Delphi ортасында программалау негіздері


1 Символдар және жолдар
2 Массивтер
3 Массивтермен жұмыс
4 Массивтерге орындалатын операциялар:
5 Массивтерді шығару
Символдар және жолдар
Компьютер тек сандық айнымалыларды ғана емес символдық айнымалыларды да өңдейді. Delphi тілінде символды ақпараттар жеке символдармен де беріледі, жолдармен де беріледі.
Символдар
Символдрды сақтауда және өңдеуде айнымалылар типінің Ansichar және wideChar түрлері қолданылады. Ansichar типі АNSI-символов жинақтығынан тұрады, яғни әрбір символ сегіз разрядты екілік сандармен кодталған. wideChar типі Unicode мен кодталған символдардың жиынтығынан тұрады, яғни әрбір символ екі байтпен кодталған.
Символды типті айнымалы мәніне кез келген символ жатады:
• Орыс әріптері немесе латын алфавиттері;
• сандар;
• тыныс белгілері;
Символды типті айнымалы айнымалыларды жазу бөлімінді жазылады.Жалпы түрде жазылуы :
Имя: char;
ондағы:
• имя — символды типтегі айнымалы аты;
• char — символды типтегі айнымалыны көрсететін кілтті сөз.
Мысалы:
otv: char; ch: char;
Программадағы кез-келген айнымалылар сияқты char типтегі айнымалылар меншіктеу құрылымы орындалғаннан кейін ғана мәнге ие болады. Егер char типтегі айнымалы меншіктеу операциясы орындалғаннан кейін мәнге ие болса, онда := мына белгінің оң жағында char типі көрсетілуі керек.
Жолдар
Программада жолдар келесі типтермен жазылуы мүмкін: Shortstring, Longstring и Widestring. Бұл типтер бір-бірінен айырмашылығы жолдың енгізілетін ұзындығына байланысты және символдарды кодтау әдістеріне байланысты болады.
Shortstring айнымалы типі сттистикалық тұрғыда программа орындалғанға дейін символдар саны бұл жолда 255 тен аспауы керек. Longstring және Widestring айнымалы типі динамикалық тұрғыда программа жұмыс істеп тұрған кезде жолдың ұзақтығына шектеу қоймайтын тип.
Аталған айнымалылар типінің ішіндегі универсалды жолдық тип String жиі қолданылады. String типі Shortstring типіне эквивалентті.
Жолдық типтегі айнымалы , айнымалыларды беру бөлімінде көрсетілуі керек. Жалпы түрде құрылымның жазылуы мынадай:
Имя: String;
немесе
Имя: String [длина]
Бұл жердегі:
• имя – айнымалылар аты;
• string – Жолдық типті білдіретін кілттік сөз;
• длина – бүтін типтегі тұтақты.
Жолдық типтегі айнымалыны көрсету:
name: string[30];
buff: string;
Жолдық айнымалыларға және тұрақтыларға қосу операциясын қолдануға болады, орындау нәтижесінде жаңа жол алынады. Мысалы:
first__name: ='Иван' ;

Пән: Информатика, Программалау, Мәліметтер қоры
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 11 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Delphi ортасында программалау негіздері

Символдар және жолдар
Компьютер тек сандық айнымалыларды ғана емес символдық айнымалыларды
да өңдейді. Delphi тілінде символды ақпараттар жеке символдармен де
беріледі, жолдармен де беріледі.
Символдар
Символдрды сақтауда және өңдеуде айнымалылар типінің Ansichar және
wideChar түрлері қолданылады. Ansichar типі АNSI-символов жинақтығынан
тұрады, яғни әрбір символ сегіз разрядты екілік сандармен кодталған.
wideChar типі Unicode мен кодталған символдардың жиынтығынан тұрады, яғни
әрбір символ екі байтпен кодталған.
Символды типті айнымалы мәніне кез келген символ жатады:
• Орыс әріптері немесе латын алфавиттері;
• сандар;
• тыныс белгілері;
Символды типті айнымалы айнымалыларды жазу бөлімінді жазылады.Жалпы
түрде жазылуы :
Имя: char;
ондағы:
• имя — символды типтегі айнымалы аты;
• char — символды типтегі айнымалыны көрсететін кілтті сөз.
Мысалы:
otv: char; ch: char;
Программадағы кез-келген айнымалылар сияқты char типтегі айнымалылар
меншіктеу құрылымы орындалғаннан кейін ғана мәнге ие болады. Егер char
типтегі айнымалы меншіктеу операциясы орындалғаннан кейін мәнге ие болса,
онда := мына белгінің оң жағында char типі көрсетілуі керек.
Жолдар
Программада жолдар келесі типтермен жазылуы мүмкін: Shortstring,
Longstring и Widestring. Бұл типтер бір-бірінен айырмашылығы жолдың
енгізілетін ұзындығына байланысты және символдарды кодтау әдістеріне
байланысты болады.
Shortstring айнымалы типі сттистикалық тұрғыда программа орындалғанға
дейін символдар саны бұл жолда 255 тен аспауы керек. Longstring және
Widestring айнымалы типі динамикалық тұрғыда программа жұмыс істеп тұрған
кезде жолдың ұзақтығына шектеу қоймайтын тип.
Аталған айнымалылар типінің ішіндегі универсалды жолдық тип String жиі
қолданылады. String типі Shortstring типіне эквивалентті.
Жолдық типтегі айнымалы , айнымалыларды беру бөлімінде көрсетілуі керек.
Жалпы түрде құрылымның жазылуы мынадай:
Имя: String;
немесе
Имя: String [длина]
Бұл жердегі:
• имя – айнымалылар аты;
• string – Жолдық типті білдіретін кілттік сөз;
• длина – бүтін типтегі тұтақты.
Жолдық типтегі айнымалыны көрсету:
name: string[30];
buff: string;
Жолдық айнымалыларға және тұрақтыларға қосу операциясын қолдануға
болады, орындау нәтижесінде жаңа жол алынады. Мысалы:
first__name: ='Иван' ;
last_name:='Иванов';
ful_name:=first_name+last_name;
айнымалы ful_name 'Иван Иванов' мәніне ие болады.
Жолдармен орындалатын операциялар
Delphi тілінде жолдармен жұмыс істейтін бірнеше функциялар мен
процедуралар бар.Төменде сол жазбалар келтірілген:
Функция length
Length функциясы жол ұзындығын қайтарады. Бұл функцияның бір ғана
параметрі бар – ол жолдық типтің өрнектелуі. Length функциясының мәні
символдар саны болып табылады, яғни ол долдар санымен сәйкес.

Мысалы:

n:=length('Иванов');
m:=length('Невский проспект');
значение переменных n и m будет равно 6 и 16.
Delete процедурасы
Delete процедурасы жолдың бір бөлігін өшіреді. Жалпы түрдегі жазбасы:
delete(Строка, р, n)
где:
• Строка – Жолдық типтегі жолдар немесе тұрақтылар ;
• р – символ номері, жойылатын жолдағы;
• п – жойылатын дол ұзындығы.
Мысалы, орындау барысында:
p:='Город Санкт-Петербург';
delete(s,7,6);
s айнымалы 'Город Петербург' жолымен жазылады.
Роs функциясы
роs функциясы жолдың астынғы жолын көрсетеді.Жалпы түрде:
pos(Подстрока,Строка) ;
Cору функциясы
Функция сору арқылы жол фрагментін ерекшелеуге болады. Жалпы түрде
функция сору мына түрде жазылады:
сору(Строка, р,n);
Массивтер
Массив – бұл берілгендер құрылымы, бір атпен берілген, бір типтегі
айнымалылар жиынтығы. Массивтер шығу тегі бір болып келген мәліметтерді
сақтауға қолданылатын кестелер мен тізімдер түрінде кездеседі.
Массив элементі – массивке енетін жеке айнымалы;
Индекс – бұл сандық тұрақты немесе бүтін арифметикалық өрнек.
Массива элементінің индексі – массив элементінің номері.
Массивтермен жұмыс
Бір атау арқылы байланыстырылған бір типті айнымалылардың (не олардың
мәндерінің) жиынтығы массив деп аталады. Сызықтық массив және матрицамен
жұмыс істеу негіздері Паскальдағы сияқты.) Қолданылатын элементтеріне
санына байланысты, массивтер бірөлшемді(жолдық), екіөлшемді(кесте
түрінде), үшөлшемді болып беріледі.
Бір өлшемді массивтерде тек бір ғана индекс арқылы массив элементін
көрсетеді.
Екі өлшемді массивтерде – екі индекс, жолды және бағандарды көрсетеді.
Массив өлшемдері индекстер санымен анықталады.
Массив өлшемі – массив индекстерінің өзгері диапазонына байланысты.
Массив кез-келген программадағы айнымалы сияқты, қолданар алдында
айнымалыларды көрсететін бөлімде көрсетілуі керек. Жалпы түрде жазылуы
келесідегідей:
Аты: array [төменгі индекс. .жоғарғы_индекс] of тип;
бұл жердегі:
• аты - массив атауы;
• array - Delphi –дегі арнай қызыметші сөз(массив атауын білдіреді);
• төменгі_индекс және жоғарғы_индекс – массив элементтерінің индексінің
өзгеру диапазонын көрсететін бүтін тұрақты сандар;
• тип – массив элементінің типі;
Массивтердің берілуіне мысал:
temper:array[1..31] of real;
коef:array[0. .2] of integer;
name:array[1..30] of string[25];
const
NT = 18; дәрілер саны
SN = 25; дәрілер атауларының шектеулі ұзындығы
var
lekarstvo: array[1..NT] of string[SN];
Программада массив элементтерін қолдану үшін, ең алдымен массив атауы мен
элементтер санын (индексін), индекстерді тік (квадрат) жақшаларда көрсету
керек.Индекс ретінде тұрақты және бүтін өрнек типі қолданылады, мысалы:
lekarstvo[1] := 'Аспирин';
d := koef[l]*koef[l]-4*koef[2]*koef[1];
temper[i] := StrToFloat(Edit1.text);
Имя:array[нижний_индекс..верхний_ин декс] of тип = (список);
Бұл жердегі тізім — массив эементтерінің мәні (үтірмен жазылған).
мысалы:
a: array[10] of integer = (0,0,0,0,0,0,0,0,0,0);
lekarstvo: array[1..5] of String[15]=
('Аспирин','Анальгин','Ношпа','Цитр амон','Баралгин');
Массивтерге орындалатын операциялар:
• массивтерді енгізу;
• массивтерді шығару;
• массивтің максималды немесе минималды элементтерін іздеу;
• массивтің берілген элементін іздеу;
• массивтерді сұрыптау.
Массивтерді шығару
Массивтерді шығарғанда монитор экранында массив элементтерінің мәні
жазылады. Егер программада массив элементтерінің барлық мәнін шығару керек
болса, ол үшін for операциясының құрылымын қолданған ыңғайлы, бұл жердегі
for массив элементінің индексі ретінде де қолданылуы мүмкін.
24.1 мысал суретінде көрсетілгендей массив элементтерін шығарда қажет
сұхбат терезесінде (белгілер алаңында) нөмірленген дәрілер тізімі жазылып
шығады. Берілген тізімді жазу кезінде командалар тізімі әдеттегідей тізім
болу үшін Label1.AutoSize қасиетінде False мәнін қабылдау керек.(керісінше
Label1.AutoSize қасиетіне True мәнін қабылдаған кезде программаның қалай
өзгеретіндігін тексеру керек).

Массивтерді шығару инициализациялау
unit lek;
interface
uses
Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls,
Forms, Dialogs, StdCtrls;
type
TForm1 = class(TForm)
Button1: TButton;
Label1: TLabel;
procedure ButtonlClick(Sender: TObject);
private
{ Private declarations }
public
{ Public declarations }
end;
var
Form1: TForm1;
implementation
($R *.dfm}
const
NT = 5;
var
lekarstvo:array[1..NT] of string[10]
=('Аспирин','Анальгин','Ношпа','Цитр амон','Баралгин');

procedure TForml.ButtonlClick(Sender: TObject);
var
st:string; список лекарств
i:integer; индекс, номер элемента массива
begin
формирование списка для отображения в форме
for i:=l to NT do st := st + IntToStr(i)+ ' '+ lekarstvo [i] + #13;
вывод списка
Label1.Caption := st;
end;
end.
Массивтерді енгізу
Массивтерді енгізу үшін қолданылатын компоненттер StringGrid және Memo
болып табылады. Берілген мәндер тізбегі программада кестеде орындалады, әр
сандық мәні жеке ұяшықтарда жазылады. Төменде массивтерді енгізудің екі
жолы қарастырылған.
StringGrid компонентін қолдану
Массивтерді енгізуде StringGrid компонентін қолдану қолайлы. Бұл
компоненттің шартты түрде белгіленуі компоненттер политрасында
Дополнительно (Additional) деп аталатын бөлімінде орналасқан.
(сурет.24.2).

Сурет 24.2. StringGrid компоненті

StringGrid компоненті кестеден тұрады. 24.1кестесінде
StringGrid.компонентінің кейбір қасиеттері көрсетілген.

Кесте 24.1. StringGrid компонентінің қасиеттері
Қасиеттері Анықтайды
Name Компонент аты. Программада компонент қасиеттеріне
көрсетеді
ColCount Кестедегі бағандар саны
RowCount Кестедегі жолдар саны
Cells Кестеге сәйкес екі өлшемді массив.Кесте ұяшықтары,
бағанның қиылысқан жердегі нөмірі col және жолдың
нөмірі row, cells [col, row] элементі арқылы анықталады.
FixedCols Кестенің солжақ бағандарының белгіленген саны.
Белгіленген бағандар ерекшеленіп тұрады. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Delphi программалау тілін оқыту әдістемесі
Электронды оқулықтың тиімділігі
XXI ғасыр елімізде қоғамдық информатикаландыру
Delphi-де мәліметтер қорын құру технологиялары жайлы ақпарат
Интерактивті тапсырма және оны жасақтауға қолайлы бағдарламалық құралдары
Delphi-дің графикалық мүмкіндіктерін қолдана отырып қозғалатын бағдарлама құру
Delphi бағдарламасын қолданып мәтіндік редакторын құру және онымен жұмыс істеу мүмкіндіктерін көрсететін бағдарлама құру
Delphi программалау тілі
Дельфи ортасында тізімдермен жұмыс істейтін компоненттер
Delphi –программалық ортасында бағдарламалау
Пәндер