Дін тарихы Республика жерінде таралған негізгі діндер


1 Діннің тоқтық табиғаты мен әлеуметтік мәнін ашу
2 Христиан және басқа діндердің таралуы
дүниежүзілік дамуға ислам факторы
3 Меннониттер
4 Пресвитериандык
5 Иегово куәлары
Діннің тоқтық табиғаты мен әлеуметтік мәнін ашу – марксизмнің дін саласындағы өзекті мәселесі Совет үкіметі адамзат тарихында бірінші болып ұлттық тамаға - тұйықтылықты , діни алауыздықты жойып шын мәнінде ұждан бостандығын іс жүзінде асырады. Совет өкіметінің деген көзқарасы жалкамсовтың 1918 ж 28 февральда қабылдаған. Шіркеуді мемлекеттен және мектепте шіркеуден бөлу туралы декретінде берілген. Өзінің мазмұны мен мәні жағынан бұл декрет жұмысшы табы мен оның партиясының дін жөніндегі программасы. Бұл деректің мазмұны СССР конституциясының 52 – ет – нда бекітілген. Біздің конституциямыз шын мәніндегі ұждан бостандығын қамтамасыз етумен бірге барлық азаматтардың атенстік насихат жүргізу провасын да мойындады. Алайда бұл діни қауымдардың ішкі өміріне араласу деген сөз емес. Шіркеу мен мешіт өздерінің ішкі өмірін ұйымдастыруда мемлкетке тәуелсіз болып қала береді.
Қазақстандағы илслам діні VIII – дың бас кезінде Батыс Түрік қағанатындағы құлдырау арабтардың орта Азия мен Қазақстанда өз үстемдігін күшейтуіне жол ашты. Осы кезде Оңтүстік Қазақстанда мекендеген тайпалардың арасында ислам діні тарай бастады. ХІІІ – ІХ ғасырларда құрлық ақсүйектері ислам діні Қарахан әулеті (ХІ – ХІІ ғ.) тұсында едәуір тарады. Бұл дәуірде діни фонатизм үстемдікті ете бастайды. Беркехан (1255 – 66) тұсында Алтын орда хандарының арасында ислам дінің ықпалы күшті болды. 1285 жылы Туда - Мөке хан, ал одан Өзбек хан ислам дінін қабылдайды. Ақсақ Темір тұсында ислам дінінің ықпалы күшейді. Ислам дінін насихаттауда мұсылман миссионерлерінің , яғни ислам дінін басқа дінді уағыздаушылардың арасында таратушылардың ролі артты. Қазақ сахарасында араб елдерінен келген иман, молдалар көбейді. Олар қазақ ауылдарын аралап, Құран уағыздары мен шариғат заңдарын насихаттады , діни кітаптарын таратты. Қазақстанда ислам дінінің тауына Әлім хан (1800 – 09 ж.) биік өткен тұсында күшейген Қоқан қандығы едәуір ықпалын тигізеді. Осы хандыққа қарайтын халықтың көпшілігі ислам дінін қабылдаған өзбектер болатын. Солармен тығыз экономик байланыс жоспар, егін шаруашылығымен шұғылданған отырықшы және жартылай отырықшы қазақ тайпаларына ислам дінінің ықпалы, күшті бтиді. Қазақстанның Түркістан, Жаркент, Сайрам қалалары Мұсылман дін иелерін даярлайтын ислам дінін рухани орталығына айналады. Түркістан екінші мекке аталады. Мұнда ХІ – ХІІІ ғасырларда мешіттер салына бастайды. Қазақ арасынан мекке мен Медине қалаларына қажыға барушылар көбейді.
1. Сейфидин Ясыджы, Негізгі діни мағлұматтар, Шымкент 1994 ж.
2. Ислам. Инсклопедический солварь Москва 1991 г.
3. Қазақ даласының ойшылдары ІХ – ХІІ ғасыр. Қорқыт Әл – Фараби, Ж. Баласағұн, М.Қашқари, Қ. А.Ясауи Алматы 1985 ж.
