Қазақстан Республикасында екі деңгейлі банк жүйесін құру

Жоспар:

Кіріспе

І тарау. Банк жүйесіне жалпы сипаттама
І.1. Банктің пайда болу тарихы
І.2. Банктердің атқаратын қызметтері және түрлері

ІІ тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
ІІ.1. Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасу тарихы және дамуы
ІІ.2. 1930.1932 жылдардағы несие реформасы
ІІ.3. 1988 жылғы түбегейлі банк реформасы

ІІІ тарау. Қазақстан Республикасында екі деңгейлі банк жүйесін құру
ІІІ.1. Ұлттық банк . Қазақстан Республикасының Орталық банкі
ІІІ.1.1. Банк жүйесінің екінші деңгейінің құрылымы
ІІІ.2. Коммерциялық банктер

Қосымша

Қортынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Банктік жүйе – нарықтық экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі.
Банктердің және тауарлы- ақшалай қарым-қатынастардың дамуы тарихи тұрғыдан қатарлас жүрді және де олар бір-бірімен тығыз байланысты. Банктер халық шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей байланысты болар. Олар арқылы ұдайы өндіріс үрдісіне қатысушыларының экономикалық мүдделерін қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы кезде банктер қаржылық делдал ретінде шаруашылық органдардың капиталдарын, халықтық жинақтарын және шаруашылық қызметтің үрдісінде босаған басқа да бос ақша қаражаттарын тарта отырып, қарыз алушылардың уақытша пайдалануына береді, ақшалай есеп айырысу жүргізеді және экономика үшін басқа да көптеген қызмет көрсетеді, соның арқасында өндірістің тиімділігі мен қоғамдық өнімнің айналысына тікелей ықпал етеді.
Банктік жүйенің құрылымы: Орталық банк, банктік емес несиелік институттар, коммерциялық банктер, арнайы ұйымдар(банктік операцияларды жүргізбейтін, бірақ банктің қалыпты қызмет атқаруын қамтамасыз ететін ұйымдар: банктердің аудиті жөніндегі, банктердің рейтінгін анықтайтын, сондай-ақ банктерді материалдармен, ақпаратпен қамтамасыз ететін ұйымдар).
Курстық жұмыстың мақсаты: нарықтың экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі банктік жүйе туралы дұрыс түсінік қалыптастырып, хабардар ету;
Құрылымы: құрылымына келетін болсақ, курстық жұмыс 3 тараудан тұрады.Жалпы курстық жұмыста негізгі Қазақстан Республикасының банк жүйесіне сипаттама берілген. Бірінші тарауда «банк» сөзіне жалпы түсінік беріліп, жалпы банктердің пайда болу тарихы, себептері жазылған. Сонымен қатар банктің түрлері олардың ерекшеліктері сипатталған.
Екінші тарауда банк жүйесінің басқа ел емес, өзіміздің Қазақстан Республикасындағы даму ерекшелігі жазылған, ал біз Ресейдің құрамында болғандықтан Қазақстан Республикасындағы банк жүйесі Ресейдің банк жүйесінің дамуымен тығыз байланысты болап келген, және де Қазақстанның Ресейден бөлініп шыққаннан кейінгі де банк жүйесінің даму ерекшелігін атап өтілген. Сонымен қатар 1930-1932 жылдардағы несие реформасы мен 1988 жылғы түбегейлі банк реформасына тоқталған.
Үшінші тарауда Қазақстан Республикасындағы Орталық банк пен Коммерциялық банктерге сипаттама берілген.
Қолданылған әдебиет:
1. Ғ.С. Сейітқасымов «Ақша, несие, банктер»;
2. Б. Көшенова «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары»;
3. Я. Әубәкіров «Экономикалық теория негіздері»;
4. Экономикалық анықтама-сөздік;
5. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы 2-том;
6. «Макроэкономика»;
7. Банк хабаршысы, 2000 ж.
8. Банки Казахстана, №5,2002
        
        Жоспар:
Кіріспе
І тарау. Банк жүйесіне жалпы сипаттама
І.1. Банктің пайда болу тарихы
І.2. Банктердің атқаратын қызметтері және ... ... ... ... банк ... ... банк ... қалыптасу тарихы және дамуы
ІІ.2. 1930-1932 жылдардағы несие реформасы
ІІ.3. 1988 жылғы түбегейлі банк реформасы
ІІІ тарау. Қазақстан Республикасында екі ... банк ... ... Ұлттық банк – Қазақстан Республикасының Орталық банкі
ІІІ.1.1. Банк жүйесінің екінші деңгейінің құрылымы
ІІІ.2. Коммерциялық ... ... жүйе – ... ... ең маңызды және біртұтас
құрылымдарының ... және ... ... ... ... тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрді және де олар бір-бірімен ... ... ... шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі ... ... ... Олар ... ... ... үрдісіне қатысушыларының
экономикалық мүдделерін қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық делдал ретінде ... ... ... ... және шаруашылық қызметтің үрдісінде босаған басқа да бос ... ... ... қарыз алушылардың уақытша пайдалануына береді,
ақшалай есеп айырысу жүргізеді және экономика үшін басқа да ... ... ... ... ... тиімділігі мен қоғамдық өнімнің
айналысына тікелей ықпал ... ... ... ... ... банктік емес несиелік
институттар, коммерциялық банктер, арнайы ұйымдар(банктік ... ... ... ... ... атқаруын қамтамасыз ететін
ұйымдар: банктердің ... ... ... ... ... ... материалдармен, ақпаратпен қамтамасыз ететін ұйымдар).
Курстық жұмыстың мақсаты: нарықтың экономиканың ең ... ... ... бірі ... жүйе ... ... ... хабардар ету;
Құрылымы: құрылымына келетін болсақ, курстық жұмыс 3 ... ... ... негізгі Қазақстан Республикасының банк
жүйесіне сипаттама берілген. Бірінші тарауда ... ... ... ... ... банктердің пайда болу тарихы, себептері жазылған. Сонымен
қатар банктің түрлері олардың ерекшеліктері сипатталған.
Екінші тарауда банк ... ... ел ... өзіміздің Қазақстан
Республикасындағы даму ерекшелігі жазылған, ал біз Ресейдің ... ... ... банк жүйесі Ресейдің банк
жүйесінің дамуымен ... ... ... ... және де ... ... ... кейінгі де банк жүйесінің даму ерекшелігін атап
өтілген. Сонымен қатар 1930-1932 жылдардағы несие ... мен 1988 ... банк ... ... ... Қазақстан Республикасындағы Орталық банк пен
Коммерциялық банктерге сипаттама ... ... Банк ... ... сипаттама
І.1 Банктердің пайда болу тарихы
Банк жүйесінің ... ... банк ... ... ... ... ... ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны ... ғана ... ... ... операцияларды орындағандары туралы да толық
мәліметтер қалдырмаған секілді.
Кейбір ... ... ... ... ... ... және ең ... Италияның жекелеген қалаларында (Венеция, Генуе)
ХІҮ- ХҮ ... ... ... ... еңбектерінде банк тауар
шаруашылығының ... ... ... ... ... ... яғни ... – ақша қатынастарының ... ... ... ... үшін пайда болған делінеді.
ХҮІ – ХҮІІ ғасырларда ... ... ... ... ... саудагер – клиенттер арасында қолма-қол ақшасыз есеп
айырысуларды жүзеге асыру үшін жиробанктер құрылады. Жиро банктер ... ... ... ... бар ... металдардан жасалған ақша
бірліктері арқылы есеп айырысулар жүргізді. Өздерінің бос ақша қаражаттарын
жиробанктер ... ... және ... бар ... ... кейбір мамандар банкті одан да ерте мерзімде – феодализм тұсында
пайда ... деп ... Олар ... ... тұсында банктердің
төлемдегі делдалдық қызметінің қажеттігінен ... ... ... ... де, ... сүйене отырып, банктердің пайда болуының екі
мың жылдық тарихы бар екндігін айтуға ... ... ... ... өзі бізге оның мәнәі ғана белгісіз етіп
қоймай, алғашқы несиелі мекеме туралы ... ... ... ... сөзі ... ... ... тілінен аударғанда «айырбас столы»
дегенді білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... Сауда мемлекеттер мен қалалардың, жекелеген тұлғалардың
әр түрлі монеталармен жасалған. Ол уақытта монеталардың біртұтас жүйесі
болмағандықтан, ... ...... барысында әр түрлі формадағы
монеталар кездескен. Банктер ... ... ... ақша – ... ... ... ... салымдарын қабылдап, оларды
әртүрлі елдің ақшаларына айрбастауға маманданып ... ... өте ... бұл ... ... – ақ ... ақша ... беріп, пайыз алу үшін пайдалана бастайды. ... ... ... айналады.
Біздің түсінігімізде, банк ұғымы айырбастаушылардың және олардың
болуымен сипатталады. Алғашқы банктердің Италияда пайда болу ... ... ... дүниежүзілік сауда орталығы болғандығын ескеріп, әр ... мен ... сол елге ... ... ... ... тікелей қатысуына байланысты түсіндіріледі.
Тарихшылардың пікірінше, б.э.д. 2300 жыл ... ... ... ... ... олар өздерінің тікелей қызметтерімен қатар,
ссудалар берген. Олар б.э.д. ҮІ ... ... ... ... ... қабылдау және оларға пайыз төлеу операцияларының
жасалғандығын еске сала кетеді. Мұндай операциялар б.э.д. ІҮ ғасырда ... да ... Бір айта ... ... ... ... ... белгілі бір ақы төлеу арқылы ақшалар айырбасын жүргізіп отырған
көрінеді.
Сонымен, бұл ... ... ... ... ... ... ... Тарихшылардың пайымдауынша, олдар жекелеген тұлғалар және
қолынад шоғырланған ақшалай ... бар ... ... екен.
Шіркеулер құндылықтарды сақтайтын ең тиімді, сенімді орындар болған. Сол
уақыттары белгілі гректің ... ... ... ... ... ақша
сақтаумен айналысқан. Эфседегі Артемид шіркеуінде кіші Азия жағалаундағы
елдердің салымдары, ал ... ... ... ... ... бос ақша қаражаттары шоғырланыпты.
Алғашқы банктер жинақталған зор ақша байлықтарының қозғалыссыз жатуға
болмайтынын, оларды уақытша пайдалануға ... ... табу ... ... несиелік операцияларжүргізумен қатар салым иелеріне
біртіндеп есеп ... ... де ... Есеп ... ... иелерінің бір шотынан басқа бір шотқа аудару арқылы ... ... ... ... ... ... тыс қалмады.
Банктің клиенттер қатары ақырындап ... ... ... өз ... ... жасалатын келісімшарттарды құруда сенім қызметтерін
көрсетіп, сауда – саттықта ... ... ... Есеп ... ... ежелгі банктер өздерінің банктік билеттерін ... ... ... ... ... ... ... Ағылшын елінде алғашқы
акционерлік банк – Ағылшын ... 1694 жылы ... ... ... ... ... мұның бәрі алғашқы ... ... ... банкирлер үйлері ретінде пайда болғанын куәландырмайды. Мұндағы
несие беруші мен қарыз алушылардың ... ... ... болуының тек
алғышартын ғана сипаттайды.
Ендеше осы жерде несие берушінің қандай жағдайларда банкке ... ... ... ... ... ... ... бір нәрсе – бұл
несиенің жеке формасы мен банктік несие ... ... ... ... ... несиелік қатынастың бір талабы жеке ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Бұл сұраққа жауап беру үшін қазіргі кездегі сөздіктердегі банк ұғымына
мән берелік. Анықтамалық басылымдарда банк «ірі ... ... ... Несиелік істің даму деңгейіне ... және ... ... ... бір ... ... нәтижесінде жеке несие
беруші өзінің несие беруін тоқтатады. Несие тек қана ... ... ... ... ... қажеттілігін де қанағаттандыра бастайды.
Несиелік мәмлелелер жасаумен бірге несие берушінің өзінің клиенттерінің
тапсыфрмалары бойынша есеп ... және ... да ... ... ... ... ақша ... осы даму сатысына өте отырып,
барлық операцияларды ... ... ... ... ... ... ... капитализмнің мануфактура сатысынан да бұрын, яғни
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бар. ... құл иеленушілік қоғамда болғандығына тарих куә.
Ежелгі Римде банк және несие құқының нормалары болған. Осы ... ... ІІІ ... айырбас ісіне мамандандырылған Римдік
банкирлердікумулияр деп атады. Оларға несиелік ... ... ... ... айтуынша, Ежелгі Вавилон банктері тек қана
несие беріп қоймай, сондай – ақ жер ... ... алу – сату ... да ... орындаған.
Банктің пайда болуы туралы қарастырғандар оның мәнін ашуға ... та ... ... мәні әлі де болса жұмбақ болып қала ... ... ... пайда болуы туралы былай деген: ... ... ... болды, себебі ол ерекше сала ретінде барлық таптардың
ақша ... ... ... ол ... ірі ... қатар банктер «несие ісінің ... жағы - өсім ... да» ... ... ... фирмалар мен үкімет мекемелерінің
және халықтың ... мен ... ... ... бос ақша ... ... және оны ... беру арқылы несие үшін ақы алып, табыс
табады. ... ... ... ... ... беруші ретінде капиталистік
кәсіпкерліктің дербес аласына айналады.
Банктік мекемелердің ... сан ... ... ... ... әр
түрлі операциялармен айналысады. Банктер арқылы халық шаруашылығын
қаржыландыру, бағалы қағаздарды ... алу – ... кей ... ... мен ... басқаруға байланысты қызметтер жүзеге асырылады.
Банктің мәнін ашуға екі ... ... ... болады: заңды және
экономикалық. Бірінші жағдайда, ең бастысы, «банктік операциялар» ұғымының
маңызы артады. ... ... банк ... туралы заңда көрсетілген
операциялар тізімі жатады.
Қай жағынан алсақ та, банктің мәнін заң ... ... ... ... Банктің мәнін айқындау оның қызметінің заңмен қатынасын
білумен ғана шектелмейді. Банктің мәнін, оған ... ... ... заң ... оны істің экономикалық жағы және ... ... ... ... қызметтері және түрлері
Банк ісі - қарыз капиталын жинаумен және оны бөлумен шұғылданатын
кәсіпкерліктің ерекше ... ... ... ... ... операциялар
жүргізеді. Олар ақша айналымы мен несие қатынастарын ұйымдастырумен ғана
шұғылданып қоймай, сонымен ... ... ... ... ... сақтандыру операциялары, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, ал
кейбір жағдайларда делдалдық келісімдер және ... ... ... ... жағдайларды қорыта келе банктің атқаратын қызметтерін
негізінен төмендегідей топтастыруға болады.
1. Уақытша бос ақша ... ... ... және оны қарыз
капиталына айналдыру.
2. ... ... жеке ... ... беру, бағалы
қағаздармен операция жүргізу.
3. Ақша айналымын реттеу. Банк - әртүрлі шаруашылық субъектілерінің
төлем айналымы жүретін ... Банк ... есеп ... ... ... ... ... және ақша айналымын
жүргізуге мүмкіндік ... ... ... ... ... Банк ... ... бос ақша қаражатымен несиелеп қоймай, сонымен ... ... ... ... де ... ... және қаржылық кеңес беру.
Банктік қызмет – бұл банктік операцияларды жүзеге асырумен байланысты
қызметті білдіреді. Банктік операцияларға мыналар жатады:
- ... ... ... ... банктік шоттарын ашу және
жүргізу;
- жеке тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік ... ашу ... ... және ... операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың корреспонденттік шоттарын ашу және ... ... және жеке ... ... ... ашу және жүргізу;
- кассалық операциялар: банкнота мен монетаны қабылдау, беру, қайта
санау, айырбастау, ... ... ... және сақтау;
- аударым операциялары: заңды және жеке тұлғалардың ақшаны ... ... ... ... алу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін
және өзге борыштық міндеттемелерін есепке алу ... ... ... ақы ... ... ... және қайтару
шартымен ақшалай формада несиелер беру;
- ... және жеке ... оның ... ... ... тапсырмаларына байланысты, олардың ... есеп ... ... ... ... ... операциялары: сенім білдірушінің тапсырмасы бойынша
және оның мүддесіне сай ақшасын, құйма ... ... және ... ... ... операциялар: төлемдерді жинау, тексеру және ... олар ... ... ... алу операциялары жүргізу және
клирингке қатысушылардың таза позициясын анықтау;
- сейфтік операциялар: клиенттердің құжатты формадашығарылған ... ... және ... ... сақтау қызметін
көрсету, сондай-ақ жәшіктерді, шкафтарды және бөлмелерді жалға
беру;
- ломбардтық операциялар: тез іске ... ... ... ... мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несиелер беру;
- төлем карточкаларын шығару;
- банкнота мен монеталарды және ... ... ... шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру;
- төлем құжаттарын инкассоға қабылдау (вексельден басқаларын);
- чек ... ... ... қағаздар нарығындағы клирингтік қызмет;
- аккредетивті ашу, растау және ол бойынша міндеттемені орындау;
- ... ... ... ... банктік кепілхаттарды беру;
- үшінші тұлғаның атынан ақшалай формада орындалуды көздейтін
банктік кепілдеме беру.
Орындайтын айрықша ... ... ... ... ... емес болып екіге бөлінеді.
Эмиссиялық банк – ол айналысқа ақша белгілерін ... ... бар, ... ... ... әр мемлекеттерде орталық банк әр түрлі
аталады. Мысалы, ... ... ол ... деп, ал ... ... ... ... Ұлттық банкі деп аталады. Мемлекеттің Орталық
банкінің негізгі мақсаты – ... ақша ... ... ... ... – ақша белгісін сату және банк ... ... ... басқару. Ол – елдің екі деңгейлі банк жүйесінің – ... ... ... ... барлығының да ақша белгілерін шығаруға
құқы жоқ эмиссиялық емес банктер. Олар ... ... ... және ... ... ... банктер
клиенттерге көрсететін қызмет түрлерін үнемі ұлғайтып тұратын әмбебап
үлгідегі банк. Ал ... ... ... ... ... ... ... және инновациялық банктердің екі түрі де ұзвқ ... ... ... маманданады, яғни олар облигация, акция және
басқа бағалы қағаздар шығару арқылы ақша ... ... ұзақ ... ... ... банктер кәсіпкерлерге қарыз берсе, ... ... ... ... ... және оны ... ... – жерді және жылжымайтын мүліктерді кепілдікке алып,
ұзақ мерзімге ... ... Олар ... ... ... және басқа
бағалы қағаздарды сату арқылы ақша жинақтайды.
Шетелдің қатысуымен құрылған банк – ... 50 ... ... ... қарамағында, меншігінде және/немесе басқаруында
болатын ... ... ... ... ... резиденті емес;
• Қазақстан Республикасының резиденті – заңды тұлға, акциясының
50 процентінен көбісі ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының резиденттері еместің қаражатын
басқаратын сенімді адамы – ... ... банк – ... ... ... құрылған банк, оның
жарғылық қорының иеленушісі – Қазақстан үкіметі және келісімге қол
қойған мемлекеттердің үкіметі.
Банк емес несие-қаржы ...... ... ... ... банктік операция жүргізуге құқы бар банк емес ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығына тікелей қызмет
көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді ... ... ... банктік мекемелер торабынан ... ... ... және жеке ... ... ... коммерциялық банктер
деген жалпы атпен біріктіріледі.
«Коммерциялық банк» термині банк ісінің ертеректегі даму кезеңінде,
банкердің ... ... ... ... мен ... ... ... пайда болды. Негізгі клиенттері ... ... ... «коммерциялық банк» деген атауға ие болды). ... және ... ... дамуымен банктер экономиканың өзге де
сфераларына ... ... ... да банктің «коммерциялық» деген
атауы бастапқы мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол ... ... ... оның ... ... ... жұмыс түрлеріне қызмет
көрсетуі олардың қызметтерінің саласына байланыссыз болады. Коммерциялық
банктер – нарық экономикасында қаржылық ... мен ... ... ... ... білдіреді.
Бүгінгі коммерциялық банктер өз клиенттеріне 200-ге жуық әр алуан
өнімдер мен қызмет ... ... ... кең ... ... ... өз ... сақтай отырып, қолайсыз жағдайда
өзінде пайдалы жұмыс жасауға септігін тигізеді.
Бір операциялардан болған зиян, екінші бір операциялардан түсетін ... ... ... ... ... барлық елдердің коммерциялық
банкі несие жүйесінің негізгі операциялық буыны болып ... ... Олар ... ақша-несие нарығының жағдайына көндігетін қабілетінің
барлығын көрсете алады.
Депозиттік-қарыздық операцияларды жүзеге асыра отырып коммерциялық
банктер қаржы ... ... ... ... бұл қызметі екі ... ... ... ... үшін ... депозиттері айналыс құралы қызметі
мен өтімді актитер қызметін атқара отырып, кей жағдайда оның үстіне ... ... ... ... ... ұсақ қарызды пайдаланады. Бұл кейде
көптеген ұсақ қарапайым клиенттердің банкке аз ғана соманы ... ... ... де ... ... ... кезде коммерциялық банктер
ретінде іскерлік операциялар жүргізіп, ... бос ақша ... ... ... да, банктер мұндай операциялардан пайда көреді. Олар салымдарға
төлейтіндеріне қарағанда, қарыздарға біршама жоғары пайыз ... ... ... ... ... олар банктен алған қарыздары есебінен өздерінің
өнімдерін өндіріп, алға қойған мақсатына жеткенде ғана пайданы ... ... ... ... 4-тен 5%-ға ... ... қарыз
алушыларды дұрыс таңдай отырып, ... ... ... қарыз бойынша
жоғары пайызды төлеуге кімнің жағдайы келсе, ... ... ... бере ... ... дейін Қазақстанда несиелер үкіметтің қажеттілігіне беріліп,
кейіннен олар банктерге және олардың акционерлеріне пайда әкелмек түгіл,
уақытында қайтарылмай қалды. ... ... ... де пайдасы болған
жоқ.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... ... ... ұсынады, бұл бір жағынан ақшаның сақталуын қамтамасыз
етсе, ... ... ... ... ... қажеттілігін
қанағаттандырады. Көптеген клиенттер үшін облигацияға немесе ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Банктік несие – ең қолайлы және көптеген жағдайда орны ауыстырылмайтын
қаржылық қызметтердің формасы ретінде, ол нақты қарыз алушының ... және ... ... алу жағдайына көндіруіне мүмкіндік береді.
Казіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, несиелік ... да ... ... ... ... ... отырғандығын айта кету керек.
Яғни операциялар формасы, бәсеке әдістері, бақылау және ... ... ... ... ... қызметтері бар: депозиттер
қабылдау, ақшалай төлемдерді және есеп ... ... ... ... ... ... қаржы институттарынан айырмашылығы және
ерекше бір қабілеті ол ақшаны жасауы мен жоюында болып ... Бұл ... деп, тек ... ... ғана ... срндай-ақ талап етуге дейінгі
салымдар түсіндіріледі. Банктердің ақша жасау мүмкіндігі ... үшін ... Ол ... ... ... іске ... отырып, экономиканың өсуіне
қажетті жағдай туғызады. Банк несиелерінің ... және өте ... ... ... өндірісті кеңейту мүмкін емес. Халық
шаруашылығындағы осы сияқты ... ... ... бір ... ірі ақша сомасы белгісіз уақытқа қозғалыссыз жататын ... ... ... ... ... ... банктер мұндай сұрақтарды шешуде маңызды роль атқарады.
Өздерінің депозиттік және несиелік операцияларының көмегімен олар ... ақша ... ... және ... ... ... бере ... шаруашылығының қажеттілігін қанағаттандарады, яғни жаңа ... ... өз ... ... бір ... ... да рас. ... клиенттің банктегі шоттан нақты ақша алған уақытында ... ... ... ... ... ... ... барысында мүмкін
болады.
1985 жылы АҚШ-та 15 мыңнан астам коммерциялық банктер қызмет еткен.
Олардың 5 мыңға жуығы ұлттық, яғни ... ... ... ... ... 10 ... ... штаттардың банктері (штаттардың үкіметінен
чартер алғандар). Ұлттық банктер мен ... ... ... етуі ... ... ... жасайды.
ФРЖ-ге қабылдауға өтініш жасайтын және оған мүше болуға ... банк ... ... ... табылады. Заң бойынша барлық
Ұлттық ... ... ... ... Штат банктері өздерінің қалаулары
бойынша және ... ... ... ... ... ... ғана ... кіре алады. Қазір штат банктердің 10%-ға жуығы ФРЖ-ге
мүше-банктер болып саналады. ФРЖ-ге мүше-банктер жалпы коммерциялық ... 40%-ын ... ... ... және ақша айналысына бақылау, банктерді
ФРЖ-ге мүше-банктер мен мүше емес банктердің арасындағы басты айырмашылығын
қалыпқа келтіреді. ... көп ... ... типі – филиалсыз банктер.
Екінші дүниежүзілік соғыстан соң АҚШ-та банктердің бөлімшелерін ашу
кеңірек қанат жайып, олар штаттар ... ... одан ... ... ... ... Көптеген ірі банктер банктік холдинг
компаниялардың бір бөлігі ... ... Банк ... бұл ... тек қана ... ... ашылуына жол беріп қоймай, сондай-ақ
жаңа қызмет аумағына ... ... ... холдинг-компаниялар 6 мыңға
жуық, олар 8,6 мың банктерді және 35,6 мың ... ... ... ... процесін үкімет тарапынан реттеу, сондай-ақ банктің
холдинг-компниялардың қызметін ... банк ... ... ... отыру мақсатын көздейді. Соңғы кездері бұл аумақтағы бәсекенің
артуына чартер ... ... ... ... ... бөлімшелерінің
ашылуын кеңінен қолдау, электрондық терминалдың пайда ... және ... ... ... таралуы септігін тигізді. Сонымен қатар
бәсеке, басқа да қаржы институттардың тез ... ... ... ... ... ... ... тән көптеген қызмет ... және ақша ... ... ... тарау. Қазақстан Республикасындағы банк жүйесі
ІІ.1 Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасу тарихы және дамуы
Кеңес үкіметі тұсында Қазақстан ... ... ... оның ... банк-несие жүйесі болған жоқ. ... ... ... ... ... филиалдары мен
бөлімшелері қызмет көрсетті. Сондықтан Қазақстанда банк ... мен ... ... ... дейінгі патшалық Ресейдің және КСРО-
ның банк жүйесінің тарихымен тығыз байланысты.
Ресейдің банк ... ... ... банк ... ... ... қалыптаса бастап, өз даму жолында бірнеше кезеңдерден өтті. Алғашқы
банктер ... ... ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ғасыр басында
Ресейдің банк жүйесі ... ... ... ... ... ... банк (1860жылы құрылған);
• қоғамдық қалалық (252 банк) және жер банктері;
• көп буынды жеке банктер: акционерлік банктер (49 филиалдары бар ... ... ... ... (83), ... ... (32),
несие-жинақтау серіктестіктері (729) және тағы сол сияқты.
Бұлардан басқа банктік операциялардың көпшілігін жүргізіп, ... ... ... ... ... үшін клиенттердің қаражатын
тартумен шұғылданатын банктік кеңселер, сауда үйлері, айырбастау дүкендері
болды.
1917 жылы ... ... ... банк ісін ұйымдастыруды мемлекет
монополиялы түрде өо қолына алып, нәтижесінде жеке ... ... ... несие мекемелері Мемлекеттік банкпен ... ... ... ... ... ... ... жеке, мемлекеттік –
капиталистік, шетел капиталының қатысуымен мемлекеттік және басқа банктер
құрыла бастады. 1922 жылы Тұтыну ... ... және ... ... жылы ... ... ... Сыртқы сауда банкі құрылып,
оның акционерлері мемлекет, кооперативтік және қоғамдық ұйымдар болды. Ол
КСРО-ның ... ... ... ... ... ... операцияларын
және халықаралық есеп айырысу жұмыстарын жүргізді. Сөйтіп 1925 жылы ... ... ... ... ... ... және Ауыл ... банкі
болды. Сондай-ақ Орталық коммуналды банкі (Цекомбанк), Кооперативтік банк
(Всекобанк) және акционерлік, салалық, аймақтық ... ... Орта ... ... Ұсақ ... ... дамуына байланысты өзара несиелеу
қоғамдары, ауыл ... ... ... ... ... кооперативтер пайда болды.
1927 жылы КСРО Орталық атқару комитеті мен Халық комиссариаты Кеңесінің
«Несие жүйесін құру принциптері туралы» қаулысына сәйкес бүкіл банк ... ... ... ... тапсырылды. Сол қаулыға сай маманданған
банктер және ... ... ... ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді несие түрлері бойынша ... 1928 жылы ... ... мен ... бірыңғай өнеркәсіп
пен Электр шаруашылығын ұзақ мерзімді несиелеу ... ... ... ... басқа шаруашылық салаларының бәріне ... ... сай ... банк ... ... болды. Жалпы 1927-1929
жылдары банктердің өзіне тән ерекше қызметі – банк несие беру ... ... ... ... ... ... ... жылдардағы несие реформасы.
1930-1932 жылдары жүргізілген несие реформасы елдегі банк жүйесінің
дамуындағы жаңа кезеңнің басталуы еді. Бұл ... ... ... ... ... ... бесжылдық жоспары бойынша орталықтан
қаржыландыруы қажет еді. Ол үшін ақша ... ақша ... ... одан соң ... ... ... салаларына бөліп беру керек.
Бұл ... оған ... ... ... өз ... ... бөлумен
шұғылданған әр түрлі несие мекемелері орындай алмады. Онымен қоса ірілі-
уақты өнеркәсіп орындары ... – бібі ... ... ... есеп
айырысуды вексель берумен жүогізіп, банк бақылауынан тыс қалды. Іс жүзінде
банктің несие алушымен, яғни ... ... ... ... болмады.
Нәтижесінде шаруашылық орындарының бірін – брі ... ... ... ... қайшы келіп, елдегі несие қатынастарын
түбегейлі өзгерту қажеттігін тудырды.
Несие ... ... үшін елде ... алғы шаралар жүргізілді.
Біріншіден, бұл кезде экономика ... ... ... қол
жетті және олардан жеке капитал ығыстырылды. Сөйтіп, 1930 жылы ... ... үлес ... ... көтерме саудада 97,2%-ке, ал
бөлшек саудада 86,5%-ке жетті. Ауыл шаруашылығындағы мемлекеттік ... ... ... астықтың 55%-ін өндірді.
Екіншіден, халық шаруашылығын тікелей мемлекеттік жоспарлы басқару
жүзеге аса бастады. 1928 жылы ... ... ... ... жоспары дайындалып, олар шаруашылықтың әрбір буынына жеткізілді.
Жоспар кәсіпорынның өндірістік және қаржылық іс-әрекеттерін қамтыды.
Үшіншіден, шаруашылықтың негізгі буыны - өнеркәсіп ... ... ... ... ... айналымнан шығарып, оның орнына
есеп айырысуды тек банк арқылы жүргізудің және ... ... ... ... ... нәтижесінде 1929 жылдың 1 қарашасында халық
шаруашылығына берген қысқа мерзімді несиенің 80%-ке ... ... ... ... ... жүргізу үшін алғы шаралар ... ... ... ... реформасы жүргізіле бастады. ... ...... мен ... ... жаңа ... ... реформасы төрт кезеңде жүргізіліп, негізгі мына мәселелер
шешілді:
• шаруашылық ... ... ... несиелеуін тікелей
банктік несиемен өзгерту;
• мемлекеттік банктің бағатын нығайтатын есеп ... ...... ... ... ... шаруашылығын қысқа мерзімді несиелеу процесін Мемлекеттік
банкке шоғырландыру. Өндіріс мекемелерінің ... және ... ... жұмсалу бағыттарын ажырату, шаруашылықты
несиелеудің принциптерін бекіту;
• несие-банк жүйесін қайта құру, яғни Мемлекеттік банк пен ... ... ... ... ... ... ажырату.
Сөйтіп несие реформасының негізгі мақсаты коммерциялық және жанама
банктік несиелеуді тікелей ... ... ... ... ... ... деген несие алушыға, яғни тауар сатып ... ... ... ... жоспары бойынша тікелей банк беретін несие. Бұл
банктік несиенің коммерциялық несиеден негізгі айырмашылығы.
Дегенмен банктік несиенің бұл ... ... ... ... байланысты халық шаруашылығына бірден өзгеріс енгізе
қойған жоқ. Банктің жіберген ... ... ... ... ... ... тек бұрын қалыптасқан дағды
бойынша істелетін әрекет): жабдықтаушының банкісі ... ... ... тауарлар үшін ақшаны дағдылы ... ... ал ... ... ... де дәл ... ... түрде
оның шотынан түскен тауарлар құнын шығарып отырды; жіберген жүктің
дұрыстығы және ... ... ... ... бақыланған жоқ;
• несие берудегі автоматизм (немесе жоспармен несие беру):жоспардың
нақты орындалуын ... – ақ, банк ... ... түрде несие береді; несиенің мөлшері жоспарды орындау
үшін қажетті айналым ... ... ... қарай
анықталып, оның пайдалану мақсаты мен қайтарылу ... ... ... ... және ... ... айналым қаражаттарын
ажыратпауы (араластыруы): әрбір шаруашылық мекемесіне банкте бір
шот ашылып, онда өз қаражатының да, ... да ... ... ... көрсетілмеді;
• банктің несиелеу және есеп айырысу реформасын жүргізуге ... ... ... ... ... алдын ала
дайын болған жоқ, сондай-ақ банктің төлем жүргізуге қабылдайтын
құжаттары саны ... да ... Есеп ... ... бойынша аз сомаға толтырылған құжаттардың тасқынын банк
өңдей алмауының нәтижесінде халық шаруашылығындағы есеп ... ... ... ... ... ... осы ... кемшіліктер мен
бұрмалаушылықтарды жойып, шаруашылық органдарының арасындағы келісім
тәртібін нығайту мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген несие реформасының қортындысында
жоспарлы социалистік экономикаға сәйкес үйлестіру типіндегі несие-банк
жүйесі құрылып, ... банк ... пен ... ... ... ... бірыңғай аппаратқа айналды. Коммерциялық банктердің ролі
төмендеп, кейін елде тек мемлекеттік банктерден тұратын монобанктік ... ... ... ... ... қарай қайта ұйымдасып, қысқа
мерзімді несие беретін жалпы ... банк және ... ... ... ... ... ... құрылды. Бұндай бір буынды
банк жүйесіне: КСРО Мемлекеттік банкі және ... ... ... ... мамандаған банктер - Өнеркәсіп банкі, Ауылшаруашылық ... ... ... ... банк – ... ... ... орталық банк
жүйесіне шетел банктерімен кең корреспонденттік қатынастарды ұйымдастыратын
Сыртқы сауда банкі және халықтың бос ... ... ... жүргізу мен
мемлекеттің заемдарын орналастыру арқылы халыққа қызмет көрсететін бірыңғай
жалпы мемлекеттік несие мекемесі, яғни ... ... ... жылы ұзақ мерзімді несие беретін банк жүйесі қайта қаралды. Ауыл
шаруашылық банкі мен Лрталық коммуналдық банк ... ... ... ... ... банкі мен Сауда банкісінің негізінде ... ... ... банк – ... ... ... Ол халық шаруашылығының
әр түрлі салаларының ... ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді несиелеумен шұғылданды.
Осы өзгерістерден кейін 1960 жылдан 1988 жылға ... КСРО банк ... ... ... ... ... Мемлекеттік Құрылыс банкі,
Сыртқы сауда банкі және Мембанк құрамына кіретін жинақ ... ... 1988 ... ... банк ... ...... өркендеуін жеделдету және ақша – несие
қатынастарының маңызын арттыру мақсатында Кеңес Одағы Компартиясы ... ... 1988 ... 1 ... ... банк ... қайта
құру туралы Қаулы қабылдады. Оған дейін бұрынғы КСРО-да және ... ... ... банк жүйесінің құрылымы негізінен бірдей болды. Олар:
елдің эмиссиялық, ... ... есеп ... және ... ...
Мемлекеттік банк; күрделі құрылысқа қызмет ететін мемлекеттік банк және
сыртқы сауда – саттыққа ... ... ... ... ... ... несие мекемелерінде банк ісін шоғырландыру және
несие беруді, есеп жүргізуді, мемлекеттік ... ... ... ... банктерді басқаруды орталықтандыру сияқты ерекше
нышандар сол кездегі барлық социалистік елдердің банк ... тән ... ... банк ... әр ... ... ... банктік
қызметтерді бұл елдерде тек ... банк ... Шын ... банк ... қызмет көрсететін әмбебап несие институты
ретінде болды.
Шаруашылық ... ... ...... ... мен ... ... анықтайтын басты фактор. Бір банктік жүйе – басқаруды
қатал орталықтандыру мен ... ... ... Ал ... ... ... ... жергілікті жерлерге беру бірнеше
дербес банктердің құрылуына себеп болады. Бастапқыда осы ... ... ...... Қытай, Югославия – таңдап алды. Әлемдік
тәжірибеде орталық банкпен ... ... жеке және ... емес ... (коммерциялық, кооперативтік, арнаулы және басқа) қызмет
істеу ... кең ... 1988 ... ... ... КСРО – да банк ... түбегейлі
өзгертетін реформа жүргізіле бастады. Оның алғашқы кезеңінде ... банк пен ... ... негізінде мемлекеттік банкпен қатар 5
салалық мемлекеттік ... ... ... ... ... КСРО Мемлекеттік банкі, оның міндеті – «банктердің банкісі»
ретінде елдің ақша ... ... Ол ... мекемелер
мен ұйымдардың кассалық және несие-есеп қатынастарын жүргізбейді,
оның клиенті-маманданған мемлекеттік банктер;
• КСРО ... ... Оның ... - ... ... ... ... негізгі жұмыстарды несиелеу,
күрделі шығындарды қаржыландыру мен несиелеу және олардың есеп
айырысу жұмыстарын жүргізу;
• КСРО ... ... Оның ...... -
өнеркәсіптік кешендерінің мекемелері мен ... ... КСРО ... үй және әлеуметтік банкі – ол тұрғын үй ... ... ... ... ... ... үшін ... КСРО Жинақ банкі – ол бұрынғы жинақ кассаларын біріктіру арқылы
құрылған, оның негізгі міндеті – ... ... ... КСРО ... экономикалық банкі – ол бұрынғы Сыртқы сауда ... ... ... ... Оның міндеті – экспорт – импорт
операцияларын ұйымдастыру және ол бойынша есеп жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... жоспардың орындалуын бақылау, елдің валюта ресурстарын
тиімді пайдалану, халықаралық ... және ... ... ... ... ... ... маманданған салалық банктердің құрылымы әкімшілік – территориялық
принциппен ұйымдастылылған. ... ... ... ... экономикалық
банкісінен басқа) республикалық банкі (Алматыда, 5 банк) және ... ... ... ... ... 19 облысында
әр банктің өз басқармалары) құрылды. ... ... және ... дамуының негізгі бағытына байланысты кейбір салалық банктердің
бөлімшелері ... ... банк өз ... ... сол ... ... басқа салалық банктердің клиенттеріне де қызмет көрсетті.
Сонда банктердің мамандануы тек облыстық ... ... ... несие –
банк жүйесінің төменгі сатысын өзгерткен жоқ. Бұл әрине банк реформасындағы
негізгі минус еді.
Жаңадан құрылған банк жүйесі бұрынғыдан да ... әрі ... ... көп ... ... ... аппараты бар жүйе болды. Осы
айтылғандар төменгі, яғни ... ... банк ... несие және
есеп жұмыстарының бұрынғыдан бірнеше есе көбеюіне әкеп соқтырды. ... ... ... ... ... деңгейдегі әрбір
маманданған салалық банктерге (облыстық ... және ... ... ... көрсететін клиенттер бойынша несие ресурстарын
жоспарлап және оның пайдалануы туралы есеп беріп отырды. Оны мына бір ... 1987 жылы ... ... жыл) ... банк ... ... жоспар 82 баптан құрылса, ал 1988 ... ... ... бір ... ... ... ... үй және әлеуметтік
банкі, Мемлекеттік банк бойынша дәл сол ... 112 ... ... Ал
осы көрсеткіштердің бәрін банк бөлімшелері қызметкерлері орындап, ... үш ... ... жоғары сатыларына есеп беріп отырды.
Банк жүйесін қайта ... ... ... ... арасында әр түрлі
қайшылықтар туындады. Сонымен қатар жаңа банк жүйесі клиенттер мен банктер
арасындағы ... - ... да кері ... ... ... ... банк ... клиенттердің бәріне бірдей қызмет көрсетілсе, ал
реформадан кейін қызмет ... ... ... қарай «клиент
банкісі» немесе «басқанікі» болып бөлінді. Әрине бұндай ... ... ... қоғамдық өндірістің тиімділігін төмендетуіне себеп
болды. Бірдеңгейлік жүйеде банктердің көп ... ... ... банк ... ... ... себептерін одан әрі
шиеленістірді.
Банктік өзгерістердің ең елеулі кемшіліктері – банк ... ... мен ... түбегейлі өзгертпей – ақ, ... ... ... ... деп ... кейбір сарапшылар. Сондайақ
олардың ойынша банктер өз қызметін нашарлатып алды, банк жүйесін қайта құру
жаңа экономикалық үлгі құруға ... әсер ... ... бірінші кезеңіндегі сәтсіздіктің ең негізгі себебі –
оның жоғарыдан берілген нұсқау әдісімен жүргізілуі және оған ... ... ... алғы ... ... Экономиканы
басқаруды негізінен қайта құру тек 1987жылы басталған ... Елде ... ... ... ... экономикалық реформадағы банктің ролін
түсіну қалыптаспаған еді. ... даму ... ... ... ... қаржылық жағдайын нашарлатты. Мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы, несиені бюджет қажетіне қолдану, тауар ... ... ... ... даму қарқынымен салыстырғанда ақша
массасының даму ... асып ... ... инфляциялық тенденцияны
күшейтті.
Банк реформасының келесі кезеңі осы қателіктер мен кемшіліктерді жоюға
арналды. 1988 жылы ... ... ... Заң ... сай ... ... және ... қызметтерімен шұғылданатын
кооперативтік банктер пайда бола ... ... ... ... қолайлы жағдайлар өз алдына «банктік шу» ... ... ... болу толқынына әкеп соқтырды. Оған мынадай статистикалық
мысал келтірейін, 1989 ... 1 ... елде 43 ... ... бір ... ... - 224, ал 1991 ... аяғында олардың саны 1357
– ге жеткен. Дегенмен осы банктердің ... ... ... алу үшін ... ... ... ... олар жабылып, орнына клиенттерге төтенше
қолайлы жағдайлар ұсынған, ... өз ... ... жаңа
банктер ашылды.
Банк жүйесін бірсыпыра реттеген 1990 жылдың аяқ ... ... екі ... «Мемлекеттік банк туралы» Заң және «Банктер және банк қызметі туралы» Заң
бекітілді. Заңдарда банк ашу жағдайы, оларды ... ... ... ... сай ... маманданған банктер акцияландырылу негізінде
коммерциялық банктерге айнала бастады.
ІІІ тарау. Қазақстан Республикасында Екі ... банк ... ... ... ... банк ... құрылуы 1990 жылдың
желтоқсанында ҚазКСР-ның Жоғары Кеңесі қабылдаған ... және ... ... ... ... ... ... сәйкес республикада екі
деңгейлі банк жүйесі ... ... ... деңгейдегі банк – ҚазКСР-ның
Мемлекеттік банкі және төменгі (екінші)деңгейдегі коммерциялық банктер
жүйесі.
Банк - ... ... бар, ... ... есеп және ... ... ... жасайтын заңды тұлға. Осы ақша қаражатын
тарту, ... және ... ... ... жүргізетін мекеме. Қазақ
Кеңес Социаличтік Республикасының территориясында ... ... осы Заң ... ... бастап Республика меншігі болып саналады.
Мемлекеттік банк республиканың меншігі және біртектес ақшаны пайдалану және
біртектес ақша саясатын ... ... ... ... көрсетілген. Оның
айналымға монополиялы құқықпен ақша ... ... ... ... ... бюджеттің кассалық жұмысын жүргізуге,
республика территориясында коммерциялық банктер ашуға рұқсат ... ... банк осы Заң ... ... ... Қаз ... ... есеп береді, жер – жерлерде өз мекемелерін ... ... ... ... басқару органы – оның Басқармасы. Басқарманың төрағасын
Республиканың Жоғары кеңесі 6 жыл мерзімге бекітеді. Банктің ... ... оның ... ... ұйымдардың, кооперативтер мен азаматтардың несие-есеп
жұмыстарын жүргізу үшін республика ... ... ... ... несие мекемелері ұйымдастырылды. Коммерциялық банктер өз жұмысында
осы Заңды және Қазақстан Мемлекеттік ... ... мен ... ... ... шарттасып қызмет көрсетеді. Коммерциялық
банктер өз жұмысында осы Заңды және Қазақстан ... ... мен ... ... алады. Клиенттерімен шарттасып қызмет
көрсетеді. Коммерциялық банктер мен ... ... ... ... жеке және ... ... ... қосылған) меншікте болуы мүмкін.
Қазақстан заңдарына сай Мемлекеттік банк деп (Орталық-Ұлттық банктен басқа
) ... ... ... ... немесе акционерлік капиталдың басым
бөлігі мемлекеттік құрылтайшылардың (мысалы, мемлекеттік кәсіпорындар мен
ұйымдардың) акциясы болғанда есептеледі.
Коммерциялық ... ... ... ... ... бойынша қызмет істейді. Сонымен бірге республика территориясында
шетел мекемелерімен бірігіп құрылған коммерциялық банктер ... ... Егер ... ... ... ... өзіміздің
мемлекеттік емес құрылым, немесе шетел мемлекеттік, ия болмаса ... ... ... онда аралас банктің түрлері деп есептеледі.
Аралас банктер мынадай ... ... ...... ...... жеке – ... құрылған банктермен олардың филиалдарының қызметі Қазақстан
заңдарымен реттеледі делінген ... ... ... ... банк ... ... ... жолдарының 1-кестеде өрнектелгендей шартты ... ... ... ... ... 1917 ж. мен 1930 ж. ... Ресейден қалған банк
жүйесін жаңадан қалыптастыру, бұл кезде әр ... ... ... ... мекемелері қатар қызмет істеді.
Екінші кезең, 1930 ж. мен 1987 ж. аралығы-елде КСРО ... ... ... ... яғни ол ... ... ... ретінде
әмиссиялау және несие беру қызметімен қоса клиенттерге де қызмет көрсетті.
Үшінші ... ... ж.ж. ... ... маманданған
банктердің құрылуы, яғни КСРО ... ... ... ... ... ереже,нұсқау және т.б.нормативтік актілер шығарушылық,
бақылау және басқа қызметтермен шұғылданып, ал ... ... әр ... ... ... көрсетті. Сонымен бірге 1990 ... ... және ... банктер де құрыла бастады.
Төртінші кезең, 1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін- нарықтық банк жүйесінің
қалыптасу кезеңі, яғни ... ... ... ... өту
жайында екі деңгейлі банк жүйесінің пайда болуы және дамуы.
Қазіргі уақытта экономикасы ... ... ... мемлекеттердің
барлығында дерлік екі деңгейлі банк ... ... ... түрде одан әрі
өрістеуде. Оның бірінші деңгейінде эмиссиялық,, қадағалау, нұсқау ереже
шығару, ... ету және сол ... ... қызметтермен шұғылданатын, ал
екінші деңгейінде клиенттерге қызмет ... ... ... Бұл ... тәжірибесі дәлелдегеніндей олардың банк жүйесі
ақша айналымын ұйымдастыратын орталық ... ал ... ... ... ... банктерден құрылған.
Банктерді эмиссиялық және іскерлік (коммерциялық) деп бөлу ... жаңа ... ... ... ... ... (1
кесте).
ІІІ.1. Ұлттық банк – Қазақстан Республикасының Орталық банкі
Қазақстан Республикасының Орталық банкі еліміз ... ... ... ... ... Кеңсесінің негізінде 1990 ... ... ... ... ... ретінде құрылып, ал
1995 жылдың наурызынан ... ... ... деп ... ... банк ... жоғары (бірінші) деңгейіндегі банк, өз
қызметін Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 ... 30 ... ... Ұлттық банкі туралы» Заң күші бар Жарлығы
бойынша ... және осы ... сай ... есеп ... Ұлттық банк өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын
және басқа заңдарды, халықаралық шарттар мен келісімдерді басшылыққа ... банк – ... ... ... ... бар, ... тікелей
бағынатын төменгі бөлімшелерімен ... тіке ... ... ... ... ... шаруашылық есеп негізінде
жүргізеді.Әр түрлі салық жинаудан, баж салығын және кеден салығын ... ... кез ... жерінде және одан тыс жерлерде
өзінің басқармасын және басқа да бөлімшелерін ашуға құқы ... ... ... ... кеңесіп жүргізеді.Үкімет Ұлттық банктің
міндеттемелері ... ... ... дәл сол сияқты, егер өзіне белгілі бір
жауапкершілік алмаса, Ұлттық банк те үкіметтің міндеттемелері бойынша жауап
бермейді. Үкіметтің ... және ... ... ... банк пен ... ... заңды қызметтерін атқаруға араласуға құқығы жоқ.
Қазақстан Ұлттық банкі Қазақстан ... ... ... ... ... ... банк ... лицензия негізінде кейбір банктік
операция түрлерін жүргізетін барлық банктердің, ... емес ... ... ... ... үшін ... актілер шығарады. Ол
нормативтік актілер «Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... атты ... және орыс тілдерінде шығатын
ресми ... ... ... ... ... ... валютаның ішкі және сыртқы
тұрлаулылығын қамтамасыз ету. Сондықтан ол:
• ақша айналымы, несие, банктік есеп айырысу мен ... ... ... ... және банк ... ... ... қамтамасыз етеді;
• несие берушілер мен салымшылардың, сондай-ақ шетел валютасын ... ... сату және ... операцияларын жүргізетін банктік және басқа
ұйымдардың мүддесін қорғау және олардың ... ... ... ... ... жүргізеді.
Ұлттық банктің міндеті оның атқаратын қызметтері арқылы орындалады:
Біріншіден, Қазақстан Республикасында мемлекеттік ақша – ... ... яғни ... банк ... ақша ... ... реттеумен
және ресми проценттік мөлшердің деңгейін өзгертумен ... Егер ... ... ... ... ... деңгейін тежеу мүмкіндігі болмаған
жағдайда Ұлттық банктің несие ... ... және банк ... проценттік мөлшерді өзгертуге құқығы бар. Сондай – ақ алты ... ... ... ... ... жай және айналмалы
вексельдерді, чектерді сатып алып және қайта сатады.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды, облигацияларды, депозиттік сертификаттарды,
дисконттық және өтеу мерзімі бір жылға дейінгі проценттік бағалы ... алу және ... ... ... ... ... міндетті
резервтердің нормативін белгілеп, айналымда жүретін төлем құралдарының
түрлерін анықтайды.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... мен тиынды) эмиссиялау. Ол үшін Ұлттық банк номиналдарының
құрылымын, теңге мен тиындардың пішінін (дизайн), олардың қажет ... ... ... ... ... ... – қол ақша ... шығаратын, теңге мен тиынның
қолма – қол ... ... алып сату ... ... ... ... ... бар. Сондай–ақ қолданылған ақша белгілерін
айналымнан шығарып, оларды жаңасымен айырбастап, тозығы жеткендерін ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... қайта қаржыландыру жүйесін ұйымдастырып, ... ... ... қауіпсіз) бағалы қағаздармен және ... ... ... ... алты ай ... ... ... банк – екінші
деңгейдегі банктер үшін ... ... ... ... ... ... де, ... валютасымен де, сондай-ақ қамтамасыз ... ... ... ... ... Ұлттық банктің басқармасы белгіленген
тәртіппен және мерзімге береді. ... ... есеп ... мен ... ... ... ... жүргізілетін
банкаралық есептесуді өз уақытымен және тоқтаусыз жүруін ... ... ... ... ... үкіметтің және мемлекеттік органдардың банкі және агенті
қызметін атқару үшін кепілшісі үкімет болған республиканың ішкі және ... ... ... ... ... ... бойынша дебеттік
қалдықты (сальдо) болдырмау үшін ... ... ... ... ... шарт негізінде мемлекеттік бағалы ... ... ... ісін жүзеге асырады.
Бесіншіден, банктердің ісін бақылау және қадағалау ... Ол ... ... ... ... одан шет ... банктер
мен олардың филиалдарын ашуға рұқсат және банктік операциялар жүргізуге
лицензия береді. Барлық банктер, банк емес ... ... және ... міндетті түрде орындауы үшін банк ісі, есептеу, есептесу, валюта
операцияларын жүргізу мәселелері бойынша нормативтік ... ... ... ... ... есеп айырысудың, бухгалтерлік, банктік және
басқа есептің мерзімін, ... ... ... және ... бекітіп,
сондай-ақ олардың орындалуын бақылайды. Банктер мен олардың филиалдарының
қызметін жергілікті жерде немесе аудиторлық ... ... ... банк ... бақылау қызметін атқару үшін банктердің балансын, есебін
және басқа құжаттарын тексереді.
Алтыншыдан, валюталық реттеу және ... ... ... ... үшін ... банк ... ... және шетел валютасындағы бағалы
қағаздардың ... ... және ... ... ... валютасымен
жүргізілетін операцияларға қажетті кезде, оның ... ... ... ... ... үшін ... валютасын және шетел валютасындағы бағалы
қағаздарды Қазақстан Республикасына аудару, ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының резиденттерінің
республикадан тыс ... ... шот ... ... ... ... ... шот ашуға рұқсат береді.
Ұлттық валютаның шетел валютасымен салыстырып, курсын реттейді.
Халқаралық есеп ... ... ... ...... және
немие – есеп қатынастарынжетілдіреді. Шетелден ... ... ... ... ... ... валюта қорларын басқару қызметі. Оны ... ... банк ... ... ... қорларын қалыптастырып, олармен
операция жүргізеді. Қазақстан ... ... ... және асыл ... байланысы қатыстарды мемлекеттік реттеу
туралы» Заң күші бар Жарлығына сай ... ... ... ... сатып алушы құқымен қатынасып, қазақстандық және ... ... ... ... ... ... ... қорын
толтыру үшін бағалы металлдарды сатып алады. Оларды сақтауға қабылдап, ... ... ... етіп, қажет жағдайда заңға сәйкес сатады.
Президенттің немесе үкіметтің ... ... ... ... ... үшін үкіметтік (бюджеттік) резервке алынған құндылықтарды
қабылдайды. Алтын және ... да ... ... ... монеталарды,
өңдеген және өңделмеген табиғи асыл ... ішкі және ... ... банк өз ... өз қаражатымен өтейді. Оның өз қаражаты
жарғылық резерв капиталынан ... ... ... және арнайы
провизияларынан (резервтерінен) құрылады.
Ұлттық банктің жарғылық капиталы 20 млдр. теңгеден ... ... ... ... етеді. Жарғылық капитал ... ... ... ... ... негізгі қордың құнынан және
Ұлттық банктің алған пайдасынан құрылады.
Резерв капиталы жарғылық капиталы мөлшерінен ... Таза ... ... ... ... ... ... өтеуге
жұмсалады.
Алтын валюта активтерін қайта бағалау шоты оларды қайта бағалаудан
түскен іске асырылмаған табысты есепке алуға ... Бұл ... ... ... ... ... ... валюталық резерв теңгенің ішкі
және сыртқы тұрлаулылығын қамтамасыз ету үшін құрылып және сол мақсаттарға
жұмсалады. ... ... ... ... ішкі және ... тұрлаулылығын
қамтамасыз ету үшін құрылып және сол мақсаттарға жұмсалады. Алтын ... ... ... ... ... ... монета түріндегі шетел валютасынан, шетелдердегі және
республикадағы Ұлттық банктің ... ... ... ... ... валюталық құндылықтардан;
• шетел үкіметтері немесе халқаралық қаржы ... ... ... ... ... ... валютасындағы жай және аударым вексельден;
• өтімділігі және қауіпсіздігі қамтамсыз етілген ... ... ... ... ... ... ... (резервтер) Ұлттық банктің шығыстары есебінен
күмәнді және үмітсіз талаптарынан, оған қоса ... ... ... есеп ... ... шығындардан, шоттардағы
қалдықтардан және ... ... ... ... провизиялардан
құрылып, оған аяқталмаған құрылыс көлемі және Ұлттық банктін монетарлық
емес талаптары және әлеуметтік сипаттағы ... ... ... ... ... таза ... оның іс ... алған
кірістері мен осы жылғы шығын арасындағы айырмаға тең. Шығынға шығарылып
тасталған күмәндіборыштар, активтердің, оның ... ... ... мен ... ... ... Табыс жоғарыда
айтқанымыздай, жарғылық, резерв капиталын ... ... ... ... ... жылының республикалық бюджетіне жіберіледі.
Ұлттық банктің басқарушы органы болып Басқарма және директорлар Кеңесі
(Директорат) саналады. Оның жоғары органы – ... ол 9 ... ... Ұлттық банктің төағасы, бес лауазымды адамы және Президенттен бір,
Республика ... екі өкіл ... ... ... Үкіметінен
екі өкіл кіреді. Президенттен, Республика Үкіметінен және ... ... ... ... ... Президент, Үкімет және Ұлттық банктің
төрағасы бекітеді және қызметтен босатады.
Ұлттық банктің төрағасын республика Президенті ... ... 6 жыл ... ... Егер ... қызметтен кеткісі келсе 2
ай ... ... ала ... арыз ... ... Оны ... ... Төраға Ұлттық банктің қызметіне жауапты. Оның ... ... ... ... бекітілген меріміне
тәуелсіз 6 жыл мерзімге бекітеді. ... ... ... ... ... ... ... Сондай – ақ төрағаның
орынбасарлары өз еркінше қызметінен кеткісі келсе, онда 2 ай бұрын ... ... арыз ... ... ... ... ... кезде, бірақ айына
кемінде 1 рет ... онда ... ... ... ... қызметтерін
орындайды, ал Ұлттық банктің күнбе – күнгі қызметін ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
туралы» Заң күші бар ... сай ... ... ... ... ... ... қабылдайды.
Ұлттық банктің облыстық басқармалары өз қызметін Ұлттық банк ... ... ... оған есеп ... ... Банк жүйесінің екіші деңгейінің құрылымы
«Қазақстан Республикасындағыбанктер және банк ... ... ... 1995 ... 31 ... Заң күші бар ... екі деңгейлі банк жүйесі бар. Ұлттық банк – мемлекеттің
Орталық банкі, ол банк ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің төменгі (екінші) деңгейіндегі банктер»
делінген.
Ұлттық банктің статистикалық көрсеткіштері бойынша 2000 жылдың ... ... ... 55 банк ... оның ішінде 1 мемлекеттік
банк, яғни жарғылық капиталының 100%-і республика үкіметінің ... 1 ... ... 22 ... қатысуымен құрылған
(резидент емес банктердің еншілес банктерін қосқанда) банктер, Республикада
шетел банктерінің 17 ... ... ... сондай-ақ тіркеуден өткен
44 ломбард, 7 несие серіктестігі және кейбір банктік операция жүргізетін 46
басқа мекемелер бар, атап ... ... ... ... ... ... оның 14 ... басқармасы мен
Алматы қалалық басқармасы; ... ... ... ... ... орталығы; «Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік
қорғау министрлігінің зейнетақы төлеу ... ... ... ... ... ... «Қазақстандық қор биржасы»
ЖАҚ; «Бағалы қағаздар Орталық депозитарийі» ЖАҚ; «Шағын несие» ... ... ... қор және ... ... банктер
Коммерциялық банктер – кәсіпорындар мен ұйымдарға, сондай-ақ халыққа
тікелей және жан-жақты кешенді қызмет ... ... Бұл ... ... ... мекемелерінен айырмашылығы. Ал банк емес несие мекемелерінің
банктерден өзгешелігі олар тек кейбір ... ... ... және
кейбір қызмет түрін көрсетумен шұғылданады. Коммерциялық банктердің негізгі
мақсаты – неғұрлым жоғары пайда табу.
Қазақстан Республикасының Конституциясына және ... ... ... ... ... ... ... немесе қосымша қызметтері ретінде
депозиттер ... құқы жоқ. ... ... ... ... мен жарнамаларында «банк» деген сөзді, ия болмаса
депозиттер ... ... ... ... ... ... банк ісіне
аудиторлық бақылау жүргізеді деген ұғым қалыптастыратын туынды сөздерді
қолдануға ... ... Бұл ... ... ... ... ... өкілдіктеріне, халқаралық қаржы ұйымдарына ... ... ... ... ... банк ... ... деп
табылады.
Егер банк мемлекеттік банк болмаса және банк пен ... ... ... ... ... мен мемлекет бір – ... ... ... ... ... міндеттемелері бойынша тек
мемлекеттік банктің жарғылық қорына салған қаражаты шегінде ғана ... ... ... ... резиденттері – мемлекетаралық
банктердің қабылдаған депозиттерінің сақталуына олардың жарғылық қорындағы
Үкіметтің үлесіне пропорцияларды міндеттеме алып жауап ... ... ... ... үшін ... ... жарғылық
капиталдарына қатысуға мынадай қызметтерге тыйым салынған және шектелген:
• банктердің, мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... қорлардың, сақтандыру ұйымдарының, лизинг беруші
ұйымдардың, сондай – ақ акцияларды қор биржасында листингтен өткен
заңды тұлғалардың ( ... ... ... санынан бір
эмитенттің акциялары он бес ... ... ... ... ... банктердің қатысуына;
• қаржы нарығының инфрақұрылымдық бөлігі болып табылған және банк
қызметін автоматтандыруды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардың
жарғылық капиталына банктердің қатысуына;
• бағалы ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталына банктердің қатысуына;
• банкроттық рәсімдеріне төлем қабілеті жоқ борышкерлер мүлкі мен
істерін басқару ... ... ... салу қолданылмайды.
Осы айтылғандай заңды тұлғалардың жарғылық капиталына қатысуға тыйым
салынғаннан ... ... ... ... ... ... банк ... жекелеген түрлерін (2 кесте) жүзеге асыратын
банктер мен ұйымдардың қызметін автоматтандыру үшін пайдаланылатын
маманданған бағдарламалық қамтамасыз етуді ... ... кез ... ... ... ... банк ... мәселелері
жәнеөніндегі арнаулы әдебиеттерді сатуға;
• қаржы қызметіне ... ... ... ... беру ... банк ... байланысты мәселелер жөнінде басқа да тұлғалардың
мүддесін білдіруге;
• өз ... ... заем ... ... берген мүліктерін заңдарда белгіленген
тәртіппен сатуға;
• банк – қаржы қызметі саласындағы мамандардың біліктілігін ... ... ... ... ... ... ... өз қызметтерін үйлестіру,
ортақ мүдделерді қорғау және ... ... ... іске ... – ақ басқа да ортақ мақсаттарын орындау үшін банктік ассоциациялар
және одақтар ... ... ( ... ... ... ... ... банк
жүйесіндегі бәсекелестікті шектеу, проценттік мөлшерді реттеу, несие беру
және басқа банктік қызметтер жағдайларын ... ... ... ... кез келген жерінде және оның ... ... ... еншілес банктерін, филиалдарын және өкілдіктерін ашуына
болады. Еншілес ( дочерный) банк – жарғылық қорының елу ... ... ... бас ( родительский ) банкке қарайтын екінші деңгейдегі банк. Ол
– дербес заңды тұлға.
Банктер алғашқыда ұсынушы акциясын ... құқы жоқ ... ... ... ... ... Егер банк Ұлттық банктің
депозит қабылдауға берген лицензиясын ... ... бір жыл ... ... ... істеп және ақша фоамасында несие беріп, сондай –
ақ жыл бойы ... банк ... ... мен ... ... ... ашық ... акционерлік қоғам ретінде ... ... ... акционерлердің ол ашық типті акционерлік қоғам артықшылығы болмайды
немесе олар басқа акционерлерге қарағанда қандай да бір ... ... ... және ... ... ... ... резиденттері емес – заңды және жеке тұлғалар болуы ... ... ... және ... ... ... ... капиталының елу
проценттен астамы мемлекетке қарайтын мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдар
банктің құрылтайшысы және ... бола ... ... ... ... ) ...... оның құрылуы кезінде де және одан кейін де
банктің дауыс құқығы бар акциясының жиырма бес проценттен астамын ... ... ... ... ... ... басқара алмайды. Бұл шектеудің
мемлекеттік, мемлекетаралық банктер мен бас ... ... ... жоқ
екенін айта кеткен жәнеөн.
Банк құрушы заңды немесе жеке тұлға Ұлттық банкке банк ашуға рұқсат алу
үшін ... ... ... Арызға келесі құжаттар қоса тіркеледі.
• жаңадан құрылатын банктің құрылтай ... ... ... жарғыны қабылдаған және банктің органдарын бекіткен
хаттама;
• құрылтайшылар туралы ... ( ... ... ... ... ...... тұлғаның соңғы екі жылдағы
бухгалтерлік балансы, құрылтайшылардың қаржылық жағдайлары ... ... ... егер құрылтайшылардың біреуі ... одан көбі ... ... болмаған жағдайда: сол ... ... ... ... ... ... – банкісінің жарғылық қорына қатысуға берген жазбаша
рққсат.
Ұлттық банк – банк ... ... беру үшін ... ... да ... ... ... құрылтайшылар шарты негізінде құрылып, өзінің жарғысына сай қызмет
атқарады. Банк құру туралы құрылтайшылар шартында шаруашылақ ... ... ... ... ... ... ... төмендегі
анықтамалар болуы керке:
• құрылтайшылар туралы мәліметтер, оның ... ... ... фирмалық атауы және тұрған мекені, сондай – ақ ... ... ... ... анықтама( заңды тұлғалар
үшін), жеке тұлғалар үшін – аты, азаматтығы, тұрған жері және жеке
басын куаландыратын құжаттағы белгілер.
• акцияның мөлшері, ... ( ... және ... құны
туралы мәліметтер.
Банктің жарғысында шаруашылық серіктестері туралы заңда қарастрылған
мәліметтерден басқа міндеті түрде төмендегі анықтамалар болуы ... ... ... және ... фирмалық атауы;
• банктің ұйымдастыру – құқықтық формасы мен меншік формасы ... ... ... құру және ... ... банктің басқару органдарының қаулы қабылдау ... оған ... ... ... қажет сұрақтардың тізімі.
Ұлттық банктен басқа банктер өзінің атауына кез келген тілде толық
немесе қысқартып « ... « ... ... ... ... дәл сол
сияқты мемлекеттік банктен ... ... ... ... ... ... ... қоры оның міндеттемелерін қамтамасыз етіп, банктік
операциялар жүргізудің негізгі көзі ... ... ... ол (
мемлекеттік банкті қоспағанда) ... сату ... ия ... ... ... ... құрылтайшылары мен
акционерлері сатып алған акцияларына тек ақша ... ... ... ... ... банктің акциясын төлеуге оның несиеге ... ... және ... да ... ... ... ... Банктің
акциясы алғашқы нарықта барлық құрылтайшыларға бірдей құнмен, яғни ... ... ... ... құрылған банктің оның ... ... ... ... 50 ... ... банк
тіркеуден өткен кезге дейін, ал тіркеуден өткенкүннкн бастап бір жыл ішінде
түгел төлеуі қажет.
Жарғылық қорды молайту екі жолмен ... ... ... ... оның ішінде банктің пайдасын
капиталдандыру және банктің облигациясыноның акциясына айырбастау ... ... ... ... ... жолымен.
Банктің жоғарғы басқарушы органы – акционерлердің жалпы жиналысы, оның
ағымдағы ... ... ... ... Банктің басқарушы
қызметкерлері болып, Қадағалау кеңесінің төрағасы және оның ... ... және оның ... ... бас ... ... орынбасарлары, банк бөлімшесінің бірінші басшысы және бас ... ... ... ... ... ... сәйкес банктің
Басқармасының төрағасы және оның орынбасарлары, банк ... ... және бас ... ... ... ... келісімімен
тағайындалады, әдетте олардың банк жүйесіндегі: төраға мен бас бухгалтер ... кем ... ал ... ... 2 ... кем емес ... ... шарт. Осы айтылған қызметкерлер Ұлттық банктің келісімін 3 айға дейін
алмаса, өз ... әрі ... ... құқы ... ... ... және кезектен тыс болып ... ... ... – жыл ... ... банк ... ... кейін
бір айдан аспай шақырылуы керек, ал кезектің тыс жиналыс құрылтайшылардың,
Қадағалау ... ... ... талабы бойынша шақырылады.
Акционерлер жиналысының төмендегідей құқықтары бар:
• банкке қатысушылар санын немесе одан ... ... ... ... ... ... кеңесін, Тексеру комиссиясын сайлап олардыңөкілдік
мерзімін анықтайды;
• Жарғылық ... ... және оны ... ... ... ... ... мөлшерін анықтайды;
• банктің Жарғысын, Қадағалау кеңесі, Басқарма, Тексеру комиссиясы
туралы ережелерді бекітіп, оларға өзгерістер енгізеді;
• банктің жылдық балансын, өткен жылғы ... мен ... ... Тексеру комиссиясының қортындысы мен есебін қарап, оларды
бекітеді;
• банктің пайдасын ... банк ... ... ... шешеді.
Банктің кеңесі:
• банк басқармасының төрағасы мен оның ... ... ... одан ... ... ... ұлғайту немесе азайту туралы, банктің жарғысын
өзгерту мен толықтыру және басқа да жиналыста қаралатын ... ... ... ұсыныс жасайды;
• несие берудің негізгі жағдайларын анықтайды;
• банктің филиалдары мен өкілдіктерін ашу және ... ... ... ... ... оның филиалдары мен өкілдіктерінің құрылымын және
қызметкерлер ... ... ... ... ... және банкті дамыту үшін қажет шығындар ... ... ... ... ... оның төрағасы тоқсан сайын кемінде бір рет шақырады.
Кеңестің кезектен тыс ... оның ... мен ... ... ... ... ... өткізіледі. Кеңестің шешімі көпшілік
дауыспен қабылданады. Дауыс тең ... ... ... ... даусы
шешуші болып саналады. Егер мәжіліске кеңес мүшелерінің 2/3 бөлігі қатысса,
Кеңестің шешімі заңды деп ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдастырып, акционерлер
жиналысының және банк Кеңесінің шешімдерінің орындалуын қамтамасыз
етеді;
• банктің құрылымдық тараулары, филиалдары мен ... ... ... кадрларды таңдау, әзірлеу және пайдалану мәселелерін шешеді;
• өзінің Ережелеріне сәйкес банк қызметінің басқа да мәселелерін
шешеді.
Егер мәжіліске ... ... ... 2/3 ... кем ... ... ... ұсынылған барлық сұрақтарды шешуге құқы
бар. Шешім көпшілік дауыспен қабылданады. Дауыс тең ... ... ... ... ... саналады. Басқарма мүшелері қабылданған
шешіммен келіспесе, онда өз ойын банктің Кеңесіне хабарлауға құқы бар.
Басқарма төрағасы банк Кеңесінің өзіне берген ... ... ... басқарып, Кеңес жұмысына кеңесші дауыс құқымен қатысады.
Банктің ұйымдық құрылымы әрқайсысы белгілі бір міндеттер мен ... ... ... мен ... ... Мысал ретінде
коммерциялық банктің ұйымдық құрылымының (2-кесте) үлгісін қарап өтелік.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... ескеріп қалыптасады. Мысалы, банктің қаражат тарту және
жинақтау операцияларын депозиттік операциялар, есептеу-операциялық, несие
және т.с.с. ... ... ... ... банк ... ... ... банктің рентабельдігіне және өтімділігіне
көп көңіл ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... жұмысына ұйымдастыру әсерін тигізетін құрылымдық бөлімшелер
қалыптастырылады.
Банктің актив операцияларын жүзеге асыратын негізгі буыны – ... Банк ... ... және ... ... несие
береді. Қарыз қорын қалыптастыру ... ... ... ... ... және ... ... несиені қолданатын
жеріне және басқа факторларға байланысты ... ... ... алты ... ... банктің операциялары
| | | | |
| ... жж. ... жж. ... |1991 ... |
|1930 жылға |(одақтық бір |бір деңгейлі ... ... ... банк ... банк |маманданған банктер |екі деңгейлі банк|
|жүйесі ... ) ... ... ) |
| | | | ... |КСРО Мембанкі |Банк ... ... ... ... ... ... |ұйымдастыру: КСРО ... ... және ... ... және ... банк ... ... |Мемлекеттік |Маманданған |жүйесінің ... ... ... ... ... ... Екі |
| ... |құрылыс банкі. КСРО |деңгейлі банк |
| ... ) ... ... ... - ... |
| ... |т.б. ... және |
| ... ... ... ... |
| ... банкі |және коммерциялық |банктер. |
| ... ... ... ... | |
| ... банкі |бастауы | ... ...... ... ең ... және ... бірі.
Банктердің және тауарлы-ақшалай қарым-қатынастардың дамуы тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрді және де олар ... ... ... ... халық шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей
байланысты болады. Олар арқылы ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық делдал ретінде шаруашылық органдардың капиталдарын, ... және ... ... ... ... ... да бос ... тарта отырып, қарыз алушылардың уақытша ... ... есеп ... ... және экономика үшін басқа да көптеген қызмет
көрсетеді, соның арқасында өндірістің тиімділігі мен ... ... ... ... етеді.
Банктер нарықтық экономикада басты қаржылық делдалдар болып табылады.
Шаруашылық органдар мен тұрғындардың қаржылық несиелік қызмет көрсетуін
ұйымдастыру және ... ... ... етуі ... ... ... роль атқарады.
Нарықтық экономикада банктер монополистерге айналады және ... ... ... ... ... Олар тек делдалдық қызметтен
шығып, ... ... ... ... ... ғана ... Несиелік жүйе
«ертегідей күшке» ие бола отырып «нақты өндіріске ең ... ... ... ... ... ... ... сияқты мекеменің сауда
мен өнеркәсіпте билік етуіне» назар аударады. Банктер шаруашылық ... ... ... ... ... ... ескеріледі.
Банктік жүйеде қоғамның барлық ... ... ... ... ... қаражаттары, халықтың жинақ ақшалары,
т.б. бар. Банктер осы қорлардың ... ... ... яғни ... ... ... жүргізеді, ақша айналымын реттейді және сол
арқылы ұдайы өндірістік ... әсер ... ... ... ие ... кәсіпкерлер пайда болуда.
Нарықтық қатынастардың дамуы бойынша экономикадаролі күшеюде. Олардың
жұмысында ... ... ... ... орнын -
экономикалық әдістер алмастырады. Сөйтіп ... ... ... ... құрылымдарының мағынасы арта түседі.
Қолданылған әдебиет:
1. Ғ.С. Сейітқасымов «Ақша, несие, банктер»;
2. Б. ... ... ... банктер, валюта қатынастары»;
3. Я. Әубәкіров «Экономикалық теория негіздері»;
4. Экономикалық анықтама-сөздік;
5. Қазақстан ... ... ... «Макроэкономика»;
7. Банк хабаршысы, 2000 ж.
8. Банки Казахстана, №5,2002
-----------------------
Пассив операциялары (қаражат тарту)
Актив операциялары (қаражат орналастыру)
Актив-пассив операциялары (комиссиялық-делдалдық)
Клиенттерге қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... тарту
Басқа көздерден қаражат тарту
Банктің өз есебінен және өз пайдасына жүргізетін операциялары
Клиенттің тапсыруы бойынша және соның есебінен банк жүргізетін операциялар
Клиенттің ... ... және ... ақы ... жүргізілетін
операциялар
Коммерциялық банктің ұйымдық құрылымының үлгісі
Кассалық операциялар бөлімі
Бухгалтерия
Инкассация
операциялар бөлімі
Есеп айырысу бөлімі
Есептеу – операциялық басқарма
Банктік қызмет бөлімі
Траст бөлімі
Бағалы қағаздар бөлімі
Делдалдық операциялар ... ... ... бөлімі
Автоматизациялау бөлімі
Заң бөлімі
Кадрлар бөлімі
Қызмет көрсету бөлімі
Валюта бөлімі
Шетел корреспонденттік ... ... ... және есеп ... шоттарының бөлімі
Депозиттік операциялар басқармасы
Ұзақ мерзімді несие бөлімі
Қысқа ... ... ... басқармасы
Басқарманың төрағасы
Несие басқармасы
Тексеру комитеті
Банктік басқармасы
Несие комитеті
Акционерлер жиналысы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуы. Екі деңгейлі банк жүйесін құру38 бет
"Кітапхана" деректер базасы (Delphi тілінде)14 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
Access - деректер базасы13 бет
Access мәліметтер қоймасымен жұмыс істеу15 бет
Access –те жұмыс істеу29 бет
Access-тегі мәліметтер базасы19 бет
AutoCAD25 бет
Borland Delphі ортасының интерфейсі28 бет
Delphi16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь