредi.[5]
2.2 Құбылмалы валюталық бағам тәртіптемесіне өтудің ... ... мен оның ... ... ... әсері
Валютаны реттеудің тиімділігін бұдан әрі сараптау үшін валюталық
бағамдардың отандық экономиканың ... ... ... ... қарастырып көрейік.
Дүние жүзінің экономикасын қамтыған дағдарыс 1998 жылдың басынан
бастап Қазақстанның төлем балансының жағдайына ... әсер ... ... ... ... айырбас бағамы қымбаттады. Ресей ... 1997 ... ... дағдарысы Ресей қаржы рублінің бағамының
тамыз-желтоқсан айларында үш еседен астам төмендеуіне апарып ... ... ... ... ... ... ... бағасының өсуі 84,4%,
өндірушілердің бағасы 25%-ға ... Осы ... сол ... Ресей
өндірушілерінің сыртқы нарықтарда, соның арасында Қазақстан нарықтарында
баға ... ие болу ... ... ... ... ішкі және сыртқы нарықтарында бәсекелестік ... ... ... шаққанда валюталық бағамды 76-84 теңге
аралығында ұстап тұру үшін 1,1 ... АҚШ ... ... алтын-валюта
қорын жұмсауды талап етті. Елеулі басқыншылықтар және халықаралық валюта
қорының несиелерін өтеу ... ... ... 2584,14 ... 1998 ... басында 1628,09 млн. долларға дейін азайып, үш айдағы
импорттың құнын жаба алмады. Ол ішкі нарықтағы ... ... 48% ... ... ... ... ... елеулі нақты нығайту
отандық өндірушілердің бәсеке қабілеттілік ... ... ... ... ... ішкі ... ығыстыруына, соның салдарынан
өндірістің құлдырауына апарып тірейді. 1997-1998 теңгенің жоғары нақты
бағамы ... ... ... ... ... ... елге қойылған
капиталдың есебінен ұстап тұрылды. Сөйтіп отандық өндірістің бәсеке
қабілеттілігі төмендеп, ... ... ... ... ағымдағы
операциялардың сальдосын 1998 жылдың орта шеңінде ... ... ... ... Халықаралық қаржы нарықтарының жағдайына ауысқан мерзімде
мемлекеттік борышты өтеуге қызмет көрсетудің құны шамадан тыс ... ... ... ... дағдарыстың ізінше ТМД елдерінің валюталарына ара қатынасына
қарай теңгенің елеулі түрде ... ... 1998 ... ... Ресей
рубліне қатынасы бойынша 69% құрады.
1999 жылы еркін құбылатын айырбас бағамының енгізілуі ... ... ... ... еркін нарықтық жағдайда анықтайтынын білдіреді.
Яғни, валюталық бағам ... пен ... ... ... ... ... Валюта бағамының деңгейі төлем балансының тұрақты міндеттіне
сәйкес деңгейде, яғни ерекше ... ... ... ... жеткізу
қажет болғанда Ұлттық банк валюталық нарықты бейтараптандырады. Осындай
мақсатты көздеген Ұлттық банк ... ... ... инфляция
деңгейінде тұруы үшін валюталық бағамды реттейді.
Құбылмалы бағамға өткен сәттен бастап Ұлттық банк шетел валютасын
белсенді ... ... ... ... банктің сатып алғанының көлемі ... ... 40 ... ... Сол ... сату ... 2,5 есеге
қысқарды.
1999 жылдың 30 желтоқсанындағы жағдайының нәтижесінде алтын-валюта
резервтері 2003 млн. АҚШ ... ... ... мен ... 3,6 ... ... қаржыландыруды қамтамасыз етті. Одан кейінгі
2000 жылдан бастап Ұлттық банктің ішкі валюталық нарықта таза ... ... ... ... сақталды. Сөйтіп жаңа валюталық тәртіптеме
Ұлттық банктің елеулі валюталық резервтерді үнемдеуіне ... ... ... үшін депозиттер бойынша ұлттық және шетелдік валюталар
мен міндетті резервтердің сараланған нысандарын белгілеуге Ұлттық банктің
мүмкіндігі барды. ... ... ... ... ... ... ... резервтік талаптардан жоғарылатса, шетел валютасына деген
сұранысты арттырып, өзге тең жағдайларды ұлттық валютаны ... ... ... ... ... ... ... бағам тәртіптемесі валюталық
бағамның елеулі түрде ауытқуын жол ... ... ... ... жауап бермейтіндіктен Ұлттық банк ондай жағымсыз ... ... ... ... алтын-валюта резервтерін
қалыптастырады. Ұлттық бағамды белгілей ... ... ... ... көрсеткен сыңай танытып бағамның қажетті бағытын көрсетіп, нарық
оны қабыл алады. Мұндай беталыс 2000 жылдың басынан ... ... ... ... ... тәртіптемесіне көшкенге дейін Ұлттық банк
теңгенің айырбас бағамының ... ... ... ... ... ... ... негізінен «төмеге» бағыт алып тұрған. Валюталық бағамның
өзгеруіне және сауда балансының оң сальдосына ие ... ... ... ... ... ара қатынасына қарай деңгейін көрсете отырып,
төменгі шегін қорғайды. Егер жылдық есептемеде құнсызданудың орташа ... күн ... ... ... ... ... ... асып кетсе,
Ұлттық банк валюталық бағамның серпініне араласады. Сондықтан алып-сатарлық
қатынастар ... ... ... ... алмайды. Сондай күндерде
комерциялық банк клиенттерінің ... ... ... ол ... валютасының басым ұсыныстарын ... ... Сол ... ... банк ... нақты көріністе
қымбаттауына жол бермей доллар ... ... ... оған ... ... ... ... бағамы тәртіптемесі ауысқаннан кейін Қазақстанның экономикалық
дамуы валюталық бағам аясындағы экономикалық ... ... ... ... ... ... және импортты орнын басу үшін алтын-
валюта жинақтауға әсер етеді. Сол жылдары Ұлтық банктің есебі бойынша нақты
тиімді ... ... 1999 ... ... ... 1 ... тұрақты валюталық бағам 84-88 ... ... 129-130 ... ... 2004 және 2005 ... ... айналыста жүрген жалпы ақша
жиынының өсуіне қарамастан (2001 жылы 576 млрд. ... 2004 жылы ... ... ал 2005 ... 6 айдағы көлемі 1833,3 млрд. теңге) ... ... ... ... Бұл өз ... экономиканың
өндіріс салаларының дамуын, елде халық табысының өскендігін, экспорттық
сальдоның оң ... ... және ... ... деге ... ... ұлттық валютамыздың АҚШ доллары бойынша айырбас бағамы 133-134
теңге шамасында тұрақты сақталуда. Ол ... біз ... ... ... ... ... бағамды реттеудің және оны Ұлттық
банкіміздің 2002 жылдан бастап ақша-несие ... ... өте ... байланысты бүгінгі таңдағы атқарылып жатқан
шараларына байланысты Ұлттық банк ... ... ... ... ... және оның ... ... ету болып табылады. Ал ол өз
кезегінде ішкі және ... ... ... яғни ... ... экспорттың басымдылығы көрсеткішіне шығу және ішкі ... етек ... ... ала ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл саясат инфляциялық таргеттеу саясаты деп ... ... ... ... ... ... бағыты болуда.[6]
2.3 Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық
операцияларды жүргізу ережелері және реттеу органдары
Қазақстан ұлттық валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... бастан көшіріп отыр. Дегенімен оның негізгі тенденциялары мен
пішіні жеткілікті ... ... деп ... ... ... мемлекет
дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялануға бағыт алып, 1992 ... ... ... ... ... (МВФ) мүше ... ... валюта жүйесі дүниежүзілік валюта жүйесінің ... ... ... ... ... қазіргі
валюталық жүйесі мен оның ... ... ... ... ... мүмкіндіктер жеткілікті деп есептейміз.
Ұлттық валюта жүйесі дегеніміз ұлттық ... ... ... ... ... қатынастарды ұйымдастыру мен реттеу
нысаны. Ұлттық, дүниежүзілік, халықаралық, аумақтық деп ... ... ... мен атқаратын рөліне сәйкес ажыратуға болады.
¥лттық валюта ... ... ... ... ... ... ғана беріледі.
ҚР-дағы ақша айналымы тауарлар айналымы процесін, қызмет көрсетулерді
және әртүрлі төлемдер үшін ... ... және ... ... қозғалысынан тұрады.
Жалған банкноттар мен монеталар жасаған адамдар заңмен құдаланады.
Халықаралық ... ... ... ... бұл мәселеде
Қазақстан үйлестірген ... ... ... ... ... ... алады.
ҚР-дағы банктер мен есептеу орталығындағы құжаттар айналымы ¥лттық
банктің "Бұрынғы ... ... ... ... есептеулерді
ұйымдастыру туралы" ережелеріне сәйкес атқарылалады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір элементі халықаралық валюта
өтімділігін реттеу болып табылады.
Халықаралық ... ... ... ... ... ұнамды төлем қаражаттары арқылы дер кезінде
төлеу мүмкіндігі. ... ... ... ... ... ... қабілетінің көрсеткіші.
Қазақстан Республикасы банк жүйесін бұдан былайғы реформалау ... ... ... ... рыноктың банк аралық рыногын
тереңдету, форвардтық валюта келісімдерін кеңейту мен ... ... ... ... ... ... ... өзі шетелдік
инвесторлардың мүддесін қорғау және олар үшін қолайлы ахуал ... ... ... ... ... шетел валютасы саудаланатын ішкі рыноктың даму банктен ... ... ... бақылауды күшейту бағытында жүргізіледі.
Ұлттық Банктің интервенциялары валюта бағамының қысқа мерзімді
шайқалуларын тоқтатумен ... ақша ... ... ... ... ... ... жүйесімен байланысы сыртқы
экономикалық әрекеттерге қызмен көрсетуші ұлттық банктер ... ... және ... ... жүйелердің өзара байланысы олардың
ұқсастығын емес, керісінше ерекшеліктерінің айғаған паш етеді. ... ... ету ... мен ... жекелеген елдер экономикасы мен
дүниежүзілік шаруашылыққа әсері әртүрлі деңгейлі екендігін күнделікті
практика көрсетіп ... ... ... олардың айналымын ұйымдастыру және
айналымына шек қою тек қана ... ... ... ... ... мен монеталардың қажетті санын ... ... ... ... және ... да ... банк болып табылады.
Теңгенің баға маштабы ҚР-да орнықтырылмаған және дүниежүзілік
тәжірибеге ... ... ... ... ... 1976 ... ... қорының Кингстондағы (Ямайка) кезекті кеңесінде валюта
жүйесінің жаңа негіздері қаланғаны белгілі. Аталғаны кеңістің ... ... құн ... ... және ... ... анақтаушы
қызметі жойылды сөйтіп бұдан былай алтын бағасы еркін анықталытын кәдуілгі
тауарға айналды.
Қазақстан Республикасының ¥лттық банкі бұқаралық ақпарат ... ... ... ... етілуі туралы оқтың-оқтың
жариялап тұрады. Бұл хабарламалардың сыртқы ... ... ... ал ішкі ... ақша ... ... құнына сәйкес
қабылдау барлық тұлғалар үшін міндетті ... ... ... ... ... құралы қазақстандық теңге. Қазақстан
аумағындағы жәке және ... ... ішкі ... үшін ... ... ... ... құқықтары жоқ. Ондай құқық ¥лттық ... ... бар ... ғана ... ақша ... ... ... процесін, қызмет көрсетулерді
және әртүрлі төлемдер үшін пайдаланылатын ... және ... ... ... ... ... мен монеталар жасаған адамдар заңмен құдаланады.
Халықаралық кредит қаражаттары айналымына келсек, бұл ... ... ... ... соның ішінде Женева
конвенциясын басшылыққа алады.
ҚР-дағы банктер мен есептеу орталығындағы құжаттар ... ... ... ... ... ... арасындағы есептеулерді
ұйымдастыру туралы" ережелеріне сәйкес атқарылалады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір элементі халықаралық валюта
өтімділігін реттеу ... ... ... ... ... ... кредиторға ұнамды төлем қаражаттары арқылы дер ... ... ... ... ... ... ... елдің
төлем қабілетінің көрсеткіші.[7]
Қазақстан Республикасы банк жүйесін бұдан былайғы реформалау. ¥лттық
Банктің бағдарламасына ... ... ... ... ... форвардтық валюта келісімдерін кеңейту мен ... ... ... ... ... ... ... өзі шетелдік
инвесторлардың мүддесін қорғау және олар үшін ... ... ... ... ... болары даусыз.
Қолма-қол шетел валютасы саудаланатын ішкі рыноктың даму банктен ... ... ... бақылауды күшейту бағытында жүргізіледі.
Ұлттық Банктің интервенциялары валюта бағамының қысқа ... ... ... ақша ... ... ... кажеттіліктері шеңберінен шықпайтын болады.Сонымен қатар, айырбас
бағамына ... ... ... ... ... ... мейлінше
дамыту және елдің импортты алмастыратын салаларын ынталандыру мақсатында
өрбиді.
Ұлттық банк ... ... ... алушы рөлін сақтап қалдыдек ғана
бурын ... ... ... 20 ... қосылған құнға салық ұлттық
банктың шығындарына жатқызылды. ... өзі, ... ... ... ... ... бірқатар кедергі жасайтыны да рас еді.
Ұлттық банктің лицензиялары Халықтық банкке, Туран әлем ... ... ... ... ... ... ... бар
бірқатар коммерциялық банктердің өтініші қарастырылуы үстінде.
Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды ... ... ... 21 ... ҚР ... ... бекіткен "Қазақстан Республикасында
валюта операцияларын жүргізу ережесі" реттейді.
Қазақстан Республика аумағында резиденттер мен резидент ... ... ... ... ... ... Банктік
нормативті-құқықтық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда уәкілетті
банктер және банк ... ... ... ... ... ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Резиденттер мен резидент еместер
уәкілетті банктердегі ... ... ... ... нормативті-құқықтық
актілерінде көзделген тәртіппен ашады,жүргізеді және жабады. Резидент және
резидент емес валюта операцияларын жүзеге ... ... ... Қазақстан Республикасынның валюта заңнамасына сәйкес ұсынылатын
талап етілген құжаттарды беруге міндетті.Осы ... және ... ... да нормативтік-құқықтық актілерінде көзддалген жағдайларды қоспағанда
резидент және ... емес ... ... ... банк
олардың төлемдерін немесе ақша аударымын жүзеге асыруға құқылы емес.
Резидент ¥лттық Банктің лицензиясын және ... ... ... ... ... операциялар бойынша төлем жасаған немесе ақша
аударған кезде,резидент уәкілетті банкке ... ... және ... ... мен ... куәландырған көшірмелерін ұсынуға
міндетті.Берілген құжаттар тексерілгеннен кейін ... ... ... қалады.ал тұпнұсқалары резидентке қайтарылады.
Резиденттер арасында операциялар ... ... ... ... ... ... валюта операцияларын жүргізу Ережесінде,
¥лттық Банктің басқа да нормативті-құқықтық актілерінде салық және кеден
заңнамасында ... ... ... Қазақстан Республикасында
ұлттық валютасымен ғана жүргізілуі тиіс.Уәкілетті ... ... ... ... валюталық операцияларды жүргізу жөнінде банктік
қызметке арқылы траптардың келісуі арқылы ... ... ... ... ... ... ... шарттар бойынша, оның
ішінде банктік қызмет көрсету ... ... ... ... (өсімпұлдары) ұлттық валютамен төленеді.
Төлем карточкаларын пайдалана отырып,валюта операцияларын жүргізу
тәртібі ... ... ... Ұлттық Банктің нормативтік-құқықтық
актілерінде белгіленеді.
Валюталық реттеу қызметін жүзеге асыратыннегізгі орган - ... ... ... ... ... дәрежесі бар және
валюталық мәселелерді шешетін,сондай-ақ нормативтік ... ... ... ... қатар, өзінің валюталық операцияларын жүзеге
асырылатын жанама ... ... ... ... ... ... ... Қаржы министірлігі біртұтас ... ... және ... үйлестіретін және бақылайтын басты
атқарушы орган.
Министірлік өзінің қызметін атқаруда Қ.Р-сы конституциясы ... ... ... ... алады.
ҚР-сы ¥лттық банкі өз әрекеттерінде ҚР-сы Конституциясын Президкнттің
заң күші бар ... ... және банк ... ... "1995 жылдың 31
тамызындағы және Президенттің заң күші бар "Қазақстан Республикасы ... ... 1995 ... 30 наурызындағы және 1997 жылдың 11 маусымда
қабылданған Қазақстан Республикасының "ҚР-ның банктік қызметтері ... заң ... ... мен ... ... ... Заңын
басшылыққа алады.
Ұлттық банк өз міндеттеріне сәйкес ... ... ... ... актілер шығарады. ¥лттық банктің негізгі
міндетіне ҚР-сы ұлттық ... ішкі және ... ... ... ісі ... ... ... ¥лттық банк шетелдік валюталар мен құнды
қағаздың ҚР-дағы ... ... мен ... ... ... мен резидент еместердің валюталық операцияларын жүргізудің
ережелерін бекітеді.
Ұлттық банк валюталық құндылықтарды алып кету тәртібі мен ... ... ... ... ... мен ... және
ұлттық валютадағы төлем құралдарының қозғалысын қадағалайды.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... мен ұйымдарға лицензия беру тәртібін бекітіп,оны беруді
ұйымдастырады. ... ... ... үшін ... ... ... шақырып алады.
Ұлттық банк халықаралық есеп айырысуларды ұйымдастырады, шетелдермен
валюта-қаржылық және ... ... ... ... ... мәселесінің шешімін ұсынады т.с.с.
Ұлттық банктің маңызды қызметтерінің бірі - ұлттық валюта ... ... ... ... қызметі.
Ұлттық банктің алтын-валюта резервтері қазақстандық теңгенің
тұрақтылығының қамтамасыз етуі тиіс.2003 жылдың қараша ... ... ... ... он бес жыл ... Бұл ... ... Ұлттық банкінің орталық банкі ретенде ... және ... ... мәні айтарлықтай өзгереді. ¥лттық банк Үкіметтен және
Парламенттен тәуелсіз негізгі реттеуші бақылаушы органның ... ... банк ... ... Президентіне есеп
береді.Қазақстан ¥лттық банкінің жоғары басқару органы- ... ... ... мен оның ... ... ... ... және Үкіметінің өкілдеріне кіреді.
Қазақстан Республикасының банк жүйесі екі деңгейден тұрады. Ұлттық
банк банк жүйесінің жоғары (бірінші) деңгейі ... ... Банк ... деңгейіне негізінен комерциялық банктер жатады.
1993-94 жылдары инфляцияның жоғары деңгейде ... ... ... еркін айырбас бағамы режимін ұстанып және реттеу құралдарын жетілдіре
отырып.қатаң ... ... ... ... ... және ... ¥лттық банктің инфляция қарқынын және теңгенің құнсыздану қарқының
төмендетіп оң нәтижелерге жетуіне мүмкіндік береді.
ҚР-сының ... ... ... және ... ... ... ... әкімшіліктеріне,сондай-ақ басқа
да мемлекеттік органдарға қандай бір нысанда ... ... ... ... ... ... ... және мақсатты негізде ... ... ... ... ... емес зайымдарды ҚР-сының резиденттері белгіленген
шектеулер шенгінде дербес және ... ... алып ... береді.
Мемлекеттік емес сыртқы зайымдар ҚР-сының мемлекеттік кепілдігімен ... ... ... ... ... ... тиісті қаржылық
жылға республикалық бюджет құрамында бекітілген лимит шегінде беріледі.
ҚР-сының мемлекеттік кепілдіктері ... жыл ... ... ... ... ... ... қарастырылып береді.
Кепілдік беру туралы келісім-шарт тараптар қол ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... да ... өтуі ... айтылғандарға байланысты ақша саясатының қысқа және ұзақ
мерзімді нәтижелері болатындығын көреміз. Бұл мәселеде де ... ... ... ... келмеді. Неокейинсияндықтар үшін
жалақы және баға икемсіз құралдар ... ... ... дамуына
әсері шектеулі, сондықтан қысқа мерзімге болса да үкімет ақша ... ... ... ... ... ЖҰӨ-нің өсуін қамтамасыз етеді.
Ұзақ мерзімді жоспарда мұндай ақша саясаты ЖҰӨ-нің едәуір өсуіне ... тек ... ... басқаша есептейді. Олардың ойынша баға мен жалақы – икемді
құралдар. Сондықтан қысқа және ұзақ мерзімде ақша массасына бақылау саясаты
олардың пікірінше тек ... ... ... ... Белгілі ағылшын
ғалымы Дж. Хикс кейнсияндық теория негізінде рыноктың стандарттың тепе-
теңдік үлгісін жасаған.
Процент нормасының аз ... ... ... ... ... қаупі де қосылады. Осылардың салдарынан ақша рыногі табыстың қандай
деңгейінде де тепе-теңдік жағдайда ... ал ... ... ... ... монитарлық саясатын тиімсіз етеді, орталық банктің ықпалымен
ақша массасы көбейгенімен процент ... ... ... табыстың
қандай деңгейінде де ақша ... ... ... ... ... тауарларды артық өндіру мен бағалардың төмендеуі сонымен ... ... өсуі ... нормасымен табыстың тепе-теңдігін өзгерте
алмайды, тек ... ... ... ... ... ... Дағдарыстан шығудың жалғыз-ақ жолы – фискалдық ... ... ... мемлекеттің ақша және фискалды саясаттары бір-бірімен тығыз
байланысты. ... ... ... ... ақша ... ... ... орталық банктің несиесін пайдаланады, ал бұл
банк депозиттері кеңейуінің ... ... мен ... отырады.
Демек, фискалдық саясат ақша саясатына сүйенеді.
Өткен он ... ақша ... ... тек ... ғана ... неокейнсияндықтар арасынан да шықты. Олар ақша
саясатының әдістері фискалдық шараларға ... ... және ... ... ... саясат заң шығарушылар мен ... да ұзақ ... ... ал бұл ... төмендетеді. Ақша
саясатының көмегімен ... қары ... ... және ... ... ... кенсияндық үлгі бойынша ақшалай ұсыныстың ұлғаюы
нақтылы өндірістің ынталандырушысы ... ... ... ... ... артуы несие өсімінің төменлеуіне, қаржыландыруды, өндіріс пен
іске тартылуды ынталандыруға ықпал етеді. Ақшаға сұранысты теориялық ... ... ... ... ... бұл ... екі ... мекткптің «монетарлық және кейнстік макроэкономикалық
үлгілердің пайда болғанан ... ... ... қаржыларды
белгілі бір ақша табысының деңгейін ұстап тұру үшін сақтайды. ... ... оны ... ... уақытта бөлінген және бұл интервалды ... тұру ... Егер ... ... ... ... және ол табыс
деңгейімен процент нормасының өзгеруімен байланысты болмаса (оларды мүлдем
ескермеуге болмайды) онда мынадан ... ... жеке дара адам ... ... деңгейі оның ақша табысындағы үлесіне тең болады.
Есеп – процент механизмі ғасырдың бас ... ... ... бірақ оны
қолдану банк монополиялары тарапынан қарсы ... ... ... ... ... ... жағдай бойынша емес, өзара келісім
белгіленеді. Шаруашылық өмірдің интернационалдануы да есеп ... ... ... әсер ... Қазіргі кезеңде ставка ... ол ... сол ... ... елге ... ... ... сөйтіп
бұл саясат экономикалық конюктура әсерін әлсіретеді.
Қолданылған әдебиеттер
1.Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. ... ... 2000ж. 90 ... «Goegle Kz» ... ... туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.№50
4.М.С.Саниев ... ... ... ...... ... банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика,
2001, - 466 ... Ш.М. ... ... және оның ... ... ... ... қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2005
ж.
7.С.Б.Мақыш “Валюталық операциялар және валюталық мәмiлелер” // ... №5, - ... ... ... ... Алматы 1996ж.57 бет
“Ақша, Несие, Банктер”, 2003-07.
“Ақша, Несие, Банктер”, 2002-11.
-----------------------
Ағымдық операциялар
Капитал қозғалысы
Валюталық операциялар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық валюта – теңге7 бет
Қазақстанда Ұлттық валюта - теңгені енгізу және оның тұрақтылығы37 бет
Қазақстанның ұлттық валютаның (теңгенің) болашағы9 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Ақша және есеп айырысу операцияларының есебі17 бет
Биржада шетел валютасы, бағалы қағаздар мен тауарлардың бағасын белгілеу7 бет
Валюталық жүйе және оның түрлері4 бет
Валюталық шоттар17 бет
Валюталық шоттарды ашу тәртібі30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь