Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы

ЖОСПАР

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I АҚША РЕФОРМАСЫ: ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ ҚАЖЕТТІГІ МЕН МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ...4

1.1 Ақша реформасы ақша жүйесін қайта құрудың негізі ретінде ... ... ... 4
1.2 Қазақстан Республикасында ақша реформасын жүргізудің алғышарттары мен себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.3Қазақстан Республикасындағы ақша.несие саясатының бағыттары ..10
II РЫНОКТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА ӨТУ КЕЗІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... 12

2.1 Өтпелі жылдарда ақша реформасын жүргізудің алғышарттары және себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2 Ұлттық валюта . теңгенің экономикадағы ролі және маңызы ... ... ...17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
КIРIСПЕ

Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір елдің ақша бірліктері, өзінің ақша айналысы ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы экономикалық байланыстарға және ішкі шаруашылық қатынастарға барып отырады. Ал осы жағдайларда әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша қатынастарының реттелуін, олардың нақты құнын анықтау маңызды талаптар екені белгілі. Осыған байланысты елдің ақша айналысын тиімді ұйымдастыру формасы белгілі бір ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде іске асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне өзгерістер енгізуді айтады. Ақша реформасы жүргізілгенде бір ақша жүйесін екінші ақша жүйесімен ауыстырады, я болмаса сол ақша жүйесінің кейбір элементтерін өзгертеді. Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша реформасының негізі болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ұлттық ақша жүйесінің толық қанды қызмет етуі ұлттық ақша бірлігін теңгені 1993 жылы 15 қарашада айналысқа енгізгеннен бастап қызмет ете бастады. Осынау Қазақстан Республикасының егемендігін алғаннан кейінгі тұнғыш жүргізген ақша реформасы негізінде елдің ұлттық банк жүйесі мен несие жүйесі қалыптаса бастады. Сонымен қатар Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін белгілеп отырады және елдегі ақша эмиссиясын монополиялы түрде жүзеге асырады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Қазақстан Республикаcындағы ақша реформасы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілуінің негізгі себебі Қазақстан Республикасының толық егемендігін қамтамасыз ету, ұлттық қаржы жүйесін қалыптастыру, экономикалық тәуелсіздігін қалыптастыру және барлық шаруашылық басқаруды өз қолына алу болып табылатын.
Бұл жұмысты орындаудағы негізгі мақсаты және міндеттері: ақша реформасын ақша жүйесін қайта құрылымдаудың негізі ретінде оның экономикалық мәнін ашу, 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің алғышарттары мен жүргізілу барысын талдау және жүргізілген ақша реформасының бүгінгі таңдағы өзінің жалғасын табуын, экономикаға қосқан үлесін, ақша реформасын жүргізу аясында экономикада және қаржы саласында жеткен жетістіктер мен жүргізіліп жатқан қаржы-несиелік саясаттарға тоқталу болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР


Заңдар:
1. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
2. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.

Оқулықтар:
4. «Ақша, несие, банктер» Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
5. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
6. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.

Журналдар мен ресми материалдар:
7. А.К.Омарбаева “Ұлттық ақша өлшемiнiң валюталық бағамын реттеу жөнiндегi валюталық саясат” // ҚазҰУ хабаршысы, Экономика сериясы №1, - 2003 ж.
8. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) Банки Казахстан, 2005 г. №10. 65стр
9. Кинасова О «Перегрев экономики и регулирование инфляционного процесса» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 41-44 стр.
10. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
11. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 2-3 стр.
12. 2004 жылдың алдын ала қорытындылары туралы статистикалық мәлiметтер // Банки Казахстана, №1, - 2005 г.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
..................................3
I АҚША РЕФОРМАСЫ: ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ ҚАЖЕТТІГІ МЕН МАҢЫЗЫ
………………………….4
1. Ақша ... ақша ... ... ... ... ретінде ............4
2. Қазақстан Республикасында ақша реформасын жүргізудің алғышарттары мен
себептері
...................................................................8
1.3Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАҒА ӨТУ КЕЗІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ
АҚША РЕФОРМАСЫ ................................12
2.1 Өтпелі жылдарда ақша ... ... ... ... ... ...... экономикадағы ролі және маңызы
...........17
Қорытынды
.......................................................................
.............................26
Қолданылған ... ... ... дамыған заманда әрбір елдің ақша
бірліктері, өзінің ақша ... ... ... ақша
бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын ... ... және ішкі ... ... барып отырады. Ал осы
жағдайларда әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша ... ... ... ... ... ... ... екені белгілі.
Осыған байланысты елдің ақша ... ... ... ... ... ... ... және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде ... ... ақша ... деп ... ... деп ... ақша жүйесіне өзгерістер енгізуді
айтады. Ақша реформасы жүргізілгенде бір ақша жүйесін екінші ақша ... я ... сол ақша ... ... элементтерін өзгертеді.
Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде ... және ... ... ақша ... ... ... Жалпы
мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша
реформасының негізі болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ... ақша ... ... ... ... ұлттық ақша бірлігін теңгені 1993 жылы 15 қарашада ... ... ... ете ... Осынау Қазақстан Республикасының
егемендігін алғаннан кейінгі тұнғыш жүргізген ақша ... ... ... банк ... мен ... жүйесі қалыптаса бастады. Сонымен қатар
Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін белгілеп
отырады және ... ақша ... ... ... ... ... мен ... жұмысымның тақырыбын «Қазақстан
Республикаcындағы ақша реформасы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi 1993 ... ақша ... ... себебі Қазақстан Республикасының толық егемендігін қамтамасыз ету,
ұлттық қаржы жүйесін қалыптастыру, экономикалық ... ... ... ... ... өз ... алу болып табылатын.
Бұл жұмысты орындаудағы негізгі мақсаты және ... ... ақша ... ... ... негізі ретінде оның
экономикалық мәнін ашу, 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің ... ... ... ... және ... ақша ... бүгінгі
таңдағы өзінің жалғасын табуын, экономикаға қосқан ... ақша ... ... ... және ... ... жеткен жетістіктер мен
жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... АҚША ... ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ДАМУЫНДАҒЫ ҚАЖЕТТІГІ МЕН МАҢЫЗЫ
1.1 Ақша реформасы ақша ... ... ... ... ретінде
Ақша реформасы – деп мемлекеттік ақша жүйесіне өзгерістер енгізуді
айтады. Ақша ... ... бір ақша ... ... ақша ... я ... сол ақша жүйесінің кейбір элементтерін өзгертеді.
Ақша жүйесi – бұл ... ... ... және ... ... ақша ... ... формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен
реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша ... ... ... мемлекеттің өзіне тән ұлттық ақша жүйесі болады. Алғашқы ақша жүйесі
XVI-XVII ғасырларда капиталистік өндіріс әдісі қалыптаса ... ... ... оның кейбір жекелеген элекенттері одан да бұрын айналыста жүре
бастаған, капиталистік өндірістің және ... ақша ... ... ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақшаның өмiр сүруiндегi объективтiк қажеттiлiк ол тауар өндiрiсi
мен тауар айналысының ... ... Кез ... ... ... ... ... болып табылады. Тауар және ақша бiр – ... Ақша ... ... онда ... ... да болмайды.
Ақша - жалпыға бiрдей ... ... ... онда ... ... құны бейнеленедi және оның ... ... ... ... арасында еңбек өнiмдерiнiң айырбасы
үздiксiз жасала бередi.
Ақша айналысы - шаруашылықтағы тауарларды ... ... ... ... және есеп ... ... асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы.
Ақша айналысының объективтiк негiзiнде де ... ... ... ... және ... формаларының көмегiмен тауарлар
айналысы, сондай-ақ несиелiк және жалған капиталдың ... ... ... құру кезеiне дейiн “ақша айналымы” мен “ақша айналасы”
ұғымдары арасында ... шек ... Ақша ... деп ...... қозғалысы танылды. Ал ақша ... ... одан кең ... ол ... – қол және қолма – қолсыз айналым мағынасын
сипаттайды.
Ақша ... ... ... ... сондай-ақ тауарлы
емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың ... Ал осы ... ... реттеу шаралары ақша жүйесін қалыптастырады.
Ақша белгiлерi әр түрлi жағдайда қамтамасыз етiледi. Қолма-қол ақша
тұтыну заттары және қызметтер жиынтығымен ... ... ... қолсыз
ақшалар – бөлуге арналған өндiрiс құралдарының жиынтығымен ... Ақша ... мен ақша ... ... шек ... Тауар
айналысы процесiндегi қолма – қол ақша қозғалысы және төлемақыны жүзеге
асыру кезiнде қызмет көрсету, сонымен ... ... мен ... несие
мекемелерiнiң арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы – ақша айналысы деп
аталады.
Ақша айналысының объективтi негiзi – тауар өндiрiсi мен ... ... ... Құн ... ... отыруы, яғни тауардың ақшаға және
ақшаның жаңа тауар сатып алу үшiн қолданылуы, ақшаның әрдайым ... ... ... мүмкiндiк жасайды.
Ақша айналысың реттеудiң маңызды элементi – қолма-қол ақшаның қолдану
аясын азайту ... ... Бұл ... ... ... ... есеп ... қолма-қол ақшамен есеп айырысуын шектеу, есеп
айырысуда қолма-қолсыз түрлерін чектердi, ... және ... ... және ... ... табылады.
Сөйтiп айналысқа қажеттi ақша мөлшерi өндiрiстiң даму ... ... ... ... айналыстағы тауар мөлшерiне, тауарлар мен
қызмет бағасының деңгейiне және т.б. байланысты өзгередi. Айналысқа қажеттi
ақша мөлшерi ақша айналысының ... керi ... ... ... ... әсер ететiн факторлар мыналар:
1. Несиенiң даму деңгейi, егер ... көп ... ... ... ... ... кем ақша ... Қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
3. Ақша айналысы санының өсуi.
Ақша жүйесінде айналысқа ақша екi ... ... ... ... ақша және банктiк айналымдағы ақша түрi, яғни
банктегi шоттарға ... ... Екi ... банк жүйесiнде ақшаның
бiрiншi түрiн, яғни ... ... ... ... ... банк
эмиссиялайды да, қолма-қол емес ақша белгiлерiн коммрциялық банктер ... ... ... ақша ... ... ... ... ақша массасы мен ақша базасы жатады.
Ақша массасы – жеке тұлғаларға, кәсiпорындар мен мемлекетке тиiстi
және шаруашылық ... ... ... ... алу және ... құралдарының
жиынтығы. Белгiлi бiр күндегi және белгiлi бiр кезеңдегi ақша айналысының
сандық өзгерiсiн талдау үшiн, сондай-ақ ақша ... өсуi мен ... ... ... ... үшiн әр ... ... пайдалынады.
Ақша айналымының екi жағының бiрлiгi, олардың бiр ... ... ... ақша жиыны құрамын анықтауды қажет етедi. Себебi ақша жиыны
ақша айналымының сандық көрсеткiшi. Белгiлi бiр ... ... ... ... үшiн, сол ... ақша жиынының көлемiн және оның өсу
қарқынын реттейтiн iс-шаралар жүргiзу үшiн әр ... ... ... ... ... мемлекеттерде ақша жиыны құрамын анықтау үшiн
негiзгi ақша ... ... ... ...... ... ақша ( банкноттар, тиындар ) және ... ... ... ( депозиттер ) жатады;
М2 – оған М1 агрегаты және ... 4 ... ... ... ... және жинақ салымдары кiредi;
М3 – бұған М2 агрегаты және арнаулы несие мекемелерiндегi жинақ ... – оған М3 ... және iрi ... ... ... ... ... нақты әр мемлекеттiң өзiне тән ақша-несие жүйесiмен
анықталады. Мысалы, АҚШ-та ақша жиынын ... үшiн – ... ... ... – үш, ... – бес, ... – екi ақша агрегаты
қолданылады.
Ақша агрегаттарының ... ... ... ... Ол ақша нарығы
құралдарының дамуына байланысты өзгередi.
Ақша жиыны ақша жүйесінде бiрнеше жолмен өсуi мүмкiн:
1. Банкноттар мен ... ... ... ... ... ... банктердiң несие алуымен;
3. Мемлекеттiк бюджеттiң кемшiлiгiн жабу үшiн Орталық ... ... ... ... ... асыл ... ... валютасын және мемлекеттiк бағалы
қағаздарды сатып алуымен;
Ақша айналысының екi облысының бiрлiгi, яғни ақшаның қолма-қолсыз
формасының ... ... ... және ... ... ... ақша
массасының өзiне қандай компоненттердi қамтитынын анықтауды ... ... ... көбеюi бiрнеше каналдар бойынша жүредi:
• Банкноттар мен монеталар эмиссиясы есебiнен;
• Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алу жолдарымен;
• Орталық ... ел ... ... ... тапшылығын жабу үшiн
несие беру арқылы;
• Орталық банктiң бағалы металдарды, ... ... және ... ... ... алу ... Коммерциялық банктердiң салымдарын жұмылдыру негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару немесе займдар беру жолымен.
