Лексикология


Лексикология сөзді және сөздердің жиынтығы — тілдің сөздік құрамын (лексикасын) зерттейді. Сөз лексикологияда лексикалық единица ретінде қарастырылады. Лексикалық единицалардың (сөздердің) жиынтығынан тілдің сөздік құрамы /лексикасы) құралады. Әрбір тілдің сөздік құрамындағы сөз - қаншама көп және алуан түрлі болғанмен, олар бір-бірімен байланысты, өз ара шарттас элементтердің жүйесі ретінде өмір сүреді және дамиды. Осыған орай, лексикологияда тілдің сөз-құрамы лексикалық жүйе ретінде құралады да, сөз тілдің лексикалық жүйесінің элементі ретінде қаралады.
Қатынас құралы ретіндегі тілдің сөздік құрамына және лексикалық еденица ретіндегі сөздің табиғатына қатысты жалпы лингвистикалық проблемалар бар. Олардың қатарына тілдің лексика-семантикалық жүйесі туралы мәселе, тілдік единицалардың, ішінде сөздің алатын орны, сөзге тән басты белгілер, сөз бен ұғымының ара қатысы, сөздің лексикалық мағыналарының түрлері, сөздің лексикалық және грамматикалық мағына-ларының ара қатысы мен байланысы және т. б. мәселелер өнеді. Бұлар лексикология теориясының жалпы проблемалары ретінде лексикологияда (общая лексикология) карастырылады. Ал нақты бір тілдің лексикасы және оның ерекшеліктері жеке лексикологияда (частная лексикология) қарастырылады. Жалпы лексикология мен жалқы (жеке) лексикология бір-бірімен байланыста болады. Бұлай болатындығы мынадан: қоғамдық құбылыс ретіндегі жалпы адам баласының тілін сипаттайтын жалпы заңдылықтар жеке, нақтылы тілге де тән болады. Мысалы қоғам дамуының барысында жаңа сөздердің жасалып, тілдің мының толығуы, дамуы, кейбір ескірген сөздердің одан шығып қалуы немесе өте сирек қолданылатын сөздерге айналуы — тіл атаулыға тән жалпы заңдылық. Сондай-ак, тілдің-арысында сөз мағынасының өзгеруі, көп мағыналы сөздердің жасалуы және синонимдік қатарлардың пайда болуы — осылардың бәрі тілдердің барлығында да бар. Қатынас құралы, қоғамдық құбылыс ретіндегі тіл атаулыға тән жалпы құбылыстар мен заңдылықтар дүние жүзіндегі тілдердің арқайсысында (нақты, жеке тілдерде) түрліше (өзіндік) ерекшелігімен көрінуі мүмкін. Мысалы, дүние жүзіндегі тілдердің бәрі де туынды сөздер сөз тудырудың белгілі бір тәсілдері бойынша жасалады. Сөз тудырудын бір тәсілі — сөздерді біріктіру тәсілі. Сөз тудырудың біріктіру тәсілі әр түрлі тәсілдерде түрліше дәрежеде көрінуі және орекет етуі мүмкін. Бұл тәсіл, мысалы, басқа тілдерге қарағанда, көбінсе неміс тіліне тән және неміс тілІ үшін ең өнімді тәсіл болып саналады. Осыған орай, неміс тілінде біріккен сөздер өте жиі ұшырасады. Сөздердің қосарлану тәсілі түрлі тілдерде бар,

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






лексикология

§1. ЛЕКСИКОЛОГИЯ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН САЛАЛАРЫ
Лексикология сөзді және сөздердің жиынтығы — тілдің сөздік құрамын
(лексикасын) зерттейді. Сөз лексикологияда лексикалық единица ретінде
қарастырылады. Лексикалық единицалардың (сөздердің) жиынтығынан тілдің
сөздік құрамы лексикасы) құралады. Әрбір тілдің сөздік құрамындағы сөз -
қаншама көп және алуан түрлі болғанмен, олар бір-бірімен байланысты, өз ара
шарттас элементтердің жүйесі ретінде өмір сүреді және дамиды. Осыған орай,
лексикологияда тілдің сөз-құрамы лексикалық жүйе ретінде құралады да,
сөз тілдің лексикалық жүйесінің элементі ретінде қаралады.
Қатынас құралы ретіндегі тілдің сөздік құрамына және лексикалық
еденица ретіндегі сөздің табиғатына қатысты жалпы лингвистикалық
проблемалар бар. Олардың қатарына тілдің лексика-семантикалық жүйесі
туралы мәселе, тілдік единицалардың, ішінде сөздің алатын орны, сөзге тән
басты белгілер, сөз бен ұғымының ара қатысы, сөздің лексикалық
мағыналарының түрлері, сөздің лексикалық және грамматикалық мағына-
ларының ара қатысы мен байланысы және т. б. мәселелер өнеді. Бұлар
лексикология теориясының жалпы проблемалары ретінде лексикологияда (общая
лексикология) карастырылады. Ал нақты бір тілдің лексикасы және оның
ерекшеліктері жеке лексикологияда (частная лексикология) қарастырылады.
Жалпы лексикология мен жалқы (жеке) лексикология бір-бірімен байланыста
болады. Бұлай болатындығы мынадан: қоғамдық құбылыс ретіндегі жалпы адам
баласының тілін сипаттайтын жалпы заңдылықтар жеке, нақтылы тілге де тән
болады. Мысалы қоғам дамуының барысында жаңа сөздердің жасалып, тілдің
мының толығуы, дамуы, кейбір ескірген сөздердің одан шығып қалуы немесе
өте сирек қолданылатын сөздерге айналуы — тіл атаулыға тән жалпы
заңдылық. Сондай-ак, тілдің-арысында сөз мағынасының өзгеруі, көп
мағыналы сөздердің жасалуы және синонимдік қатарлардың пайда болуы —
осылардың бәрі тілдердің барлығында да бар. Қатынас құралы, қоғамдық
құбылыс ретіндегі тіл атаулыға тән жалпы құбылыстар мен заңдылықтар дүние
жүзіндегі тілдердің арқайсысында (нақты, жеке тілдерде) түрліше (өзіндік)
ерекшелігімен көрінуі мүмкін. Мысалы, дүние жүзіндегі тілдердің бәрі де
туынды сөздер сөз тудырудың белгілі бір тәсілдері бойынша жасалады. Сөз
тудырудын бір тәсілі — сөздерді біріктіру тәсілі. Сөз тудырудың біріктіру
тәсілі әр түрлі тәсілдерде түрліше дәрежеде көрінуі және орекет етуі
мүмкін. Бұл тәсіл, мысалы, басқа тілдерге қарағанда, көбінсе неміс тіліне
тән және неміс тілІ үшін ең өнімді тәсіл болып саналады. Осыған орай, неміс
тілінде біріккен сөздер өте жиі ұшырасады. Сөздердің қосарлану тәсілі түрлі
тілдерде бар, әсіресе ол түркі тілдеріне өте-мөте тән. Осыған орай, басқа
тілдерге қарағанда, қос сөздер түркі тілдерінің лексикасында анағұрлым мол.
Омонимдер және олардын фонетикалық өзгерістердің нәтижесінде, түбірге
омонимдес аффикстсрдің жалғануы немесе сөздің семантикалық дамуы
нәтижесіндс жасалуы түрлі тілдерде кездесе береді. Аталған тәсілдердің
ішінде аффикстердің жалғануы арқылы туынды омонимдсрдін жасалуы әсіресе
орыс тіліне өте-мөте тән болып саналады. Орыс тілінде, осыған орай, түбір
омонимдерге қарағанда, туынды омонимдср анағүрлым жиі ұшырасады. Бұл
айтылгандар тілдің лекснкасын сипаттайтын күбылыстар мен жалпы зандылыктар
түрлі тілдерге тән ексндігін және ол күбылыстар мсн зандылықтар иактылы,
жеке тілдерде олардын (тілдердің) өзіндік ерекшеліктеріне орайласып,
түрліше көрініс табатыидығын аңғартады.

Жалпы қатынас құралы ретіндегі тіл атаулының лексикалық жағына тән
құбылыстар мен жалпылама заңдылыктар мсн ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ тілінің лексикалық, фонетикалық жүйесі жайында
Лексикологаяның мақсаты мен зерттеу нысаны
Қазақ тілінің лексикалық, фонетикалық жүйесі
Фонетиканың зерттеу нысандары
Қазақ тілінің лексикалық, фонетикалық жүйесі жайлы
Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары жайлы мәлімет
Сөздік қор және сөздік құрам
Қазақ тілінің лексикалық, фонетикалық жүйесі туралы
Ағылшын тіліндегі кірме сөздер
Қазақ тілінің тарихи лексикологиясы: проблемалары мен міндеттері
Пәндер