4. Бертеліс Е.Э. Суфизм и суфиская литеретура Москва 1995 ж.
5. Ислам діні

Пән: Дінтану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 11 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Дін тарихы республика жерінде таралған негізгі діндер.
Діннің тоқтық табиғаты мен әлеуметтік мәнін ашу –
марксизмнің дін саласындағы өзекті мәселесі Совет үкіметі
адамзат тарихында бірінші болып ұлттық тамаға - тұйықтылықты
, діни алауыздықты жойып шын мәнінде ұждан бостандығын іс
жүзінде асырады. Совет өкіметінің деген көзқарасы жалкамсовтың
1918 ж 28 февральда қабылдаған. Шіркеуді мемлекеттен және
мектепте шіркеуден бөлу туралы декретінде берілген. Өзінің
мазмұны мен мәні жағынан бұл декрет жұмысшы табы мен
оның партиясының дін жөніндегі программасы. Бұл деректің
мазмұны СССР конституциясының 52 – ет – нда бекітілген. Біздің
конституциямыз шын мәніндегі ұждан бостандығын қамтамасыз
етумен бірге барлық азаматтардың атенстік насихат жүргізу
провасын да мойындады. Алайда бұл діни қауымдардың ішкі
өміріне араласу деген сөз емес. Шіркеу мен мешіт
өздерінің ішкі өмірін ұйымдастыруда мемлкетке тәуелсіз болып
қала береді.
Қазақстандағы илслам діні VIII – дың бас кезінде Батыс
Түрік қағанатындағы құлдырау арабтардың орта Азия мен
Қазақстанда өз үстемдігін күшейтуіне жол ашты. Осы кезде
Оңтүстік Қазақстанда мекендеген тайпалардың арасында ислам
діні тарай бастады. ХІІІ – ІХ ғасырларда құрлық ақсүйектері
ислам діні Қарахан әулеті (ХІ – ХІІ ғ.) тұсында едәуір
тарады. Бұл дәуірде діни фонатизм үстемдікті ете бастайды.
Беркехан (1255 – 66) тұсында Алтын орда хандарының арасында
ислам дінің ықпалы күшті болды. 1285 жылы Туда - Мөке хан, ал
одан Өзбек хан ислам дінін қабылдайды. Ақсақ Темір
тұсында ислам дінінің ықпалы күшейді. Ислам дінін насихаттауда
мұсылман миссионерлерінің , яғни ислам дінін басқа дінді
уағыздаушылардың арасында таратушылардың ролі артты. Қазақ
сахарасында араб елдерінен келген иман, молдалар көбейді. Олар
қазақ ауылдарын аралап, Құран уағыздары мен шариғат заңдарын
насихаттады , діни кітаптарын таратты. Қазақстанда ислам дінінің
тауына Әлім хан (1800 – 09 ж.) биік өткен тұсында күшейген
Қоқан қандығы едәуір ықпалын тигізеді. Осы хандыққа қарайтын
халықтың көпшілігі ислам дінін қабылдаған өзбектер болатын.
Солармен тығыз экономик байланыс жоспар, егін шаруашылығымен
шұғылданған отырықшы және жартылай отырықшы қазақ тайпаларына
ислам дінінің ықпалы, күшті бтиді. Қазақстанның Түркістан,
Жаркент, Сайрам қалалары Мұсылман дін иелерін даярлайтын ислам
дінін рухани орталығына айналады. Түркістан екінші мекке
аталады. Мұнда ХІ – ХІІІ ғасырларда мешіттер салына бастайды.
Қазақ арасынан мекке мен Медине қалаларына қажыға
барушылар көбейді. Орта ғасырлық дін ілімімен , философия және
логика ғылымдарымен араб тілін зерттеуінен шұғылданған
Әбу – насыр Әл – Фараби, Исхақ – Отырари, Жамал Түркістани, Қыдырғали
Жалайри сияқты ғалымдар шықты. Ислам дінінің қазақ халқының
эконмик, қоғамдық – саяси және рухани өмірінде болған тарихи
өзгерстермен байланысты.
Христиан және басқа діндердің таралуы. Самодержавие
жергілікті халық арасында христиан дінін таратуға тырысты.
Мұнысынан ештеңе шығара алмаған соң патша өкіметі ислам
дінін қалауға көшті. Қалаларда мешіттер салдырып діни
кітаптар бастырып шығартты. Шығыс – Қазан баспасы алғашқы
шығарған “Иман Шарт” Баддам Таки – Ғажап, осы максаттағы діни
кітапшалар еді. 1802 – 1805 жылдар арасында Шығыс – Қазан
баспасынан Құранның толық тексі мен оның жеке бөлімдері, сол
сияқты “Стуани”, “Субат – ул – Гаджизм”, “Пиргули” кітаптары көп
тиражбен басылып қазақ жерінде таратыла бастайды. Ислам дінін
бір орталықтан басқарып , оның уағыздарын көшпелі халық
арасында кеңінен насихаттау үшін мұсылмандардың жоғары діни
мекемесі муфтият құрылды. Ауылдарда ислам дінін таратушыларды
даярласпайтын мектеп - медреселер ашылды. Қазақ жастары Бұхара ,
Қазан, Әндіжан, Хиуа қалаларына барып діни медреселерде оқыды. Ұлы
Окт. ревалюциясынан кейін халқымыздың рухани өмірінде түбегейлі
өзгерістер болып, халық бұқарасы діннің ықпалынан азат етіле
бастады. Бірақ ислам дінінің ықпалынан түбегейлі өзгерістер
болып, халық бұқарасы діннің ықпалынан азат етіле бастады.
Бірақ ислам дінінің ықпалынан түбегейлі арылды деуге
болмайды. Діни идеологияны зиянды сарқыншақтары кейбір
адамдардың санасында әлі күнге дейін сақталып келеді.
Қазақстанның Россияға қосылуы мен байланысты Қазақ даласына
христиан діні ене бастайды. Қазақстан жерінде орыс
провославия шіркеуінің секторлары да пайда болады. 1. Орыс
провославия шіркеуінің бөлініп шыққан секторлар (ескі
әдетғұрыпшылар, молокондар, духобарлар, хлыстар).
2. Бастыс еуропа елдерінен келген секторлар. оларға баптистер,
христиан еванглистері, 7 – күннің адвентистері жатады.3. Имперализм
дәуірінде Россия жерінде пайда болған секторлар. оларға
иегова, куәлары, пятидесятниктер, адвентит - реформистер секторлары
жатады. Осы секторлардың ішіндегі кең таралғаны – баптизм. Ол
Қазақстанда мекендеген немістер арасында кездеседі.
Республикамыздың , ірі қалаларында баптистік ұйымдары бар.
Олар баптистер қауымына бірікен . Совет өкіметінің тыйым салған,
зиянды секторына пятидесятниктер мен иеговистер жатады. Қазақстан
көп - ұлтты Республика. Басқа ұлттарымен бірге республика
жерін көрейлер мен еврейлер де мекендейді. Дінге сенушілерін
көрейлер мен еврейлер де мекендейді. Дінге сенуші
керейлер арасында будда дінінің тибет - монголдық түрлама
дінінің сарқыншақтары кездеседі. Дінге сенуші еврейлер арасында
, иудей дінінің ырым - жарлары сақталған. Қазіргі иудей
реакцияшыл. Сионизм – иудей дінінің саяси және рухани
өктемдігін күшейтуге бағытталған діни – ұлтшылдық ағым. Бұл
реакциялық ілімде ұлтшылдық – шовинистік көзқарас, еврейлердің
ұлттық тамаға тұйықтылы уағыздалған.
Таралуы мен алатын орнына қарай барлық дін дүние
жүзілік және ұлттық дінге бөлінеді. Дүниежүзілік діндерден ең
көп таралғаны – христиан діні. Көбінесе Еуропа, Америка мен
Австралияда тұратын 1,9 млрд – тай адам ұстанады. Ол негізінен
дүние жүзінің Азия мен Африканың көптеген елдерінде
мемлекеттік дін ретінде қабылданған . Дүниежүзілік діндердің
ішінде үшінші орынды Орталық Оңтүстік - Шығыс Азияда таралған
буддизм (350 млн адам) алады.
Соңғы жылдары дүниежүзілік дамуға ислам факторы зор
әсер етуге. Қазір мұсылман әлемі 50 – ден астам елдерді
біріктіріп, 120 елдерде мұсылман қоғамдастығы бар.
Адамдардың діни сенімдеріне қатысты Қазақстан Республикасы
Конституциясының 22-бабында былай делінген: "Әркімнің ар-ождан бостандығына
кұқығы бар." Адамның қандай діни сенімге енуі, оның жеке басының ісі. Бұл
жөнінде Президент Нұрсұлтан Назарбаев "Қазақстан-2030" деген Казақстан
халқына жолдауында: "Әртүрлі этникалық және діни топтардың біреуіне
мүмкіндік беріп, екіншісіне еркіндік бермеген елдің болашағы жоқ,"-деген
болатын.
Конституцияның бесінші бабында дін және діни бірлестіктер туралы
былай жазьшған: Мақсаты немесе іс-әрекеті Республиканың Конституциялық
құрылысын күштеп өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға, мемлекет қауіпсіздігіне
нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік ұлттық, діни, тектік-топтық және
рулық араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және
олардың қызметіне, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскерилендірілген
құрамалар құруға тыйым салынады.
Республикада басқа мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік
одақтарының, діни негіздегі партиялардың ідызметіне, сондай-ақ саяси
партиялар мен кәсіптік одақтарды шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтардың,
шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол берілмейді.
Шетелдік діни бірлестіктердің Республика аумағындағы қызметі, сондай-
ақ шетелдік діни орталықтардың Республикадағы діни бірлестіктер басшьшарын
тағайындауы Республиканың тиісті мемлекеттік органдарымен келісу арқылы
жүзеге асырылады.
Он төртінші бапта былай жазылған:
Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына,
нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне
байланысты немесе кез-келген өзге жағдаяттар бойынша ешкімді ешкзндай
кемсітуге болмайды."
Он тоғызынша бапта:
Әркім өзінің қай ұлтқа, қай партияға және қай дінге жататының өзі анықтауға
және оны көрсету-көрсетпеуге хақылы.
Жиырмасыншы бапта:
Республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуді, оның тұтастығын
бұзуды, мемлекет кауіпсіздігіне нұқсан келтіруді, соғысты, әлеуметтік,
нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық сондай-ақ қатыгездік пен
зорлық-зомбылыққа бас ұруды насихаттауға немесе үгіттеуге жол берілмейді.
Демек, дін және діни бірлестіктер туралы құқықтық конституциялық негіз
жасалған. Бірақ, бүгінде 1992 жылы қабылдаған "Діни сенім бостандығы және
діни бірлестіктер туралы" заңды 1995 жылғы қабылдаған соңғы Конституция
негіздіріне сай етіп, қайта толықтыру мәселесі басылым беттерінде
талқыланып жатыр.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз ел болып жарияланған соң, дін
бостандығы жаңа арнаға түсті. Кеңес империясы негізінде атеизм мемлекеттік
идеология болғандықтан діни әрекетке шектеу қойылған болатын. Марксистік-
лениндік ілімнің келмеске кетуімен бірге атеизм бұрынғы күшін жойды.
Атеистік дәстүр орнына дінге сену ісі өріс алды. Қазіргі Қазақстанда 46
конфессия мен деноминациядан өкілдік танытатын 2192 діни бірлестік құқық
қорғау орындарында тіркелген. Сонымен қатар 246 шетелдік миссионер
республика көлемінде әрекет етуде. Мұның бәрі 1992 жылғы "Діни сенім
бостандығы және діни бірлестіктер туралы" заңмен реттелген.
Соңғы халық санағы бойынша қазақтардың еліміздегі үлес салмағы елу
пайыздан асқандықтан ислам дінінің қоғам өміріндегі орны ерекше.
Мұсылмандар діни басқармасының мәліметтеріне қарағанда қазіргі Қазақстанда
24 этностан тұратын 11 миллион мұсылман бар. Мұсылмандар діни бірлестігінің
саны 1313. Қазір көптеген елді мекендерде мешіттер салынып, олар өз
міндеттеріне сай қызметтер атқаруда. Қазақстан мұсылмандарының діни
басқармасы 1990 жыддан бастап дербес қызмет атқара бастады. Бұған дейін
Орта Азия мен Қазақстан Мұсылмандарының діни басқармасына бағынып келген.
Осы уақыттан бастап Ислам дінін тарату ісі жетіле түсті. Елімізде жиырмадан
аса медресе, 1977 жылдан бері Алматыда Ислам институты діни мамандар
даярлауда. Арнайы дінтану факультеттері Шымкенттегі Халықаралық Қазақ Араб
және Қазақ Кувейт сонымен қатар Түркістан каласындағы Қожа Ахмет Иассауи
атындағы Қазақ-Түрік университеттерінде бар.
Діни басқарма тарапынан "Ислам әлемі" (1997 жылдан) деген атаумен
2000 жылға дейін көпшілік-бұқаралық журнал шығарылып, кейін ол журнал
"Ислам және өркениет" деп аталатын газет ретінде қайта жаңғырып көпшілік
қауым игілігіне ұсынылды. Сонымен қатар діни басқарма тағы да басқа
бірқатар діни басылымдарды жарыққа шығаруда. Діни Басқарманы араб тілі мен
әдебиетінің маманы, дінтанушы профессор, бас муфти Әбдісәттар Қажы
Дербісәлі басқаруда.
Ислам діні Қазақстанда мемлекеттік дін болмағанымен жұртшылық
арасында беделі зор. Сондықтан Қазақстандағы ислам дінінің жақтастары да
дұшпандары да бар. Республикада Ислам дінінің өрістеуіне шет елдік мұсылман
елдері ресми тұрғыдан ынта білдіруде. Олар мешіттер салуға, діни оқу
орыңдарын ұйымдастыруға өз көмектерін білдіруде. Сонымен бірге Ислам
дінінің атын жамылған, өзге ниеттегілер де әрекеттер жасауда. Мұны дінді
саясатқа айналдыру тәсілдері деп түсіну керек. Бұған дәлел ретінде
Түркістан қаласының 1500 жылдық мерекесі үстінде қолға түскен "Хизбу -
Тахрир" экстремистік ұйымының мүшелеріне қарсы Шымкент қаласында болған сот
қорытындысын айтуға болады. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің қызметкерлері
олардан мемлекет құрылысын күшпен құлатуға шақыратын үндеулер, "діни"
әдебиеттер, сонымен қатар қару-жарақтар, есірткілер тапқан.
1989-1997-ші жылдар аралығында республикамыздағы діни бірлестіктер
арасында айтарлықтай өзгерістер орнап, тіпті кейбірінің арақатынасында
қомақты өзгешеліктер байқалды. 1989-шы жылдың бірінші қаңтарына дейін діни
бірлестіктер саны 671 болып, оның басым көпшілігі 122 діни бірлестіктен
тұратын Евангелиялық христиан баптистері болды. Ал православиялық христиан
және мұсылман діни бірлестіктерінің саны 46-ға жетер жетпес еді. Жалпы
алғанда нақ сол кезде мұсылман және православ діни бірлестіктері барлық
діни бірлестіктердің тек 22,3 пайызын ғана құрайтын.
Бұдан кейін мұсылман және православ діни бірлестіктерінің саны күрт
өсті. Сонымен қатар бір кездері саны жағынан жоғары діндер құлдырауға
түсті. Мысалы: Лютеран шіркеуі 171-ден 110-ға дейін азайды, бұл оны
ұстанушы неміс ұлты өкілдерінің көпшілігінің Герман мемлекетіне қоныс
аударуынан туындады. Ал католиктік діни бірлестіктер саны керісінше 42-ден
73-ке шейін өсімділік танытты.
Еліміздегі діндердің көптігі Қазақстанның тек бір дінді ұстанушы діни
мемлекет болу мүмкіндігін туғызбайды. Тарих тұңғиығына көз жүгіртетін
болсақ археологиялық деректер Қазақстан территориясында бүгінгі күнге дейін
сан түрлі діндердің, діни дәстүрлердің, көне түрік-моңғол культтерінің,
зоростризмнің, манихейлік, будда, христиан және ислам діндерінің сан түрлі
бағыттарының әр түрлі қарқынмен өріс алғандығына кез жеткіземіз. Осыдан
бүгінгі күнгі (Қазақстан халқының діни-мәдени салада сан қырлы болуының
тамыры тереңде, Еуразияның өткен тарихында екендігіне көз жеткізуге болады.
90-шы жылдардың бас кезінен Қазақстан Республикасы төңірегінде бұрын
белгілі болмаған, бірақ шет елдерде бұрыннан танымал болған жаңа діни
ағымдар көптеп көбейе бастады. Олар "Кришна санасы қоғамы", бахайилықтар
және кейбір "Иегова куәгерлері" сияқты христиан дінінің жаңа бағыттары.
Соңғы жылдарғы республика тұрғындарынан әлеуметтік сұраулар жүргізу
нәтижесі бойынша еліміз тұрғындарының бірқатары дінге сенбейтіндер немесе
өзінің нақты сенімдерін анықтамағандар және "бөгде" діндерге сенушілер
екендігі анықталды. Әрине соңғысы пайыздық көрсеткіштер нәтижесінде
дәстүрлік діндерге сенушілерге қарағанда соншалықты елеулі емес, алайда бұл
этноконфессиялардың жаңа замандық дамуында жаңа тенденциялардың туындап
жатқандығын көрсетеді.
Православиенің орыс ұлтынан басқа республикамыздағы славян топтары
ұстанады. Олардың ішіне украиндар, белорустар және түркі тілдес чуваштар
жатады. Орыс ұлтты тұрғындардың этносаяси қарқынына конфенционалды
факторлар мүлдем әсерін тигізбейді.
1991 жылы Ватикан осында Қазақстан мен Орта Азияның апостолдық әкімшілігін
бекітіп, епископ тағайындады. К,азір одан Орта Азия приходтары шығарылып,
өзі жеке епископтық ретінде қызмет жасайды.
Бүгін республикада 80-ге тарта католиктер қауымы бар.
Францискандықтар орденінің ерлер және әйелдер монастырлері ашылды. Алматы,
Қарағанды, Көкшетау, Астана, Павлодар қалаларында костелдер салынды.
Қарағанды қаласында діни семинария және Солтүстік Қазақстан облысының
Корнеевка селосында бастауыш христиан мектебі шәкірттер дайындайды. Ай
сайын "Кредо" газеті шығып тұрады.
Қазір Қазақстанда 400-ден астам протестанттық бірлестік, жиырмаға
тарта конфессия мен деноминация бар. Біз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы этноконфессиялық үдерістер
Қазақстандағы баптизм дінінің таралуы
Діни басқарма тұсында
Қазақстандағы діндер
Қазақстандағы жаһандану кезіндегі ұлтаралық қатынастар
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал
Ислам дінінің таралуы
Қазақстандағы жаңа діни ағымдардың таралуы, себептері мен салдары
Қазіргі таңдағы діни ағымдар
Қазіргі қазақ қоғамындағы ислам діні
Пәндер