Осыдан барып ақша массасының көлемi Ұлттық банк жүгiзетiн ақша – ... ... ... ... ең басты мақсат ақша массасының
өсуiн сақтау екенiн көремiз. Мақсатты ... ... банк ... ... ... ... ... болжанатын өсiмi;
• Жоспарлы кезеңдегi ақша айналысының есептелетiн жылдамдығы;
... ... ... максималды рұқсат етiлген денгейi;
Ақша массасы өсуiнiң ... ... ... ... ... ... және оның пайдалану дәрежесiн ескере
отырып есептеледi. Бұл көрсеткiштiң ... үшiн де ... ... ... құрамы сол елдiң несие-ақша жүйесiмен анықталады.
Ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ақша айналысың
ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады. Әрбiр мемлекеттiң өзiнiң ... ... бар. ... ... ақша жүйесі 1993 жылы 15
қарашада ұлттық валютамыз теңгенің қолданысқа ... ... ... ... ақша ... ... жалпы экономикалық дамуындағы жүргiзiлген ақша
реформаларын келесiдей кезеңдерге бөлуге болады:
1. ... ... ... жүргiзiлген 1895-1897 жж. ақша
реформасы;
2. ... жж. ақша ... 1947 ... ақша ... 1950 ... 1-шi ... рубльдi алтын базасына өткiзу;
5. 1961 жылғы ақша деноминациясы;
6. 1993 ж. ... ақша ... 1999 жылы ... ... ... ... айналысқа жiберу.
Революцияға дейiнгi Қазақстанда жүргiзiлген 1895-1897 жж. ақша
реформасында ... ... ... бар ... монометализм жүйесi енгiзiлдi.
Айналыста алтын, күмiс және мыс ... ... ... ақша ... алтынмен қамтамасыз етiлген Мемлекеттiк банктiң несиелiк билеттерi
жатты.
1917 жылдары Уақытша ... ... ... ... ... займ купондарын енгiздi. Мемлекеттiк ... ... ... iрi купюрода қағаз ақшаларды шығарды. Бұл кезде Ресейде
ақша жүйесiнiң жалпы құлдырауы басталып, оның Қазақстанға да өзiндiк ... ... ... ... ақша айналысының жағдайы нашарлай түстi.
1993-1920 жылдар аралығында айналыстағы қағаз ақшалардың массасы 48 ... өсiп ... Ақша 10 мың ... ... ... мен ... интервенциясы жағдайында интервенттер,
шетелдiктер және ақ гвардия “үкiметi” ... ... ... ... бағамдары әр түрлi болды және олар тез уақытта құнсызданды. Ақшаның
қатты ... ... ... ... ... ... айналыстан шығарылуы болып табылады. 1920 жылы еңбекақыны ақысыз
беру бастлып, ... және ... ... үшiн төлем төлеу алынып
тасталды. Оқушыларға тегiн киiм берiлдi. Базарлардың өзiнде азық-түлiкпен
алмасу ... яғни ... ... ... ... ... ... айналысын қалыпқа келтiрудiң басты бiр қадамына 1922 ... ақша ... ... ... ... 1 рубль бұры шығарылған
10 рубльге теңестi. ... ... ... ... төрт ... сызып
тастау арқылы жүргiзiлдi. 1922 ... 1 ... ... ... жаңа ... ... ... жж. ақша реформасында көптеген ... ... ... орнына мыс монеталардың келуi ақша айналысының реттелуiн, ақша
белгiлерiнiң эмиссиялауды қатаң орталықтандырып Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... жасады.
Ұлы отан соғысы елге – 679 млрд рубльге шығын алып ... оның ... ... 551,1 млрд ... ... ... пен халық тұтынатын
тауарлардың сатылу көлемiнiң аяқ асты ... ... ... ... ... тапшылығы ақша эмиссиясы есебiнен жабылды.
Ақша реформасын жүргiзумен қатар, барлық азық-түлiк және ... ... ... жүйе ... ... және карточкалық
жүйемен салыстырғанда нанның бағасы 10-12 % төмендедi. 1947 ... ... ... ... банктiң билеттерi черновеч емес рубль
түрiнде шығарылатын болды. Реформа ақша жүйесiн ... ... ... ... ... ... жылы ақша реформасынан кейiн алғашқы ... ... қол ... ... және ... ... ... өнiмнiң өзiндiк құнының төмендеуiне, дүкендерде азық-түлiктердiң
көбеюiне жол бердi. Жыл сайын бөлшек сауда бағаларының ... ... ... ... шетел валюталарына қатысты көтеру және оны алтын
базасына өткiзу қажеттiгiн мойындады.
1950 жылы 1 ... ... ... ... ... ... ... таза алтынмен белгiледi. Осы белгiленген ... ... ... ... ... ... ... анықталды. Осылайша АҚШ-тың 1
долларына 4 ... ... жаңа ... ... ... ... базасына өткiзгеннен кейiнгi он жылдың iшiнде
елдiң ақша ... ... ... ... сондай-ақ өндiрiс,
ұлттық табыс көлемi шамадан тыс өстi. Сондықтан да ... баға ... ... ... ... ... құрамын көтеру және айналыстағы
ақшаларды жаңаға айырбастау туралы ... ... ... 3 ай ... жылы 1 ... 1 ... дейiн ешқандай шектеусiз жүргiзiлдi. Баға
масштабын iрiлендiру ақша есебiн және олардың техникалық қызмет ... 961 ж. 1 ... ... ... ... ... 0,222168 г
алтын орнына 0,987412 г алтын етiлiп қайта белгiлендi.
1964 жыл Экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық банкiнiң құрылуымен
байланысты, 1991 ... ... ... ... ... ... мүше
елдердiң арасында көп жақты клирингтiк есеп айырысулар үшiн қолданылатын
ақша бiрлiгi – аудармалы ... ... ... ... ... ... ... құру жағдайында өндiрiстiң құлдырауымен бiрге айналыстағы
ақша массасының өсуi қатар жүрдi. Тауарлар мен ... ... ... ... Бұл үшiн қжеттi валютадағы 1,63 млрд доллар сомасын
алтынды сатудан түсiрдi: 1989 ж. – 300 т., 1990 ж. – 234 т. ... ... ... соң ... валютасы – рубль бiрiншi кезеңде, ТМД-ға
кiрмейтiн елдердi қоса алғанда, тәуелсiз мемлекеттер ... ... ... Әр түрлi себептерге байланысты, ең бастысы, жаңа ... ... ... ... тез ... ... ... социалистiк директивтi үлгiсiнен нарыққа өтуi ... ... ... ... ... ... ... үзiлдi.
КСРО ыдыраған соң ақшаны дезинтеграциялау процесi өте күрделi
жүргiзiлiп және ... ... ... ... ... ... ... КСРО республикаларының егемендiгi ... ... 15 ... ... ... тәуелсiз түрде орталық банктер
ролiн атқара бастады.
1991 жылы КСРО ыдырағаннан ... ... ... ... ... ... аумағында” қала бердi. Бiрақ бұрынғы
орталықтан ... ... ... жүйе ... рыноктық қатынастар
орын ала бастауына ... ... ... ... ақша ... өсiп, инфляция кең етек ала бастады. Осының салдарынан ... ... 200, 500, 1000 ... ... шыға ... 1992 ... ... алғаш рет ресейлiк 5000 рубль, кейiннен 10000 және 50000
купюралары шығарылды.
1992 жылы ... ... ... ... ... жерде рубльден күдер үзiп, өз валютасын шығаруға бетбұрыс жасаған
болатын.
Қазақстанда ... 1993 жылы ақша ... ... ... – ақша ... тұрақтандыру, орын алған инфляциялық толқуды
бәсендету және ұлттық жеке ақша бірлігін енгізу болып табылды.
Инфляция ақша жүйесiнiң дағдарыстық кезеңi ... ... яғни ... ... тепе-теңдiгiнiң бұзылуына себепшi болады. Инфляция
экономикалық ... ... ... ... дамуында басты
мәселелердiң бiрi болып келдi. Өйткенi елiмiздiң 1991 жылы өз ... ... ... ... бiрден дағдарысқа ұшырай бастады.
Оның бiрден-бiр себебi бұрынғы орталықтан басқарылып келген ... ... ... ... ... келген елдiң ақша айналысы жүйесiнiң
тиiмсiздiгi дереу көрiнiп қалды. Сол ... ... ... ... ... шапшаң болды. Олай ... ... ... ... мен ... ... ақша массасы тым артық болып
кеттi.
1991 жылы КСРО ... ... ... ТМД-ның басқа
мемлекеттерiмен бiрге ... ... қала ... ... бұрынғы
орталықтан басқарылып келген экономикалық жүйе ыдырап, рыноктық ... ала ... ... ... ... жүрген ақша массасы
күннен-күнге өсiп, инфляция кең етек ала ... ... ... ... ... 200, 500, 1000 ... купюралар шыға бастады. 1992 жылы
маусым айында алғаш рет ресейлiк 5000 ... ... 10000 және ... ... ... ... одан сайын құлдырауы, мемлекеттiк
бюджеттiң ... өсуi, ... ... ... үшырауы
инфлицияны одан сайын үдеттi. Тiптi сол кездегi инфляция гиперинфляцияға
айналды, нақтырақ айтсақ ... ... ... асып ... ... ... 15 ... рыноктық қатынастарға өтуге бетбұрыс жасауы
ортақ валютаны ұстап тұрудың тиiмсiз екендiгiн ... ... ... орны ... деп те ... ... 1990 ... бастап өндiрiстiң құлдырауы, бұрынғы орталықтнған
экономиканың ақшаны құнсыздануға жiбермей ұстап тұрған ... ... ... қатынастарға бет алғанда қаржы саласы дереу ... ... пен ... ... ... әлеуметтiк саланың
күрт құлдырауына алып келдi. Халықтың ақшалай кiрiстерi кеми бастады, еңбек
ақы ... ... елде ... ... өсе ... ... ... дағдарыс деп екi жыл аралығында
инфляция деңгейi 40%-дан төмендесе айтады. Ал Қазақстанда 1992-1994 ... ... ... ... әр ... саясаттарды iске асыра бастады.
Бiрақ 1991-1993 жылдар өзiмiздiң ұлттық валютамыз болмауы себебiнен ... ... және ... ... ... түрде жүргiзе алмады.
Осыдан бастап елiмiз экономиканы ақша-несиелiк және ... ... ... ... ... ... ... жүргiзудi қолға алды және
жаппай мемлекеттiк ... ... ... яғни ... ... ... Бұл саясаттардың барлығын жүргiзiп, iске
асырып отырған мемлекетiмiздiң Ұлттық Банкi болды.
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ... ... ... ... ... енгізуімізге байланысты 1993 жылғы ақша
реформасы
1993 жылы Қазақстанда ақша реформасын жүргізудің басты ... ... ақша ... ... ... ... валютамыз теңгені енгізумен
және ұлтық ақша жүйесінің қалыптастыру, соның нәтижесінде Ұлттық ... ... ... ... ... ... табылды.
1992 жылы бiрiншi жартысынан-ақ Қазақстан Республикасының жетекшiлерi
ендiгi жерде рубльден күдер үзiп, өз валютасын шығаруға бетбұрыс ... Жаңа ... ... ... ... фирмасымен шарт
жасасты. Сөйтiп, 1993 жылы 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 теңгелiк ... ... ... ... жасаудан қорғалатын 18 дәрежесi
болды.
Осылайша ... өз ... ... ... ... ... 1993 жылдың қараша айынан бастау алды. 1993 жылы 12 ... ... ... Н.Ә.Назарбаев “Қазақстан
Республикасында Ұлттық ... ... ... ... қол қойды. Осы
жарғымен 1993 жылы 15 ... ... 8-ден ... ұлттық валюта – теңге
енгiзiлдi.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... = 4 теңге 70 тиын шамасында белгiледi. Келесi жылдары ол ... ... ... ... ... ... да өстi.
Қолма-қол ақшалардың, рубльдiк шоттардың, ... ... ... ... 1 ... үшiн 500 ... ... бағамы
бойынша жүргiзiлдi. Қазақстанның 16 жастан асқан барлық азаматтары 100 ... ... ақша ... алды.
15 қарашадан 18 қарашаға дейiнгi халық теңгемен және рубльмен де есеп
айырыса алды. Осылайша айналысқа ұлттық ... ... ендi. ... көп
ұзамай инфляцияның өсуi бiршама iрi ақша купюраларын қажет еттi. 1994
жылдан ... 200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... ... жылы ұсақ тиындар бiртiндеп айналыстан шығып қалды, олардың ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға ... Мембанкiнiң және 1992-1993 жж. Ресей үлгiсiндегi қазыналық және
банктiк билеттердi айырбастау 20 ... ... 18-де ... ... ... ... ... мен мiндеттемелердiң теңгеге
айырбасы 1 теңге үшiн 500 рубль айырбас ... ... ... бiр рет қана жүргiзiлiп, ол туралы төлқұжатқа ... ... ... ... ... ... жеке бет ... аударылып, оны алты ай
мерзiм iшiнде пайдалануға құқысыз ... ... ... ... шығу
тегiнiң заңдылығын арнайы құрылған комиссия тексердi.
15 ... 18 ... ... ... ... және ... де ... алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол сияқты бөлшек сауданы жүзеге
асырушы және халыққа ақылы қызмет көрсететiн тұлғалардың ... ... ... ... баланстарындағы рубльмен берiлген
активтер мен ... екi күн ... ... есептелiндi. Қолма-қол ақшаны
айырбастау және активтер мен пассивтердi қайта есептеу ... ... ... жүргiзбедi.
Сөйтіп, 1993 жылы 15 қарашада Қазақстан тарихында алғашқы валюта теңге
енгізілді. Ақша реформасын жүргізуде Қазақстан басшылары бір ... ... өте ... ... дайындалып, нәтижесінде 700 милион доллар сома
шамасында алтын құймалары мен шетел ... қоры ... ... ... ... Қазақстан өндірілген алтын мен күміс ... ... оны ... банк ... алып, өз резерв қорына
айналдырды. Сондай-ақ резерв ... ... ... ... ... ... ... да Ұлттық банк сатып алып, қорға түсіре бастады.
Айналымға теңгені енгізуге жарты жыл уақыт қалғанда Республика Президенті
валюталық ... ... ... енгізді.
Халықаралық валюта қоры Қазақстанда ұлттық валюта енгізу акциясын
қолдап, ... ... 90 млн. ... ... ... ... және
Жапония біздің елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне
180 млн. Доллар ... ... Бұл 17 ... берілген «жұмсақ» несиелер болды.
Қорыта айтқанда, 1993 жылы ақша ... ... ... Енді ... ішкі және ... ... қамтамасыз ету қажет.
Айналымға теңгені енгізу инфляцияның қарқындауы және бұрынғы одақтас
республикалардың өзара ... ... мен ... ала ... ... ... ... дағдарыс жағдайында өтті. Теңгені енгізгеннен
кейін екі жарым айда, яғни 1994 жылы 1 ... ... ... ... 2,5 есе ... Одан кейін теңгенің курсы 1 долларға шаққанда
43,3 теңгеге жетті.
Алайда теңгенiң енгiзiлiнiң өзiнде де ... өсуi ... ... Оның ... бiр ... елiмiздегi өндiрiстiң құлдырауы, мемлекеттiк
бюджеттiң тапшылығы экономикадағы жаппай теңсiздiктiң орын алуы. Елiмiздегi
инфляцияның пайда болуының және ... ... ... ... және
шығындық инфляциялар бiрдей әсер еттi.
Қазақстанда ақша масасының өсуiне үш түрлi себептi атап ... ... ... ... тапшылықты қаржыландыру үшiн орталық банктерден
келген несиелер;
• Екiншiден, ... ... ... банктерге несиесi – қайта
қаржыландыру үшiн несиелер;
• Үшiншiден, ТМД мемлекеттерiне несие – ... ... ... ... несиелердiң көздерi, негiзiнде ақша ... ... ... ... ... ақшалай түрдегi базаны кеңейткен болатын. ... ... ... валюта енгiзiлгеннен бастап елдегi банк жүйемiз нақты
ақша-несиелiк және ... ... ... ... ... 1995 ... бастап инфляция деңгейi төмендей басатады, ал ол өз
кезегiнде экономикалық өсуге жол ... ... ... ... ... 1994 жылдан
бастап дами бастады. Төлем карточкаларын дамыту мақсатында ... ... 02.07.02 ... №713 ... ... негізінде Төлем карточкаларының ұлттық банкаралық жүйесінде
дамыту бағдарламасы» бекітілді.
Бұл жүйесінің негізгі мақсаты мыналарды қамтиды:
• ақша ... ... ... және ... ... ... ... жалақы, зейнетақы, жәрдемақы төлеудің тетігін жетілдіру;
• коммуналдық төлемдер жинау, көлік, байланыс қызмет көрсетулеріне
ақы төлеу процестерін оңтайландыру;
... ( ... ... ) және өзге де ... ... қолма-
қолсыз формада жүзеге асыра үшін микропроцессорлық карточкалар
технологиясын қолдану;
• қолма-қол ақша ... ... ... азайту;
Ақырғы кездерде дәстүрлі ақшаларды электронды ақшаларға ауыстыру
туралы көп айтылып жүр. ... ... кең өріс алуы ... ... ... ... ... ақшалар мәселесінің жалпы
қоғамдық мәселеге ... әсер ... 90-шы ... ... ... қолма-қол ақшаның жаңа түрі болып табылатын электронды ақшаларды
енгізу бойынша ... ... ... және ... ақшаға қарағанда
элетронды ақшаларда ақша ретінде пластикалы карталардан немесе персоналды
кампьютерлерден шығатын ЭЕМ ... ... ... болады.
Элетронды ақшаларды енгізудегі ... ... оның ... ... ... ... табылады. Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... Сондықтан электрондық ақшаларды
ендірудегі негізгі ... ... ... ... табылады.
Ұлттық банктің осы электронды ақшаларды ендірумен болатын негізгі
мәселелері:
• Электронды ақшалар эмиссиясына рұқсат беру және ... ... ... ақшаларды реттеу мен оның айналысын ұйымдастыру;
• Электронды ақша жүйесіндегі туындайтын тәуекелдер ... ... банк ... ақшалар қызметіне рұқсат берсе өзінің ақша-
несие реттеу мүмкіншілігін шектейді. ... ақша ... ... ... ... ... оның ақша ... монополиясы жойылады.
Электронды ақшалар эмиссиясының ақша массасына әсері біркелкі болмайды.
Егер ақша ... ... ... ... ... онда ... кәдімгі ақшаларға ауыстырған уақытта М 0 агрегаты ... ... ... өседі. Оның әсерінен соңында М 1 агрегаты ... ... ақша ... ... ... ... банк ... ақша
эмиссиясының көлемін белгілеп отыруы керек.
Қазақстанда ... ... ... ... ... яғни ол ... және Қылмыстық Кодексте қарастырылуы керек. Осы
жолда алғашқы қадам елімізде соңғы ... ... ... Кодексте
жасанды карточкаларды дайындағаны үшін жазалау қарастырылған, бірақ осы
кодекске байланысты барлық ... ... ... ... пайдаланумен байланысты ... да жаза ... 1992 ... ... ... валюталық қорға мүше
болып кiргеннен бастап өзiнiң валюта қатынастарын ... ... ... ... қордың жарғысына сәйкес
қалыптастыруда. Валюта ... ... үшiн 1993 ... ... “Валюталық реттеу туралы” ҚР-ның ... ... Ол ... ... Кеңес экономикасы аймағында болғандықтан
шетелдермен жеке валюталық байланыстар жоқтың ... ... заң ... ... ырқына жiберу деңгейiне сәйкес келiп
кейбiр жағдайларға байланысты дамып келе ... ... ... ... ... болды. 1996 жылы 24 желтоқсанда
Қазақстанда ... ... ... ... заң ... аталған заңға ... ... ... ... туралы” 1993 жылдың 13 ... заң; ... ... ... ... 1995 жылдың 30 наурыздағы заң
“Асыл ... және ... ... метелдармен байланысты қатынастарды
мемлекеттiк ... ... 1995 ... 20 ... заң, сонымен
қатар ҚР ... ... ... ... мен ... ... ... актiлерi жатады.
Ұлттық ақша реформасы негізінде 1995 жылдың орта кезінде Ұлттық банк
пен Қаржы министрлігі қаржы ... ... ... ... ... мен ... және ... мемлекеттік бағалы
қағаздарды шығарғаннан кейін теңгенің құлдырауын тежеуге мүмкіндік туды.
Инфляция теңге ... 1993 жылы 2500 ... ... ал 1994 ... ... 1260 ... ... төмендеді. 1995 жылы Қазақстандағы инфляция
деңгейі 58 пайыз болды.
1997 жылы ... ... ... қоры ... және ... ... басқаруға беру сияқты
инфляцияланбайтын көздерден ... 700 млн. ... ... Бұл ... ... ... ... ал инфляцияның деңгейі пайыздың
бөліктерімен ... ... ... ақша ... Қазақстанда одан ары жалғасын таба үстінде.
1998 жылы теңгенi еркiн ... ... ... ... бұл ... инфляция деңгейi бiршама төмендеген кездер едi. Сондай-ақ
айналыста iрi ... ... ... ... соңғы жылдары
айналысқа 5000 және 10000 теңгелiк ақшалар да шыға ... ... ... есеп елiмiздiң экономикалық жағдайынын тұрақтала бастағанынан ... ... ... ... ... ... ... елiмiздегi
инфляция деңгейi 6-7%-ды құрап келедi. Әрине бұл да болса бiздiң ұлттық
валютамыздың ... ... ... деп ... болады.
Сонымен Қазақстанның ұлттық валютасы теңге соңғы жылдары тұрақты ... ғана ... ... ... ... ... шексiз
айырбасталады және бүгiнгi таңда теңгемiздiң тұрақтылығы, сондай-ақ ... ... ... көрiнiп отыр. Әрине бұл жетiстiктер ... және ақша ... ... жүргiзiп, ТМД елдерi деңгейiнде
елiмiздiң қаржы секторының ең қолайлы реформаланғанын ... ... 1993 ... ақша ... ... ... үшін маңызы мен
бүгінгі таңдағы нәтижесі
Сөйтiп 1995 жылдан бастап экономикада ... ... және ... реттеудiң қатаң түрi арқасында инфляция
қарқынының ... ... ал оның ... ... ... елдiң
өндiрiсiне инвестицияның өсуiне, елдегi әлеуметтiк жағдайлардың ... ... ... санының өсуiне, кәсiпкерлiктiң дамуына,
елдегi қаржы ... ... ... және ... ... белең
алуына әкелдi.
Осылайша 1995 жылы жылдық инфляция деңгейi 60,3%, 1996 жылы – 28,7%,
1997 жылы – 11,2%, 1998 жылы – 1,9%, 2001 жылы 6,4%, 2002 жылы 6,6%, ... ... ... ... ... ауытқымай жалпы 5,8%-ды құрады,
2004 жылы инфляция ... ... ... ... 2005 жылға инфляция
деңгейiн осы деңгейiнде, яғни 5-7% деңгейiнде жоспарлаған болатын. ... ... ... ... ... ... жүргiзiлген
реформалардың және саясаттардың оң нәтиже бере бастағаны деп түсiнемiз.
Өйткенi ел ... ... ... төмен және тұрақты деңгейiнде
болып отыруы жалпы өндiрiстердi дамытуға басты себеп болып табылады.
Соңғы инфляция ... ... ... ... ... және ... ... рыногының рынок талаптарына сай толық қанды
қызмет етуі экономикада қызмет етіп отырған заңды ... мен ... ... ие ... ... ... ... несие
берушілер, инвесторлар, ... ... қор ... өз
қызметтерін дамытуда.
Ақша реформасындағы ақша-несие саясаты негізінде Қазақстанда 1998 ... ... ... ... ... Әрине бұл кездерде елiмiзде
инфляция деңгейi бiршама төмендеген кездер едi. ... ... ... ... туындауына байланысты соңғы жылдары айналысқа 5000 және
10000 теңгелiк ақшалар да шыға бастады. Бұған ... есеп ... ... ... ... және халықтың табысының
өскендiгiнен болып отыр. Бүгiнгi таңда елiмiздегi ... ... ... ... ... ... ... 2003-2006 жылдар аралығына белгілеген
мөлшері (5-7%) деңгейінде ... ... Яғни 2003 және 2004 ... ... келедi. Әрине бұл да болса бiздiң ... ... ... ... деп ... ... 2005 жылы ... деңгейі межелеген 5-7% шамадан асып ... Оның ... ... 8% мөлшерінде белгіленіп келеді. Бұл инфляциялық
шағын толқудың басты себептеріне мамандар келесідей талдау жасап отыр:
Біріншіден, ... ... ... ... ... табысының жаппай
өсуі, бұл өз кезегінде экономиканы қыздыруда;
Екіншіден, әлемдегі рынокта шикізаттық ресурстарға бағаның ... ... ... рекордтық 80 долларға дейін жетуі. Яғни, еліміз
ішінде де соңғы бірнеше айда ... ... ... ... күрт ... экономиканың басқа да салаларының бағаларының
өсуіне алып келді.
Үшіншіден, осы ... ... ... халық арасында
инфляциялық күтудің орын ала ... ... 1997 ... ... инфляцияның жылдық көрсеткіштерін
келесі суреттен көре аламыз.
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... ... ... ... |175 |208.3 |316.9 |577.8 |550.6 ... ... ... | | | | | ... ... ... % |29.5 |19 |52.2 |82.4 |-4.7 ... ... |131.2 |161.7 |238.7 |379.3 |389.5 ... ... теңге | | | | | ... ... |23.3 |23.2 |47.6 |58.9 |2.7 ... % | | | | | ... ... ... теңге |576 |765 |971.7 |1650.1 |1833.3 ... ... ... %|45.1 |32.8 |26.8 |69.9 |11.1 ... ... ... % |6.4 |6.6 |6.8 |6.7 |3.5 (6 ай) ... кестеден көретініміздей соңғы жылдардағы ақша агрегаттарының,
ақша массасының өсу қарқыны жоғары болғанымен ақша-несие саясатының тиімді
жүргізілуі ... ... ... ... 2003 және 2004 ... ... ... қалпын сақтауда. Ал биылғы жылғы 11 ... ... ... ... ақша-несие саясатының болжаған және белгіленген
шамасынан асып кетіп отыр. Қазір инфляция деңгейі шамамен 8% ... ... ... ... деп ... ... таргеттеу көрсеткішінен
асып кетіп отыр.
Ұлттық банк бұл инфляцияның межелеген мөлшерден асып ... оны ... ... ... ... қойылымын екі ... Оның ... ... ... 2005 ... 1-ші ... ... РЕПО
операциясының қайта қаржыландырудың пайыз қойылымын 7%-дан 7,5%-ға өсіру,
ал екінші рет пайыз қойылымын өсіру 1 ... 8%-ға ... ... ... ... ... ... нарықтағы интервенциясы ақша-несие
саясаты шегінде жүзеге асырылады. ... ... ... ... валюта резервтері есебінен жүзеге асырылады. Алтын валюта резервтері
ұлттық валюта теңгенің ... ... ету үшін ... Республикасының заңдарымен реттеліп отыратын елдегi ақша
айналысың ұйымдастыру «Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... ... ақша ... 1993 жылы ... ... және 1995 жылы 30 наурыздағы “Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкi туралы” Қазақстан ... ... Заң күшi ... ... ... содан бергі ондаған жылдар ішінде үлкен
жетістіктерге жетіп отыр. Бұл ... ақша ... ... және ... ... онда ... ұлттық ақша бiрлiгi, ақша
белгiлерiнiң эмиссиясы, сонымен қатар ... ... ... ... ... және ... ... іске асырылып отыр.
1993 жылы ұлттық валютамыз ... ... ... ... етек ... инфляцияға төтеп бердiк. Ұлттық валютаның тиiмдi жолға
түскенiн және ұлттық экономика дамуына тиiмдi жол ашып ... ... Ал 1999 жылы ... валютамызды ұлттық және әлемдiк ... ... ... және ... ... ... Бүгiнгi
таңда ұлттық валютамыз күннен-күнге нығайып, елiмiздiң тұрақты экономикалық
өсуiне даңғыл жол ашуда. Оған себеп ... ... ҚР ... ... ... ... ... жүргізіп келген ... ... ... ... Бұл ... іске ... ... банк өзінің
іске асыратын шаралары туралы мемлекеттік қаржы жүйелерімен біреге отырып
анықтайды. Қазақстан ... ... ... ... ... мақсаттарына ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай ол 2002 жылға
дейін банк жүйесінің қызметтерін реттеуге, несиелеуді дамытуға, яғни ... ... ... кеміту болса, ал 2002 жылдан бастап ұлттық
экономикада ақша массасының және ... ... ... ... ... байланысты алдағы үш жылға ... ... ... ... яғни инфляциялық таргеттеу саясатына өте
бастады. Бұл саясаттың басты қолға алатын объектісі ұлттық ақша ... және ... ... ... нығаюын қамтамасыз ету болып
табылады. Осы ақша жүйесін реттеудегі ақша-несие ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған бағдарламасын
жүзеге асырды және ол бағдарлама бүгінде өзінің нәтижесін көрсетуде.
Банк жүйесiн реформалау және ақша ... ... ... ... қуатын енгiзуi, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбiрiмен өзгерттi. Осыған байланысты 1992 – 1993 ж.ж. ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақша айналысын тұрақтандыру және ... ... ... ... Ұлттық банктің ақша
жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... болып
отыр.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының ... шет ... ақша ... ... ... ... тәртiбiн
белгiлейдi. Қолма-қол ақшаның айналымы олардың банк ... ... ... ... ... ... ... бүгінде Ұлттық банк шетел
валюталарын сатып алуда монополист болып табылып, ... ақша ... ... ... жүргізіп, реттеп отырады.
Ұлттық банктің эмиссиясы – Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ету. Ол
қолма-қол ақшасыз түрiнде де болуы мүмкiн. ... ... ... ел ... үшін ... ... ... себебі ол
айналыстағы артық ақша қаражаттардың азайтудың бірден бір ... ... ... ... бірнеше түрі ғана дамып отыр. Ендігі жерде
мемлекеттің және Ұлттық банктің атқаратын маңызды шараларының бірі ... ... ... ... ... олардың ұлттық экономикаға
сай келетін түрлерін Қазақстанның ... ... ... ... ... отыр. Қолма-қол ақша түрiндегi эмиссия – айналысқа
банкноттар мен ... ... ... ... резервтер – бекiтiлген нормативке сәйкес Ұлттық банктегi
арнайы шотта ... ... ... ... мiндеттi банк
депозиттерiнiң бөлiгi. Артық резервтер – дегенiмiз банктердiң ... ... ... қаражатының барлығына байланысты
болғандықтан, Ұлттық банк ақша базасының ... ... ... ... ... ... шоттағы қаражатының көлемiн,
яғни банктер өнiмiлiгiн реттеу арқылы реттейдi.
Ұлттық ... 2005 ... 17 ... №33 ... Ұлттық қордың алтын валюта резервтерінің мөлшерін келесі ... ... көре ... ... банктің ақша массасындағы халықаралық резервтер
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... млн. ... | | ... ... ... |8 124,4 ... ... ... | | ... үлесі ... ... ... ... ... теңге |899,1 |835,6 ... ... ... |626,4 |626,4 ... ... |133,85 |130,00 ... ... ... USD ... | | |
| |471,25 |438,00 ... ақша ... ... Ұлттық банк арқылы тiкелей
реттелмейдi, бiрақ оның мөлшерi ... ... әсер ... және ... ... үшiн ... мәнi бар. ... ақша ... ... ұзақ мерзiмдi депозиттердiң және ұзақ ... ... ... өсуiн көрсетедi, бұл тек қана жалпы
экономиканың тұрақтылығы және ұлттық ... ... ... ... ... керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға деген
сенiмнiң ... ... ақша ... қолма-қол ақша үлесiнiң өсуiмен,
ұзақ мерзiмдi жинақтардың төменгi үлес ... ... ... валютасын сенiмдi активтерге аударумен бiрге жүредi.
Ақша айналысының жылдамдығы экономиканың монетарлық ... ... ол ақша ... ... iшкi өнiмге қатынасымен
анықталады. Айналыс жылдамдығы төмен болған сайын, ... ... ... бұл процесс кеңiнен дами түсуде: оларда қолма-қолсыз
ақша айналысы өрiс алып ... АҚШ – та ... есеп ... 25-
27%- зы ғана қолма-қол ақшамен, ал қалғаны чек, ... ... ... ... ... ... ... , ақша айналысын ақша
айналымынан бөлуге болмайды. Ақша айналымын қолма-қол және қолма- ... қана ... ... ... ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бiздiң республикамыздағы айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымына
мән беретiн болсақ, онда ол төмендегiдей:
• М0 – ... ... ... ... банк жүйесiнен тыс ақша;
• М1 - өзiне – М0 –дi қосады, ... ... ... есеп ... ... ... ... қаражаттардың қалдықтары, каптал
салымдарын қаржыландыру мен несиелеу қорларының шоттарындағы, чектiк және
аккредитивтiк шоттардағы қаражат қалдықтары, ... және ... ... ... ... ... ... М2 - өзiне М1 –дi қосады, сондай-ақ жеке және ... ... ... ... ... ... М3 – М2-ге ... емес заңды тұлғалар мен халықтың шетел валютасындағы
басқа да ... ... ақша ... ... ... ... 2003, 2004 ... және 2005 жылдың 8 айы ... ... ... көре ... ... ақша ... ... |2003 |2004 |2005 (8 ай) ... ... (М3), ... ... |971,2 |1634,7 |1881,3 ... ақшалар (М0), млрд. теңге |238,7 |379,3 |402,0 ... ... ... ... |732,5 |1255,4 |1479,3 ... дамытуға несиелер, млрд. | | | ... |978,1 |1484,3 |2037,0 ... ... ... % |7,0 |7,0 |8,0 (6ай |
| | | ... |
| | | ... ... 2-ші кестеге талдау жасасақ жалпы барлық ... ... ... өсіп келе ... байқаймыз. Ал қайта
қаржыландыру пайызының 7%-дан 8%-ға дейін өсуі ... ... ... белгіленген шамадан асып кетуіне байланысты болып отыр.
Енді осы ... ... үшін ... ... ... ... ... ақшалардың құрамын нақты көру үшін келесі суреттегідей анализ
жасап көрейік. (2-сурет)
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | ...... ... жылдардағы ақша айналысының құрамы және
олардың өсу барысы
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, елiмiзде ұлттық деңгейде ақша ... 1993 ... ... ... ... ... ... айналысқа енгiзiлген күннен
бастап қызмет етуде. Бүгiнгi таңда ... ... ... ... ... ... жүргiзiлiп жатқан қаржы шаралары өзiнiң ... ... ... Оған ... ... бүгiнде елiмiз ТМД елдерi iшiнде
елдiң қаржы секторы ең жақсы дамыған және тиiмдi қызмет етiп ... ... ... ақша ... – бұл ... ... қалыптасқан және ұлттық
заңдылықтармен бекiтiлген ақша ... ... ... ... Ақша ... тарихи қалыптасуы негізінде оның негізгі типтері
мен бақылауға алатын элементтері қалыптасқан. ... ... ... ... 1995 жылы ... ... ... банкі
туралы» заңы шыққан күннен бастап іске ... өз ... ... Ол ең бірінші елдің ақша бірлігін қалыптастырып, оның айналысын
реттеу, 1999 жылғы теңгені ... ... ... ... және ... ... таңдағы ақша жүйесін ретеудегі саясаттарының дамыған елдер
стандарттарына ... ... ақша ... ... ... үшін ... өте жоғарғы
болып табылды. Осы аталған реформа негізінде Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қол жеткізді.
Бүгінгі таңда ұлттық қаржы және ... ... ... дамып, өздерінің
даму реформаларын одан ары қарай жүргізуде. Оны Ұлттық банктің, ... ... және ... ... ... ... ... шетелдік елдердің стандарттарына өте бастауын көре аламыз.
Соңғы жылдары елiмiзде жүргiзiлген ... ... ... ... ... ... ... бүгiнде елiмiзде
инфляция қарқыны бiршама тұрақтанып, ұлттық экономиканың тұрақты ... ... ... көлемiнiң өсуiне, экономикада активтi
кәсiпкерлердiң көбеюiне және экономикада ... ... ... үлесiн қосып отыр.
Осыған байланысты еліміз 2003-2006 жылдарға Ұлттық банк инфляциялық
саясатты жүзеге ... ... ... ... экономиканы шикізаттық
экономикадан алып шығатын ... ... ... ... ... ... ... экономиканың жан-жақты дамуының
негізі бастамасы сонау ... ... ... ақша ... ... алып отыр.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Заңдар:
1. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. ... заң күшi ... // ... “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // ... ... ... ... ... / Ғ.С. ... – Алматы:
Экономика, 2001ж. - 466 б.
5. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / ... ... және ...... ... 2004 ж. – 248 ... Баян ... , Оқу құралы / Ақша, несие, ... ... - ... ... ... мен ... материалдар:
7. А.К.Омарбаева “Ұлттық ақша өлшемiнiң валюталық бағамын реттеу жөнiндегi
валюталық саясат” // ҚазҰУ ... ... ... №1, - 2003 ... «О ... ... и денежной базе» // (Национальный Банк РК
Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) ... ... 2005 ... ... ... О ... экономики и регулирование инфляционного
процесса» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 41-44 стр.
10. ... А.Г. «О ... ... ... ... и
других направлениях деятельности Национального Банка» // ... №10, - 2005 г. 2-4 ... «О ... ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, -
2005 г. 2-3 стр.
12. 2004 жылдың алдын ала ... ... ... ... ... ... №1, - 2005 г.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет
Түсті металдарды және темірді өндірістік айнымалы токпен поляризациялау арқылы олардың бейорганикалық қосылыстарын синтездеу109 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет
Б. Эльконин бойынша тұлға дамуы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь